Theo báo cáo mới nhất từ Cục Thống Kê Lao Động Hoa Kỳ (US Bureau of Labor Statistics – USBLS), chỉ số giá tiêu dùng (consumer price index - CPI) đã tăng 0,4% trong tháng 8, so với mức tăng 0,1% của tháng 7. Mức tăng so với cùng kỳ năm ngoái là 3.4%, không thay đổi so với tháng 7. Chỉ số CPI cơ bản (không bao gồm thực phẩm và năng lượng) tăng 2,4% so với một năm trước, trong khi mức tăng của năm tính đến hết tháng 7 là 2,5%. 

Chỉ số chi tiêu cá nhân (personal consumption expenditure - PCE) tháng 8, do Cục Phân Tích Kinh Tế (Bureau of Economic Analysis) công bố vào ngày 1 tháng 10, cho thấy giá cả đã tăng với tốc độ hàng năm là 3,4% trong tháng 7. Chỉ số PCE lõi (không bao gồm thực phẩm và năng lượng) tăng với tốc độ hàng năm là 3%.

Trong thời gian đại dịch, giá cả hàng hóa và dịch vụ đã tăng vọt khi các doanh nghiệp phải chật vật đối phó với Covid-19 cùng những biến động kinh tế đi kèm. Đến giữa năm 2022, tỷ lệ lạm phát đã chạm mốc 9% — mức cao nhất trong nhiều năm.

Mặc dù tốc độ lạm phát hiện nay đã chậm lại đáng kể so với thời kỳ đại dịch, nhưng vẫn cao hơn mức mục tiêu 2% và giá cả vẫn ở mức cao. Theo chỉ số giá tiêu dùng, giá cả hiện cao hơn khoảng 26% so với thời điểm trước đại dịch. Tác động này diễn ra trên diện rộng — không một mặt hàng thiết yếu nào của các hộ gia đình nằm ngoài ảnh hưởng đó. Hai nguyên do chính gây ra tình trạng hiện nay là thuế quan (tariff) và chiến tranh Iran. Ngoài ra, nợ quốc gia 40 nghìn tỉ USD và ngân sách liên bang thiếu hụt trong tài khóa 2026 2 nghìn tỉ USD cũng ảnh hưởng đến mức lạm phát.

Người nghèo hay người giầu, ai thực sự mất mát vì lạm phát ? 

Lạm phát không ảnh hưởng đến mọi người như nhau. Cùng một mức lạm phát nhưng lại dẫn đến hai kết cục hoàn toàn khác biệt. Theo Center for Retirement Research, các hộ gia đình nghèo chi hơn 95% thu nhập cho những nhu yếu phẩm, trong khi các hộ gia đình giàu chi tiêu chưa đến 79%. Những nhu yếu phẩm bao gồm thực phẩm, đồ uống và dịch vụ di chuyển. Đây là nhóm mặt hàng mà giá thường tăng nhanh hơn các mặt hàng xa xỉ.

Khi giá thực phẩm, tiền thuê nhà và giá xăng dầu tăng lên, người nghèo mất đi khoản tiền dùng để duy trì sự sống còn, còn người giàu chỉ mất đi khoản tiền dành cho sự tiện nghi. Các gia đình có thu nhập thấp thiếu nguồn tiền dự trữ để mua hàng dự trữ với số lượng lớn.

Một nghiên cứu của Ngân Hàng Thế Giới (World Bank) cho thấy rằng việc giá thực phẩm và năng lượng tăng gần đây có thể gây tác động nặng nề hơn đối với các hộ gia đình nghèo nhất. Các hộ gia đình thu nhập cao có thể dễ dàng chuyển từ hàng hóa chất lượng cao sang hàng hóa chất lượng thấp hơn trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế. Họ cũng có thể tận dụng các ưu đãi giảm giá khi mua số lượng lớn hoặc các đợt khuyến mãi. Các hộ gia đình nghèo thường không có những lựa chọn này.

Cũng theo Ngân Hàng Thế Giới, các hộ gia đình nghèo hơn thường khó tiếp cận các chương trình tài chính giúp bảo vệ họ trước lạm phát, vì các chương trình này có thể đòi hỏi chi phí ban đầu hoặc chi phí duy trì khiến họ không đủ khả năng chi trả. Tại Hoa Kỳ, hầu hết các hộ gia đình đều có tài khoản giao dịch (transaction account) hoặc tài khoản thanh toán (checking account) tại một tổ chức tài chính. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ gia đình sở hữu các chương mục tiết kiệm hoặc đầu tư lại thấp hơn nhiều. Hơn nữa, sự phân bổ này rất chênh lệch : Nhóm 25% hộ gia đình giàu nhất tại Hoa Kỳ sở hữu chứng chỉ tiền gửi (certificate of deposit) cao gấp 5 lần, trái phiếu tiết kiệm (savings bond) cao gấp 6 lần và các quỹ đầu tư (investment fund) cao gấp 12 lần so với nhóm 25% hộ gia đình nghèo nhất.

Tóm lại, lạm phát cao có xu hướng làm tình trạng bất bình đẳng hoặc nghèo đói trầm trọng thêm, bởi nó tác động mạnh hơn đến thu nhập và tiền tiết kiệm của các hộ gia đình nghèo hoặc có thu nhập trung bình so với các hộ gia đình giàu có. Những hộ gia đình mới thoát nghèo có thể bị đẩy trở lại cảnh nghèo khó do lạm phát gia tăng.

Thu nhập của người lao động thu nhập thấp tăng chậm hơn so với chi phí sinh hoạt thiết yếu, do các chỉ số lạm phát chung không phản ảnh kịp đà tăng vọt của giá nhà ở, thực phẩm và dịch vụ y tế. Thật vậy, thu nhập bình quân theo giờ tại Hoa Kỳ tăng 3.0% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 9 năm 2026. Mức tăng này thấp hơn tỷ lệ lạm phát đang duy trì ở mức cao (từ 3.4% đến 3.6%), dẫn đến sự sụt giảm về tiền lương thực tế đối với nhiều người lao động.

Lạm phát làm hao mòn tiền lương nhưng lại thổi phồng giá trị tài sản. Người đi thuê nhà phải gánh chịu hậu quả của lạm phát, trong khi sở hữu chủ có thể chuyển gánh nặng đó sang người khác. Nợ nần khiến lạm phát trở thành gánh nặng dai dẳng, nhưng tài sản lại giúp biến lạm phát thành lợi nhuận. Hệ thống tư bản không hề bị đổ vỡ ; nó được thiết kế để ưu đãi quyền sở hữu.

Về dài hạn, giá trị tài sản nắm giữ dưới dạng bất động sản và cổ phiếu (stock) thường tăng theo đà lạm phát. Giá trị bất động sản tăng lên khi chi phí đất đai, nhân công và vật liệu xây dựng gia tăng. Cổ phiếu cũng có thể tăng giá trong thời kỳ lạm phát, bởi lẽ việc giá cả hàng hóa tiêu dùng leo thang sẽ làm tăng giá trị của doanh thu và lợi nhuận doanh nghiệp.

Tổng thống Trump không quan ngại về lạm phát

Theo AP, Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố ông không lo ngại về lạm phát. Theo NBC, Donald Trump đã đưa ra những nhận định cụ thể về tình trạng chi phí sinh hoạt gia tăng. Ông ta từng nói rằng ông "thích mức lạm phát 4%". Ông cho rằng nguyên nhân khiến giá cả leo thang là do chiến tranh và chi phí năng lượng và khẳng định lạm phát sẽ giảm xuống khi xung đột kết thúc.

Ông gọi các dữ liệu mới nhất về gia tăng lạm phát là "tuyệt vời" và khẳng định bản thân không hề lo lắng. Điều này rất đúng với ông vì cá nhân ông sở hữu nhiều bất động sản và cổ phiếu. Như đã nói ở trên, lạm phát làm ông giàu thêm vì bất động sản và cổ phiếu tăng giá theo lạm phát. Báo chí cho biết tài sản của ông đã tăng khoảng 2 tỉ USD trong hai năm đầu của nhiệm kỳ II.

Theo một phân tích của Bloomberg, Trump hoặc các nhà quản lý của ông đã thực hiện hơn 28.000 giao dịch kể từ lễ nhậm chức nhiệm kỳ hai vào tháng 1 năm 2025 — nhiều hơn tổng số giao dịch của tất cả các thành viên Hạ viện và Thượng viện cộng lại. Trong khi đó, không một Tổng thống tiền nhiệm nào buôn bán cổ phiếu khi còn tại chức.

Tổng thống Donald Trump không lo ngại về lạm phát vì ông cho rằng đợt tăng giá gần đây chỉ là nhất thời và xuất phát từ chi phí năng lượng liên quan đến xung đột với Iran. Đồng thời, ông cho rằng một mức lạm phát nhất định có thể giúp giảm bớt nợ công. Cũng có thể ông tung ra những lập luận này chỉ cốt để làm nhẹ bớt sự nghiêm trọng của tình trạng lạm phát hiện nay trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vào 3/11 sắp tới. Trong khi đó, đa số dân Mỹ phản đối và tìm cách ứng phó với lạm phát thông qua việc điều chỉnh ngân sách hộ gia đình, vận động cho các chính sách kinh tế cụ thể và bày tỏ sự bất mãn, khiến tỉ lệ ủng hộ Tổng thống Trump tuột xuống mức thấp chưa từng thấy 29% - 32%.

Bí quyết bảo vệ tiền trong thời kỳ lạm phát cao

Trong thời kỳ lạm phát, giá cả tăng lên và giá trị của đồng tiền giảm xuống, có thể tạo ra nhiều áp lực. Tuy nhiên, chỉ cần điều chỉnh đôi chút kế hoạch tài chính theo đề nghị của những chuyên viên, chúng ta có thể giảm thiểu tác động của tình trạng này đối với ngân sách gia đình.

1. Bỏ tiền dành cho tương lai vào một tài khoản tiết kiệm có hưởng lãi suất.

Đây có thể là một cách hiệu quả để chống lại lạm phát. Nếu có khoản tiền chưa cần dùng đến ngay, quý vị hãy cân nhắc các chứng chỉ tiền gửi (share certificates). Số tiền quý vị gửi vào chứng chỉ tiền gửi sẽ sinh lời trong một kỳ hạn cố định, thường với mức lãi suất thậm chí còn cao hơn so với tài khoản tiết kiệm thông thường.

2. Giảm những khoản chi tiêu không cần thiết.

Khi chi phí ngày càng tăng, từng chút tiết kiệm được đều có ý nghĩa. Cá nhân tôi vừa hủy bỏ số điện thoại nhà vì từ lâu không dùng tới và đã có điện thoại di động. Tôi cũng hủy luôn dịch vụ TV vì từ lâu xem tin tức trên Internet và YouTube. Hai quyết định này đã tiết kiệm cho tôi được hơn 200 USD/tháng.

Thay vì dùng DoorDash để đặt món ăn mang đến tận nhà, tôi cũng đã bỏ thói quen này được vài tháng nay. Tôi tự sắp xếp thời giờ, đến tiệm mua thức ăn mang về, không phải trả tip (nhiều nơi lúc này đòi tới 15% hay 20%). Nếu trả bằng tiền mặt còn được bớt 10%. Có nhiều nhà hàng chỉ cách nhà trong vòng bán kính 6 dặm.

3. Làm thế nào để tiết kiệm chi phí xăng dầu ?

Trong thời đại giá xăng dầu cao ngất ngưởng, quý vị có thể tiết kiệm tiền xăng bằng cách sử dụng những ứng dụng (apps) để so sánh giá tại địa phương, chọn thời điểm đổ xăng vào những ngày giá rẻ hơn, cũng như tham gia các chương trình mua sắm giá sỉ hoặc chương trình khách hàng thân thiết của trạm xăng.

Thật vậy, GasBuddy hoặc Waze liệt kê những trạm xăng có mức giá thấp nhất tại địa phương. Tại những trạm nằm ngay sát đường cao tốc, gần sân bay hoặc các điểm du lịch lớn, giá thường cao hơn. Nên đổ đầy bình vào những ngày có giá thấp hơn như Chủ Nhật hoặc Thứ Hai, vì giá xăng thường tăng cao ngay trước những ngày cuối tuần. Các câu lạc bộ bán sỉ như Costco hoặc Sam's Club có giá dành riêng cho thành viên, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí cho mỗi gallon xăng.

Ngoài ra, quý vị còn nhiều cách tiết kiệm xăng một cách hiệu quả và không tốn kém một đồng xu nào như duy trì áp suất lốp xe đúng quy định, dỡ bỏ các vật nặng trong xe không cần thiết để giảm trọng lượng và lực cản không khí, duy trì tốc độ ổn định ; tránh tăng tốc đột ngột hoặc chạy quá nhanh, vì những hành vi này khiến xe tiêu hao nhiên liệu nhanh hơn nhiều.

Các trạm xăng thường bán ba loại xăng chính dựa trên chỉ số octane – thước đo khả năng chống kích nổ của nhiên liệu trong động cơ : Xăng thường (Regular, Octane 87) có giá thấp nhất, phù hợp nhất với đa số các loại xe ô tô thông dụng hiện nay. Việc sử dụng loại xăng có chỉ số octane cao hơn không mang lại thêm lợi ích nào. Xăng trung cấp (Plus, Octane 89–90) có mức giá trung bình, phù hợp nhất với các loại xe có tỷ số nén trung bình hoặc trường hợp động cơ (vốn dùng xăng thường) gặp hiện tượng kích nổ nhẹ. Xăng cao cấp (Premium, Octane 91–94) có giá cao nhất, phù hợp nhất với những loại xe thể thao và xe xa xỉ. Những loại xe bắt buộc phải sử dụng loại xăng này để tránh làm hư hại động cơ. Giá của các loại xăng cách nhau từ 10 xu đến 20 xu mỗi gallon.

4. Ưu tiên thanh toán những món nợ với lãi suất cao.

Khi lạm phát gia tăng, Cục Dự Trữ Liên Bang (Federal Reserve) thường nâng lãi suất để hạn chế chi tiêu của người tiêu dùng. Việc tăng lãi suất này khiến chi phí vay mượn trở nên đắt đỏ hơn, đồng thời làm tăng gánh nặng chi phí cho các khoản nợ hiện có.

Tác động lớn nhất của việc tăng lãi suất nằm ở thẻ tín dụng đối với người tiêu thụ. Nếu quý vị đang có dư nợ thẻ tín dụng, khoản nợ này sẽ gia tăng với tốc độ nhanh hơn và trở nên tốn kém hơn theo thời gian. Để tránh phát sinh thêm chi phí này, quý vị nên chủ động thanh toán bớt dư nợ thẻ tín dụng và cố gắng trả hết toàn bộ số dư nợ hàng tháng nếu có thể.

Nếu quý vị có khoản vay thế chấp với lãi suất cố định, mức lãi suất của quý vị đã được ấn định tại thời điểm hoàn tất thủ tục vay và sẽ không bị ảnh hưởng bởi các đợt tăng lãi suất. Trên thực tế, lãi suất khoản vay của quý vị thậm chí có thể thấp hơn tỷ lệ lạm phát — nghĩa là việc tiếp tục trả dần khoản vay này là một lựa chọn tài chính an toàn.

5. Đầu tư vào các tài sản chống lại lạm phát

Một số loại tích sản (asset) có thể giúp quý vị đạt lợi nhuận cao mà không bị mất giá trị trong thời kỳ lạm phát. Tốt nhất là quý vị nên đa dạng hóa danh mục đầu tư bằng cách kết hợp các tài sản có khả năng chống lại lạm phát như sau :

Cổ phiếu trả cổ tức (dividend stock) : Loại cổ phiếu này cho phép quý vị kiếm lợi nhuận mà không cần phải bán cổ phiếu. Đây là cổ phiếu của các công ty có chính sách chia sẻ lợi nhuận cho cổ đông. Các công ty thường có xu hướng chi trả cổ tức cao hơn trong giai đoạn lạm phát.

Chứng Khoán Ngân Khố Được Bảo Vệ Chống Lạm Phát (Treasury Inflation-Protected Securities - TIPS) là các khoản đầu tư do Bộ Tài Chính Hoa Kỳ bảo đảm, có khả năng chống lại lạm phát và được xem là an toàn hơn. Số vốn đầu tư ban đầu vào TIPS sẽ tăng lên cùng với lạm phát. Lãi suất cũng được tính toán dựa trên giá trị gốc đã tăng này. Nhờ đó, trong thời kỳ lạm phát, nhà đầu tư có thể hưởng lợi từ cả giá trị gốc lẫn tiền lãi cao hơn.

Các Quỹ Tín Thác Đầu Tư Bất Động Sản (Real Estate Investment Trusts - REITs) là những công ty sở hữu và vận hành các bất động sản tạo ra thu nhập, chẳng hạn như khu chung cư và nhà kho. Thông thường, khi giá cả leo thang, ngành bất động sản sẽ phát triển mạnh và tạo ra thu nhập cao hơn. Do đó, đầu tư vào REITs thường là một lựa chọn tốt để vượt qua lạm phát. Đầu tư vào REITs rất hữu ích cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ muốn bảo toàn giá trị tiền vốn mà không phải đối mặt với những phiền toái trong việc quản lý bất động sản.

Đầu tư vào các tích sản hữu hình như vàng, bất động sản và hàng hóa là một cách để bảo toàn giá trị tiền của quý vị. Hàng hóa bao gồm ngũ cốc, kim loại, năng lượng và tiền tệ. Vàng, một loại tích sản vật chất, vẫn giữ được giá trị trong thời kỳ lạm phát, khác biệt hoàn toàn so với nhiều loại tiền tệ truyền thống.

Nguyễn Quốc Khải

Nguồn : Việt Báo, 04/10/2026

----------------

Tham khảo :

- John Boitnott, "8 Smart Ways to Beat Inflation This Year", Old National Bank, 2026.

- Alicia H. Munnell, "Are the Rich or Poor Hurt More by Inflation ?", MarketWatch, September 28, 2022.

- Indermit Gill & Peter Nagle, "Inflation could wreak havoc on the world’s poor", World Bank, March 23, 2022.

- Aparna Jayashankar and Anthony Murphy, "High inflation disproportionately hurts low-income households", Federal Reserve Bank of Dallas, January 10, 2023.