ASEAN họp ngoại trưởng trong bối cảnh căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines trên Biển Đông

Thanh Phương, RFI, 21/07/2026

Hội nghị ngoại trưởng thường niên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASEAN khai mạc hôm nay, 21/07/2026, tại Manila trong bối cảnh đang có căng thẳng giữa nước chủ nhà Philippines với Trung Quốc sau một vụ va chạm trên Biển Đông. Mỹ và Úc đều đã lên án hành động "nguy hiểm" của Trung Quốc.

Lễ khai mạc Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Philippines ở thành phố Pasay, Philippines, ngày 21/07/2026. via Reuters - Aaron Favila

Hôm qua, giữa thủy thủ đoàn của Philippines và Trung Quốc đã xảy ra va chạm tại Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal) ở Biển Đông. Đây là vụ đụng độ nghiêm trọng đầu tiên trên biển trong nhiều tháng qua. Phía Manila cho biết lực lượng Hải cảnh Trung Quốc đã tấn công các thủy thủ Philippines gần một con tàu đang mắc cạn vốn được sử dụng làm trạm đồn trú trên bãi đá đang tranh chấp này. Về phần mình, Bắc Kinh cáo buộc Philippines đã khiêu khích bằng cách cử người đi trên các xuồng cao su nhỏ tiếp cận tàu của họ. Trung Quốc thông báo hôm nay đã triệu đại sứ Philippines một cách "khẩn cấp" để đưa ra "phản đối mạnh mẽ về hành động khiêu khích và tấn công có chủ đích của lực lượng Philippines nhắm vào nhân viên Hải cảnh Trung Quốc".

Theo hãng tin AFP, trong một bài bình luận đăng sáng nay tại Philippines, chỉ ít phút sau khi đến Manila dự hội nghị ASEAN, ngoại trưởng Marco Rubio nhấn mạnh cam kết của Washington đối với "tự do hàng hải ở Đông Nam Á". Với hàm ý rõ ràng nhắm vào Trung Quốc, ngoại trưởng Mỹ viết : "Quyền tự do này không hề được đảm bảo chắc chắn. Nếu vùng biển này rơi vào tầm kiểm soát của một cường quốc sẵn sàng sử dụng thương mại như một vũ khí địa chính trị, cả Hoa Kỳ và các nước ASEAN sẽ phải đối mặt với những mối đe dọa nghiêm trọng mới đối với chủ quyền, an ninh và tương lai kinh tế của mình". 

Có mặt tại Manila, ngoại trưởng Úc Penny Wong hôm nay cũng đã lên án thái độ "nguy hiểm và gây bất ổn" của Trung Quốc qua vụ va chạm với Philippines trên Biển Đông. 

Ngoài Biển Đông, một hồ sơ khác cũng bao trùm hội nghị ngoại trưởng ASEAN đó là chiến tranh Trung Đông với nguy cơ tái bùng phát căng thẳng tại một tuyến đường thủy chiến lược khác, đó là eo biển Hormuz. Xung đột leo thang với Iran đang gây áp lực kinh tế lên các đồng minh truyền thống của Mỹ, đặc biệt là Philippines, quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu và đã phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng vào tháng Ba và phải tìm kiếm các nguồn nhiên liệu khác, kể cả mua dầu từ Nga.

Trong tuyên bố đưa ra sau cuộc họp kín, các ngoại trưởng của ASEAN và của các nước đối tác của khối Đông Nam Á đã bày tỏ lo ngại rằng "những diễn biến hiện nay có thể làm suy yếu các nỗ lực ngoại giao hiện có và giảm cơ hội đạt được một giải pháp hòa bình", "tất cả các bên liên quan hết sức kiềm chế và tránh mọi hành động có thể làm trầm trọng thêm tình hình". 

Một vấn đề khác cũng khiến ngoại trưởng Đông Nam Á bận tâm hiện nay đó là tìm giải pháp cho khủng hoảng ở Miến Điện để đưa nước này tái hội nhập ASEAN. Kể từ khi chính quyền quân sự lên nắm quyền vào năm 2021 sau một cuộc đảo chính, Miến Điện đã bị gạt khỏi các hội nghị thượng đỉnh và hội nghị bộ trưởng của ASEAN. 

Thanh Phương