Tại sao Trump muốn đến Trung Quốc ?

Tổng thống Donald Trump đang có chuyến thăm Trung Quốc từ ngày 13 đến 15/5. Theo tường thuật của báo chí, chuyến đi này nhằm đàm phán một thỏa thuận thương mại quan trọng, thúc đẩy Trung Quốc thực hiện các đơn hàng mua lượng lớn hàng hóa của Mỹ, cũng như giải quyết vấn đề cuộc chiến đang diễn ra tại Iran. Trong dịp này ông tìm kiếm một vài thắng lợi về chính sách đối ngoại để thúc đẩy nền kinh tế Hoa Kỳ và giảm thiểu thâm hụt thương mại. Chuyến đi này nhằm mục đích ổn định — ít nhất là trong thời điểm hiện tại — một "lệnh ngừng bắn mong manh" trong quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Tổng thống Trump đang thúc đẩy Bắc Kinh tăng cường mua các mặt hàng của Hoa Kỳ—bao gồm đậu nành và linh kiện máy bay—nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Mỹ và nông dân đang khốn khổ vì hậu quả của thuế quan và chiến tranh Iran.

Chuyến thăm này cũng nhằm giải quyết vấn đề liên quan đến cuộc chiến do Hoa Kỳ dẫn đầu chống lại Iran. Washington đang kêu gọi Bắc Kinh tận dụng tầm ảnh hưởng của mình đối với Iran để thúc đẩy việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz đã bị đóng kể từ khi liên minh Netanhayu và Trump tấn công Iran vào cuối tháng 2.

Chính quyền Trump hiện đang xúc tiến thành lập một "Hội đồng Thương mại" (Board of Trade) chuyên trách giám sát việc thực thi các thỏa thuận, đồng thời đang thảo luận về khả năng Trung Quốc đầu tư 1.000 tỷ USD để xây dựng các nhà máy sản xuất ngay trên lãnh thổ Hoa Kỳ.

Các cuộc thảo luận sẽ xoay quanh vấn đề an toàn trong lĩnh vực Trí tuệ Nhân tạo (AI) và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Trong đó, Hoa Kỳ nỗ lực bảo vệ an ninh quốc gia, trong khi Trung Quốc lại mong muốn được nới lỏng các lệnh hạn chế này.

Chuyến viếng thăm năm nay diễn ra sau khi Tối Cao Pháp Viện bãi bỏ một số mức thuế trước đó của ông Trump. Đây là một cơ hội để ông tìm kiếm những những thỏa hiệp thương mại mới.

Mục tiêu chính của Trump trong chuyến đi là gì ?

Trump gián tiếp mời chính mình viếng thăm Trung Quốc khi gợi ý về cuộc viếng thăm này trên Truth Social rằng ông chỉ tới thăm Trung Quốc "theo lời mời của Chủ tịch Tập, lời mời đã được gửi tới". Chuyến thăm này đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Hoa Kỳ tới Trung Quốc kể từ năm 2017.

 Tường thuật của báo chí cho thấy chuyến đi của Trump có nhiều mục tiêu khác nhau, nhưng chủ đích của Trump gập Tập Cận Bình là để cầu viện Bắc Kinh áp lực Iran chấm dứt chiến tranh và mở eo biển Hormuz cho tầu bè chở hàng qua lại, đặc biệt là xăng dầu, khí đốt, và phân bón.

Trump theo đuổi một chiến lược nhằm thúc đẩy Trung Quốc sử dụng đòn bẩy kinh tế của mình để buộc Iran đi đến một thỏa thuận hòa bình, qua đó chấm dứt cuộc xung đột đang diễn ra—vốn đã gây gián đoạn nghiêm trọng các thị trường năng lượng toàn cầu. Trump đang hối thúc Bắc Kinh gây sức ép lên Tehran, đặc biệt là liên quan đến việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz—tuyến đường thủy hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của Iran.

Chính quyền Trump từng đưa ra ba giải pháp để giải tỏa eo biển Hormuz. Thứ nhất là cho chiến hạm Hoa Kỳ hộ tống các tầu bè qua lại eo biển Hormuz. Giải pháp này đã thất bại. Tổng thống Trump đã hủy bỏ "Dự án Tựd" (Project Freedom) — một sứ mệnh của Hải quân Hoa Kỳ nhằm hộ tống các tàu thuyền qua Eo biển Hormuz — vì Saudi Arabia từ chối cấp cho Hoa Kỳ quyền tiếp cận không phận và các căn cứ của nước này để thực hiện chiến dịch, sau khi có những phàn nàn cho rằng kế hoạch này thiếu sự cân nhắc thấu đáo. Một lý do quan trọng là địa hình hiểm trở quanh eo biển Hormuz khiến cho việc hộ tống bằng tầu chiến cực kỳ khó khăn. Hải quân Hoa Kỳ cùng các quan chức quân sự đã bày tỏ những quan ngại sâu sắc về kế hoạch hộ tống trực tiếp của Tổng thống Trump tại Eo biển Hormuz, với lý do rằng "nguy cơ bị tấn công hiện tại là quá cao".

Về giải pháp (2), Trump kêu gọi những nước Âu, Á phụ thuộc nhiều vào xăng dầu, gửi tầu chiến để khai thông eo biển Hormuz. Danh sách này bao gồm các nước Á Châu như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật, và Nam Hàn và các nước Âu Châu như Ý, Hy Lạp, Hòa Lan, Tây Ban Nha, Đức và Pháp. Tuy nhiên không một nước nào muốn bị lôi kéo vào cuộc chiến do Trump và Netanyahu gây ra.

Trong khuôn khổ, giải pháp (3), Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio đã dẫn đầu các nỗ lực tại Liên Hiệp Quốc nhằm gây sức ép buộc Iran mở lại Eo biển Hormuz. Ông Rubio đã công bố một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc do Hoa Kỳ soạn thảo, yêu cầu Iran ngừng rải thủy lôi, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và dỡ bỏ các chướng ngại vật trên tuyến đường hàng hải này. Nghị quyết đã được soạn thảo với sự phối hợp của Bahrain, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, Kuwait và Qatar. Nghị quyết này đã bị Nga và Trung Quốc phủ quyết. Chính quyền Trump chế ra Hội đồng Hòa bình (Board of Peace) nhằm tìm kiếm hòa bình cho Gaza, nhưng đã không dùng công cụ này để giải quyết bế tắc ở eo biển Hormuz.

Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran—với lượng mua chiếm hơn 80% tổng lượng dầu thô xuất khẩu của nước này—Tổng thống Trump đang gây sức ép buộc Bắc Kinh phải cắt giảm các giao dịch mua bán này nhằm làm tê liệt khả năng tài trợ chiến tranh của Tehran. Trump đe dọa áp đặt các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với các công ty Trung Quốc tiếp tục mua dầu của Iran nhằm buộc họ tuân thủ.

Ông Trump cũng đã khuyến cáo Trung Quốc không cung cấp viện trợ quân sự cho Iran và đe dọa áp mức thuế 50% đối với hàng hóa Trung Quốc nếu Bắc Kinh chuyển vũ khí hoặc hệ thống phòng không tới Tehran.

Phản ứng của Trung Quốc

Mặc dù Trung Quốc đã bày tỏ mong muốn chiến tranh sớm chấm dứt, họ vẫn tỏ ra hoài nghi về việc ủng hộ lập trường của Hoa Kỳ ; một số báo cáo thậm chí còn cho rằng nước này đang thực hiện chiến thuật "đánh nước đôi" thông qua việc cung cấp một số hỗ trợ thương mại cho Iran.

Trung Quốc không chấp nhận sức ép từ Tổng thống Trump nhằm từ bỏ Iran. Thay vào đó, nước này tích cực bất chấp các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ và tăng cường quan hệ với Tehran. Bắc Kinh coi các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ là bất hợp pháp, ủng hộ việc phát triển năng lượng hạt nhân của Iran, đồng thời đóng vai trò là khách hàng mua dầu chủ chốt của quốc gia này.

Trung Quốc đã tuyên bố không tuân thủ lệnh cấm vận Iran của Hoa Kỳ, xem nước này là một đồng minh chiến lược tại khu vực Trung Đông. Trung Quốc và Iran đang duy trì một "thỏa thuận đối tác chiến lược toàn diện" có thời hạn 25 năm.

Trung Quốc đã ban hành một đạo luật ngăn chặn, cấm các công ty Trung Quốc tuân thủ các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ, đồng thời chỉ đạo các doanh nghiệp phớt lờ những lệnh này. Theo ABC News, Trung Quốc thu mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, qua đó cung cấp một nguồn cứu cánh kinh tế thiết yếu.

Trước thềm hội nghị thượng đỉnh năm 2026 giữa Trump và Tập Cận Bình, Bắc Kinh đã đón tiếp Ngoại trưởng Iran Iran Seyed Abbas Araghchi để thảo luận về vấn đề ổn định, đồng thời nỗ lực kiểm soát căng thẳng với Washington. Theo PBS NewsHour và BBC, Trung Quốc đang tận dụng cuộc xung đột này như một phương thức để phô diễn tầm ảnh hưởng ngày càng gia tăng của mình trong khu vực.

Tóm lại, mặc dù Trung Quốc đã bày tỏ mong muốn tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột tại Trung Đông, nước này lại không hề cho thấy dấu hiệu nào về việc cắt đứt quan hệ với Iran nhằm thỏa mãn các yêu cầu của Hoa Kỳ, bởi lẽ Iran mang lại lợi ích cho Trung Quốc.

So sánh hai cuộc viếng thăm Trung Quốc của năm 2017 và 2026

Chuyến thăm Trung Quốc của Trump vào tháng 5/2026 diễn ra trong bối cảnh địa chính trị nhiều sóng gió hơn, tập trung vào việc ổn định quan hệ giữa lúc nổ ra chiến tranh tại Iran và sự cạnh tranh về công nghệ, thay vì kiểu đón tiếp xa hoa theo nghi thức "quốc khách đặc biệt" như trong cuộc viếng thăm đầu tiên của Trump vào năm 2017.

Chuyến thăm lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang liên quan đến vấn đề Đài Loan, thuế quan và cuộc xung đột tại Trung Đông.Trump trở lại cùng một phái đoàn gồm các lãnh đạo doanh nghiệp Hoa Kỳ, nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ liên quan đến Eo biển Hormuz và tập trung vào các hoạt động thương mại. Trong khi đó, chuyến thăm năm 2017 lại mang đặc điểm chủ yếu là xây dựng mối quan hệ cá nhân với Chủ tịch Tập Cận Bình.

Trung Quốc vào năm 2026 được nhìn nhận là một nền kinh tế hùng mạnh, quyết đoán và phát triển vượt bậc về công nghệ, với tốc độ tăng trưởng GDP nhanh hơn so với Hoa Kỳ kể từ năm 2017. Mối quan hệ kinh tế này được định hình bởi sự cạnh tranh gay gắt, thay vì các cuộc đàm phán thương mại.

Kết luận

Atlantic Council kỳ vọng khá khiêm tốn về hội nghị thượng đỉnh giữa Trump và Tập Cận Bình với những thắng lợi mang tính chiến thuật, chứ không có những đột phá chiến lược. Washington và Bắc Kinh đang mắc kẹt trong một thế cục đầy bất ổn, được định hình bởi sự ngờ vực sâu sắc, sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau, cùng những nỗ lực ngày càng gia tăng từ cả hai phía nhằm tách rời nền kinh tế của mình trước khi sự phụ thuộc đó có thể bị biến thành vũ khí. Thật khó để tìm thấy những lợi ích chung.

Có nhiều khả năng Tập sẽ tìm kiếm các nhượng bộ từ phía Hoa Kỳ liên quan đến kiểm soát xuất khẩu công nghệ, vấn đề Đài Loan và thuế quan. Trump sẽ yêu cầu Trung Quốc tăng cường mua sắm hàng hóa của Hoa Kỳ, tạo điều kiện để Hoa Kỳ tiếp cận nhiều hơn với nguồn đất hiếm của Trung Quốc, cũng như đạt được tiến triển trong hợp tác giải quyết vấn đề fentanyl.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả lại nằm ở những gì sẽ không đạt được chuyến thăm này. Hội nghị thượng đỉnh này khó có thể mang lại sự ủng hộ thực chất từ ​​Trung Quốc đối với các mong nuốn của Hoa Kỳ liên quan đến vấn đề Iran. Trung Quốc mong muốn eo biển Hormuz được mở cửa trở lại, song lại không mặn mà với việc bỏ ra nguồn vốn ngoại giao thực sự để giải cứu chính quyền Trump khỏi những tổn thất gắn liền với cuộc chiến này.

Đối với vấn đề Iran, Trump là kẻ đến Trung Quốc để xin xỏ, chứ không phải là để đòi hỏi. Vừa gặp khó khăn trên chính trường thế giới do những biến cố do chính Trump chọn lựa như thuế quan, chiến tranh Iran và khủng hoảng kinh tế và tài chánh đang diễn ra ở quốc nội, chuyến đi thứ hai của Trump đến Bắc Kinh ở vào thời điểm rất xấu. Do đó, Tập Cận Bình ở vào vị thế thượng phong chứ không phải Donald Trump.

Nguyễn Quốc Khải

Nguồn : Việt Báo, 13/05/2026

Tham khảo :

* Melanie Hart, "Five outcomes that would make Trump’s trip to China a success", Atlantic Council, May 11, 2026.

* "Trump’s Trip to Beijing", Council on Foreign Relations, May 13, 2026.

* Anton Troianovski, "Trump Arrives in Beijing to Begin High-Stakes Summit With Xi", New York Times, May 13, 2026.