Trung Quốc đang tiến hành "chiến lược lát cắt sashimi", lấn từng bước "mưa dầm thấm lâu", để hình thành "chuẩn mới" khẳng định chủ quyền đối với Đài Loan, đặc biệt là vùng biển phía đông hòn đảo. Cùng với vụ thử tên lửa đạn đạo có thể mang đầu đạn hạt nhân bắn từ tầu ngầm ở Thái Bình Dương, Trung Quốc gia tăng áp đặt quyền lực tại khu vực, trong bối cảnh Mỹ bị mắc kẹt ở Trung Đông.

Một tên lửa đạn đạo tầm xa lao lên khỏi mặt biển trong một cuộc thử nghiệm phóng từ tàu ngầm hạt nhân của Trung Quốc ở Nam Thái Bình Dương, ngày 06/07/2026. © AP - Li Xiangchao

Tại sao lại gọi là "chiến lược lát cắt sashimi" ?

Khái niệm này được chuyên gia quân sự Đài Loan Su Tzu Yun, Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia tại Đài Bắc, sử dụng để nói về những hành động và "phương pháp có hệ thống" được Bắc Kinh sử dụng. Ông giải thích với AFP :

Trung Quốc đang thực hiện những lát cắt cực kỳ nhỏ, gần như không thể nhận thấy, từng bước riêng lẻ có vẻ không đáng kể, nhưng khi gộp lại, chúng dẫn đến những thay đổi đáng kể trong hiện trạng.

Nhiều học giả, quan chức Đài Loan cho rằng cần phải ngăn cản Trung Quốc "ngay từ đầu" bởi vì "nếu thế giới không lên tiếng bày tỏ quan ngại hoặc không hành động, chủ nghĩa bành trướng này sẽ chỉ tiếp tục", theo phát biểu của ông Lii Wen, phó tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Đài Loan, tại một diễn đàn quốc tế về đại dương.

Cụ thể trên thực tế, "chiến lược lát cắt sashimi" được thực hiện như thế nào ?

"Lát cắt sashimi" thứ nhất chính là việc Trung Quốc triển khai tàu, chiến hạm, chiến đấu cơ gần như hàng ngày xung quanh Đài Loan để gây sức ép và xác quyết chủ quyền đối với hòn đảo tự trị. Tàu hải cảnh Trung Quốc thường xuyên thâm nhập vào vùng biển quanh các hòn đảo của Đài Loan, như Kim Môn (Kinmen) và Mã Tổ (Matsu), nhưng lại nằm gần Hoa lục. Tháng 12/2025, Trung Quốc tổ chức cuộc tập trận "Sứ mệnh Công lý 2025", quy mô lớn, nhằm phong tỏa Đài Loan.

Tiếp theo, lần đầu tiên, một đội tàu Trung Quốc tuần tra ở vùng biển phía đông Đài Loan từ ngày 06-10/06/2026 và trực tiếp kiểm tra thông tin các tàu hàng đi qua. Một tháng sau chiến dịch này, ngày 04/07, đội tàu thứ hai, do tàu Tú Sơn (Xiushan) dẫn đầu, được triển khai đến vùng biển phía đông Đài Loan để "tiếp tục các cuộc tuần tra thực thi pháp luật", theo người phát ngôn Lực lượng Tuần duyên Trung Quốc (CCG).

Một điểm quan trọng cần lưu ý là Trung Quốc yêu cầu các tàu hàng đi qua khu vực này phải cung cấp thông tin. Một tàu mang cờ Singapore đã tuân thủ. Chính quyền Đài Bắc kêu gọi các tàu hàng không được tuân lệnh của Trung Quốc vì "họ không có quyền gì ở đây" (vùng biển phía đông Đài Loan).

Thứ trưởng Hàng Hải Đài Loan Sung Chen En giải thích mục đích của Bắc Kinh là "thiết lập một hệ thống mà các chủ thể hàng hải cảm thấy buộc phải tuân theo". Gregory Poling, giám đốc Sáng kiến Minh bạch Hàng hải Châu Á (AMTI) của trung tâm CSIS, nhận thấy hành động của Trung Quốc dường như đã vượt từ ngưỡng "thông điệp chính trị" (đòi hỏi chủ quyền đối với Đài Loan) lên thành "tuyên bố quyền thực thi pháp luật rộng rãi trong toàn bộ vùng đặc quyền kinh tế mà nước này tuyên bố chủ quyền, vượt xa những gì luật pháp quốc tế cho phép".

Những chiến dịch tuần tra của Trung Quốc ở vùng biển phía đông Đài Loan nhằm đáp trả kế hoạch đàm phán phân định ranh giới biển giữa Nhật Bản và Philippines. Trước đó, Đài Bắc lấy làm tiếc vì không được mời tham gia. Vùng biển phía đông đảo Đài Loan là khu vực chồng lấn những đòi hỏi chủ quyền của Đài Loan, Trung Quốc (và trong yêu sách "đường 10 đoạn"), Philippines và Nhật Bản.

Các vùng đặc quyền kinh tế chồng lần giữa Trung Quốc (đường 10 đoạn), Đài Loan, Philippines và Nhật Bản ở vùng biển phía đông Đài Loan. © Capture d'écran - FT

Tại sao "chiến lược lát cắt sashimi" lại gây quan ngại ?

Trước tiên, thông qua những hoạt động này, Trung Quốc tiếp tục khẳng định chủ quyền đối với Đài Loan, hòn đảo phải được thống nhất với Hoa lục, kể cả bằng vũ lực. Chuyên gia quân sự Su Tzu Yun cho rằng :

Khi thực hiện các thủ tục xác minh bằng radio đối với các tàu thương mại đi qua, Trung Quốc đang thực hành việc triển khai các cơ chế cần thiết cho một cuộc bao vây hoặc phong tỏa (Đài Loan) trong tương lai.

Nhìn rộng hơn, Bắc Kinh ngầm áp đặt yêu sách chủ quyền ở vùng biển phía đông Đài Loan, vì họ luôn coi hòn đảo là một phần lãnh thổ không thể tách rời. Theo một số nhà phân tích, Trung Quốc muốn thiết lập "tiêu chuẩn hoạt động mới", còn Đài Loan lên án "chủ nghĩa bành trướng trá hình", "biến các tuyến đường thủy quốc tế thành nội thủy". Đối với ông Ray Powell, giám đốc SeaLight, một tổ chức giám sát hoạt động hàng hải của Trung Quốc, các cuộc tuần tra ở phía đông Đài Loan "là một tín hiệu rất rõ ràng cho thấy họ (Bắc Kinh) có ý định thiết lập sự hiện diện lâu dài".

Ngoài ra, tuần duyên Trung Quốc thường xuyên hoạt động xung quanh quần đảo Senkaku của Nhật Bản nhưng Bắc Kinh đòi chủ quyền và gọi là Điếu Ngư, ngay ở phía bắc Đài Loan. Bộ trưởng Hội đồng Sự vụ Đại Dương Đài Loan Quản Bích Linh (Kuan Bi Ling) cảnh báo, giống như Đài Loan, Nhật Bản và Philippines đang đối mặt với "cùng một kiểu hành động", "được cố tình kiềm chế để luôn ở dưới ngưỡng chiến tranh quy ước".

Diễn ra cùng thời điểm với hoạt động tuần tra ở vùng biển phía đông Đài Loan, vụ phóng thử tên lửa của Trung Quốc ở Thái Bình Dương có ý nghĩa gì ?

Trung Quốc không thể bỏ qua vai trò và vị trí chiến lược của vùng biển phía đông Đài Loan. Theo báo mạng Hồng Kông South China Morning Post, khác với eo biển Đài Loan (giữa Hoa lục và Đài Loan) không sâu và bị giám sát chặt chẽ, biển Philippines ở phía đông Đài Loan biến ngay thành đại dương rộng lớn, từ lâu vẫn được các nhà hoạch định quân sự đánh giá là thuận lợi cho các hoạt động tàu ngầm. James Holmes, chiến lược gia hàng hải tại Trường Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ (US Naval War College), nhận định : "Vùng nước ngoài khơi bờ biển phía đông của hòn đảo trở nên rất sâu, rất nhanh, giúp tàu ngầm tránh bị phát hiện gần như ngay lập tức sau khi rời cảng".

Điều này giải thích cho cảnh báo của một số chuyên gia quân sự Mỹ về khả năng Trung Quốc lợi dụng các cuộc điều tra nghiên cứu đại dương của tàu khảo sát, ví dụ tàu Hướng Dương Hồng 22 (Xiang Yang Hong 22), để tiến hành hoạt động tàu ngầm ở phía đông Đài Loan. Những dữ liệu về nhiệt độ nước biển, độ mặn, dòng nước, địa chất đáy đại dương… rất cần thiết cho ngành khoa học biển, nhưng cũng có thể được Bắc Kinh sử dụng để cải thiện mô hình âm thanh tàu ngầm, lập kế hoạch sonar, hoạt động dưới nước...

Và cũng từ "một tàu ngầm chiến lược chạy bằng năng lượng hạt nhân và mang tên lửa đạn đạo", ngày 06/07, Trung Quốc đã bắn một "tên lửa chiến lược mang đầu đạn hạt nhân giả ra vùng biển quốc tế ở Thái Bình Dương". Thông báo của Hải Quân Trung Quốc không nêu rõ địa điểm và tên lửa được bắn. Tuy nhiên, theo nhà phân tích hàng hải Alex Luck, chuyên gia về quá trình hiện đại hóa quân sự Trung Quốc, có thể là một tên lửa liên lục địa JL-3 thế hệ mới (tầm bắn hơn 10.000 km, mang được 3 đầu đạn hạt nhân), từng được giới thiệu trong lễ duyệt binh tháng 09/2025, nhưng cũng có thể là một tên lửa JL-2, có tầm bắn hơn 8.000 km.

Bắc Kinh khẳng định vụ thử chỉ là "hoạt động bình thường" "không nhắm đến nước nào", nhưng đối với các nước trong khu vực, đó là hành động "gây bất ổn cho vùng". Còn chuyên gia Marc Julienne, Viện Nghiên cứu Quan hệ Quốc tế Pháp - IFRI, đánh giá Bắc Kinh gửi đi một "thông điệp chiến lược" :

Trung Quốc cho thế giới thấy rằng năng lực răn đe hạt nhân đại dương của họ là khả tín.

Hiểu theo nghĩa này, vụ thử có thể là một thông điệp gửi đến Mỹ, mà Trung Quốc vẫn coi là đối thủ chính. Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) thẩm định Trung Quốc có khoảng 600 vũ khí hạt nhân, tăng thêm 100 vào năm 2024.

Vụ thử tên lửa, có thể được lên kế hoạch từ lâu, cùng với những hoạt động quanh Đài Loan và vùng biển lân cận, diễn ra vào thời điểm Mỹ giảm hiện diện ở vùng Tây Thái Bình Dương từ đầu năm 2026 để tập trung vào cuộc đối đầu với Iran ở Trung Đông.

Thu Hằng

Nguồn : RFI, 14/07/2026