Thế hệ cha anh chúng ta đã từng quyết tâm hy sinh tất cả để theo đuổi chủ nghĩa cộng sản. Đó là cuộc chiến của họ.

Viếng thăm đồng đội ở nghĩa trang Vị Xuyên : Còn đó những nỗi đau

Trong hoàn cảnh lịch sử của thế kỷ XX, khi đất nước còn chìm trong ách thuộc địa, khi nghèo đói, bất công và khát vọng độc lập đang cháy bỏng, nhiều người đã tin rằng chủ nghĩa cộng sản là con đường dẫn đến tự do, công bằng và hạnh phúc.

Có thể họ đúng với nhận thức của thời đại họ. Có thể họ đã chiến đấu với tất cả lòng yêu nước và sự chân thành của mình.

Không ai có quyền phủ nhận những hy sinh ấy. Nhưng lịch sử không dừng lại ở niềm tin, lịch sử phán xét bằng kết quả. Và kết quả của chủ nghĩa cộng sản ngày nay đã quá rõ ràng.

Từ Liên Xô, Đông Âu cho đến chính nước Đức, quê hương của Karl Marx, chủ nghĩa cộng sản đã bị phế bỏ hoặc sụp đổ như một mô hình tổ chức xã hội.

Ngày nay, tại một số quốc gia lạc hậu, người ta vẫn nhân danh chủ nghĩa cộng sản để cai trị. Nhưng đó là một nghịch lý lịch sử : họ treo lá cờ cộng sản trên nóc nhà, trong khi dưới mặt đất xã hội vận hành bằng thị trường, doanh nghiệp tư nhân, đầu tư nước ngoài và cạnh tranh kinh tế. chủ nghĩa cộng sản đã thất bại với tư cách một mô hình phát triển, nhưng vẫn được giữ lại như một công cụ bảo vệ độc quyền quyền lực.

Trên thế giới hôm nay còn có quốc gia nào thực sự sống theo mô hình cộng sản ?

Hầu như không.

Nhưng để tiếp tục duy trì quyền lực, tại một số quốc gia, người ta vẫn giương cao ngọn cờ chủ nghĩa cộng sản như một thứ tính chính danh lịch sử.

Và để bảo vệ tính chính danh ấy, người ta thường lặp đi lặp lại một lập luận quen thuộc :

"Cha ông đã hy sinh để giải phóng đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Vì vậy, chúng ta phải tiếp tục con đường đó. Ai phản đối là phản bội lịch sử, phản bội tổ quốc, phản động, ba que…".

Nghe qua, lập luận ấy có vẻ hợp lý. Nhưng suy nghĩ kỹ, đó là một trong những ngụy biện nguy hiểm nhất, bởi lịch sử nhân loại chưa bao giờ vận động như vậy.

Mỗi thế hệ sinh ra trong một hoàn cảnh khác nhau. Mỗi thời đại đối mặt với những vấn đề khác nhau. Và vì thế, mỗi thế hệ có quyền, thậm chí có nghĩa vụ, xác định những mục tiêu khác nhau.

Người La Mã cổ đại từng chiến đấu để mở rộng đế chế. Điều đó không có nghĩa người Ý hôm nay phải tiếp tục chinh phục thế giới.

Các hiệp sĩ phong kiến từng chiến đấu để bảo vệ quyền lực tuyệt đối của nhà vua. Điều đó không có nghĩa người Châu Âu hiện đại phải quay lại chế độ quân chủ chuyên chế.

Các chủ nô thời cổ đại từng coi chế độ nô lệ là nền tảng của văn minh. Điều đó không có nghĩa nhân loại phải tiếp tục duy trì nô lệ để "tôn trọng công lao tổ tiên".

Nếu mọi thế hệ đều có nghĩa vụ phải tiếp nối mục tiêu của thế hệ trước thì nhân loại đã không có tiến bộ.

Chúng ta sẽ vẫn sống trong thời chiếm hữu nô lệ hay phong kiến ? Phụ nữ sẽ không có quyền bầu cử ? Người dân sẽ không có quyền tự do ngôn luận ? Sẽ không có dân chủ ? Sẽ không có nhà nước pháp quyền ? Sẽ không có các quyền con người mà ngày nay chúng ta coi là hiển nhiên ?

Lịch sử tiến lên chính vì con người dám đặt câu hỏi đối với những điều từng được coi là chân lý bất khả xâm phạm.

Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp cùng với Đội tình báo OSS của Mỹ tại hang Pắc Bó, tháng 9/1945

Những người Việt Nam trong thế kỷ XX có cuộc chiến của họ. Nhiều người chiến đấu vì độc lập dân tộc, vì lòng yêu nước, vì niềm tin vào chủ nghĩa xã hội. Nhiều người đơn giản chỉ mong đất nước hết chiến tranh. Đó là cuộc chiến của thời đại họ.

Nhưng người Việt Nam của thế kỷ XXI đang sống trong một thời đại khác. Chiến tranh đã kết thúc từ nửa thế kỷ trước. Những câu hỏi của hôm nay không còn là những câu hỏi của năm 1945 hay 1975.

Cuộc chiến của thế hệ hôm nay không còn là giành độc lập, chống thực dân hay chống bom đạn…

Cuộc chiến lớn nhất của thời đại này là chống lại sự lạm quyền, chống tham nhũng, chống độc quyền chính trị và chống mọi hình thức độc tài làm cản trở sự phát triển của đất nước.

Độc tài không tạo ra sáng tạo, không tạo ra trách nhiệm, không tạo ra sự thật… Độc tài chỉ tạo ra sợ hãi, phục tùng và trì trệ.

Một đất nước có thể nghèo rồi giàu lên. Có thể yếu rồi mạnh lên. Nhưng một đất nước không thể phát triển bền vững nếu quyền lực không được kiểm soát.

Vì thế, những câu hỏi lớn của hôm nay là : Làm sao kiểm soát quyền lực, chống tham nhũng, bảo vệ quyền tự do của công dân, xây dựng tư pháp độc lập, người tài được trọng dụng, người tài không bỏ đi… ? Làm sao để con cháu chúng ta có tương lai tốt hơn?  

Đó mới là những cuộc chiến của thời đại này.

Điều nghịch lý là nhiều người lại xem bất kỳ ai đặt ra những câu hỏi đó là chống lại thành quả của quá khứ. Không. Ngược lại mới đúng.

Một dân tộc trưởng thành là một dân tộc biết phân biệt giữa tôn trọng quá khứ và phục tùng quá khứ.

Tôn trọng những người đã hy sinh không có nghĩa là phải chấp nhận vĩnh viễn mọi điều họ từng tin tưởng.

Tôn trọng lịch sử không có nghĩa là từ bỏ quyền suy nghĩ.

Không ai có quyền dùng máu của những người đã chết để buộc những người đang sống phải từ bỏ quyền lựa chọn tương lai của mình.

Những người đã ngã xuống trong chiến tranh quả là thiệt thòi, nhưng không thể sống thay cho chúng ta.  Họ cũng không thể suy nghĩ thay cho chúng ta.

Mỗi thế hệ đều phải tự trả lời câu hỏi của thời đại mình. Cha ông chúng ta đã làm nhiệm vụ của họ.

Bây giờ đến lượt chúng ta làm nhiệm vụ của chúng ta. Nhưng không phải bằng cách lặp lại những khẩu hiệu cũ. Mà bằng cách dũng cảm đối diện với những vấn đề thật của đất nước hôm nay.

Lịch sử không phải là một sợi dây xích buộc con người vào những mục tiêu đã lỗi thời.

Lịch sử chỉ có ý nghĩa khi nó giúp chúng ta hiểu quá khứ để xây dựng tương lai.

Và tương lai ấy phải thuộc về những người đang sống, chứ không thuộc về những giáo điều đã thuộc về quá khứ. Không biết có phải thế không ?

Hoàng Quốc Dũng

(13/06/2026)