Alaska : Từ thuộc địa cũ của Nga đến bàn đàm phán Ukraine

Chi Phương, RFI, 12/08/2025

Cuộc gặp giữa lãnh đạo Hoa Kỳ Donald Trump và tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ diễn ra vào ngày 15/08/2025, tại Alaska, khu vực từng là thuộc địa của Nga, được bán lại cho Hoa Kỳ từ thế kỷ 19. Tại sao lại chọn Alaska để bàn về cuộc chiến ở Ukraine, cách đó hàng ngàn km ? Khu vực này từng được coi là biểu tượng xích lại gần nhau trong quan hệ Mỹ Nga, nơi mà biên giới giữa hai nước chỉ cách nhau 3,2 km và vẫn còn nhiều dấu ấn mà Nga để lại.

Tàu tuần tra Healy của Lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ đang phá băng gần thành phố Nome, Alaska. Ảnh chụp ngày 14/01/2012. AFP - HO

Việc chọn lựa Alaska cho cuộc gặp giữa hai nguyên thủ không phải là ngẫu nhiên. Vào tuần trước, Nga đã nêu ra khả năng tổ chức thượng đỉnh này tại các nước vùng Vịnh có quan hệ tốt với cả Hoa Kỳ và Nga. Tổng thống Putin đã đề xuất Các Tiểu vương quốc ả rập thống nhất (UAE) là một địa điểm phù hợp. Nhưng cuối cùng, hai bên xác nhận sẽ tổ chức tại Alaska.

Về cuộc gặp vào thứ Sáu này, trả lời báo giới tại Washington, hôm 11/08, tổng thống Trump đã ngụ ý rằng Alaska là của Nga : "Cuộc gặp này rất quan trọng, chúng tôi sẽ đến Nga. Chúng tôi sẽ đạt được một thỏa thuận to lớn, hãy đợi xem chuyện gì sẽ xảy ra, mọi người sẽ được biết đầu tiên". Ông Trump đã nhắc lại hai lần là sẽ "đến Nga", khiến nhật báo Pháp Le Figaro đặt câu hỏi, liệu đây chỉ là nhầm lẫn hay tổng thống Mỹ có ý định trả lại Alaska cho Nga ?

Alaska là bang thứ 49 của Hoa Kỳ, có diện tích lớn nhất trong 50 bang nhưng dân cư thưa thớt. Đây cũng là bang duy nhất không liền kề phần còn lại của lãnh thổ Hoa Kỳ, nằm tách rời ở phía bắc, và đối diện với lãnh thổ Nga, bị ngăn cách bởi eo biển Bering. Cố vấn ngoại giao của Điện Kremlin, Yuri Ushakov, mô tả việc lựa chọn Alaska là "hoàn toàn hợp lý".

Khu vực này còn có mối liên hệ sâu sắc với Nga, từng là thuộc địa của Nga và được đặt tên là America Russia trước thế kỷ 19. Dù đã được Hoa Kỳ mua lại, nhưng cho đến nay, theo AFP, những dấu ấn dưới thời Nga thuộc vẫn hiện hữu, qua cộng đồng nói tiếng Nga, cho đến các nhà thờ Chính Thống giáo. 

Di sản thuộc địa của Nga ?

Từ năm 1725, Sa Hoàng Nga Pyotr Đại đế đã cử Vitus Bering đi thám hiểm bờ biển Alaska, và rất quan tâm đến khu vực này, một vùng đất giàu tài nguyên thiên nhiên và ít người sinh sống, nhắm đánh dấu sự hiện diện đầu tiên của Nga. Những năm sau đó, các thương nhân Nga buôn lông thú đến đây, lập một số điểm buôn bán, và dần kiểm soát bờ biển. Đến năm 1799, Sa hoàng Pavel I đã ký sắc lệnh thành lập công ty Russian-American Company, trao quyền cho công ty này quản lý và cai trị toàn bộ vùng lãnh thổ này, và chính thức xác lập thuộc địa Russian America (theo tài liệu của thư viện Presidential Library của Nga).

Alaska đã được chuyển nhượng cho Hoa Kỳ như thế nào ?

Đến thế kỷ 19, đế đô St. Petersburg thiếu nguồn lực tài chính để hỗ trợ các khu định cư lớn hoặc sự hiện diện quân sự dọc theo bờ biển Thái Bình Dương ở Bắc Mỹ, số người Nga định cư lâu dài ở Alaska chưa bao giờ vượt quá bốn trăm người. Thất bại trong Chiến tranh Crimea (1853-1856) cũng khiến Nga càng bớt quan tâm đến khu vực này. Nhiều báo cáo mô tả về một vùng đất "quá tốn kém để bảo vệ, quá xa xôi để yêu thương".

Nga đã đề nghị bán Alaska cho Hoa Kỳ vào năm 1859, tin rằng Hoa Kỳ sẽ chống lại được âm mưu thâu tóm khu vực này của đối thủ lớn nhất của Nga ở Thái Bình Dương, đó là Vương quốc Anh.

Thỏa thuận bán Alaska (1,72 triệu km2) cho Hoa Kỳ với giá 7,2 triệu đô la đã được ký tại Washington vào ngày 30/03/1867. Hoa Kỳ có lẽ cũng không ngờ rằng Alaska, được ví như "một miếng trứng cá muối nhỏ" lúc đó, giờ trở thành một kho báu chiến lược, với nhiều tài nguyên được phát hiện, chẳng hạn như mỏ dầu khí, theo trang RTBF.

Vào thời đó, báo chí Mỹ đã chế giễu, cười cợt về quyết định này, phe đối lập coi thương vụ do ngoại trưởng Hoa Kỳ William H. Seward phụ trách là "sự điên rồ của Seward". Đối với nhiều người Mỹ lúc đó, Alaska chỉ là vùng băng giá mênh mông, tài nguyên chỉ đủ nuôi vài con hải cẩu, vài con cá hồi. Những người bản địa "chẳng mong cầu gì, bỗng chốc thấy lá cờ của họ bị thay đổi". Alaska đã chính thức trở thành một bang thứ 49 của Hoa Kỳ vào năm 1959. 

Biên giới Nga - Mỹ cách nhau chưa đến 4 km

Về vị trí địa lý, ở phía tây bắc của bang Alaska, có hai hòn đảo đối diện nhau tại eo biển Bering : đảo Diomede Lớn (hay còn gọi là Ratmanov) thuộc vùng Chukotka Nga và đảo Diomede Nhỏ thuộc Alaska. Hai đảo cách nhau chưa 3,2km, và còn bị chia cắt bởi đường thay đổi giờ quốc tế, lệch nhau 21 tiếng.

Trên các đảo này, chỉ có vài người bản địa Inuit sinh sống, bằng cách săn hải cẩu và cá voi. Trong hàng thế kỷ, họ di chuyển từ đảo này qua đảo khác bằng thuyền, thậm chí là bằng đường bộ, khi mặt biển bị đóng băng. Thế nhưng, sau thương vụ Alaska, khoảng cách giữa hai đảo cũng xa như chênh lệch múi giờ.

Trong chiến tranh lạnh, Nga đã sơ tán những cư dân hiếm hoi trên dảo Diomede Lớn để xây căn cứ quân sự, tiền đồn. Tại đảo Diomede Nhỏ của Mỹ, trang Huffington Post cho biết có khoảng 200 cư dân sinh sống, vài tòa nhà, một trường học và một cửa hàng tạp hóa. Trực thăng chở đồ đến đảo hàng tuần.

Năm 2013, báo Le Figaro nêu ra căng thẳng tại đường biên giới này, trích lời một cư dân trên đảo của Mỹ : "Khi chúng tôi đi săn gấu, nếu vô tình vượt qua biên giới, người Nga sẽ bắn chúng tôi, họ nhắm bắn vào tuyết ở chân chúng tôi. Họ bắn rất giỏi, nên chúng tôi không gặp rủi ro nào".

Hai đảo cũng được coi là biểu tượng về việc Nga - Mỹ xích lại gần nhau. Vào năm 1987, một vận động viên người Mỹ Lynne Cox đã bơi từ đảo nhỏ sang đảo lớn, với nhiệt độ nước biển -1,7 độ C, được coi là một nghĩa cử "hòa bình", khi Nga dưới sự lãnh đạo của Mikhail Gorbachev (Perestroïka), thực hiện nhiều chính sách cải cách, trong đó có việc cải thiện quan hệ với Hoa Kỳ. Nhiều dự án xây cầu hoặc đường hầm nối hai lục địa Châu Á và Châu Mỹ cũng đã được thảo luận.

Nga đe dọa chiếm lại Alaska ?

Nếu như Washington ngày nay coi thương vụ này là chuyện của lịch sử, đường bản đồ đã được ấn định, nhiều chính trị Nga vẫn chưa quên được việc để mất đi miếng cá hồi béo bở này. Vào năm 2022, trang báo độc lập The Moscow Times nêu ra đe dọa của điện Kremlin về việc chiếm lại Alaska. Khi Hoa Kỳ và các nước phương tây lần lượt thông báo các lệnh trừng phạt Nga vì cuộc chiến ở Ukraine, chủ tịch Hạ Viện Nga, Vyacheslav Volodin đã đe dọa Washington "hãy suy nghĩ kỹ" trước khi phong tỏa tài sản của các thực thể Nga ở nước ngoài, bởi vì "chúng tôi cũng có thứ cần lấy lại", ám chỉ Alaska.

Liên quan đến đề xuất tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý tại Alaska để bang này "quay trở lại" Nga, ông Volodin cười và nói rằng "chúng ta không can thiệp vào việc nội bộ". Những tuyên bố này cũng đã kích động dân tộc chủ nghĩa ở Nga. Trên mạng xã hội, hashtag #Alaska thuộc về chúng tôi đã được tạo ra. 

Chủ đề này cũng được truyền thông Nga nhiều lần nhắc đến từ nhiều năm qua. Hồi năm 2021, Oleg Matveychev, một nghị sĩ Quốc hội, cố vấn truyền thông của Vladimir Putin đã chính yêu cầu Hoa Kỳ "trả lại toàn bộ tài sản của Nga, của Đế quốc Nga, Liên Xô, và nước Nga ngày nay", ý nói đến Alaska và cả Nam Cực (theo ông là "được" Nga phát hiện), và Fort Ross (ở California), từng là thuộc địa của Nga trong thời gian ngắn.

Theo AFP, quân đội Mỹ thường xuyên thông báo phát hiện, chặn máy bay của Nga bay quá gần không phận của nước nước này từ nhiều năm qua. Tuy nhiên, điện Kremlin dường như không quá quan tâm đến việc giành lại Alaska. Vào năm 2014, tổng thống Vladimir Putin đã giễu cợt, nói rằng "Alaska quá lạnh".

Chi Phương

*****************************

Thượng đỉnh Alaska về Ukraine, hay thỏa thuận ngầm để đưa đầu tư Mỹ trở lại Nga ?

Thanh Hà, RFI, 12/08/2025

Vãn hồi hòa bình tại Ukraine không phải là ưu tiên của cả Trump lẫn Putin. Trong phiên giao dịch 11/08/2025, bốn ngày trước thượng đỉnh Alaska, chỉ số chứng khoán tại Moskva tăng giá, phản ánh kỳ vọng của giới đầu tư Nga trước những viễn cảnh kinh tế tươi sáng hơn : Mỹ ngừng các biện pháp trừng phạt Moskva về việc xâm chiếm Ukraine. Chấm dứt chiến tranh Ukraine hay thảo luận để đưa đầu tư của Mỹ trở lại Nga mới là trọng tâm thượng đỉnh Trump- Putin ngày 15/08/2025 ? 

Tổng thống Mỹ Donald Trump và tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc gặp tại Helsinki, Phần Lan, ngày 16/07/2018. AFP – Brendan Smialowski

Tháng 2/2025, một tuần lễ sau cuộc điện đàm đầu tiên giữa tổng thống Mỹ thứ 47 Donald Trump và đồng cấp Nga Vladimir Putin, Quỹ đầu tư quốc gia của Nga dự phóng "từ quý 2/2025, một số công ty Mỹ sẽ quay lại" Nga. Cuối tháng 3/2025, đặc phái viên của điện Kremlin Kirill Dmitriev khẳng định, lãnh đạo hai nước đã "bắt đầu đàm phán về hợp tác khai thác đất hiếm và các dự án khác ở Nga". Cũng nhân vật này, được báo Anh The Guardian trích dẫn, đã đầy tự tin tuyên bố các công ty dầu khí của Hoa Kỳ "không bỏ qua cơ hội tiếp cận tài nguyên của Nga".

Washington dưới chính quyền Trump và điện Kremlin thẳng thắn nhìn nhận "những thỏa thuận kinh tế khổng lồ là một phần trong mối bang giao" giữa hai quốc gia, như tác giả cuốn Zero Sum : The Arc of International Business in Russia, Charles Hecker đã ghi nhận trên tạp chí tài chính Fortune.

Đất hiếm và khoáng sản, chiêu bài của Nga dễ "dụ" Mỹ 

Vào lúc Trung Quốc, một đối tác mật thiết của Nga, đã khai mào cuộc chiến đất hiếm với Hoa Kỳ, rồi Washington o ép Kiev để đạt cho bằng được một "thỏa thuận khổng lồ về khoáng sản" dễ dàng mở đường cho Putin dùng lá bài đất hiếm để "nói chuyện" với chủ nhân Nhà Trắng. Đầu tháng 3/2025, lãnh đạo điện Kremlin đã nhấn mạnh "sẵn sàng hợp tác với các đối tác Mỹ, gồm cả các tập đoàn nhà nước và tư nhân" trong các dự án đồng khai thác đất hiếm, và "Nga có thể giúp làm hạ nhiệt thị trường nhôm, qua việc cho phép xuất khẩu trở lại" mặt hàng này sang Hoa Kỳ.

Tổng thống Putin đã chỉ định một người thân tín dẫn đầu phái đoàn đàm phán với Washington : Kirill Dmitriev là một chuyên gia về tài chính từng được đào tạo và giàu kinh nghiệm ở Hoa Kỳ. Ông hiện điều hành Quỹ đầu tư quốc gia của Nga và được Thời Báo Moskva mệnh danh là người đã "kiến tạo chiến lược mang những dự án đầy hứa hẹn ra để chiêu dụ" Donald Trump, đặc biệt là những dự án về khoáng sản, do Nga được cho là 1 trong 5 quốc gia tiềm năng nhất trên thế giới về đất hiếm. Nhà nghiên cứu Alexandra Prokopenko trong một bài viết trên trang mạng của trung tâm Carnegie Politika cảnh báo Quỹ đầu tư quốc gia của Nga có thể là "bãi đáp cho vốn đầu tư của Mỹ". Số tiền đó sẽ được dành để "phát triển các lĩnh vực đang trong tay những nhân vật thân cận với tổng thống Vladimir Putin".

Vẫn Thời Báo Moskva nhắc lại, dưới tác động chiến tranh Ukraine và chính sách trừng phạt Moskva, xuất khẩu của Mỹ sang Nga năm 2024 bị đẩy xuống còn khoảng 500 triệu đô la, trái lại thì Hoa Kỳ vẫn mua vào đến 3 tỷ đô la nguyên liệu và cả năng lượng của Nga. Trước 2022, Mỹ từng là "nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất" vào Nga, tham gia nhiều tập đoàn của Nga như Yandex trong lĩnh vực tin học, hay Ozon chuyên về mua bán trên mạng.  

Đôi bên cùng đang "diễn tuồng"

Câu hỏi kế tiếp là liệu Nga-Mỹ có dễ hợp tác về kinh tế hay không, Maximilian Hess, sáng lập viên công ty tư vấn Ementena Advisory, Luân Đôn cho rằng "đầu tư hay hợp tác với Moskva sẽ không dễ, nhất là khi liên quan đến những dự án nhạy cảm" như khai thác tài nguyên quốc gia. Ngoài ra, trong một số lĩnh vực như năng lượng, Nga và Mỹ là hai đối thủ cạnh tranh trực tiếp : Washington luôn gây áp lực với Bruxelles đòi Liên Hiệp Châu Âu "mua khí hóa lỏng của Mỹ thay vì nhập khẩu nguyên liệu này của Nga". Trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Ấn Độ, New Delhi cũng đang "khốn đốn" vì lách lệnh cấm vận dầu hỏa của Nga… Do vậy, những đề xuất hay tuyên bố "hợp tác Nga-Mỹ" về khoáng sản và đất hiếm "chỉ là một màn trình diễn", "thực chất không nhiều" và "môi trường làm ăn ở Nga không mấy thân thiện" như chuyên gia về Nga của viện Chatham House - Luân Đôn, Timothy Ash ghi nhận.

Dù vậy, một bên là Vladimir Putin chính thức kêu gọi Mỹ đầu tư vào Nga và bên kia, đích thân Donald Trump (ngày 24/02/2025) xác nhận "thảo luận nghiêm túc" về những "thỏa thuận lớn để phát triển kinh tế" giữa hai nước, mọi việc đang "tiến triển tốt". Vẫn trên mạng xã hội cá nhân, nguyên thủ Hoa Kỳ khẳng định "hợp tác kinh tế với Nga bảo đảm người dân Mỹ lấy lại được hàng chục tỷ đô la, đó là số tiền Mỹ đã viện trợ và cấp thiết bị quân sự cho Ukraine".

Moskva hiểu rằng Trump thích những "dự án chóng sinh lợi, dễ đem về lợi nhuận cao và nhất là dễ có sức thu hút các phương tiện truyền thông", như Alexandra Prokopenko phân tích.

Còn nhìn từ Moskva, hợp tác với Hoa Kỳ là chìa khóa tốt nhất để phá vỡ vòng vây cấm vận của phương Tây, đồng thời tiếp cận công nghệ cao và thiết bị điện tử của Âu, Mỹ. Trong bối cảnh đó, báo tài chính Mỹ Bloomberg ngày 12/08/2025 đặt câu hỏi liệu tổng thống Trump có sẽ lại bị đồng cấp Putin "qua mặt" lần nữa tại thượng đỉnh Alaska ngày 15/08/2025 ?  

Vãn hồi hòa bình cho Ukraine chỉ là một phần của thượng đỉnh Alaska  

Trên đài truyền hình tư nhân BFM TV (ngày 09/08/2025) phóng viên Olivier Weber cũng cho rằng, chấm dứt chiến tranh Ukraine chỉ là một phần trong số các hồ sơ sẽ được Putin và Trump thảo luận tại Alaska trong vài ngày nữa. Cả hai cùng không muốn "có bất kỳ một sự hiện diện nào khác" của Liên Âu hay của quốc gia liên quan là Ukraine :

"Donald Trump mong muốn một mối quan hệ cá nhân cực kỳ mạnh mẽ với Vladimir Putin, do đó trên nguyên tắc, tại thượng đỉnh lần này, có thể là Ukraine, Liên Âu và cả NATO cùng đứng ngoài, để chiều theo ý tổng thống Nga. Về phía Moskva, Putin cũng sẽ làm tất cả để Trump hài lòng vì vừa muốn Ukraine nhượng lãnh thổ và hơn thế nữa, Nga đang chờ đợi Mỹ dỡ bỏ các lệnh cấm vận. (...) Trên nguyên tắc thượng đỉnh Alaska hoàn toàn thuận lợi cho Moskva. (…) Điều mà Kremlin muốn tránh bằng mọi giá là Washington tăng cường các biện pháp trừng phạt, và nhất là áp dụng các biện pháp trừng phạt gián tiếp nhắm vào những khách hàng của Nga. Ấn Độ, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ mua dầu khí của Nga với giá rẻ. Mỗi ngày Nga sản xuất 4,7 triệu thùng dầu. Thiệt hại từ đòn trừng phạt này sẽ rất nghiêm trọng.

(…) Tổng thống Putin thừa biết lãi suất ngân hàng Nga hiện tại ở khoảng 20-21%, tức là ở ngưỡng quá cao. Bằng mọi giá ông muốn tránh để kinh tế Nga rơi vào khủng hoảng cho hai năm sắp tới.

(…) Tuy nhiên, đây sẽ không là một cuộc họp thượng đỉnh mang lại hòa bình, mà chỉ dẫn tới lệnh ngừng bắn và có thể là phía Nga sẽ rút quân khỏi một số vùng trên lãnh thổ Ukraine, như những thông tin hiện có do Nhà Trắng cung cấp.

Có khả năng hai vùng Luhansk và Donetsk sẽ vẫn do Nga kiểm soát, nhưng quân Nga sẽ dừng lại ở địa điểm đang chiếm đóng, lùi bước và sẽ không đi xa hơn. Ngay cả trong việc đình chiến cũng có lợi cho phía Nga, giúp cho lực lượng quân sự của Nga lấy lại sức. Ukraine rất sợ kịch bản này. Trái lại với Mỹ, điều quan trọng là phải đạt được một chút kết quả gì đó để cho phép Trump khoe thành tích ông là một nhà trung gian hòa giải hiệu quả. Điều quan trọng nhất đối với Donald Trump là thượng đỉnh Alaska sẽ thỏa mãn được cái "tôi" quá lớn của ông ấy.

Về phía Nga, rõ ràng là Vladimir Putin rất hài lòng khi đàm phán riêng với nguyên thủ Mỹ không qua bất kỳ một trung gian nào khác, nhất là không muốn tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tham dự.

Nhìn vàoUkraine, về cơ bản, việc Mỹ càng lúc càng ít cấp vũ khí cho Kiev khiến Ukraine kiệt quệ. Kiev và công luận Ukraine luôn khẳng định muốn giữ tất cả lãnh thổ. Điều này có thực tế hay không ? Tôi không dám chắc".

Người muốn khoe thành tích, kẻ muốn bẻ gấy vòng vây cấm vận

Nhìn từ Mỹ, báo tài chính The Wall Street Journal trích lời Guy Anderson, chuyên theo dõi các hoạt động trong lĩnh vực công nghệ quốc phòng, khẳng định : Đối với ông Putin thì ưu tiên lần này tại Alaska không phải là Ukraine, mà là thuyết phục tổng thống Hoa Kỳ dỡ bỏ trừng phạt đang gây phương hại đến thu nhập của các tập đoàn năng lượng của nước Nga, mà đây vốn là những nguồn tài trợ cho cỗ máy chiến tranh của Moskva :

"Từ khi xâm lược Ukraine, Moskva đã tăng chi tiêu quân sự. Hồi 2022, chi tiêu quốc phòng của Nga khoảng 50 tỷ đô la một năm. Hiện nay, ngân sách đó là 150 tỷ đô la. Dưới tác động các biện pháp trừng phạt của phương Tây, năm đó, kinh tế Nga đã suy giảm nghiêm trọng. GDP giảm 2%. Nhưng điều thú vị là kinh tế của nước này đã nhanh chóng bật dậy trở lại. Trong khi đó Liên Âu mất hẳn thị trường Nga. Moskva chuyển sang trông cậy chủ yếu vào Trung Quốc và Ấn Độ. Nhưng giờ đây, Hoa Kỳ đòi mở rộng các biện pháp trừng phạt đến các khách hàng của Moskva. Ấn Độ và Trung Quốc hiện đang mua vào đến 50% tổng kim ngạch xuất khẩu dầu hỏa của Nga. Đây sẽ là một thảm họa đối với Moskva vì xuất khẩu năng lượng bảo đảm đến 1 phần 3 ngân sách liên bang hàng năm".

Tuần báo Anh The Economist ghi nhận : Thứ Sáu 08/08/2005 là hạn chót để tổng thống Mỹ đưa ra một quyết định mạnh mẽ đòi Nga ngừng chiến tranh Ukraine. Đến cuối ngày, Nhà Trắng thông báo thượng đỉnh Trump-Putin tại Alaska. Một lần nữa Trump tuyên bố rất hùng hồn, nhưng luôn áp dụng chiến thuật "dơ cao đánh khẽ" và tạo điều kiện thuận lợi cho chủ nhân điện Kremlin.

Thanh Hà

******************************

Ukraine : Trump chỉ trích Zelensky không chấp nhận đổi lãnh thổ lấy hòa bình

Trọng Thành, Thùy Dương, RFI, 12/08/2025

Từ hai ngày nay, các quan chức thân cận với tổng thống Mỹ Donald Trump để ngỏ khả năng Nhà Trắng mời tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky đến Alaska, vào thời điểm diễn ra cuộc gặp Trump - Putin ngày 15/08, nếu chính quyền Kiev chấp nhận một số thỏa hiệp. Theo truyền thông Mỹ, trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng, hôm qua, 11/08/2025, tổng thống Mỹ đã tỏ vẻ thất vọng khi thấy tổng thống Ukraine phản đối giải pháp đổi lãnh thổ lấy hòa bình.

Tổng thống Donald Trump, tại Washington, Hoa Kỳ, ngày 11/08/2025. © Alex Brandon / AP

Trang mạng Mỹ Fox News dẫn lời tổng thống Trump, "tôi vốn hòa hợp với Zelensky, nhưng các vị biết đấy, tôi không đồng ý với những gì ông ấy đã làm, thực sự là rất không đồng ý. Đây là một cuộc chiến lẽ ra không bao giờ nên xảy ra". Ông Trump nhấn mạnh : "Tôi hơi lo ngại là Zelensky sẽ nói "tôi phải được Hiến pháp cho phép". Ý tôi là, ông ấy đã được phép tiến hành chiến tranh, được phép giết người, nhưng ông ấy lại nói cần phải xin phép để đổi đất, bởi vì sẽ phải có một số vụ đổi đất".

Từ New York, đặc phái viên Juliette Gheerbrant cho biết tổng thống Mỹ giờ đây buộc phải thừa nhận là cuộc gặp với tổng thống Nga sẽ không cho phép chấm dứt chiến tranh tại Ukraine :

"Tổng thống Trump, vốn đã cam kết chấm dứt chiến tranh Ukraine trong vòng 24 giờ sau khi nhậm chức, hôm qua đã phải thừa nhận là cuộc gặp tại Alaska sẽ không phải là cuộc gặp cuối cùng trước khi đạt được một thỏa thuận hòa bình chung cuộc. Ông Trump giải thích rằng mục tiêu hướng đến là để hai tổng thống Nga và Ukraine có thể thương lượng trực tiếp, bởi chỉ có họ mới có thể thống nhất về việc "trao đổi lãnh thổ", điều không thể tránh khỏi theo chính phủ Mỹ.

Phát biểu trên kênh truyền hình NBC, thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa Lindsey Graham khẳng định điều quan trọng là làm sao để không Ukraine không bị xâm lược lần nữa nhờ các hỗ trợ mạnh mẽ Ukraine về quân sự, nhưng Kiev cũng phải nhân nhượng về lãnh thổ.

Tổng thống Ukraine không có mặt tại Alaska theo thông báo của Donald Trump, tuy nhiên tổng thống Mỹ cũng nói rõ là ngay sau cuộc gặp với tổng thống Nga, ông sẽ điện đàm với tổng thống Zelensky cũng như với một số lãnh đạo Châu Âu để thông tin.

Các lãnh đạo Châu Âu cùng với khối NATO và Ủy Ban Châu Âu đã mời tổng thống Mỹ tham gia cuộc họp trực tuyến vào ngày thứ Tư 13/08, để bàn về các hành động gây áp lực với Nga, về việc chuẩn bị các đàm phán hòa bình, cũng như các đòi hỏi về lãnh thổ và các bảo đảm về an ninh đối với Ukraine".

Zelensky : Nga không muốn chấm dứt chiến tranh

Trong một thông điệp trên mạng X hôm qua, tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhấn mạnh : "Không thể đưa ra bất kỳ quyết định nào liên quan đến tương lai của Ukraine và an ninh của người dân nếu không có sự tham gia của Ukraine và nếu không có những đảm bảo an ninh rõ ràng". Sau cuộc điện đàm với thủ tướng Canada Mark Carney hôm qua, tổng thống Ukraine tuyên bố : "Nga chỉ muốn kéo dài thời gian chứ không muốn chấm dứt chiến tranh".

Nga vừa chiếm thêm một ngôi làng ở vùng Donetsk, theo Bộ Quốc phòng Nga hôm qua. Ngôi làng mang tên Fedorivka, nằm ở phía đông bắc hai thị xã Pokrovsk và Myrnograd, đang bị quân đội Nga bao vây và liên tục tiến công từ hơn một tháng qua.

Liên Âu : Ukraine phải có quyền tự quyết định tương lai

Chỉ còn vài ngày là đến thượng đỉnh giữa Donald Trump và Vladimir Putin, Châu Âu đang chạy nước rút để tìm cách bảo đảm quyền lợi cho Ukraine. Trong thông cáo chung hôm nay 12/08/2025, lãnh đạo các nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu nhấn mạnh Ukraine "phải có thể quyết định tương lai của họ". Theo AFP, sau cuộc họp ngoại trưởng khối 27 nước, lãnh đạo ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas thông báo Liên Âu sẽ chuẩn bị gói trừng phạt thứ 19 nhắm vào Nga. 

Từ Bruxelles, thông tín viên Jean-Jacques Hery tường trình :

"Trong vòng ít nhất hai tiếng đồng hồ, các cuộc thảo luận tập trung vào phương cách tốt nhất để thể hiện một mặt trận thống nhất của Liên Âu ủng hộ Ukraine, nhằm tránh một thỏa thuận có thể gây bất lợi cho Kiev, trong bối cảnh Châu Âu dường như chỉ là khán giả theo dõi các cuộc đàm phán trước hội nghị thượng đỉnh vào thứ Sáu tại Alaska giữa Donald Trump và Vladimir Putin.

Liên Hiệp Châu Âu đã đề ra những lằn ranh đỏ và họ muốn khẳng định điều đó, đặc biệt là về sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine. Lãnh đạo ngoại giao Châu Âu, bà Kaja Kallas, tuyên bố trước cuộc họp : "Luật pháp quốc tế rất rõ ràng : toàn bộ các vùng lãnh thổ đang bị chiếm đóng tạm thời đều thuộc về Ukraine". Thế nhưng, ở phía bên kia, tổng thống Mỹ lại đang đề xuất điều ngược lại, cụ thể là một lệnh ngừng bắn cùng với trao đổi lãnh thổ giữa Nga và Ukraine.

Dù gì thì về ngoại giao, các cuộc thảo luận vẫn tiếp diễn. Ngày mai sẽ có một cuộc họp trực tuyến mới theo sáng kiến của Đức, quy tụ tổng thống Mỹ Donald Trump, nguyên thủ Ukraine Volodymyr Zelensky, cùng lãnh đạo của những nước chủ chốt ở Châu Âu, Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO và Liên Hiệp Châu Âu... Đây dường như là giải pháp ngoại giao cuối cùng 2 ngày trước hội nghị thượng đỉnh Trump-Putin. Chủ đề chính của cuộc thảo luận là "chuẩn bị cho các khả năng đàm phán hòa bình".

Thật khó để thấy trọng lượng và khả năng xoay xở của Châu Âu và Ukraine trong các cuộc thảo luận này. Trong khi đó, hy vọng của Châu Âu về việc tổng thống Ukraine tham gia hội nghị thượng đỉnh hôm thứ Sáu (15/08) với Donald Trump và Vladimir Putin dường như đang giảm đi mỗi ngày".

Từ Donetsk, Zaporizhzhia đến Crimea : Trump và Putin sẽ đàm phán những gì ? 

Đâu sẽ là những chủ đề chính được đưa lên bàn đàm phán trong cuộc gặp giữa nguyên thủ Nga và Mỹ về số phận của Ukraine ?

Thông tín viên RFI Anissa El Jabri từ Moskva giải thích cụ thể : 

"Những điểm chính có thể sẽ được đưa lên bàn đàm phán và yêu cầu Ukraine phải chấp nhận đó là các nhân nhượng lãnh thổ. Hiện giờ mọi sự chú ý của Điện Kremlin đang dồn vào khu vực Donetsk, nơi diễn ra các cuộc giao tranh ác liệt nhất và cũng là nơi mà Nga chắc chắn muốn giành lấy. Đây là một yêu sách mà Moskva vẫn nhắc tới từ nhiều tháng qua, bao gồm cả yêu cầu Ukraine rút khỏi các khu vực mà Nga chưa kiểm soát về mặt quân sự trong vùng này, đặc biệt là các thành phố lớn như Sloviansk và Kramatorsk.

Còn nhiều vấn đề khác đã không còn được công khai đề cập trong những tháng gần đây nhưng vẫn rất quan trọng, chẳng hạn như số phận của nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, lớn nhất Châu Âu. Vấn đề không chỉ liên quan đến lãnh thổ, mà còn ảnh hưởng đến cư dân tại đó, đến số phận dành cho họ.

Cuối cùng là những tác động chính trị quan trọng. Liệu Donald Trump, đang nóng lòng muốn chấm dứt cuộc xung đột, có sẽ chấp nhận yêu cầu của Nga về việc công nhận chủ quyền hợp pháp của nước này đối với bán đảo Crimea hay không ? Quân đội Ukraine sẽ được tổ chức như thế nào ? Châu Âu có thể cung cấp những hỗ trợ quân sự nào cho Kiev ? Liệu Ukraine có còn quyền quyết định về tương lai và về các liên minh của mình không ? Hiện giờ, mọi chuyện vẫn còn rất mù mờ". 

Kênh Russia Today, kênh tuyên truyền của Moskva, dẫn lời các chuyên gia, ca ngợi cuộc gặp với Trump cho thấy "tổng thống Nga đang có vị thế mạnh mẽ" và "ảnh hưởng của Điện Kremlin chưa bao giờ lớn đến thế". Hơn nữa, theo Russia Today, qua việc chọn Alaska, "nơi xa Châu Âu và Ukraine nhất, nhưng lại gần Nga nhất", chính quyền Hoa Kỳ nhấn mạnh đến "tính chất song phương của thượng đỉnh Nga-Mỹ".

Trọng Thành, Thùy Dương