Thất thủ trước mưa lũ : Vì sao chính quyền bị động và lúng túng đến vậy trong mùa mưa lũ năm nay ?

Nguyễn Anh Tuấn, Tiếng Dân, 21/11/2025

Không khó để thấy sự lúng túng của chính quyền từ trung ương đến địa phương trong ứng phó với mùa mưa lũ năm nay.

Lực lượng cứu hộ với các phương tiện thô sơ. Ảnh : Tiền Phong

Trong các hội nhóm ở Khánh Hòa, Phú Yên, Bình Định, hàng loạt lời kêu cứu vang lên trong tuyệt vọng nhưng gần như không được phản hồi. Hình ảnh người già và trẻ nhỏ đứng co ro trên mái nhà, nhiều người ra đi ngay trong căn nhà tồi tàn của mình giữa cái đói, cái lạnh và nỗi hoang mang cùng cực, sẽ còn ám ảnh rất lâu.

Nhưng điều đáng nói hơn là nó phơi bày một sự thất bại toàn diện trong công tác cứu hộ khi những gì chính quyền làm chỉ là phản ứng bị động.

Khi dư luận yêu cầu trực thăng cứu hộ, chính quyền đưa lên mạng vài bức ảnh đóng gói quà đưa lên trực thăng.

Khi dư luận hỏi các lãnh đạo cấp cao đang ở đâu, chính quyền chiếu cảnh họp trực tuyến, chỉ đạo từ xa.

Khi bão lũ lên đến đỉnh điểm, thứ xuất hiện dày đặc nhất là các công điện và lệnh khẩn trên TV, còn lực lượng cứu hộ thì chẳng thấy đâu, hoặc nếu có xuất hiện thì quá ít và quá chậm trễ.

Trong khi đó, người dân đang chết trong tuyệt vọng.

Điều này khó hiểu, vì trước đây chính quyền địa phương ở các tỉnh hay gặp thiên tai không yếu kém như vậy.

Tôi sinh ra ở một phường ven biển Đà Nẵng, nơi hứng bão triền miên. Khi còn nhỏ, chuyện thành phố sơ tán cả chục ngàn, trăm ngàn người trước khi bão vào là điều bình thường. Trường học và công sở được huy động làm nơi trú ẩn. Mọi việc diễn ra nhanh, gọn và có trật tự.

Vậy mà trong đợt mưa lũ thảm họa này, hầu như không thấy hoạt động sơ tán dân quy mô lớn nào, vốn là cách duy nhất để hạn chế thiệt hại về người.

Vì sao chính quyền lại bị động đến vậy ?

Tôi tin một phần nằm ở việc sắp xếp địa giới hành chính và cơ cấu chính quyền địa phương vừa rồi, mà một số lãnh đạo đã rất lộng ngôn gọi là "sắp xếp lại giang sơn".

Một cơ cấu ổn định suốt nhiều thập kỷ bị tháo tung chỉ trong một đêm.

Ở cấp tỉnh, lãnh đạo từ nơi khác được điều về, chưa quen địa bàn, lại có sự kèn cựa giữa các nhóm cán bộ gốc từ các tỉnh khác nhau. Cấp huyện, vốn là lực lượng chủ lực trong cứu nạn cứu hộ, bị giải thể. Cấp xã thì chênh vênh, không đủ lớn để có nguồn lực như huyện trước đây nhưng cũng không đủ nhỏ để sâu sát địa bàn. Chưa kể đội ngũ cán bộ năm cha ba mẹ pha trộn nhiều nguồn, chưa quen việc lại còn bị quá tải.

Việc mỗi tỉnh có đến hàng trăm xã cũng khiến điều phối càng khó khăn hơn. Bí thư Khánh Hòa thừa nhận không liên lạc được với bí thư, chủ tịch các xã ngập nặng, chỉ nhận lại tin báo "thất thủ".

Chưa kể một vấn đề tế nhị mà ít người nói thẳng. Khi Chủ tịch hay Bí thư tỉnh không phải người địa phương, động lực làm việc vì cộng đồng giảm đi đáng kể. Trước đây họ nỗ lực vì đó là quê hương của họ, và sự ghi nhận của đảng bộ và nhân dân địa phương sẽ giúp họ thăng tiến. Nay thì sự cố gắng có thể không còn nhiều ý nghĩa, vì nhân sự cấp cao thường đã được định sẵn từ trung ương. Vậy lấy đâu ra động lực để dấn thân trong những thời điểm sinh tử như mưa lũ ?

Chủ trương này cũng mở đường cho việc luân chuyển cán bộ liên tục như con thoi trước Đại hội hiện nay. Ngay cả người dân còn khó nhớ tên Bí thư hay Chủ tịch tỉnh mình, nói gì đến chuyện những người này xuất hiện kịp thời để chỉ đạo cứu nạn.

Những xáo trộn đến từ cải tổ bộ máy vội vàng và thiếu tính toán đã khiến hệ thống gần như tê liệt và bị động trước thảm họa, để mặc dân tự cứu nhau. Trong khi ai cũng biết, ở bất kỳ quốc gia nào, trách nhiệm cứu nạn phải thuộc về chính quyền và các lực lượng chuyên nghiệp được huấn luyện bài bản. Vì bất kỳ lý do gì mà chính quyền bị động thì người dân sẽ lãnh đủ.

Thảm họa lần này có nguyên nhân từ thời tiết cực đoan, từ thủy điện, từ phá rừng. Nhưng mức độ thiệt hại, đặc biệt là thiệt hại về người, xuất phát từ sự yếu kém trực tiếp của công tác cứu nạn cứu hộ. Nếu không có điều chỉnh về cơ cấu chính quyền hiện tại, tình trạng lúng túng và bị động sẽ tiếp diễn, và người dân sẽ tiếp tục trả giá.

Nguyễn Anh Tuấn

*****************************

Cần một môn học về phòng chống thảm họa

Thái Hạo, Tiếng Dân, 21/11/2025

Với diễn biến của lũ lụt ngày càng khó lường và cực đoan (do biến đổi khí hậu, rừng bị cạo sạch, thủy điện hoành hành, quy hoạch bát nháo…), nhiều tỉnh có thể bị nhấn chìm trong khoảng thời gian rất ngắn, một diện tích cả nghìn km² bị nước san bằng, cả triệu người bị vây khốn, thì phải nhìn thẳng vào thực tế để thấy rằng, khó có một lực lượng nào có thể ứng cứu kịp thời và hiệu quả. Với sự bị động, nguồn lực mỏng và không chuyên nghiệp, thì việc cứu trợ, cứu nạn trong bức tranh này lại càng bi đát.

Học sinh cần được thực hành những kỹ năng ứng phó với thiên tai.

Những giải pháp lâu dài thì nhiều người đã nói và nói thuyết phục, như trồng lại rừng, quy hoạch lại thủy điện, quy hoạch lại đô thị và dân cư, xây dựng hệ thống thoát nước hiện đại… Nhưng "đau đẻ lại chờ sáng trăng" thì chết.

Là một quốc gia năm nào cũng lũ lụt, nhưng chúng ta lại không có một môn học/ nội dung dạy cho học sinh sự hiểu biết về thiên tai và các kỹ năng sinh tồn trong thảm họa. Trong khi đó, bày ra và nhồi nhét đủ thứ vô ích.

Năm 2016, một cậu bé Nhật Bản bảy tuổi bị lạc trong khu rừng có gấu hoang đến sáu ngày, không thức ăn, nhưng đến khi được tìm thấy, cậu không những sống sót mà còn hoàn toàn ổn cả về sức khỏe lẫn tinh thần.

Vì sao mà cậu làm được như thế ? Vì được dạy. Trường học Nhật Bản có hẳn một môn học về sinh tồn cho học sinh từ cấp mẫu giáo. Bên cạnh đó, từ gia đình, khu dân cư đến chính quyền đều tạo thành một hệ thống huấn luyện và ứng phó với thảm họa.

Học sinh được dạy nhiều nội dung quan trọng và thiết thực để sống sót trong thảm họa, như cách dùng dây thừng, áo phao, cách vào nhà cao tầng, cách leo lên mái nhà, cách đọc bản đồ cảnh báo nguy cơ, cách tìm đường sơ tán an toàn, cách cứu người trong lũ, cách vượt lũ mà không bị cuốn, cách bám vào điểm cố định… Không chỉ học lý thuyết, các em được thực hành hàng tuần (vì nó là một môn học), được diễn tập thường xuyên, được tổ chức các "trò chơi sống sót"…

Mỗi người và mỗi nhà đều bắt buộc có "túi sinh tồn", trong đó trữ những thứ thiết yếu như đèn pin, khăn ấm, lương khô, thuốc men, dây thừng… Nhật Bản tiền giả định rằng, mỗi người phải tự sống sót được trong 72 giờ trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến cứu.

Chính vì thế, từng người dân sẽ chủ động trong việc chuẩn bị và luyện tập. Đặc biệt, vì đã ở thế chủ động và có kỹ năng nên họ không hoảng loạn. Nhật Bản là đất nước nổi tiếng về tính kỷ luật.

Đồng thời, vì mỗi người dân đã là một "chiến sĩ" nên họ tổ chức đội cứu hộ tại chỗ (gồm đội bếp ăn, đội sơ cứu, đội kiểm tra nhà cửa, đội sơ tán người già trẻ em…), việc cứu hộ được kích hoạt kịp thời ngay tại mỗi khu dân cư, chứ không ngồi "chờ ý kiến chỉ đạo".

Nói sơ sơ như thế để thấy, chúng ta hầu như không chuẩn bị gì : Không dạy, không giáo dục, không có kiến thức, không tập luyện, không diễn tập… Mỗi khi thiên tai ập đến thì chỉ biết kêu cứu hoặc cố thoát bằng những cách không hiệu quả, không an toàn.

Dù là việc lớn việc nhỏ thì đều phải đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống. Ví dụ như việc sinh tồn trong lũ lụt, thì phía chính quyền phải có chương trình giáo dục được đưa vào nhà trường, phải có bản đồ cảnh báo nguy cơ, bản đồ ấy phải được dạy cho từng người dân để họ biết đọc, phải có lực lượng chuyên nghiệp ; phía khu dân cư phải có đội cứu hộ tại chỗ ; phía người dân phải được học về các kỹ năng sống sót, phải trang bị túi sinh tồn…

Lại nữa, không thể cứ để tình trạng lũ ập đến thì người dân chỉ biết lên mạng xã hội kêu cứu, phải có những giải pháp công nghệ (ví dụ một cái app mà dân chỉ cần bấm vào là tên tuổi, vị trí sẽ được cập nhật ngay vào cái danh sách cần cứu mà cơ quan chức năng đang theo dõi). Bão lũ, mất điện, mạng internet cũng mất mà hai ngày sau chính quyền mới lên mạng xã hội kêu gọi người dân gửi vị trí chỗ gặp nạn thì gửi bằng niềm tin ư ?

Tóm lại là phải có sự chủ động, từ người dân đến chính quyền ; phải đồng bộ và hệ thống, ưu tiên cho ứng phó tại chỗ. Nước xa không cứu được lửa gần. Mỗi người dân phải là một nhân viên cứu hộ, mỗi làng xóm khu phố phải là một đội phản ứng nhanh. Muốn thế, phải có môn học trong nhà trường và phải có các hoạt động thiết thực trong cộng đồng dân cư.

Nhà trường bớt nhồi nhét những thứ vô ích để báo cáo thành tích đi, dành một thời lượng cho cho những nội dung thiết thực và quan trọng mà chúng ta đang phải đối mặt ngày càng gay gắt này.

Cuối cùng, xin nhắc lại, về lâu dài vẫn phải là trồng lại rừng, quy hoạch lại đô thị, quy hoạch lại thủy điện, trả lại hành lang sông suối, trả lại ao hồ… Tôn trọng tự nhiên để chung sống trong hòa mục, nếu còn ngạo mạn thì tai họa còn bám theo, ngày càng thảm khốc.

Thái Hạo

***********************

Cần thay đổi cách cứu trợ thiên tai

Dương Quốc Chính, Tiếng Dân, 21/11/2025

Nhìn cảnh người dân kêu cứu khắp nơi ở miền Trung, qua các kiểu tin nhắn, mới thấy rằng nhà nước cần xem lại cách tổ chức cứu hộ.

Nhiều đoàn do các tổ chức, cá nhân đang tiếp tục đi vào cứu trợ bà con vùng lũ (Ảnh ghép : Hòa Bình)

Mình không phủ nhận công sức của anh em lực lượng vũ trang, mình đã đi và đã thấy, anh em làm việc vất vả và nhiệt tình, nhưng thế vẫn không đủ. Quân đông mấy cũng không đủ và không kịp thời. Vì cơ bản là do hệ thống chính trị nó vận hành phải theo luật, phải có lệnh, có công văn, lãnh đạo chỉ đạo.

Tóm lại là vòng vèo về thủ tục hành chính. Nào là điều quân, phương tiện, tiền bạc. Ngay cả thủ tướng muốn điều máy bay trực thăng hay drone của quân đội cũng không dễ đâu, đăng báo thì dễ thôi, chứ thực tế lệnh phải vòng qua Bộ Quốc phòng, xuống quân khu, binh chủng… Lúc cất cánh thì hết lũ là vừa ! Ví dụ thế.

Lực lượng vũ trang phải là chủ lực, nhưng muốn nhanh phải xã hội hóa để tư nhân làm cùng. Trách nhiệm chi tiêu cứu hộ chính vẫn phải từ ngân sách. Nhưng ngân sách cần phải chi cho các đội cứu hộ tư nhân nữa, không chỉ để mặc dân tự cứu nhau là chủ đạo.

Để việc cứu trợ, cứu hộ được nhanh và bền vững, thì địa phương cũng phải tổ chức sẵn các đội tình nguyện. Gọi là tình nguyện, tức là phi lợi nhuận, chứ vẫn phải có ngân sách để nuôi các em, các cháu. Ví dụ các đoàn thể địa phương cũng cần có sẵn các đội cứu trợ nghiệp dư, như mấy em sinh viên tình nguyện, bớt hô khẩu hiệu với lên Facebook chống phản động bằng clone, hay tham gia các đội cứu trợ phản ứng nhanh.

Theo quan sát của mình, vào dịp lũ lụt, có vô số người rảnh có thể tham gia các đội cứu trợ. Vì lụt thì làm ăn học hành gì được, đi cứu trợ đi còn ích nước lợi nhà. Tất nhiên hàng năm phải tập huấn cho các em. Tùy năng lực mà cho vào chỗ nguy hiểm hay đơn giản. Anh em này nên có nguồn quỹ ngân sách để nuôi trong những ngày này.

Ngoài ra là các đội cứu trợ hoàn toàn là tư nhân cũng nên được thành lập dưới dạng các CLB bơi, cano, drone…, ở mỗi địa phương. Các nhóm này có thể nhận nguồn xã hội hóa. Nhà nước cần có hành lang pháp lý, hướng dẫn họ cách chi tiêu minh bạch, có tiền lương đàng hoàng, ít ra phải đủ ăn, ở, người ta góp công thôi. Quan trọng nhất là có nguồn quỹ để bảo hiểm thân thể cho tình nguyện viên, sửa chữa, mua sắm trang thiết bị cho họ.

Phải có sự chuẩn bị sẵn các loại lực lượng như vậy thì mới phản ứng nhanh được với thiên tai. Đội này được hiểu giống như địa phương quân, tự vệ xóm, so với LLVT là chủ lực, các bên cùng phối hợp thì cứu hộ mới kịp thời được.

Bây giờ thì bản chất chỉ có chủ lực, còn du kích, tự vệ là tự phát và tự nuôi nhau, thế là bất công cho họ và cho chính đồng bào. Người dân ca ngợi chú bộ đội, công an một, thì phải ca ngợi các nhóm cứu hộ tư nhân 10 lần. Vì Lực lượng vũ trang là có ngân sách nuôi, nhiệm vụ phải làm, chết còn được phong liệt sĩ. Còn tình nguyện viên là chả có gì.

Khi đã không nuôi được "du kích" rồi nhưng lại có đám bo` đỏ clone, đóng profile đi khắp mạng xã hội để dọa dẫm các nhóm cứu trợ mới manh nha việc cứu trợ tự phát, để phá hoại việc người dân tự cứu nhau. Mình không biết chắc nhưng đây là có mùi của sự chỉ đạo.

Vì sợ mầm mống của xã hội dân sự mà bỏ mặc người dân không có ai dám cứu trợ, vì sợ đi tù. Đám này húc mình không ít, ngay từ khi mình mới mon men test thử việc cứu trợ. Rồi nó sẽ vào stt này húc tiếp cho xem, tút trước cũng có đó. Kiểu này về bản chất là y chang sợ người dân tự diễn biến thì phải cấm luôn kinh tế tư nhân.

Thấy báo chí cách mạng viết là huy động đặc công nước với xe lội nước… đi cứu trợ, dân tình hoan hỉ. Thực tế cái đó cũng chỉ làm màu thôi. Vì cứu trợ, cứu hộ này đa phần là không quá nguy hiểm, như ở thanh niên chẳng hạn, thanh niên sức khỏe bình thường, mặc áo phao đầy đủ với xuồng cao su là tham gia được tất với địa hình đô thị. Cần gì đặc công nước với xe lội nước. Lính nghĩa vụ cũng dư sức rồi.

Còn việc huy động tiền thì nhà nước cần khuyến khích để dân chủ động lựa chọn giống như chọn làm việc cho khối tư nhân hay nhà nước. Đừng có lùa bo` ra định hướng duy nhất rồi ép dân phải đóng tiền cứu trợ, nó phản cảm lắm.

Tiền trong dân còn nhiều, tấm lòng cũng không thiếu, chỉ là phải chi đúng lúc, đúng chỗ mà thôi. Nhà nước phải tạo điều kiện để có thể hình thành những tổ chức dân sự, chỗ tiêu tiền đó một cách minh bạch, chuyên nghiệp, chứ không phải là tạo rào cản pháp lý để người dân e sợ việc huy động tiền cứu trợ.

Có người bảo : "Việc này của nhà nước, kệ họ đi". Nói vậy không sai, nhưng không hoàn toàn đúng. Cũng giống việc bạn ra đường thấy người bị tai nạn rồi bảo "Đó là việc của nhà nước, mới có chuyên môn cứu hộ". Hay cháy nhà hàng xóm, mặc kệ Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy.

Đúng là cần nhận thức rõ ai là vai trò chính, nhưng lúc khẩn cấp và điều kiện cho phép thì ai cũng có thể cứu người. Việc này không thể hiểu máy móc được. Đây dân hoảng loạn kêu cứu khắp nơi mà không có người đáp ứng được, thấy đau lòng. Hiện có 50 người chết và mất tích rồi, chắc tại số đen thôi.

Tốt nhất là cứ để thực tế chứng minh những gì mình đã và đang viết và đã test. Phải thấy quan tài mới đổ lệ.

Dương Quôc Chính

***************************

Nha Trang thất thủ

Đặng Sơn, Tiếng Dân, 20/11/2025

Tối qua không ngủ được. Trong đêm nghe quá nhiều người dân kêu cứu, nhà toàn cụ già trẻ nhỏ mà nước ngập đến mái nhà, phải leo ngồi co ro trên mái tôn, dầm mưa to gió lớn, chờ cứu hộ. Check địa điểm thì toàn ngay các khu siêu thị lớn như Lotte-Go (vị trí X màu cam trong bản đồ) áp sát khu trung tâm rồi.

Trục giao thông chính của thành phố Nha Trang chìm trong nước lũ. Nguồn : Internet

Sáng nay thì kinh hoàng hình ảnh biển nước nhấn chìm toàn bộ khu phía Tây của Nha Trang. Siêu thị Go nước đã ập vào, xem như thiệt hại 100% vô phương cứu vãn. Lượng ô tô đậu xung quanh hỏng hết. Đợt ngập ngày 17, ước tính sơ bộ khu Tây Nha Trang hứng thiệt hại tài sản tầm 400 tỉ đồng. Đợt này chắc phải nặng hơn nhiều. Doanh nghiệp và người dân đều thiệt hại quá nặng.

Bần thần ngồi nhớ lại nhiều năm trước, khi gặp một lãnh đạo cấp cao nhất của tỉnh, mình đã cảnh báo về phát triển đô thị quá nóng, thiếu tầm nhìn, quy hoạch không đồng bộ, nhiều thông số thiết kế theo quy hoạch đã không còn phù hợp thực tế, và đặc biệt không theo kịp tình hình biến đổi khí hậu cực đoan đang diễn ra.

Phát triển đô thị mà chỉ loanh quanh bài toán chia lô thì chỉ có lãnh hậu quả dài lâu. Và nghiêm trọng nhất, theo mình, vẫn là nhận thức về việc tôn trọng thiên nhiên và sống chung hài hòa với thiên nhiên không có trong tư duy của thế hệ lãnh đạo cũ.

Một trong những đề xuất về quy hoạch của mình từ ngày đó chính là việc tìm cách để bảo vệ khu dân cư phía Tây Nha Trang thoát cảnh ngập lũ và chịu thiệt hại nặng nề như ngày hôm nay. Dự án cần sớm thực hiện đó là khơi thông các đầu nguồn sông Quán Trường và sông Tắc (đánh đấu đỏ trong bản đồ) và từ Diên Khánh-Diên An đến Vĩnh Thạnh sẽ kết nối thêm (bằng khơi lại các đoạn kênh đã bị lấp lẫn kênh đào mở mới) nhiều nhánh nhỏ với sông Cái-con sông chính của thành phố. Khi mưa cực đoan-xả đập, nước lũ ùa về đến phía thượng nguồn Diên Khánh đã được chia bớt để chảy ra cửa biển Vĩnh Trường/ Cửa Bé.

Khi nước lũ thay vì ập thẳng ra cửa biển Xóm Bóng đã được chia bớt sang cửa Vĩnh Trường/Cửa Bé, thì quan trọng nhất là phải khôi phục lại khu hợp lưu sông Quán Trường-sông Tắc 100ha thành khu rừng ngập mặn để tiêu được bớt thiệt hại do lũ. Khu này(đánh dấu xanh lá) giờ sắp thành khu đô thị mật độ xây dựng 25%. Nha Trang có đúng một khu trũng thấp này để điều hòa lũ tốt nhất.

Làm đúng còn chưa ăn thua, huống hồ làm sai. Rồi đỡ sao với sự nổi giận của mẹ thiên nhiên.

Sau thiệt hại lớn của người dân vùng Tây Nha Trang đợt lũ này, mình chắc phải lôi đề xuất này trình lại lên lãnh đạo.

Các đề xuất khác (nhiều lắm) ví dụ thêm, là không cho phép tiếp tục lấy đất ruộng trũng thấp từ Võ Cạnh xuống Nha Trang để làm đô thị. Khu Tây Nha Trang cần diện tích thẩm thấu nước lớn. Các khu ruộng lúa đã làm quá tốt chức năng này. Siêu thị Go chính là đất ruộng được san lấp, mà cos nền công trình không tính toán cos lũ 100 năm. Rồi bảo sao…

Mình là người nhìn ra các vấn đề lớn rất nhanh. Đề xuất còn thiết thực hơn tư vấn quốc tế. Nhưng muốn làm việc đúng nó quá mệt. Đa phần là vấp vào các hệ thống con người-cơ chế thâm căn cố đế toàn loanh quanh bảo vệ các lợi ích cục bộ. Giải thích bao nhiêu lần, là quy hoạch chính là để bảo đảm lợi ích chung - lợi ích lớn của toàn dân. Mà muốn vậy, phải biết nói Không với cái sai, cái xấu, và nỗ lực thực hiện việc Đúng. Chỉ hy vọng, các thế hệ sau sẽ chịu khó đổi mới tư duy và thay đổi cách làm quy hoạch.

Đặng Sơn

******************************

Xin hãy dừng các công trình chưa cấp thiết !

Nguyễn Ngọc Chu, Facebook, 20/11/2025

1. Khát vọng chính đáng

Nhìn ra thế giới thấy các nước đi nhanh mà sốt ruột [1], mong cho nước mình chóng phát triển là khát vọng chính đáng. Từ khát vọng chính đáng mà đẩy mạnh phát triển là cần thiết. Nhưng cần phát triển cân đối. Và không phát triển viển vông.

Nha Trang, Phan Rang ngập trong biển nước. Nguồn : Báo Tuổi Trẻ

Thời gian gần đây, vì mong muốn phát triển nhanh, chúng ta tập trung vào các dự án hạ tầng cơ sở. Cùng lúc triển khai nhiều dự án lớn, trong số đó có các dự án chưa thực sự cấp thiết. Theo thống kê từ các nguồn (Kiểm toán Nhà nước, Bộ GTVT, Bộ KHĐT), trong số 100-120 công trình giao thông trọng điểm của giai đoạn trước năm 2023, có đến hơn 50 dự án thuộc dạng chưa cấp bách đầu tư. Hai năm qua vì mục tiêu trăng trưởng, chúng ta còn triển khai mạnh hơn nữa. Có các dự án rất lớn vừa nghiên cứu vừa hoàn thiện hồ sơ vừa dự kiến ấn định thời hạn thi công trong trạng thái khẩn trương gấp rút như tuyến đường sắt Lao Cai - Hải Phòng [2].

2. Cần thay đổi trọng tâm phát triển

Các dự án lớn của chúng ta, nhà nước và tư nhân, cơ bản tập trung vào hạ tầng cơ sở và bất động sản. Phần đầu tư cho công nghệ và sản xuất - "hạt nhân sức mạnh của quốc gia" - lại phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài là chủ yếu.

Thống kê 10 dự án lớn thuộc lĩnh vực hạ tầng giao thông và năng lượng - với tổng vốn đầu tư ước tính 500.000 tỷ đồng, thì tỷ trọng vốn Việt Nam chiếm khoảng 80-100% ; vốn chủ đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 30-40%.

Thống kê 20 dự án lớn thuộc lĩnh vực bất động sản, đô thị, du lịch - với tổng vốn đầu tư ước tính 400.000 - 450.000 tỷ đồng, thì tỷ trọng vốn Việt Nam chiếm khoảng 80 - 100%, vốn chủ đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 0 - 20%.

Thống kê 20 dự án lớn thuộc lĩnh vực công nghệ cao và sản xuất - với tổng vốn đầu tư ước tính 400.000 - 450.000 tỷ đồng, thì tỷ trọng vốn Việt Nam chiếm khoảng 15 - 20%, vốn chủ đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 80 - 85%.

Một cách ngắn gọn, các chủ đầu tư người Việt ưu tiên cho bất động sản và hạ tầng nơi sinh lợi trực tiếp với rủi ro thấp ; còn hạn chế đầu tư công nghệ & sản xuất vì chậm sinh lời và tiềm ẩn rủi ro cao. Về phía Nhà nước, một mặt dồn vốn đa số cho hạ tầng chiến lược (cầu, đường, sân bay, metro, năng lượng) ; mặt khác hỗ trợ công nghệ bằng chính sách, ưu đãi, nhưng không dồn vốn trực tiếp lớn. Về Công nghệ & sản xuất phụ thuộc chủ yếu vào FDI, nước ngoài nắm khoảng 80-85% vốn. Nghĩa là, nhìn tổng thể, vốn Việt Nam tập trung vào hạ tầng và bất động sản, còn công nghệ - sản xuất vẫn lệ thuộc FDI.

Đầu tư cho hạ tầng cơ sở là cần thiết. Nhưng phải dành nhiều vốn hơn nữa cho đầu tư vào công nghệ và sản xuất. Muốn hùng cường thì phải dựa công nghệ và sản xuất.

3. Hãy dừng các công trình chưa cấp thiết

Dù là tập đoàn nào ở Việt Nam, tư nhân hay nhà nước, đã kiếm tiền ở Việt Nam, thu lời từ sản xuất, bán hàng hay dịch vụ, thì cũng từ người dân Việt Nam chi trả.

Chống ngập, chống lũ lụt, chống ô nhiễm, chống ách tắc giao thông, đều là những vấn đề hệ trọng cấp thiết. Cấp thiết cho Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Cấp thiết cho mọi tỉnh thành. Hãy tạm gác lại :

- Các nhà hát nhiều ngàn tỉ đồng (khoảng 10 dự án)

- Các sân bay nhiều chục ngàn tỉ đồng (khoảng 10 sân bay)

- Các khu hành chính tập trung (khoảng 22 dự án)

- Các quảng trường (khoảng 15 dự án) và tượng đài (khoảng 20 dự án)

- Các khu du lịch tâm linh với hàng ngàn héc ta đất (hơn 20 dự án)

- Các dự án giao thông chưa cấp thiết (hơn 50 dự án).

Có đến hàng trăm dự án lớn chưa thực sự cấp thiết đang dự kiến triển khai với quy mô tài chính tổng thể lên đến hàng trăm ngàn tỷ đồng. Số tiền khổng lồ này cần tập trung giải quyết các vấn đề cấp bách, trong số đó cần ưu tiên :

- Chống ngập lụt

- Chống lũ lụt

- Chống ách tắc giao thông

- Chống ô nhiễm môi trường.

Thái Nguyên, Hà Nội, Vinh, Huế, Hội An, Quy Nhơn, Nha Trang, Phan Rang… mênh mông trong biển nước. Chưa bao giờ ngập lụt, lũ lụt tàn phá hành hoành như hiện nay. Đừng đổ lỗi cho thiên tai bất thường. Hãy tập trung nguồn lực cho những vấn đề cấp thiết. Nó không sinh lợi nhiều như bất động sản, nhưng có lợi tức thì, trực tiếp và dài lâu cho đời sống muôn dân. Tiền nguồn nào cũng từ dân mà có.

Nguyễn Ngọc Chu

Tài liệu dẫn :

[1] https://danviet.vn/tong-bi-thu-to-lam-nhin-ra-the-gioi-thay-rat-sot-ruot-cac-nuoc-di-rat-nhanh-d1370528.html

[2] https://nhipsongkinhdoanh.vn/thu-tuong-an-dinh-thoi-gian-khoi-cong-duong-sat-lao-cai-ha-noi-hai-phong-21948.htm

******************************

Hai tiếng "đất nước" - lời nhắc của ông cha

Nguyễn Thanh Huy, fb.19/11/2025

Đến bây giờ tôi mới thật sự hiểu hai tiếng "đất nước" của cha ông. Một cách gọi mà người Việt dùng để chỉ toàn thể quốc gia, non sông, lãnh thổ, và cộng đồng dân tộc. Danh từ ấy không chỉ định hình một lãnh thổ, mà còn bao hàm cả vận mạng của một giống nòi.

Nha Trang chìm trong biển nước nhìn từ trên cao

Khái niệm "Đất nước" được cấu thành từ hai đơn vị cấu tạo từ : "đất" và "nước".

Đất là nơi ở, là chỗ dân lập nghiệp, trồng cấy, dựng nhà, chôn cất tổ tiên. Nước là nguồn sống ; là sông ngòi, khe lạch, biển cả ; là sự tuần hoàn nuôi dưỡng cả sự sống của trái đất này.

Tổ tiên ta ghép "đất" và "nước" thành danh xưng chỉ non sông, tổ quốc không phải ngẫu nhiên. Đó là cái nhìn thấu suốt của người xưa về phương thức tồn tại của dân tộc này : sống giữa một địa hình phức tạp, chủ yếu là đồi núi, và những dòng nước đan xen, uốn lượn. Nên phải dựa vào đất mà dựng nghiệp, sinh kế ; dựa vào nước mà lập làng, phát triển. Hai yếu tố ấy vừa nuôi dưỡng, vừa trở ngại ; vừa mở đường, vừa thử thách.

Vì vậy, khái niệm "đất nước" không thuần tuý là tên gọi mà là sự tri nhận trong thế giới quan, nhân sinh quan của người Việt xưa. Cha ông ta ý thức rằng đất - nước là hai thành tố căn bản, thiết yếu. Và qua đó, như muốn nhắc nhở về nguồn cội sinh tồn - một lối sống hòa thuận, biết tôn trọng và gìn giữ thiên nhiên.

Nhưng hôm nay, hậu thế đã quên đi. Con người bị cuốn theo vòng xoáy danh lợi, tiền bạc và nhân danh phát triển, cường thịnh, mà bất chấp tất cả. Can thiệp thô bạo vào tự nhiên : đào núi lấp biển, ngăn sông nắn dòng, san phẳng đồng ruộng…

Và rồi, đất chảy - nước tràn là tất yếu. Những hiện tượng ấy không còn là hiện tượng. Nó là bản chất - khi các thảm cảnh ấy cứ diễn ra liên tiếp ở muôn nơi : núi lở đất vùi, xóm làng chìm trong biển nước, nhà cửa ngập ngụa, tiền của cuốn trôi, vật nuôi chết đuối,… Bao tài sản tích cóp bấy nay phút chốc tan thành mây khói. Dân biết kêu ai, chỉ biết kêu trời, mà trời ở trên cao - đâu dễ thấu !

Đến đây, chậm lại ta mới thấm được ý của người xưa. Rõ ràng, con người không bao giờ thắng được tự nhiên, mà chỉ có thể nương nhờ, thuận theo, để sống chung với nó. Và khi đó mới thực sự hiểu được giá trị của hai tiếng "đất nước" mà cha ông ta đã trao truyền lại cho hậu thế.

Cổ nhân nói : "Thuận thiên giả tồn, nghịch thiên giả vong". Đó là lẽ vận hành của thiên lý mà con người không thể không tuân theo.

Vậy nên, những tai hoạ hôm nay chẳng thể là ngẫu nhiên. Nhận ra điều ấy, ta mới thấu - lời của tiền nhân trong hai tiếng "đất nước" không phải để gọi, mà để răn, để cảnh tỉnh.

Song, ngay lúc này - giữa đại nạn, những hình ảnh đau xót tràn ngập trên không gian mạng kia cũng không lột tả được hết nỗi đau của người gặp nạn. Có lẽ chỉ những ai đã từng sống trong lũ, đứng giữa căn nhà bị ngập nước mới thấu cảm được hết nỗi đau mất mát, bi thương tột cùng của họ. Nhưng chúng ta biết làm gì đây… phải làm sao đây… khi cứ phải chứng kiến và bất lực ?

Nguyễn Thanh Huy