Tạp chí đặc biệt

Những chủ đề chính trong tạp chí Thế giới đó đây tuần này : Sai lầm chiến lược then chốt ngay từ đầu của Mỹ - Israel phải chăng là không giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz với Iran ? Eo biển Hormuz và thách thức đa dạng hóa nguồn cung năng lượng ở Đông Nam Á ; Các nhà lãnh đạo nhóm G7 muốn bàn về Trung Quốc hơn là đối thoại với Trung Quốc ; Giorgia Meloni và Sanae Takaichi : Sự đồng thuận quốc phòng - kinh tế của hai nữ lãnh đạo nhóm G7. 

Theo hãng thông tấn Fars của Iran, các tàu có liên hệ với Trung Quốc đã đi qua eo biển Hormuz theo "nghị định thư của Iran".

Sai lầm chiến lược then chốt ngay từ đầu của Mỹ - Israel : Không giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz ?

Tại Israel, thỏa thuận đạt được giữa Washington và Tehran được đông đảo công luận nhìn nhận như một sai lầm chiến lược của chính quyền Donald Trump, và một chiến thắng của Iran. Nhiều nhà phân tích cho rằng thỏa thuận này củng cố vị thế của Cộng hòa Hồi giáo Iran, trong khi vẫn chưa đáp ứng được những đòi hỏi của phía Israel.

Bà Sima Shine, chuyên gia của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia tại Tel Aviv, chuyên gia về Iran và là cựu thành viên Mossad, cơ quan tình báo đối ngoại của Israel, hôm 16/06/2026 giải thích với thông tín viên RFI Frédérique Misslin tại Tel Aviv lý do dẫn đến những lợi thế cho Tehran :

"Nếu như Iran cảm thấy mình mạnh mẽ và đàm phán như đang ở thế thắng cuộc, thì đó là bởi vì Tehran nhìn nhận tình hình dưới một góc độ khác. Mục tiêu đề ra ban đầu của cuộc chiến này là lật đổ chế độ Tehran. Thế nhưng, chế độ đó đã sống sót, và điều này khiến giới chức Iran có cảm giác rằng họ đã tìm thấy sức mạnh để tái tổ chức hệ thống trước những đội quân hùng mạnh của Hoa Kỳ và Israel.

Họ ngày càng ít quan tâm đến người dân Iran. Họ không bận tâm đến việc thường dân thiệt mạng. Họ cũng chẳng bận tâm đến việc binh sĩ bị giết chết, hay các thành viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo mất mạng ...

Và dĩ nhiên, điều quan trọng nhất là ngay từ đầu cuộc chiến Iran đã thành công trong việc phong tỏa eo biển Hormuz. Đây là một thất bại lớn, một thất bại thực sự lớn, đối với cả Hoa Kỳ và Israel. Tôi cho rằng, ngay vào thời điểm mà giáo chủ Iran Khamenei bị trừ khử, thì việc cần làm ngay lập tức lẽ ra phải là giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz".

Đông Nam Á : Eo biển Hormuz và thách thức đa dạng hóa nguồn cung năng lượng

Trong bài phát biểu đầu tiên của ông kể từ khi Mỹ và Iran công bố bản ghi nhớ thỏa thuận, hôm thứ Ba 16/06, khi công bố báo cáo về triển vọng năng lượng ở Đông Nam Á tại một sự kiện ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Fatih Birol, nhận định việc mở lại "càng sớm càng tốt" eo biển Hormuz là điều cần thiết để các nguồn năng lượng "có thể tiếp tục được vận chuyển tới Châu Á và các khu vực khác".

Tổng giám đốc IEA cũng dự báo tác động của cuộc khủng hoảng sẽ còn kéo dài : "Ngay cả khi giá năng lượng quay trở lại mức mà thế giới từng biết trước đây, cuộc khủng hoảng này vẫn đã tạo ra những làn sóng chấn động đối với toàn bộ ngành năng lượng toàn cầu". Theo ông Fatih Birol, cuộc khủng hoảng này đã khiến và sẽ tiếp tục khiến nhiều nước phải xem xét lại chính sách năng lượng, chiến lược phát triển, các lựa chọn cũng như các đối tác của mình, bởi vì ngoài vấn đề giá cả, niềm tin về sự bảo đảm an toàn nguồn cung ứng đã trở thành một yếu tố then chốt trong lĩnh vực năng lượng.

Trả lời phỏng vấn của RFI Tiếng Việt, ngày 17/06, nhà nghiên cứu Didier Chaudet, chuyên gia địa chính trị về thế giới Ba Tư, Nam - Trung Á cũng cho rằng cuộc chiến hơn 100 ngày vừa qua giữa "bộ đôi" Mỹ - Israel với Iran đang làm chuyển dịch các thế cờ chiến lược ở Trung Đông và Nam Á.

Còn đối với khu vực Đông Nam Á thì sao ?

"Tại Đông Nam Á, tình hình có phần khác và có thể được tóm gọn trong một điểm : tất cả các nước thành viên ASEAN đều đã hiểu rằng họ phải giảm lệ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt tự nhiên, đồng thời khẩn trương đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.

Đây thực sự là một vấn đề lớn đối với khu vực Đông Nam Á. Hiện nay, khu vực này được cho là phải chi khoảng 80 tỷ đô la mỗi năm để nhập khẩu năng lượng, và phần lớn chất đốt đi qua eo biển Hormuz. Trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng, các dự báo cho thấy con số này có thể tăng mạnh lên tới 245 tỷ đô la vào năm 2035.

Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, các nước đã hiểu rằng mức độ phụ thuộc của khu vực Đông Nam Á lớn đến mức nào. Khi xảy ra một cuộc khủng hoảng kiểu như vậy nổ ra, kinh tế khu vực nhanh chóng bị tác động nặng nề, và đời sống hằng ngày của người dân cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Vì thế, sẽ cần có những khoản đầu tư quy mô lớn, không chỉ ở quy mô các hộ gia đình hay tầm mức khu vực, mà cần phải có những chiến lược ở cấp quốc gia. Mỗi nước phải khẩn trương đa dạng hóa nguồn cung năng lượng của mình.

Đối với Đông Bắc Á, tình hình có phần khác biệt. Nhật Bản và Hàn Quốc một lần nữa đã nhận thấy tình hình những rủi ro từ sự phụ thuộc năng lượng khi đối mặt với một cuộc khủng hoảng như hiện nay. Trong khi đó, Trung Quốc cho thấy chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, mà họ chuẩn bị từ nhiều năm qua, đã đi đúng hướng".

G7 : Các nhà lãnh đạo muốn bàn về Trung Quốc hơn là đối thoại với Bắc Kinh

Nhóm G7, bao gồm 7 cường quốc công nghiệp hàng đầu thế giới (Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Đức, Nhật, Ý và Canada) đã có kỳ thượng đỉnh 3 ngày, từ 15 đến 17/16/2026 ở thành phố Evian của Pháp. Trong tuyên bố chung kết thúc thượng đỉnh, G7 phản đối việc sử dụng vũ lực để thay đổi bất kỳ nguyên trạng tại các vùng biển có nhiều tranh chấp ở Châu Á - Thái Bình Dương, trong đó phải kể tới eo biển Đài Loan, Biển Đông và Biển Hoa Đông.

Dù không nêu đích danh Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh rõ ràng bị nhắm tới. Truyền thông Nhật Bản nhấn mạnh là thủ tướng Takaichi đã tìm mọi cách để "Trung Quốc là chủ đề trọng tâm xuyên suốt các cuộc họp" của G7 tại Evian.

Trung Quốc, không phải thành viên nhóm 7 nước có nền công nghiệp phát triển nhất, không tham dự thượng đỉnh, nhưng lại hiện diện trong hầu hết các cuộc thảo luận. Trọng lượng kinh tế của Trung Quốc lớn đến mức nhiều người đặt câu hỏi : G7 không có Trung Quốc có còn giữ được ý nghĩa nữa hay không ? Trên thực tế, các nhà lãnh đạo phương Tây dường như muốn bàn về Trung Quốc hơn là đối thoại với Trung Quốc.

Từ Bắc Kinh, thông tín viên Clea Broadhurst ngày 16/06 gửi về bài tường trình :

"Trung Quốc không có mặt quanh bàn họp thượng đỉnh G7, nhưng lại xuất hiện trong gần như mọi cuộc thảo luận.

Là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, nắm giữ vị thế gần như độc quyền đối với một số loại đất hiếm và là nền kinh tế lớn thứ hai toàn cầu, Bắc Kinh đã trở thành một nhân tố không thể bỏ qua, đến mức một số chuyên gia ví von rằng một hội nghị G7 mà không có Trung Quốc thì chẳng khác nào một kỳ World Cup không có đội tuyển Brazil.

Tuy nhiên, khả năng Trung Quốc gia nhập nhóm này gần như là bằng 0. G7 trước hết là câu lạc bộ của các nền dân chủ tự do, một tiêu chí mà Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của chủ tịch Tập Cận Bình không thể đáp ứng.

Và kết quả là, các nhà lãnh đạo phương Tây tìm cách phối hợp với nhau để đối phó với Trung Quốc, mà họ xem là một thách thức chung, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đưa vấn đề mất cân bằng thương mại với Bắc Kinh thành một trong những chủ đề trọng tâm của hội nghị thượng đỉnh lần này.

Thế nhưng, Trung Quốc dường như không có ý định điều chỉnh mô hình kinh tế của mình. Trong một cuộc họp trực tuyến được tổ chức trước thềm G7, Bắc Kinh đã bảo vệ chủ nghĩa đa phương và bác bỏ mọi lời kêu gọi thay đổi chiến lược kinh tế hiện tại".

Có lẽ đó là dấu hiệu cho thấy thách thức lớn nhất của G7 không còn là làm thế nào để kiềm chế Trung Quốc, mà là làm thế nào để chung sống và thích ứng với sự phát triển của nước này".

Meloni - Takaichi và sự đồng thuận về quốc phòng - kinh tế của hai nữ lãnh đạo nhóm G7

Trước thềm thượng đỉnh G7 tại Evian, Pháp, ngày 15/06/2026, thủ tướng Ý Giorgia Meloni chào đón người đồng cấp Nhật Bản, bà Sanae Takaichi, tại Villa Pamphilj, Roma. Trong cuộc hội đàm, cả hai nhà lãnh đạo đã bày tỏ sự đồng thuận về quốc phòng và kinh tế.

Từ Liège, Bỉ, thông tín viên Duy An cho biết thêm :

"Bà Takaichi, nắm quyền từ tháng 10/2025, đến Roma trong chuyến thăm Châu Âu đầu tiên của mình tính từ sau chuyến đi đến Vương quốc Anh. Về phần mình, bà Meloni tuyên bố tại cuộc họp báo, nhắc lại "sự đồng cảm chính trị" của mình đối với nhà lãnh đạo cánh hữu lớn khác đứng đầu một quốc gia thành viên G7 : "Tôi hy vọng rằng trong thời gian ngắn ngủi này, tôi đã có thể đáp lại sự đón tiếp nồng nhiệt mà tôi nhận được hồi tháng Giêng, trong chuyến thăm Tokyo".

Thủ tướng Ý cũng tái khẳng định sự đồng thuận với Nhật Bản về sự cần thiết của "một nền hòa bình công bằng và lâu dài" ở Ukraine sau "sự xâm lược không thể chấp nhận được của Nga".

Tuy nhiên, trọng tâm của cuộc gặp song phương là mối quan hệ giữa hai nước, vốn là đồng minh lâu đời. Bà Meloni tuyên bố : "Chúng tôi đã đặt ra những mục tiêu cụ thể, và vì chúng tôi đều là phụ nữ, những nhà lãnh đạo ở quốc gia của mình, chúng tôi đã đạt được chúng chỉ trong vài tháng".

Hai nước đã có những thông báo quan trọng liên quan đến việc đăng cai tổ chức cuộc họp tiếp theo của Nhóm Doanh nghiệp Ý-Nhật tại Ý và việc khởi động các chương trình hợp tác không gian mới, bao gồm "các chuyến bay có người lái và trở lại mặt trăng".

Và trên hết, đó là việc tái vũ trang với GCAP (Chương trình Không quân Chiến đấu Toàn cầu), dự án của Nhật Bản, Ý và Anh nhằm phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu. "Cuối cùng chúng ta đã bước vào giai đoạn hoạt động" bà Meloni xác nhận. Quyết định đẩy nhanh tiến độ được đưa ra một tuần sau khi dự án máy bay quân sự Pháp-Đức (SCAF), được tổng thống Pháp Emmanuel Macron và bà Angela Merkel, khi đó là thủ tướng Đức, định hình vào năm 2017, rồi bị đình chỉ hoàn toàn. Căng thẳng trên trục Paris-Berlin trong những năm gần đây đã cản trở tiến độ một cách đáng kể. Điều này đã làm dấy lên những đồn đoán về việc Pháp và Đức muốn tham gia GCAP, dự án mà Saudi Arabia có thể cũng sẽ tham gia. Dự kiến ​​sẽ chính thức khởi động vào năm 2035.

Cuối cùng, còn một khía cạnh nữa, có lẽ ít được biết đến hơn, liên kết Roma và Tokyo. Đó là dự án cầu bắc qua eo biển Messina, phía nam Ý, trong đó nhiều công ty Nhật Bản cũng tham gia. Dự án sẽ trở thành biểu tượng của sự hợp tác kinh tế giữa hai nước".

Thùy Dương – Duy An