Mỹ không muốn giữ vai trò trụ cột trong NATO : Kịch bản khó tránh trong những năm tới

Trọng Thành, RFI, 11/12/2025

Các nước Châu Âu đang đứng trước áp lực ngày càng mạnh từ phía chính quyền Mỹ đòi phải đầu tư mạnh cho quốc phòng. Tổng thống Donald Trump đe dọa Mỹ sẽ không thực thi cam kết hậu thuẫn các thành viên nào không đáp ứng các đòi hỏi của Washington. Nhiều nhà quan sát thậm chí nêu khả năng Washington rút khỏi NATO, liên minh quân sự lâu đời, thường được coi là một trụ cột không thể thiếu của sức mạnh phương Tây. Thực hư ra sao ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại thượng đỉnh NATO ở La Haye, Hà Lan, ngày 25/06/2025, bên phải là bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth, bên trái là ngoại trưởng Marco Rubio. AP - Markus Schreiber

2027 : Áp lực đáng sợ

Đầu tháng 12/2025, truyền thông phương Tây dẫn lại các nguồn tin nắm rõ các trao đổi đang diễn ra giữa Bộ Quốc phòng Mỹ và các nhà ngoại giao Châu Âu, theo đó, Washington muốn Châu Âu từ nay đến năm 2027, đảm nhiệm một phần lớn lực lượng vũ trang quy ước của NATO, từ tình báo đến hệ thống phòng thủ tên lửa. Lầu Năm Góc đã tỏ ra không hài lòng về tiến độ tăng cường năng lực phòng thủ của Châu Âu kể từ khi Nga tiến hành cuộc xâm lược Ukraine trên quy mô lớn đầu năm 2022.

Việc chính quyền Trump đòi hỏi các nước Châu Âu đảm nhiệm một vai trò lớn hơn gấp bội trong NATO đặt Châu Âu trước nhiều thách thức. Tướng François Chauvancy, chuyên gia địa chính trị, trong một cuộc tọa đàm trên đài Pháp LCI đầu tháng 12/2025, giải thích về vai trò chủ đạo của Mỹ với NATO :

"Khi chúng ta nói về 60.000 người Mỹ, tôi xin nhắc lại, chỉ có 60.000 người trên tổng số 1,4 triệu quân nhân ở Châu Âu, thì con số quân nhân Mỹ rõ ràng là không đáng kể. Tuy nhiên, số lượng máy bay lại rất đáng kể, rồi còn có các căn cứ không quân, trong đó có căn cứ không quân lớn Rammstein. Và không thể phủ nhận là tình báo Mỹ đã mang lại cho NATO sức mạnh to lớn. Tôi nghĩ rằng nếu không có tình báo Mỹ, và đây là điểm yếu của chúng ta, chúng ta sẽ rơi vào tình thế khó khăn, nếu không cẩn thận, giống như trường hợp với Ukraine. Nếu như các vị không ngoan ngoãn, chúng tôi sẽ cắt ! Trong hai năm nữa, chúng ta sẽ không có được thông tin tình báo như với người Mỹ hiện nay".

Ngoài lực lượng vũ trang quy ước, nước Mỹ với hơn 5.000 đầu đạn hạt nhân là một sức mạnh răn đe chủ chốt của NATO, bảo vệ Châu Âu trước các đe dọa của Nga.

Hoa Kỳ, trụ cột khó thay thế 

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (tức khối NATO) là một "liên minh chính trị và quân sự" được thành lập năm 1949, với thành viên sáng lập là 12 quốc gia Châu Âu và Bắc Mỹ, trong thời kỳ đầu Chiến tranh Lạnh, với mục tiêu ban đầu là đảm bảo an ninh tập thể chống lại đe dọa từ Liên Xô. Kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, NATO kết nạp thêm nhiều thành viên mới, bao gồm các quốc gia thuộc khối Đông Âu cũ. Hiện tại NATO có 32 thành viên.

Nguyên tắc được coi là trung tâm của NATO đó là điều 5 của hiệp ước, quy định một cuộc tấn công chống lại một thành viên được coi là một cuộc tấn công chống lại tất cả các thành viên. NATO, với vai trò chủ đạo của Hoa Kỳ, được coi là hậu thuẫn vững chắc đối với an ninh của Châu Âu.

Mỹ muốn rút khỏi vị trí Tổng tư lệnh NATO : Một tín hiệu mạnh

Chính quyền Trump không chỉ yêu cầu các nước Châu Âu gia tăng đầu tư gấp bội cho quốc phòng NATO. Ngay từ đầu năm nay, Washingtin đã phát tín hiệu sẵn sàng chuyển giao vị trí tổng tư lệnh các lực lượng NATO tại Châu Âu (SACEUR), chức vụ quân sự cao cấp nhất của liên minh, cho người Châu Âu. Chức vụ lãnh đạo quân sự của NATO, theo thông lệ, luôn do một tướng Mỹ nắm giữ suốt 75 năm qua, trong lúc người Châu Âu đảm nhiệm chức vụ tổng thư ký. Người đầu tiên nắm giữ chức tư lệnh NATO là tướng Mỹ Eisenhower của Hoa Kỳ, tư lệnh tối cao quân đội Châu Âu trong Thế chiến II và tổng thống thứ 34 của nước Mỹ.

Hơn nửa năm sau, hồi tháng 11 vừa qua, đại sứ Mỹ tại NATO, Matthew Whitaker, trong một hội nghị về an ninh tại Berlin đã bắn tiếng là Hoa Kỳ muốn Đức đảm nhiệm vai trò lãnh đạo quân sự của NATO trong tương lai (Euronews). Sau khi thông tin này được tung ra hồi tháng 3/2025, đô đốc Mỹ James Stavridis, cựu tổng tư lệnh quân đội NATO tại Châu Âu (từ năm 2009 đến 2013), nhận định : quyết định này, nếu được thực thi, sẽ "là một sai lầm chính trị to lớn", "Hoa Kỳ sẽ mất đi ảnh hưởng lớn trong khối NATO, và điều này sẽ được xem là bước đầu tiên hướng tới việc Mỹ rút lui hoàn toàn khỏi Liên minh Đại Tây Dương" (thư trả lời đài Mỹ NBC News).

Kịch bản Mỹ "chính thức" rút hẳn khỏi NATO rất khó xảy ra

Khả năng Mỹ rút khỏi NATO ra sao ? Ông Camille Grand, cựu trợ lý tổng thư ký NATO (2016-2022), chuyên gia viện tư vấn chính trị Hội đồng Quan hệ Quốc tế Châu Âu, hồi tháng 8/2025, trong bài phân tích về chủ đề "NATO có thể tồn tại mà không có Hoa Kỳ hay không", nhận định :

"Tôi có thể ngay lập tức bác bỏ ý tưởng về việc Mỹ rút khỏi NATO một cách chính thức với một tuyên bố, ví dụ như 6 tháng trước khi rút. Đây sẽ là điều gần như bất khả thi. Có nhiều lý do. Trước hết, vì mọi thứ phức tạp hơn thế. Cách làm việc của Donald Trump không phải như vậy. Thứ hai là Quốc hội Mỹ đã thông qua một quy định phức tạp để giải thích khi nào Quốc hội cần được tham vấn. Dù sao, cũng khó mà tưởng tượng Quốc hội sẽ hoàn toàn tuân theo lệnh của Trump. Quốc hội Mỹ đã yêu cầu là để rút khỏi NATO cần phải có một cuộc bỏ phiếu với điều kiện tương tự như khi phê chuẩn. Quyết định này đã được thông qua với 98 phiếu tại Thượng viện Mỹ. Vì vậy, đi ngược lại quyết định đó, ngay cả với Trump, cũng là một thách thức chính trị lớn".

Quốc hội Mỹ có vai trò đối trọng đáng kể với hành pháp về chủ đề này. Ngày 10/12, Hạ Viện Mỹ, với sự ủng hộ của lưỡng đảng, đã thông qua dự luật về chiến lược quốc phòng 2026, với nhiều điều khoản duy trì sự hiện diện của quân đội Mỹ ở Châu Âu, trái ngược với những tín hiệu gần đây từ Nhà Trắng, muốn cắt giảm. Các nhà lập pháp đã bỏ phiếu với tỷ lệ 312-112 ủng hộ dự luật, hạn chế khả năng của chính quyền Trump trong việc giảm số lượng binh sĩ Mỹ tại Châu Âu và Hàn Quốc, cung cấp viện trợ cho Ukraine. Cho đến nay, với lưỡng đảng Mỹ, NATO vẫn là trụ cột của sức mạnh toàn cầu của nước Mỹ.

Kịch bản nhiều khả năng : Chính quyền Trump không thực thi cam kết bảo vệ đồng minh

Cựu trợ lý tổng thư ký NATO Camille Grand nhấn mạnh kịch bản nhiều khả năng hơn là chính quyền Trump có thể sẽ chọn cách không thực thi các cam kết với NATO, với thẩm quyền của hành pháp :

"Trên thực tế, giả thuyết mà tôi muốn phát triển là ý tưởng về một sự rút lui trên thực tế hơn là một sự rút lui chính thức. Trump đã muốn làm điều này trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, nhưng chưa thực hiện được, cụ thể là giảm bớt lực lượng Mỹ ở Châu Âu. Ta nhớ rằng trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, có khoảng 280.000 lính Mỹ ở Châu Âu trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng Ukraine. Con số này giảm xuống còn khoảng 65.000 đến 75.000. Mỹ có thể rút các sĩ quan khỏi các vị trí quan trọng trong khối NATO.

Nhưng đối với tôi, giả thuyết khả thi và đáng lo ngại nhất là một thông điệp liên quan đến Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Cụ thể là Mỹ không còn đứng về phía các đồng minh, vì tổng thống Mỹ đã tuyên bố như vậy. Trump đã nói trong chiến dịch tranh cử rằng sẽ không bảo vệ một quốc gia nào không chi ít nhất 2% GDP cho quốc phòng.

Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, được xác lập năm 1949, để lại nhiều khoảng trống trong khâu triển khai thực thi nghĩa vụ đoàn kết bảo vệ đồng minh. Nước Mỹ có thể rút lui một cách lặng lẽ hoặc ồn ào thông qua các tuyên bố, nhưng không theo một cách thức có trật tự và chính thức. Mỹ sẽ làm xói mòn cam kết với liên minh NATO, mà không hoàn toàn rời bỏ một cách chính thức".

Cơ hội "hiếm có" với Châu Âu

Việc Mỹ thoái lui khỏi NATO có phải là điều tồi tệ với Châu Âu hay không ? Trong lúc nhiều người lên tiếng chỉ trích thái độ của Mỹ, đối với tướng François Chauvancy, việc Mỹ gia tăng áp lực trong lĩnh vực này ngược lại có thể là một cơ hội tốt để Châu Âu hướng đến khẳng định sự tự chủ về an ninh :

"Chúng ta cần biết mình muốn gì khi mà chúng ta đã bàn về chuyện Quốc phòng Châu Âu hàng tháng, thậm chí hàng năm trời. Vậy mà chúng ta lại nói rằng : Ồ, không, người Mỹ phải ở lại ! Không nên, chúng ta cần nhất quán. Chúng ta đang có một cơ hội duy nhất : Donald Trump đang bảo chúng ta hãy tự lo liệu đi ! Chúng ta có làm được không lại là chuyện khác".

Cựu trợ lý tổng thư ký NATO Camille Grand cho biết, kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, Liên Âu đã có những nỗ lực gấp bội cho thấy Liên minh phòng thủ NATO có thể được duy trì, ngay cả khi Mỹ thoái lui :

"Làm thế nào để bảo vệ Châu Âu với ít sự hiện diện của Mỹ hơn, và điều gì có thể thực sự là trở ngại ? Tôi đã viết một bài về chủ đề này với một số kết luận như sau. Trước hết, bảo vệ Châu Âu với ít sự hiện diện của Mỹ hơn đòi hỏi phải có một Liên Hiệp Châu Âu mạnh mẽ hơn. Những gì đang xảy ra với Liên Hiệp Châu Âu rất đáng quan tâm.

Cuộc khủng hoảng Ukraine đã đánh thức Liên Hiệp Châu Âu, và nhiều điều đã xảy ra, không thể tưởng tượng được, nếu không có một cuộc khủng hoảng lớn. Ví dụ, ý tưởng Liên Hiệp Châu Âu huấn luyện lính Ukraine để chiến đấu chống Nga, hoặc huy động nguồn lực riêng để mua vũ khí và trang thiết bị cho người Ukraine không hề là những chi tiết nhỏ trong quá trình chuyển đổi của Liên Hiệp Châu Âu.

Nếu sự việc diễn ra theo hướng này, vai trò của Liên Hiệp Châu Âu trong các cuộc thảo luận chiến lược sẽ tự động tăng lên. Tôi nghĩ điều này sẽ xảy ra, vì dù sao đi nữa sẽ có một cuộc thảo luận sâu sắc hơn giữa Liên Hiệp Châu Âu và NATO trong những tháng tới. Nhưng ở đây, Liên Hiệp Châu Âu đã có vai trò không thể thiếu trong việc huy động các nguồn lực và phương tiện cần thiết để thực thi một số vấn đề".

Châu Âu tự chủ an ninh có lợi cho liên minh Âu – Mỹ : Khuyến cáo gần nửa thế kỷ trước

Chính sách giảm bớt đầu tư để bảo đảm an ninh cho Châu Âu của chính quyền Mỹ để dồn lực lượng để sang "các mặt trận" khác, đặc biệt là tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương để đối phó với Trung Quốc, đối thủ số một của Mỹ, là chính sách từ nhiều đời tổng thống Mỹ, đặc biệt là với Brack Obama, chứ không phải chỉ từ Donald Trump.

Khuyến cáo Châu Âu cần đứng ra đảm nhiệm một phần lớn lực lượng quốc phòng trong NATO là điều từng được nêu cách đây gần nửa thế kỷ. Báo chí Pháp mới đây dẫn lại một bài viết của cố ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger trên Time Magazine, năm 1984 (A Plan to Reshape NATO, tạm dịch là Một kế hoạch định hình lại NATO), theo đó việc Châu Âu đảm nhiệm vai trò lớn hơn trong NATO, thậm chí với chức vụ tư lệnh do người Châu Âu phụ trách, với cấp phó là người Mỹ, sẽ cho phép Âu – Mỹ phối hợp tốt hơn trong việc bảo đảm an ninh của châu lục.

Trọng Thành

*****************************

Donald Trump kín đáo giữ khoảng cách với Ukraine và NATO

Thanh Phương, RFI, 19/09/2025

Những tuyên bố mơ hồ của tổng thống Donald Trump và việc Hoa Kỳ cắt giảm viện trợ quân sự đang khiến các nước thành viên NATO lo ngại về cam kết của Washington đối với các đồng minh. 

Tổng thống Donald Trump tham dự cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và các nhà lãnh đạo Châu Âu tại Phòng Đông của Nhà Trắng, hôm thứ Hai, ngày 18/08/2025, tại Washington. AP - Alex Brandon

"Sao Nga lại xâm phạm không phận Ba Lan bằng drone ? Bắt đầu thôi !", tổng thống Mỹ đã bình luận một cách mỉa mai và dửng dưng như thế trên mạng xã hội Truth Social của ông, sau khi 19 drone của Nga xâm phạm không phận Ba Lan trong đêm 09/09 sang ngày 10/09/2025, một hành động xâm lược trực tiếp đầu tiên vào lãnh thổ của một quốc gia thành viên NATO. Ông Trump còn bênh vực Moskva, cho rằng vụ xâm phạm đó "có thể chỉ là một sai sót", một phát biểu khiến chính phủ Ba Lan rất bực tức. 

Thay vì gia tăng áp lực với Nga, ngày 13/09, cũng trên mạng xã hội Truth Social, tổng thống Mỹ lại đưa ra một kiểu "tối hậu thư" đến các đồng minh của Hoa Kỳ khi tuyên bố : "Tôi sẵn sàng áp đặt các lệnh trừng phạt gắt gao đối với Nga một khi toàn bộ các nước NATO NGỪNG MUA DẦU TỪ NGA". Không những thế, tổng thống Trump đổ lỗi cho NATO về việc chấm dứt xung đột : "Nếu NATO làm đúng như những gì tôi nói, CUỘC CHIẾN sẽ kết thúc nhanh chóng và tất cả những sinh mạng này sẽ được cứu ! Nếu không, các người chỉ lãng phí thời gian của tôi, cũng như thời gian, năng lượng và tiền bạc của Hoa Kỳ". 

Theo ghi nhận của nhật báo Pháp Le Figaro, đã quá quen với tính khí bất thường của chủ nhân Nhà Trắng, các đồng minh Châu Âu im lặng đón nhận những tuyên bố nói trên với thái độ cam chịu. Thật ra, chính Liên Hiệp Châu Âu cũng thừa nhận rằng Trump có lý về vấn đề mua dầu hỏa của Nga và hứa sẽ "đẩy nhanh việc loại bỏ" mặt hàng nhập khẩu này. Nhưng không phải tất cả các khách hàng chính mua dầu Nga trong khối NATO đều là thành viên Liên Âu. Thổ Nhĩ Kỳ, một nước nhập khẩu nhiều dầu từ Nga, vẫn duy trì quan hệ kinh tế với Moskva bất chấp chiến tranh ở Ukraine. Trong Liên Âu, Hungary và Slovakia, mà lãnh đạo là các đồng minh của Trump, vẫn duy trì quan hệ tốt với Putin và không có ý định giảm nhập khẩu dầu từ Nga. 

Khi cam kết tăng ngân sách quốc phòng lên tới 5% GDP, đúng theo yêu cầu của Trump, các quốc gia thành viên NATO đã tưởng rằng làm như vậy tổng thống Mỹ sẽ hành xử một cách thuận lợi hơn đối với Liên minh Bắc Đại Tây Dương. Nhất là khi họ thấy, tại hội nghị thượng đỉnh gần đây nhất vào tháng 6 ở La Haye, ông Trump thậm chí còn khẳng định cam kết tuân thủ trì Điều 5 của hiệp ước NATO, quy định về hỗ trợ lẫn nhau trong trường hợp một quốc gia thành viên bị xâm lược. 

Nhưng ba tháng sau đó, Donald Trump một lần nữa gửi đi những tín hiệu trái ngược. Bằng cách áp đặt các điều kiện mới với các đồng minh NATO về trừng phạt Nga, điều mà cho tới nay ông chỉ nói chứ nhưng không bao giờ làm, tổng thống Mỹ khiến người ta có cảm tưởng ông đang giữ khoảng cách với Liên minh. Thay vì thẳng thừng rút khỏi NATO, điều mà các cố vấn của Trump đã lo ngại trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, chủ nhân Nhà Trắng có vẻ như đang dần dần và kín đáo đưa Hoa Kỳ rời xa các đồng minh NATO. 

Le Figaro nhắc lại, vài ngày trước khi drone của Nga xâm phạm không phận, Trump đã tuyên bố với tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki tại Nhà Trắng rằng Hoa Kỳ có thể triển khai thêm quân Mỹ đến Ba Lan, ngoài 8.000 binh lính đang đồn trú tại đây. Tuy nhiên, ông không nói rõ liệu lực lượng tăng viện này có sẽ được rút từ lực lượng đang đóng tại các nước Châu Âu khác hay không. 

Gần như cùng lúc đó, các nguồn tin từ Washington tiết lộ rằng Lầu Năm Góc đang xem xét cắt giảm ngân sách cho các chương trình huấn luyện và trang thiết bị hỗ trợ cho các quốc gia Baltic. Latvia, Litva và Estonia, các thành viên NATO giáp biên giới với Nga, trên nguyên tắc sẽ nhận được khoảng 320 triệu đô la viện trợ quân sự, được sử dụng để mua vũ khí của Mỹ. Sự hiện diện của các quan sát viên Mỹ tại cuộc tập trận chung Nga-Belarus mang tên Zapad 2025 khiến các quốc gia Baltic lo ngại về tính vững chắc của liên minh với Mỹ. 

Lập trường của Mỹ về Ukraine cũng mơ hồ. Tháng 7 vừa qua, Lầu Năm Góc đã đình chỉ việc chuyển giao một số vũ khí phòng thủ cho Ukraine, bao gồm tên lửa và đạn dược cho hệ thống phòng không, với lý do là kho dự trữ vũ khí của Mỹ đang cạn kiệt. Tiếp đến, vào tháng 8, nhật báo Mỹ The Wall Street Journal tiết lộ rằng Lầu Năm Góc từ nhiều tháng qua đã áp đặt các hạn chế đối với Ukraine trong việc sử dụng Tên lửa Chiến thuật ATACMS để tấn công lãnh thổ Nga. Tuy nhiên, tuần này, chính quyền Trump đã lần đầu tiên phê duyệt một đợt giao vũ khí mới của Mỹ cho Ukraine, trong khuôn khổ thỏa thuận mới với các đồng minh NATO. Liên minh tài trợ cho các thương vụ này thông qua một cơ chế gọi là "Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine" (PURL).

Thanh Phương

*****************************

NATO không đồng thuận về Putin : Rủi ro cho an ninh Châu Âu ?

Anh Vũ, RFI, 27/06/2025

Hội nghị thượng đỉnh NATO năm nay tại La Haye diễn ra trong bối cảnh Châu Âu vẫn đang chịu áp lực từ cuộc chiến kéo dài ở Ukraine và trước những tín hiệu khó đoán từ Moskva. Bề ngoài, hội nghị đã kết thúc trong không khí đồng thuận lạc quan : Các quốc gia thành viên cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP, theo đòi hỏi của Washington. Tổng thống Donald Trump tỏ ra hài lòng với liên minh mà ông đã không tiếc lời chỉ trích.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump chụp ảnh cùng lãnh đạo các nước thành viên NATO tại thượng đỉnh ở La Haye, Hà Lan, ngày 25/06/2025. Reuters - Claudia Greco

Tuy nhiên, đằng sau những nụ cười ngoại giao và lời tán dương công khai là những chia rẽ nghiêm trọng về cách các nước thành viên đánh giá và ứng phó với mối đe dọa từ Nga. Những khác biệt này nếu không được giải tỏa rõ ràng có thể làm suy yếu mục tiêu phòng thủ tập thể của NATO trong tương lai, đặc biệt ở sườn đông của liên minh.

Theo Reuters, trong một cuộc họp báo kết thúc hội nghị hôm thứ Tư, Trump thừa nhận rằng "có thể" Putin có tham vọng lãnh thổ vượt ra ngoài Ukraine. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh lãnh đạo Nga "đang phải chịu tổn thất về nhân lực và vật lực" và "muốn chiến tranh kết thúc nhanh chóng".

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã lặp lại quan điểm của Trump. Trong một cuộc phỏng vấn bên lề với tờ Politico, ông cho biết Mỹ đang tạm ngừng mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với Moskva, một phần nhằm giữ cho các cuộc đối thoại tiếp tục diễn ra.

Theo giới quan sát, cách tiếp cận này phản ánh một xu hướng trong chính sách đối ngoại của Trump : ưu tiên đàm phán song phương, giảm thiểu đối đầu quân sự và tập trung tìm "giải pháp nhanh".

Hoa Kỳ là nước đóng góp lớn nhất và là thành viên quyền lực nhất của liên minh, lập trường của Washington vẫn là mối quan tâm chính tại hầu hết các thủ đô NATO. Tuy nhiên, các lãnh đạo Châu Âu và các quan chức NATO đang lo ngại rằng Washington đánh giá thấp tham vọng thực sự của Điện Kremlin.

Nga : Mối đe dọa tồn vong của Châu Âu ?

Một quan chức cấp cao NATO, trong cuộc họp báo riêng hôm thứ Ba (24/06), cũng khẳng định Nga không hề tỏ ra nghiêm túc trong các cuộc đàm phán và rằng mục tiêu chiến lược của Putin không chỉ dừng ở Ukraine, mà còn là áp đặt ảnh hưởng chính trị lên toàn bộ không gian hậu Xô Viết. Đây chính là điều mà nhiều quốc gia thành viên NATO ở Đông Âu coi là đe dọa trực tiếp đến chủ quyền.

Còn tổng thư ký Mark Rutte đặt mối đe dọa từ Nga trong bối cảnh sinh tồn của khối NATO. Ông mô tả đây không chỉ là một nguy cơ quân sự, mà là mối đe dọa tồn vong đối với cấu trúc an ninh Châu Âu. Ông nói hôm thứ Ba : "Nếu không đầu tư ngay bây giờ, chúng ta thực sự có nguy cơ Nga có thể thử điều gì đó đối với lãnh thổ NATO trong ba, năm hoặc bảy năm tới".

Việc thiếu thống nhất về đánh giá mục tiêu của Putin sẽ làm phức tạp các kế hoạch ngoại giao trong tương lai nhằm kết thúc cuộc chiến, theo nhà cựu ngoại giao Anh Philippe Dickinson, phó giám đốc cơ quan Sáng kiến An ninh xuyên Đại Tây Dương (Transatlantic Security Initiative at the Atlantic Council) thuộc Hội đồng Đại Tây Dương.

Dickinson nhận định : "Một thỏa thuận hòa bình không thể chỉ là điều mà Trump và Putin tự đồng thuận với nhau…Cần có sự tham gia của Châu Âu. Điều đó có nghĩa là phải có sự chia sẻ quan điểm giữa các đồng minh về việc Putin thực sự đang theo đuổi mục tiêu gì".

Ông Dickinson cho rằng các lãnh đạo Châu Âu có lẽ vẫn muốn thay đổi quan điểm của Trump về Nga. Tuy nhiên, họ gần như không nêu ra các vấn đề gai góc tại hội nghị thượng đỉnh NATO lần này. Mục tiêu chính của hội nghị lần này chỉ là không làm Donald Trump bị phật ý, gây rắc rối trong quan hệ của Liên Minh với Hoa Kỳ và thượng đỉnh Bruxelles đã đạt được điều đó.

Thượng đỉnh NATO ở La Haye có thể đã tránh được khủng hoảng nội bộ, nhưng điều đó lại khiến các cuộc đối thoại thực chất về tương lai an ninh Châu Âu bị trì hoãn. Sự bất đồng giữa Mỹ và Châu Âu về cách nhìn nhận Putin không đơn thuần là vấn đề chiến thuật, mà còn đặt ra câu hỏi cốt lõi về khả năng duy trì sự thống nhất chiến lược của NATO trong kỷ nguyên địa chính trị bất định.

Nếu liên minh quân sự mạnh nhất thế giới không thể có cùng một tiếng nói về mối đe dọa rõ ràng nhất của mình, thì chính điều đó, chứ không phải nước Nga của Putin, mới là thách thức lớn nhất đối với an ninh tập thể của NATO trong những năm tới.

Anh Vũ

*****************************

Điều 5 Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương : Donald Trump vẫn mập mờ với NATO

Thùy Dương, RFI, 25/06/2025

Trong bối cảnh chiến tranh Ukraine chưa có dấu hiệu lắng dịu bất chấp các nỗ lực ngoại giao quốc tế và trước mối đe dọa quân sự từ Nga nhắm đến Châu Âu ngày càng tăng, thượng đỉnh Liên Minh Bắc Đại Tây Dương diễn ra tại La Haye, Hà Lan trong hai ngày 24 và 25/06/2025 thu hút nhiều sự chú ý.

Các nhà lãnh đạo NATO tại thượng đỉnh ở La Haye, Hà Lan, ngày 24/06/2025. Reuters - Christian Hartmann

Bên cạnh việc tăng chi tiêu quân sự lên 5% vào năm 2035 theo yêu cầu của tổng thống Mỹ, khả năng chính quyền Donald Trump yểm trợ các đồng minh Châu Âu trong trường hợp bị tấn công quân sự là điều đặc biệt được quan tâm tại thượng đỉnh.

Theo AFP, tổng thư ký NATO Mark Rutte hôm qua khẳng định rõ ràng là Hoa Kỳ "hoàn toàn" ủng hộ các quy tắc của Liên Minh, hàm ý nói đến điều 5 về phòng thủ hỗ tương giữa các nước thành viên NATO. Tuy nhiên, chỉ trước đó một hôm, trên đường bay sang Hà Lan, ông Donald Trump vẫn "úp úp mở mở" về việc bảo vệ các đồng minh, nói rằng có "nhiều cách định nghĩa Điều 5" của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Nói cách khác, tổng thống Trump đã để ngỏ khả năng vận dụng "các vùng xám" trong cách diễn giải điều 5.

Xin nhắc lại, từ khi được thành lập vào năm 1949 với 12 quốc gia, NATO không ngừng được mở rộng và đến nay đã có 32 thành viên. Tuy nhiên, những cột trụ của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương thì vẫn không thay đổi, trong đó có điều 5 về phòng thủ tập thể. Theo điều khoản này, "một cuộc tấn công vũ trang nhắm vào một hoặc nhiều" nước thành viên tại Châu Âu hay Bắc Mỹ đều sẽ được xem như một cuộc tấn công chống lại cả liên minh, thế nên khi thực hiện "quyền tự vệ của cá nhân hoặc tập thể", các nước có thể, "theo cách đơn lẻ hoặc theo thỏa thuận với các đồng minh khác, thực hiện hành động mà họ xem là cần thiết, kể cả sử dụng vũ lực, để tái lập và duy trì an ninh của khu vực Bắc Đại Tây Dương".

Trong chuyên mục Giải mã ngày 24/06, báo Kinh tế Pháp Les Echos nhấn mạnh đến việc mỗi nước được tự do "thực hiện các hành động mà họ xem là cần thiết" có nghĩa là mỗi đồng minh có quyền tự do áp dụng điều 5 tùy theo khả năng của họ, cũng như tùy theo tình hình cụ thể, và trước hết là tự do diễn giải điều 5.

Trong trường hợp xảy ra tấn công xâm lược, Hội đồng Bắc Đại Tây Dương sẽ được thông báo và các đồng minh sẽ được tham vấn để ứng phó, chứ không phải cứ thế mà lao vào xung đột. Hơn nữa, Hiệp ước cũng không đề cập đến trường hợp có bất đồng giữa các thành viên NATO, ví dụ như giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp.

Les Echos nhắc lại phân tích của một nhà ngoại giao, theo đó Điều 5 có những "vùng xám" và chủ yếu vận hành dựa vào việc xây dựng lòng tin : "Có yếu tố về lòng tin trong Điều 5 : Điều này phát huy hiệu quả vì Nga tin và sợ". Điều đó cũng có nghĩa là bất kỳ dấu hiệu nào về sự ngờ vực cũng sẽ phát đi tín hiệu là NATO yếu đuối, gây ra sự bất an cho các nước Châu Âu, vốn lâu nay vẫn dựa dẫm vào sự bảo vệ của Hoa Kỳ.

Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần cảnh báo rằng chính quyền Mỹ sẽ không trợ giúp các nước Châu Âu nếu họ không chi nhiều hơn cho quốc phòng. Les Echos nhận định là trước thềm hội nghị thượng đỉnh La Haye, vẫn có những nước đồng minh cố tìm cách cưỡng lại việc tăng chi tiêu quân sự, nên tuyên bố của ông Trump cũng là hợp lý. Một chuyên gia phân tích : "Dẫu sao Châu Âu cũng phải chuẩn bị cho khả năng nhận ít sự hỗ trợ hơn từ Mỹ, tức là phải chi tiêu nhiều hơn" và "đây sẽ là thượng đỉnh của số 5 : chi 5% GDP cho quốc phòng để có được sự bảo vệ của Mỹ theo Điều 5".

Trên thực tế, đối với các chuyên gia quân sự, uy tín của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương không chỉ nằm ở các điều khoản, mà dựa nhiều vào lực lượng mà liên minh triển khai với một bộ chỉ huy phối hợp, các máy bay, tàu, xe tăng, các cuộc tập trận đa quốc gia, cũng như các kế hoạch phòng thủ liên tục được cập nhật… Nói cách khác, Điều 5 và các phương tiện quân sự là không thể tách rời.

Theo trang mạng của kênh truyền hình France 24, trước khi diễn ra thượng đỉnh, tổng thư ký NATO Mark Rutte đã viết cho tổng thống Mỹ Donald Trump, khẳng định là sau thượng đỉnh La Haye, "Châu Âu sẽ chi rất nhiều tiền" cho phòng thủ "đúng như điều họ cần phải làm" và "đó sẽ là thắng lợi của ông" Trump. Về phía Liên Âu, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen cũng tuyên bố một "Châu Âu phòng thủ cuối cùng đã thức tỉnh".

Nhưng liệu như vậy đã đủ để Châu Âu tránh được đòn cảnh cáo của tổng thống Mỹ Donald Trump ? Camille Grand, một cựu quan chức của NATO và cũng là chuyên gia quốc phòng, được France 24 trích dẫn, nói : "Liệu Trump có muốn để xảy ra xung đột không ? Đó là điều hoàn toàn chưa thể biết được".

Thùy Dương