Tuyên bố của tổng thống Nam Hàn, ông Lee Jae-myung, về việc xứ sở mà cư dân bản địa thường tự hào cho là "the land of the morning calm" (nơi bình minh yên tĩnh) sắp trả xong khoản nợ liên quan đến Quỹ Công (Public Funds) đã khơi gợi nhiều cung bậc cảm xúc của nhiều giới.

Nhà máy sản xuất điện thoại Samsung ở Bắc Ninh, một biểu tượng hùng mạnh về kinh tế của Nam Hàn tại Việt Nam. (Hình minh họa : Nhac Nguyen/AFP via Getty Images)

Nợ từ Quỹ Công gắn với một giai đoạn khốn khổ của nhiều thế hệ ở Nam Hàn. Không ít người Hàn, kể cả thế hệ "sinh sau, đẻ muộn" vẫn lưu giữ trong ký ức rất nhiều câu chuyện vừa cay đắng, vừa ngọt ngào khi khủng hoàng tài chính Châu Á bùng phát cách nay khoảng 30 năm.

***

Đầu thập niên 1990, hàng loạt quốc gia ở Châu Á đem giá trị nội tệ dán vào giá trị Mỹ kim. Không chỉ ngân hàng mà cả doanh giới thi nhau vay Mỹ kim từ bên ngoài vì lãi thấp. Đó cũng là lý do dòng ngoại tệ từ bên ngoài ồ ạt đổ vào đủ loại dự án bất kể hiệu quả, giá trị bất động sản cứ thế tăng dần, nợ nần càng ngày càng lớn, bong bóng càng ngày càng to. Thế rồi các quỹ đầu tư tiền tệ quốc tế nhận ra sự kiệt quệ tài chính của Thái Lan và tấn công vào đồng baht, Ngân Hàng Trung Ương Thái Lan phải dốc hết dự trữ ngoại hối để chống đỡ.

Tháng Bảy, 1997, quỹ dự trữ ngoại hối của Thái Lan sạch bách, người Thái phải thả nổi đồng baht. Giá trị đồng baht rơi tự do. Khủng hoảng nhanh chóng lan từ Philippines, Malaysia, Indonesia ở Đông Nam Á sang Nhật Bản, Nam Hàn, Đài Loan, Hồng Kông, Trung Quốc ở Đông Bắc Á.

Khủng hoàng tài chính bùng phát ở Thái Lan đã khiến giới đầu tư hối hả rút vốn khỏi nhiều quốc gia Châu Á, trong đó có Nam Hàn – nơi các chaebol (tập đoàn lớn) thi nhau vay ngắn hạn bằng những khoản ngoại tệ cực lớn để mở rộng đầu tư, giữa năm 1997, tỷ lệ nợ tư nhân trên GDP chạm mức 149%.

Giống như Thái Lan, Ngân Hàng Trung Ương Nam Hàn dốc hết quỹ dự trữ ngoại tệ để duy trì tỷ giá đồng Won nhưng lực bất tòng tâm. Tháng Mười Hai, 1997, Nam Hàn ký thỏa thuận nhận cứu trợ từ IMF (Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế) nhằm tránh vỡ nợ.

Thỏa thuận vừa đề cập buộc chính phủ Nam Hàn phải thực hiện hàng loạt yêu cầu từ IMF : Thắt lưng buộc bụng, tái cơ cấu ngân hàng, thả nổi thị trường lao động,… những biện pháp mà để đạt hiệu quả chung phải hy sinh lợi ích riêng, lộn ngược toàn bộ cấu trúc xã hội của Nam Hàn.

Vào thời điểm đó, hàng loạt chaebol (Hanbo, Kia, Daewoo) vỡ nợ. Hàng ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ sụp đổ, tỷ lệ thất nghiệp từ 2.6% vượt qua 8.5%. Số người thất nghiệp tính bằng triệu. Do xã hội Nam Hàn quan niệm mất việc là "thất bại cá nhân", mỗi sáng, hàng chục ngàn người đàn ông là trụ cột gia đình vẫn mặc vest, xách cặp đi làm như bình thường. Tuy nhiên, thay vì đến nơi làm việc, họ lang thang ở các công viên, ga tàu điện hoặc thư viện công cộng cả ngày để giấu gia đình việc bị sa thải.

Việc ban hành những đạo luật mới, cho phép sa thải hàng loạt và tuyển dụng dưới dạng hợp đồng ngắn hạn đã xóa bỏ quan niệm "việc làm ổn định suốt đời" (cống hiến trọn đời cho các chaebol và được bào đảm công việc, bảo đảm tài chính cho đến lúc về hưu). Sinh viên tốt nghiệp giai đoạn 1997-2000 trở thành thế hệ đầu tiên phải chấp nhận công việc tạm thời, lương thấp, tạo nên tâm lý bất an kéo dài và thay đổi vĩnh viễn quan điểm sống của giới trẻ Hàn Quốc về tài chính và công việc. Họ được gọi là "thế hệ IMF". Không chỉ có thế…

Năm 1998, tỷ lệ tự tử tại Nam Hàn tăng gần 50% so với năm 1997. Hàng nghìn gia đình phá sản, vợ chồng ly hôn, con cái phải gửi cha mẹ vào các viện dưỡng lão, cha mẹ phải gửi con vào các trung tâm bảo trợ xã hội vì không còn đủ khả năng nuôi dưỡng. Người Hàn chưa từng tưởng tượng, có ngày, những địa điểm công cộng, tiêu biểu cho quốc gia như quảng trường ga Seoul, ga Yeouido… lại trở thành nơi tạm trú qua đêm của hàng chục nghìn người mất việc, phá sản, mất chỗ chui ra, chui vào !

Chỉ nửa năm trước khi khủng hoàng tài chính Châu Á bùng phát, Tháng Mười Hai, 1996, Nam Hàn được OECD (Tổ Chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế) chọn làm thành viên vì có nền kinh tế phát triển, thu nhập, hoạt động dựa trên cam kết chung đối với nền kinh tế thị trường và hệ thống quản trị dân chủ.

Sau khi choáng váng vì khủng hoảng, trực tiếp chứng kiến chính phủ Nam Hàn phải ngửa tay xin thiên hạ cứu trợ và để thiên hạ sai khiển, nhìn tài sản quốc gia bị các quỹ đầu tư ngoại quốc mua lại với giá rẻ mạt, người Hàn bắt đầu hành động để giành lại quyền tự định đoạt.

Trong khủng hoảng tài chính Châu Á, tuy nhận được gói hỗ trợ 58 tỷ USD từ IMF, WB, ADB… nhưng Nam Hàn vẫn không đủ ngoại tệ để trả các khoản vay ngắn hạn đã đến thời điểm phải thanh toán. Không trả được nợ đồng nghĩa sẽ vỡ nợ ! Tháng 1/1998, một cơ quan truyền thông (KBS), một ngân hàng (Housing Bank), một tập đoàn (Samsung) phát động chiến dịch "gom vàng" (quyên góp hoặc bán lại vàng của cá nhân cho chính phủ để đúc thành vàng thỏi, xuất cảng lấy Mỹ kim, bổ sung vào quỹ dự trữ ngoại hối). Cách người Hàn hồi đáp khiến thế giới sửng sốt.

Hơn 3,5 triệu người (tương đương 1/4 số gia đình ở Nam Hàn) đã đổ ra đường, xếp thành những hàng dài trước các điểm gom vàng. Họ mang từ nhẫn cưới, quà mừng thôi nệm của con cái theo truyền thống doljanchi, đến huy chương thể thao, đồ gia bảo… đến đóng góp để cứu xứ sở và cũng là cứu tương lai của họ. Nhiều chính khách, nghệ sĩ, vận động viên, nghệ sĩ, kể cả Kim Dae-jung (tổng thống mới đắc cử) cũng mang toàn bộ vàng của gia đình ra góp. Trong ba tháng, người Hàn góp 227 tấn vàng, giúp thu về 2,2 tỷ USD vào thời điểm ấy.

***

Tháng 8/2001, Nam Hàn trả xong khoản nợ 19,5 tỷ USD cho IMF, sớm hơn ba năm so với thỏa thuận ký hồi tháng 12/1997, chính thức thu hồi toàn bộ chủ quyền kinh tế, rũ bỏ sự giám sát khắt khe của các chuyên gia IMF.

Còn Quỹ Công ? Trong khủng hoảng tài chính 1997, bên cạnh việc vay mượn từ IMF, chính phủ Nam Hàn còn phát hành trái phiếu, lập ra Quỹ Công nhằm trả nợ thay, mua lại nợ xấu, bơm vốn để duy trì các chaebol và ngân hàng, giữ cho nền kinh tế không sụp đổ rồi trích thuế trả dần cả vốn lẫn lãi suốt ba thập niên. Việc Nam Hàn trả nốt khoản nợ cuối cùng (khoảng 792 tỷ Won) của Quỹ Công, đồng nghĩa với chính thức xóa sạch 100% tàn dư nợ nần từ thời kỳ khủng hoảng tài chính 1997.

Quý vị nghĩ gì khi đem sự kiện này đối chiếu với nợ nần và "vàng trong dân" ở Việt Nam ?

Trân Văn

Nguồn : Người Việt, 10/09/2026