Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất rời OPEC : Chiến tranh lạnh trong chảo dầu Trung Đông

Thanh Hà, RFI, 30/04/2026

Việc Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất) chính thức rời khỏi khối các quốc gia xuất khẩu dầu hỏa OPEC và OPEC+ kể từ ngày 01/05/2026 không chỉ là một "trận động đất" trên thị trường dầu hỏa thế giới, mà còn báo trước một cuộc khủng hoảng địa-chính trị và ngoại giao tại Trung Đông. Đây trước hết là một lời tuyên chiến của Abu Dhabi với cường quốc khu vực Saudi Arabia. Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất xích gần thêm Hoa Kỳ và Israel.

Tàu chở hàng di chuyển trên Vịnh Ba Tư hướng tới cảng Dubai, nhìn từ Ajman, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, ngày 14/04/2026. AP

"Hồng Hải dậy sóng". "Chiến tranh lạnh trong vạc dầu đang sôi sục ở Trung Đông". "Abu Dhabi tuyên chiến với Ryadh". Giới phân tích đánh giá như trên sau quyết định của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất ra khỏi tổ chức các nước xuất khẩu dầu hỏa mà nước này là thành viên quan trọng thứ ba, sau Saudi Arabia và Irak.

Không thể phủ nhận sự ra đi này làm suy yếu OPEC, một tổ chức mà vai trò quan trọng nhất thuộc về Ryadh. Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất chỉ chiếm 12% sản lượng dầu của toàn khối. Nhưng vào thời điểm mà Hồng Hải bị tê liệt vì chiến tranh Trung Đông, dầu hỏa của các nước trong vùng Vịnh bị tồn đọng, không vượt qua được cửa ải eo biển Hormuz đang bị cả Mỹ và Iran phong tỏa, quyết định của Abu Dhabi trước hết là một sự đối đầu giữa hai vương quốc dầu hỏa khu vực.

Về mặt chiến lược và ngoại giao, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất bất đồng sâu rộng trên nhiều hồ sơ. Đầu tiên là về Yemen : Hai quốc gia này mỗi bên yểm trợ cho một phe. Vì những lợi ích kinh tế và chiến lược, Saudi Arabia chủ trương tiêu diệt phe nổi dậy Houthi do Iran yểm trợ tại Yemen. Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất trên nguyên tắc chia sẻ quan điểm này, nhưng thực tế thì lại đứng về phía lực lượng Houthi. Lý do ở đây hơi khó hiểu, bởi vì Abu Dhabi không yểm trợ một lực lượng được coi là cánh tay nối dài của Iran, mà chỉ muốn triệt hạ các nhóm Hồi giáo cực đoan, như Huynh đệ Hồi giáo, bị cho là đã "trà trộn vào hàng ngũ quân chính quy của Yemen". Đối với vương quốc vùng Vịnh này, các nhóm Hồi giáo cực đoan mới là mối đe dọa nguy hiểm nhất. Cũng chính vì bị ám ảnh bởi mục tiêu bài trừ tận gốc rễ các phong trào Hồi giáo cực đoan mà Abu Dhabi can thiệp cả tại Châu Phi từ Libya đến Somalia.

Rạn nứt vốn đã âm ỉ với Ryadh lộ rõ thêm với chiến tranh Iran kéo dài từ hai tháng nay : Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất là quốc gia trong vùng hứng chịu nhiều thiệt hại do các cuộc tấn công của Tehran, cho nên khó chấp nhận lập trường của Saudi Arabia kêu gọi Iran kiềm chế. Chính quyền Abu Dhabi trong tay Mohamed bin Zayed Al Nahyan muốn giải quyết dứt điểm hiểm họa hạt nhân Iran bằng giải pháp quân sự, tán đồng cuộc chiến mà Israel và Mỹ đã khai mào. Đây là quốc gia Hồi giáo duy nhất trong khu vực tán đồng cuộc chiến này.

Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất từng ký kết hiệp ước Abraham bình thường hóa quan hệ với Israel. Saudi Arabia thì không. Sự thân thiết giữa chính quyền Mohamed bin Zayed Al Nahyan với Israel sâu đậm đến nỗi thủ tướng Benjamin Netanyahu đã huy động các hệ thống phòng không của Israel để giúp đỡ quốc gia dầu hỏa này. Đồng thời ông điều động binh lính và chuyên gia Israel sang để cố vấn và hỗ trợ các chuyên viên tại Abu Dhabi, theo tiết lộ của báo mạng Mỹ chuyên về quân sự Axios. Trong khi đó, Saudi Arabia, trong nỗ lực làm "tan băng", từng tính đến việc bình thường hóa với Nhà Nước Do Thái, nhưng mọi hy vọng đã tiêu tan vì chính sách của Israel tại Gaza sau loạt khủng bố tháng 10/2023.

Chiến tranh Iran lần này một lần nữa cho thấy các vương quốc dầu hỏa trong vùng Vịnh không là một khối "đồng nhất". Mỗi bên đều theo đuổi một chiến lược riêng, theo nghi nhận của nhà nghiên cứu thuộc trung tâm Belfer, đại học Mỹ Harvard, được báo Le Monde trích dẫn. Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đang "rà soát lại" các mối quan hệ liên minh. Một cựu quan chức cao cấp tại Abu Dhabi từng xác nhận cuộc chiến này làm lộ rõ "ai là bạn, ai là thù", cho nên chính quyền Mohamed bin Zayed al Nahyan đang cân nhắc lại sự hiện diện của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất trong các tổ chức đa quốc gia, từ OPEC đến Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (trụ sở đặt tại thủ đô Riyadh) và Liên đoàn Ả rập.

Giới phân tích kết luận "ra khỏi OPEC là một quyết định logic từ cuộc đối đầu giữa Abu Dhabi và Ryadh" và báo hiệu "một cuộc chiến tranh lạnh đang bùng lên trong chảo lửa Trung Đông". Đây cũng là điều hiển nhiên nhất cho thấy một trật tự mới với những mối liên minh phức tạp, cả về kinh tế, địa-chính trị và có thể là cả quân sự, đang hình thành tại khu vực này.

Thanh Hà

****************************

Vì sao Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất rời OPEC là vấn đề lớn ?

Faisal Islam, BBC, 29/04/2026

Việc Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) đột ngột tuyên bố rút khỏi OPEC, tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ, là một sự kiện chấn động.

Những thùng dầu thô của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đang chờ được xuất khẩu - Ảnh minh họa 

Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đã là thành viên của tổ chức này ngay cả trước khi trở thành một quốc gia độc lập vào năm 1971.

OPEC là tổ chức gồm chủ yếu các nước xuất khẩu dầu mỏ Vùng Vịnh, trong nhiều thập kỷ đã kiểm soát giá dầu thô bằng cách giảm hoặc tăng sản lượng và phân bổ hạn ngạch cho các thành viên.

Tổ chức này đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, từ đó làm thay đổi chính sách năng lượng toàn cầu.

Mặc dù sản lượng của OPEC chủ yếu do Saudi Arabia thống trị, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất lại có năng lực sản xuất dự phòng cao thứ hai. Nói cách khác, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất là nhà sản xuất điều tiết quan trọng thứ nhì, có khả năng tăng sản lượng để giúp giảm giá.

Thực tế, chính điều này đã dẫn đến việc xem xét lại vị thế của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất trong dài hạn. Nói một cách đơn giản, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất muốn sử dụng công suất đáng kể mà họ đã đầu tư.

Hạn ngạch của OPEC đã giới hạn sản lượng của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất ở mức 3-3,5 triệu thùng mỗi ngày. Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đã phải chịu thiệt thòi không cân xứng khi là thành viên của OPEC, xét về doanh thu bị mất.

Tuy nhiên, thời điểm xảy ra động thái này cho thấy những hậu quả từ cuộc chiến với Iran. Căng thẳng ở Vùng Vịnh đã ảnh hưởng đến mối quan hệ của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất với Iran và có thể ảnh hưởng đến quan hệ vốn đã căng thẳng của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất với Saudi Arabia.

Đối với OPEC, đây là một đòn giáng mạnh vào thời điểm mà sự gắn kết lâu dài của tổ chức này đang bị đặt ra nhiều nghi vấn.

Vấn đề không chỉ là việc Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, khi có thể đưa toàn bộ dầu của mình trở lại thị trường bằng đường biển hoặc đường ống, có khả năng sẽ đặt mục tiêu sản lượng 5 triệu thùng mỗi ngày.

Saudi Arabia có thể đáp trả bằng một cuộc chiến giá dầu mà nền kinh tế đa dạng hơn của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất có thể chịu đựng được, nhưng các thành viên OPEC nghèo hơn khác thì có thể không.

Rất nhiều điều phụ thuộc vào phản ứng của Saudi Arabia.

Các quan chức hàng đầu của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đang bàn về các đường ống dẫn dầu mới từ các mỏ dầu của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất ở Abu Dhabi, đi vòng qua Eo biển Hormuz và hướng đến cảng Fujairah vốn đang được vận hành thiếu hiệu quả.

Hiện đã có một đường ống đang được sử dụng với tần suất cao, nhưng cần thêm công suất để đáp ứng sản lượng tăng thêm và sự thay đổi lâu dài về sự lưu thông thuận lợi cũng như chi phí vận chuyển tàu chở dầu ở khu vực Vịnh.

Tất nhiên, hiện tại, trong bối cảnh phong tỏa kép giao thông đường biển ở Eo biển Hormuz, đây không phải là sự kiện chính trên thị trường dầu mỏ, ảnh hưởng đến giá dầu, khí đốt, xăng, nhựa và thực phẩm.

Trong khi thế giới tập trung vào giá dầu ở mức 110 USD một thùng, thì điều này lại là lý do để không bỏ qua khả năng giá dầu có thể giảm xuống gần 50 USD vào năm tới - chẳng hạn, nếu tình trạng hỗn loạn ở eo biển được giải quyết kịp thời trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào cuối năm nay.

OPEC hiện nay không còn giữ vai trò quan trọng đối với thị trường dầu mỏ thế giới như thời những năm 1970, với việc tổ chức này nắm giữ 85% thị phần dầu mỏ được giao dịch quốc tế khi đó, giờ chỉ còn khoảng 50%.

Dầu mỏ hiện nay cũng không còn quan trọng đối với nền kinh tế thế giới như hồi những năm 1970. OPEC hiện có đòn bẩy, nhưng không phải là độc quyền. Họ không thể dùng sức mạnh để chi phối toàn bộ thế giới.

Tôi nhớ người đứng đầu OPEC, cựu Bộ trưởng Dầu mỏ Saudi Arabia Sheikh Yamani, từng nói : "Thời kỳ đồ đá không kết thúc vì thế giới hết đá. Thời đại dầu mỏ sẽ kết thúc không phải vì thế giới hết dầu".

Điều này báo trước một thế giới nơi hydrocarbon được thay thế bằng các nguồn năng lượng khác.

Một cách để hiểu hành động của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất là dấu hiệu của một thế giới giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ và đã có một số dấu hiệu khác trong cơn bão hiện tại : các khoản đầu tư của Trung Quốc vào điện khí hóa đã giúp giảm bớt tác động kinh tế từ giá dầu và khí đốt tăng cao.

Theo một số tính toán, việc điện khí hóa ô tô, xe tải và tàu hỏa của Trung Quốc đã làm giảm nhu cầu dầu mỏ ở nền kinh tế lớn thứ hai thế giới khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày.

Nhu cầu dầu mỏ toàn cầu có thể chững lại khi xu hướng này tăng tốc trên toàn thế giới. Theo quan điểm này, việc huy động càng nhiều tiền từ trữ lượng dầu mỏ càng nhanh càng tốt trước khi nhu cầu giảm mạnh là điều hợp lý. Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất có tiềm lực tài chính mạnh và nền kinh tế tương đối đa dạng, với dịch vụ tài chính và du lịch.

Rất nhiều điều sẽ phụ thuộc vào tình hình bình thường mới nếu và khi các cuộc xung đột ở Vùng Vịnh chấm dứt.

Việc Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất rút khỏi OPEC có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền tiếp theo và giờ đây sẽ có áp lực đáng kể lên Saudi Arabia.

Một khi các tàu dầu được phép lưu thông qua eo biển trở lại, hoặc nếu Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất quyết tâm đẩy mạnh việc xây dựng các đường ống dẫn dầu mới, dầu của nước này sẽ tuôn trào mạnh mẽ hơn bao giờ hết vì không còn bị ràng buộc bởi các cam kết với khối OPEC nữa.

Điều này sẽ không có tác động gì nhiều đến các lệnh phong tỏa hiện tại, tuy nhiên, có thể thay đổi hoàn toàn cục diện sau đó.

Faisal Islam