2025-01-17T19:00:00Z
Những nghị định móc túi người dân đều do công an biên soạn
Tiêu điểm
Ảnh hưởng chính trị từ Nghị định 168
Trung Khang, RFA, 17/01/2025
Nghị định 168 sau hơn hai tuần áp dụng đã gây ra nhiều bất ổn xã hội. Các thành phố lớn kẹt xe khắp nơi, người dân bực bội khi mưa to, nắng gắt mà kẹt xe vẫn kéo dài hàng giờ.
Nạn kẹt xe ở Hà Nội. AFP PHOTO
Những bất ổn xã hội xuất phát từ Nghị định 168
Nhiều tài xế xe công nghệ, shipper đã phải tắt ứng dụng, nghỉ làm, vì tình trạng kẹt xe, tắc đường kéo dài. Ngoài ra, mức xử phạt vi phạm giao thông tăng quá cao cũng là nỗi ám ảnh đối với họ.
Các công ty kinh doanh vận tải hàng hóa hay hành khách cũng chịu cùng cảnh ngộ vì chi phí tăng cao do kẹt xe. Ngoài mức phạt quá cao theo Nghị định 168, việc cấm tài xế chạy xe quá bốn tiếng cũng ảnh hưởng không ít đến các công ty này.
Dân cư lên án chính quyền khắp nơi, kể cả trên mạng xã hội lẫn ngoài đường. Họ phẫn nộ với tính tàn bạo, coi người dân như kẻ thù của lực lượng công an - Một người dân Hà Nội
"Đùng một cái chúng ta thấy cái Nghị định 168 được đưa ra một cách bất ngờ, như một cú sấm sét của nhà cai trị giáng xuống đầu người dân. Ở mức xử phạt quá cao, quá tàn nhẫn, vượt xa thu nhập của người dân thì nó không còn tí nào gọi là nhân văn nữa, mà đó là sự tàn bạo" - Một người dân sinh sống ở Hà Nội không muốn nêu tên vì lý do an ninh, nói với RFA.
Theo người dân này, tuy mức phạt cao đã làm cho người dân sợ hãi không còn dám vi phạm nữa. Nhưng lại không hề có tác dụng làm giảm tắc nghẽn giao thông.
"Dân cư lên án chính quyền khắp nơi, kể cả trên mạng xã hội lẫn ngoài đường. Họ phẫn nộ với tính tàn bạo, coi người dân như kẻ thù của lực lượng công an" - Người dân này nói thêm.
Đối với các nước dân chủ, việc phân chia quyền lực luôn đóng vai trò quan trọng, nhằm ngăn ngừa lạm dụng quyền lực. Cơ quan lập pháp soạn luật và cơ quan hành pháp sẽ thực thi. Tuy nhiên điều này không có ở các nước cộng sản với một đảng lãnh đạo như Việt Nam.
Thể chế chính trị là mầm mống của những chính sách bất cập ?
Điều 4 của Hiến pháp Việt Nam 2013 khẳng định vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng cộng sản Việt Nam lên nhà nước và xã hội. Do đó, các quyết sách quan trọng đều do Bộ Chính trị của đảng cộng sản chỉ đạo. Việc soạn thảo luật pháp được giao các bộ-ngành đảm nhiệm, rồi Quốc hội hay Chính phủ sẽ thông qua theo chỉ đạo của Bộ Chính trị.
Trong quá khứ, với sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng cộng sản, Việt Nam đã có rất nhiều chính sách sai lầm, để lại hậu quả tới hàng chục năm sau như : cải cách ruộng đất 1953-1954, phong trào hợp tác xã, cải tạo công thương nghiệp, tiến hành đổi tiền nhiều lần, chính sách ngăn sông cấm chợ…
Cho đến sau này, thất bại chính sách gây ảnh hưởng nặng nề là chính sách tăng trưởng nóng vội trong những năm 2010, thành lập các tập đoàn, tổng công ty lớn của nhà nước, như "những quả đấm thép" trụ cột của nền kinh tế theo kiểu Hàn Quốc, Nhật Bản… với hy vọng thúc đẩy tăng trưởng. Nhưng đã làm thiệt hại về kinh tế rất nặng nề, mức lạm phát năm 2011 đã lên tới 18,13%, vỡ bong bóng bất động sản, khủng hoảng hệ thống ngân hàng tài chính…
Tất cả phải ‘nhờ trời’ có bên trên sáng suốt nhận sai và sửa sai hay ai cũng có quyền lên tiếng ? Người dân bị thiệt hại có được kiện tụng thông qua tòa án để huỷ bỏ những chính sách sai và nhận đền bù không ? - Tiến sĩ Thủy Nguyễn
Theo Tiến sĩ Thủy Nguyễn thì "chính quyền nào cũng có thể đưa ra chính sách sai, bất kể thuộc thể chế chính trị nào". Nhưng theo bà "điều khác biệt căn bản" nằm ở chỗ "thể chế chính trị nào có các cơ chế kiềm chế và phản hồi tốt để giúp chính quyền bớt sai, hoặc khi đã ban hành chính sách sai lầm rồi thì sửa sai nhanh hơn".
Ở Việt Nam nơi môi trường thông tin bị kiểm soát ngặt nghèo, báo chí và truyền hình đều nằm dưới sự điều khiến của nhà nước, đã khiến các nỗ lực phản biện và giám sát không có môi trường để tồn tại.
Bản thân đảng cộng sản cũng không có những cơ chế nội bộ để các nhánh quyền lực kiềm chế lẫn nhau. Do quyền lực của Bộ Chính trị và Tổng bí thư là tối thượng.
"Thể chế đó có cho phép minh bạch hóa quy trình ra chính sách không ? Có buộc các bên ra chính sách phải đối mặt với nhiều thử thách phản biện, và phải chịu trách nhiệm khi sai không ?" - Tiến sĩ Thủy Nguyễn nói thêm. Tiến sĩ Thủy Nguyễn cũng đặt câu hỏi về việc ngay cả khi đã thấy sai lầm, thì phản ứng của thể chế chính trị ra sao :
"Tất cả phải ‘nhờ trời’ có bên trên sáng suốt nhận sai và sửa sai hay ai cũng có quyền lên tiếng ? Người dân bị thiệt hại có được kiện tụng thông qua tòa án để huỷ bỏ những chính sách sai và nhận đền bù không ?".
Nhà nước từ trước tới nay vẫn duy trì chính sách đàn áp hà khắc đối với những tiếng nói bất đồng.
Theo số liệu do tổ chức Theo dõi Nhân quyền và tổ chức Ủy ban Bảo vệ Ký giả công bố hôm 16/01/2025, chính quyền Việt Nam đang giam giữ 170 người bất đồng chính kiến trong các nhà tù.
Liên quan đến nghị định 168, nhà nước cũng đã bắt đầu trừng phạt những tiến nói phản đối chính sách này.
Tác động của Nghị định 168 đối với nhận thức chính trị của người dân ?
"Người dân có thể thấy ngay là một chính sách có thể tác động lớn lao đến cuộc sống của họ như thế nào ?" - Tiến sĩ Thủy Nguyễn từ Đại học Oregon, Hoa Kỳ nhận định.
Từ khi nghị định trên được đưa vào thi hành, làn sóng phẫn nộ của người dân đã được thể hiện rõ trên các nền tảng mạng xã hội.
Đã có những ý kiến cho rằng đây là chính sách nhằm để "bóc lột", "tận thu", vốn là những từ ngữ được chính đảng cộng sản dùng để miêu tả chế độ thực dân Pháp.
Nhưng theo Tiến sĩ Thủy Nguyễn rất khó để người dân nhìn thấy chính hậu quả của Nghị định 168, như việc đứng chôn chân giữa điểm kẹt xe, là hệ quả trực tiếp của việc các quyền tự do bị kiểm soát.
Chuyện bức xúc do kẹt xe, do dang nắng… thì ai cũng kêu ca. Nhưng nếu nói đây là một ngòi nổ để phá vỡ, trở thành cuộc cách mạng màu như các nước Trung Đông hay Mỹ Latin, thì sẽ không có trường hợp đó - Nhà quan sát chính trị ở Sài Gòn
Với những bất cập của Nghị định 168, một nhà quan sát ở miền Trung Việt Nam không muốn nêu tên vì lý do an ninh cho rằng, nếu văn bản quy phạm pháp luật có những điều khoản chế tài bất cập, thiếu đồng bộ, nặng về xử phạt hơn là mang tính răn đe, giáo dục thì khi áp dụng sẽ làm xã hội rối ren, người ta thực hiện sẽ theo cách đối phó hơn là tự giác chấp hành, như Nghị định 168 chẳng hạn.
"Cụ Nguyễn Trãi từng viết trong thiên cổ hùng văn ‘Bình Ngô đại cáo’ rằng : ‘Việc nhân nghĩa cốt để yên dân’. Như vậy có nghĩa là làm cho lòng dân không yên thì nhà cầm quyền bất nghĩa !" - Nhà quan sát ở miền Trung nói thêm.
Liệu những bức xúc ngày càng tăng của người dân đối với Nghị định 168, khi giờ đây cơ quan chức năng Việt Nam đã xác định đối đầu với dân chúng bằng tuyên bố "Nghị định 168 - Chỉ bàn tiến, không bàn lùi !" sẽ làm "giọt nước tràn ly" ?
"Chuyện bức xúc do kẹt xe, do dang nắng… thì ai cũng kêu ca. Nhưng nếu nói đây là một ngòi nổ để phá vỡ, trở thành cuộc cách mạng màu như các nước Trung Đông hay Mỹ Latin, thì sẽ không có trường hợp đó. Vì người dân Việt Nam rất hiền, rất cam chịu, rồi từ từ mọi chuyện sẽ xong" - Nhà quan sát chính trị ở Sài Gòn nói.
Trung Khang
*****************************
Nghị Định 168, 176 : Khi công an viết luật
Cao Nguyên, RFA, 16/01/2025
Việc để công an vừa viết luật vừa thực thi luật là một thực trạng phổ biến ở Việt Nam và gây ra nhiều tranh cãi. Điều này, theo các luật sư, sẽ tạo ra những hệ quả tiêu cực lớn đối với xã hội.
Cảnh sát giao thông đang xử phạt một người dân ở Thành phố Hồ Chí Minh năm 2007. Reuters
Nghị định 168 và 176 đang gây nên làn sóng phản đối từ phía người dân. Tuy vừa chính thức được áp dụng được nửa tháng nhưng các nền tảng mạng xã hội đã ngập tràn những lời ta thán của người dân về những bất cập mà dự luật này mang lại.
Mức phạt quá cao, cơ chế trừ điểm bằng lái xe, thưởng tiền cho người báo cáo vi phạm luật giao thông, hạn chế giám sát bằng ghi âm, ghi hình…là những vấn đề khiến người dân bức xúc nhất.
Một số tài xế cho biết họ thà nghỉ Tết sớm còn hơn phải đối mặt với nguy cơ bị phạt số tiền lên đến hàng chục triệu đồng. Thậm chí có người còn cho biết họ sẽ không nhường đường cho các loại xe ưu tiên vì sợ bị phạt theo luật mới. .
Công an vừa viết luật, vừa thực thi luật
Một luật sư hiện đang ở trong nước, yêu cầu được giấu danh tính vì lý do an toàn, nhận định rằng những phản ứng nêu trên thể hiện sự bất mãn của người dân.
Điều này bắt nguồn từ việc để cho các cơ quan hành pháp, đặc biệt là Bộ Công an soạn thảo luật, trong khi cũng chính họ là cơ quan thi hành luật :
"Tình trạng cơ quan hành pháp viết luật và thi hành luật rất phổ biến ở Việt Nam". Theo vị luật sư ẩn danh. Và "Nghị định 168 là một ví dụ điển hình cho việc Bộ Công an đã tự ý ban hành mà không lấy ý kiến người dân, không đánh giá đầy đủ những tác động tiêu cực tới đời sống của người dân" ông nói thêm.
Sở dĩ có việc Bộ Công an được quyền viết luật, theo luật sư Đặng Đình Mạnh, vì nhà nước quan niệm rằng việc thực thi luật thuộc về cơ quan nào thì cơ quan đó có sự hiểu biết chuyên môn, nên sẽ được giao để soạn thảo dự án luật.
Nghị định 168 về tăng mức xử phạt vi phạm giao thông là một trong các dự án luật được hình thành như vậy. Chúng đã được giao cho Bộ Công an soạn thảo, sau đó, chuyển qua Chính phủ để ban hành.
Tác hại của cơ chế ban hành các nghị định hay luật như vậy, theo luật sư Mạnh, là cơ quan được giao soạn thảo dự án luật chỉ nghĩ đến lợi ích trước mắt của cơ quan mình, hơn là lợi ích của xã hội.
"Công an hóa" bộ máy
Giáo sư Zachary Abuza tại Đại học Chiến tranh Quốc gia Hoa Kỳ ở Washington, trong một bài viết được đăng trên RFA hồi tháng 5/2024 cũng nhận định rằng Chính trị Việt Nam đang bị an ninh hóa sâu sắc hơn.
Bằng chứng là bộ máy an ninh rộng khắp phụ trách đủ mọi thứ từ cảnh sát khu vực tới điều tra quốc gia, tội phạm kinh tế, an ninh biên giới cho tới cứu hỏa, tình báo, phản gián và rất nhiều thứ nữa.
Luật sư Đặng Đình Mạnh cũng cho rằng ngành công an đang ngày càng củng cố vị thế và mở rộng quyền lực của mình :
"Bộ Công an không chỉ kiểm soát các lĩnh vực về an ninh mà còn "lấn sân" sang quản lý những ngành nghề có khả năng tạo nguồn thu tài chính, chẳng hạn như kiểm định, sát hạch, cấp bằng lái xe hay quản lý dịch vụ điện thoại di động.
Với việc ngành công an mở rộng phạm vi quản lý sang các lĩnh vực khác, hệ quả hiển nhiên, là việc "họ sẽ chủ trì việc soạn thảo các dự án luật" ở các lĩnh vực đó, luật sư Mạnh kết luận.
Chỉ riêng trong năm 2024, Bộ Công an được giao soạn thảo bảy dự án luật để trình Quốc hội khóa 15, bao gồm : Dự án Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ ; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cảnh vệ ; Dự án Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ ; Dự án Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (sửa đổi) ; Dự án Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp ; Dự án Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) ; Dự án Luật Dữ liệu.
Theo mạng báo Thanhtra.vn, sắp tới đây, sau khi thực hiện tinh gọn bộ máy theo yêu cầu của ông Tô Lâm, Bộ Công an dự kiến sẽ tiếp nhận thêm một số chức năng, nhiệm vụ của các bộ ngành đã bị tinh giản.
Các lĩnh vực dự kiến chuyển về cho Bộ Công an bao gồm công ty Viễn thông MobiFone ; Sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ ; quản lý nhà nước về xuất nhập cảnh ; bảo đảm an ninh hàng không ; bảo đảm an ninh quốc gia tại khu vực biên giới, cửa khẩu.
Hệ quả của việc công an viết luật
Sự tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng luật của Bộ Công an làm cho các quy định trở nên hà khắc hơn, với góc nhìn tập trung vào việc kiểm soát thay vì phục vụ lợi ích của người dân. Luật sư giấu tên cho biết như vậy và nói thêm rằng :
"Khi công an can thiệp sâu vào quá trình soạn thảo và thực thi luật, xã hội sẽ trở nên cực đoan và hà khắc hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho họ thao túng, thực hiện các hành vi bất công, đồng thời đẩy hết gánh nặng lên vai người dân".
Luật sư Mạnh cho rằng với góc nhìn hạn hẹp của ngành công an, thì nhìn đâu cũng chỉ thấy tội phạm hoặc phản động :
"Do đó, chúng ta sẽ nhìn thấy trước khả năng luật pháp do Bộ Công an soạn thảo sẽ ngày càng hà khắc, đặt nhân dân vào vị thế như là tội phạm chứ không phải là đối tượng để phục vụ nữa".
Từ những điều luật hà khắc do Bộ Công an soạn thảo, vị luật sư giấu tên cho rằng người dân sẽ sinh ra tâm lý bất mãn, chán nản và mất lòng tin vào chính quyền, làm gia tăng sự căng thẳng giữa người dân với chính quyền, đặc biệt là với lực lượng công an.
Cao Nguyên
*****************************
Nghị định 168 : Tô Lâm, đèn đỏ và viễn cảnh... "tắc tử"
Đồng Phụng Việt, RFA, 15/01/2025
Hiện trạng giao thông tại Việt Nam đang chứng minh Nghị định 168/2024 nói riêng và khả năng quản trị - điều hành xã hội của chính quyền Việt Nam nói chung chỉ có khả năng tạo ra các thảm họa. Việc đột ngột nâng mức phạt vi phạm giao thông từ vài lần đến vài chục lần mà không hề thực hiện bất kỳ biện pháp nào để bảo đảm sự thông thoáng chỉ nâng cao bất an, bất bình trong dân chúng, khiến kinh tế - xã hội tại Việt Nam vốn đã bất ổn còn bất ổn hơn.
Hình minh họa Tổng bí thư Tô Lâm - Photo : RFA
Sau khi công chúng chỉ ra việc ban hành Nghị định 168/2024 vi phạm pháp luật, cụ thể là vi phạm Khoản 1 - Điều 151 của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật (quy định thời điểm có hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước trung ương thông qua hoặc ký ban hành không được sớm hơn 45 ngày) [1], một số viên chức hữu trách và cơ quan truyền thông của nhà nước Việt Nam đã phản bác phát giác vừa đề cập với lý do "Nghị định 168/2024 được ban hành theo trình tự, thủ tục rút gọn" nên có thể thực thi ngay lập tức [2], đồng thời quy kết phát giác này là "thủ đoạn xuyên tạc, gây nhiễu" [3]. Tuy nhiên một số người, một số nơi, chẳng hạn như Tạp chí Luật Khoa đã tập hợp dữ liệu, phân tích sâu hơn để chứng minh việc ban hành Nghị định 168/2004 của chính quyền Việt Nam không chỉ vi phạm pháp luật mà cả hệ thống còn cố tình bảo vệ vi phạm ấy vì có đủ bằng chứng cho thấy việc soạn thảo, thẩm định, ban hành Nghị định 168/2024 không hề tuân thủ "trình tự, thủ tục rút gọn" như Luật ban hành VBQPPL dã xác định [4].
Do đã có nhiều nơi, nhiều người đề cập đến tác động của Nghị định 168/2024 tới nhân tâm, dân ý cũng như tác hại của Nghị định 168/2024 đối với kinh tế - xã hội cả trong ngắn hạn lẫn tương lai nên người viết bài này xin bỏ qua, không bàn thêm về những yếu tố ấy nữa mà chỉ đề cập đến tâm và tầm của một số cá nhân liên quan đến sự xuất hiện của Nghị định 168/2024. Sở dĩ cần chú ý đến tâm và tầm của những cá nhân này bởi Nghị định 168/2024 chỉ là ví dụ mới nhất cho viễn cảnh tồi tệ hơn...
Tháng 5/2022, Dân Trí giới thiệu video clip dài 27 giây ghi lại cảnh tài xế một chiếc xe loại SUV do nhích dần về phía trước, vượt qua vạch xác định điểm phải dừng khi có đèn đỏ để mở đường cho xe cứu thương và bị... phạt [5]. Đó không phải là trường hợp đầu tiên và cũng vì vậy, Dân Trí tổ chức thăm dò dư luận (nên tuân thủ, chờ đèn đỏ hay vượt đèn đỏ để nhường đường xe cứu thương ?). Kết quả, có 13% không chấp nhận vượt đèn đỏ. 35% cho biết sẽ lập tức vượt đèn đỏ nhường đường cho xe cứu thương dù phải vi phạm luật giao thông, họ sẵn sàng trả tiền phạt để cứu mạng ai đó. 52% cho biết sẽ quyết định có nhường đường hay không dựa trên tình hình thực tế [6]...
Năm 2022, mức phạt vượt đèn đỏ đối với xe hai bánh dao động trong khoảng từ 800.000 đến một triệu đồng, đối với xe từ bốn bánh trở lên dao động trong khoảng từ bốn triệu đến sáu triệu đồng. Năm nay, sau khi Nghị định 168/2024 có hiệu lực thực thi, mức phạt vượt đèn đỏ đối với xe hai bánh dao động trong khoảng từ bốn triệu đến sáu triệu đồng, đối với xe bốn bánh trở lên dao động trong khoảng từ 18 triệu đến 20 triệu đồng [7]. Có thể vì giá phải trả cho những người có thiện ý – sẵn sàng vượt đèn đỏ, nhường đường cho xe vận chuyển người đang trong tình trạng nguy hiểm tới tính mạng – tăng vọt, không chỉ bốn, năm đối với xe bốn bánh trở lên, thậm chí là sáu lần đối với xe hai bánh nên dân chúng Việt Nam mới có cơ hội mục kích cảnh xe cứu thương kẹt cứng giữa rừng người và xe, tất cả cùng bất động vì phía trước là đèn đỏ. Đáng lưu ý là Cảnh sát giao thông phớt lờ cả ánh đèn lẫn tiếng còi cầu cứu, thản nhiên vẫy tay ra hiệu cho dòng xe phía trước tiếp tục băng ngang con đường có xe cứu thương đang mắc kẹt [8].
Một số người sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam đang chuyển cho nhau xem video clip ông Tô Lâm – Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam – chỉ đạo như thế này về thực thi đèn đỏ : Đèn đỏ là phải dừng lại. Tất cả các nước đều như thế cả nhưng mà ở chúng ta thì đèn đỏ vẫn được ưu tiên, vẫn được đi qua, thế thì ông được ưu tiên không thực hiện luật. Điều đấy rất dở, đây là chuyện điều hành giao thông của mình. Trên thực tế tôi đi thực tế ở nước ngoài, có nước người ta bảo với tôi là tuy ông có xe cảnh sát dẫn đường nhưng dứt khoát đèn đỏ là ông phải dừng lại. Tôi nói lại là không hiểu tại sao số tôi rất may, tôi đi đến đâu là đèn xanh đến đấy nhưng ông tư lệnh bảo rằng không phải số ông may đâu, ông đi đến đâu là bộ phận điều hành của chúng tôi mở đèn xanh đến đấy. Mình không hình dung như thế ! Bây giờ ở ta, anh em cảnh sát rất vất vả, người dân cũng rất vất vả, đang đèn xanh, đang đi thì phải đứng lại, ông cảnh sát phải ngăn người dân lại, rất nguy hiểm. Người ta đúng đường, đúng luật thì phải được đi chứ [9] !
Không rõ nên xếp tuyên bố "tất cả các nước đều như thế cả" của Giáo sư – Tiến sĩ Khoa học an ninh Tô Lâm vào loại nào ? Không cần phải ra nước ngoài, chỉ cần ngồi tại nhà, vào Internet, dùng Google để đối chiếu thông tin cũng có thể dễ dàng xác định, Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam có vấn đề về nghe – hiểu, đọc hiểu đối với đèn đỏ. Bởi thực tế phức tạp, nằm ngoài khả năng dự liệu của giới làm luật, rất nhiều quốc gia xem cách hành xử đối với tình huống phía trước là đèn đỏ, phía sau là các phương tiện giao thông có quyền ưu tiên (xe cứu thương, xe cứu hỏa, xe cảnh sát...) đang ứng phó với tình huống khẩn cấp là chuyện mà những người đang điều khiển các phương tiện giao thông khác phải tự quyết định để giải quyết xung đột giữa hai yêu cầu (phải ngưng di chuyển khi gặp đèn đỏ và phải nhanh chóng nhường đường cho những xe có quyền ưu tiên tiến về phía trước). Tiêu chí có tính bắt buộc được giới hữu trách nhắc nhở thường xuyên là việc vượt đèn đỏ để nhường đường cho những xe có quyền ưu tiên phải được thực hiện theo hướng bảo đảm an toàn cho mình và cho những người khác.
Ở Châu Âu, bên cạnh những quốc gia tuy không xác định trên Văn bản quy phạm pháp luật rằng người lái xe có quyền vượt đèn đỏ để nhường đường cho các xe ưu tiên song sẽ không phạt nếu người lái xe làm như thế một cách an toàn [10], còn có những quốc gia như Thụy Sĩ... xác định trên văn bản rằng điều này là ngoại lệ hợp pháp [11]. Tại Úc, một số tiểu bang như Queensland, South Australia, New South Wales xác định, nếu thấy đủ an toàn, người lái xe được phép vượt đèn đỏ hoặc lái cả vào đường ngược chiều để nhường đường cho xe ưu tiên nhưng một số tiểu bang như Tasmania, Western Australia không có quy định như vậy [12]. Mỹ cũng tương tự như Úc... Khẳng định "tất cả các nước đều như thế cả" của ông Tô Lâm không đơn thuần chỉ là một tuyên bố vô bằng. Nếu đúng là có "ông tư lệnh" nào đó quả đã nói đúng như ông Tô Lâm trần thuật thì thông tin mà "ông tư lệnh" ấy cung cấp chắc chắn không nhằm khai trí cho ông Giáo sư – Tiến sĩ Khoa học an ninh của Việt Nam nhưng ông Tô Lâm không đủ khả năng nhận ra và cũng chẳng đủ nội lực để lựa chọn !
Nhiều người Việt từng bật cười khi nghe câu chuyện dân gian về ông lang băm nửa đêm có khách gõ cửa nhờ bốc thuốc cho thân nhân đang đau bụng quằn quại. Hôm sau, ông lang băm bị huyện quan triệu tập vì người nhờ bốc thuốc kiện ông ra tòa, cho thuốc gây chết người. Bị huyện quan chất vấn, ông lang băm ưỡn ngực khẳng định, ông chữa bệnh theo sách và mở sách cho huyện quan xem. Đúng là trong sách có chỗ ghi "phúc thống phục nhân sâm" (đau bụng cho uống nhân sâm) song khi mở đến trang kế tiếp, huyện quan tìm thấy hai chữ "tắc tử" (chắc chắn chết). Những ý tưởng quái gở được đưa vào Nghị định 168/2024 (kiểu như khách bộ hành muốn không bị phạt khi qua đường phải dùng tay ra thủ hiệu [13]), rồi cách thức ban hành, thực thi bất chấp các Văn bản quy phạm pháp luật khác và hậu quả như đang thấy chỉ là thêm một ví dụ chứng minh, ông Đại tướng, cựu Bộ trưởng Công an đang thiết lập một triều đại mà công an trở thành lực lượng có thể khuynh đảo toàn bộ hệ thống quyền và "tắc tử" là tương lai gần khó tránh !
Đồng Phụng Việt
Nguồn : RFA, 16/01/2025
Nguồn tham khảo
[2] https://tuoitre.vn/vi-sao-nghi-dinh-168-co-hieu-luc-sau-6-ngay-ban-hanh-20250112145940344.htm
[8] https://www.facebook.com/reel/622153396933964
[9] https://www.facebook.com/alwaystolam/videos/1294606708183967?st=asL5EtrDeN
[10] https://www.gansel-rechtsanwaelte.de/schlagzeile/was-darf-man-um-dem-rettungswagen-platz-zu-machen
[11] https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1962/1364_1409_1420/de
[12] https://www.drive.com.au/caradvice/road-rules-emergency-vehicles-australia/
[13] https://www.facebook.com/hoangnhon/videos/1303427457454571
******************************
Năm mới và... ‘trật tự mới’
Trân Văn, VOA, 14/01/2025
2025 khởi đầu với "trật tự mới" trong giao thông tại Việt Nam. "Trật tự mới" được thiết lập bằng Nghị định 168/2024 [1] tăng mức phạt vi phạm giao thông từ vài lần đến vài chục lần, trong đó có một số lỗi như lạng lách, chạy quá tốc độ, rượt đuổi nhau trên đường... sẽ bị phạt từ 40 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Một cảnh sát giao thông Việt Nam đeo camera trên người. Nghị định 168, liên quan đến "trật tự mới" trong giao thông Việt Nam, bị nhiều người lên án là bất cập và thiếu chuẩn bị.
Nghị định 168/2024 được quảng bá như một nỗ lực tái lập trật tự trong giao thông, đưa giao thông tại Việt Nam trở lại với "văn minh" [2] song vì nhiều lý do, chỉ ít ngày sau khi có hiệu lực thực thi, Nghị định 168/2024 đã tạo ra ác mộng cho cư dân nhiều đô thị, đặc biệt là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và được "báo chí cách mạng" khái quát là "giao thông không lối thoát" [3].
Suốt tuần vừa qua, "báo chí cách mạng" và người sử dụng mạng xã hội liên tục chia sẻ thông tin, hình ảnh, cảm xúc về "trật tự mới" do Nghị định 168/2024 tạo ra. Không ít người mô tả gánh nặng của vấn nạn giao thông như Bút Thép : Trải nghiệm thực tế một đoạn kẹt xe trên đại lộ Đông Tây chiều nay - từ hầm Thủ Thiêm ra Cát Lái (khoảng 10 cây số) mất một tiếng rưỡi [4]. Hoặc có một số người cố gắng khái quát như Lang Thang Sai Gon : Từ ngày có luật mới thấy đường xá khác hẳn. Xưa chỉ kẹt xe giờ tan làm buổi chiều, nay kẹt xe nguyên ngày [5]. Hay Mai Thanh Tú : Dựa theo chỉ dẫn và lời khuyên của anh chị em Saigon thì đây là các khu vực và các khung giờ tránh lưu thông để không gặp kẹt xe. Các quận/huyện là quận 1, quận 3, quận 4, quận 5, quận 6, quận 7, quận 8, quận 10, quận 11, quận 12, quận Tân Bình, quận Bình Tân, quận Bình Thạnh, quận Tân Phú, quận Gò Vấp, quận Phú Nhuận, thành phố Thủ Đức, huyện Bình Chánh, huyện Hóc Môn, huyện Cần Giờ, huyện Củ Chi, huyện Nhà Bè. Với khung giờ từ sáu giờ sáng ngày hôm nay tới 5 giờ sáng ngày hôm sau [6].
Bất lực nên một số người nửa đùa, nửa thật như Dac Du Vo : Đề nghị cơ quan chức năng cử lực lượng theo dõi ghi âm, ghi hình làm bằng chứng quả tang để phạt nặng, khởi tố... bọn người vừa kẹt xe vừa chửi cái nghị định chi chi đó... Hôm qua tui ngồi sau lưng thằng xe máy công nghệ từ quận 1 về nhà, xe kẹt như nêm mà nó chửi miết làm sao chịu nổi [7]... Hay cải biên một nhận định nổi tiếng là... bí hiểm của Karl Marx về tư bản thành hiện tình giao thông tại Việt Nam như Hà Phan : Kẹt xe không thể xuất hiện từ giao thông và cũng không thể xuất hiện ở bên ngoài giao thông. Nó phải xuất hiện trong giao thông và đồng thời không phải trong giao thông [8] !
"Trật tự mới" đã tạo ra những chuyện mà dân chúng các quốc gia văn minh không thể tin được như vượt đèn đỏ để mở đường cho xe cứu thương vận chuyển người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng bị... phạt [9] hay khi băng qua đường khách bộ hành phải dùng tay ra tín hiệu nếu không sẽ bị phạt từ 150.000 đồng đến 250.000 đồng. Kiem Mai Ba đã xem ý tưởng này là... "vi diệu" vì "trước đây người đi bộ được xem là NGƯỜI THAM GIA GIAO THÔNG, nay Nghị định 168/2024 coi người đi bộ như PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG mà hai chân là hai bánh xe, hai tay là hai đèn xi nhan. Sự sáng tạo ấy là lý do Kiem Ba Mai dự đoán : Sắp tới nếu có kiểm định xe máy thì phải kiểm định cả người đi bộ vì họ cũng là phương tiện tham gia giao thông. Ai cụt chân là thiếu bánh, cụt tay là thiếu xi nhan sẽ bị cấm tham gia giao thông. Có thể sẽ phát sinh dịch vụ ‘Grab walk’ - người lành lặn dắt người cụt tay, chân qua đường để kiếm tiền cước bởi... nhường đường cho xe cứu thương mà còn bị phạt thì thương binh và người tàn tật có thể hoàn toàn bị phạt do... ‘không vẫy tay’ [10].
***
Sau phát giác "kẹt xe dường như thành đặc sản của Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh" ông Lý Xuân Hải tự nhủ đó là may vì được "thực hành sống chậm", nhờ vậy mới phát giác "bản đồ xịn" vì thông báo tốc độ trung bình là 5km/h – ngang tốc độ đi bộ và đúng là lái xe 6 km mất 1 giờ 15 phút và đã qua thời đi làm phải đúng giờ nên không bị đuổi việc ! Phải "sống chậm" nên ông Hải có thời gian suy nghĩ lan man : Vài năm trước, thỉnh thoảng phải ngồi trên xe cấp cứu đưa ba đi bệnh viện và bị stress khi kẹt xe, bất lực, muốn bóp cổ, chửi cả họ bọn nghênh ngang đi chậm không nhường đường. Nay nghe tiếng còi xe cứu thương, giật mình nhớ cảm giác cũ. Nhìn biển người - xe dày đặc, bất động không chỗ nhích… người trên xe nghĩ gì ? Thoáng nghĩ, ơn Trời… may mắn… mình không ở trên xe rồi cảm thấy thật tội lỗi vì đã nghĩ như vậy. Cảm giác ‘may mắn’ ấy thật man rợ [11] !.. Dựa trên thống kê (GDP bình quân khoảng 4.700 USD/năm/người, tương đương 114 triệu đồng/năm/người), Tầm Dương ước đoán : Ai lỡ vi phạm phải nộp phạt năm ba lần là khỏi ăn cơm chứ đừng nói ăn Tết... Ngày đầu năm phạt vi phạm giao thông trúng mánh, thu gần 28 tỷ nhưng đám lái xe cắt phá giấy phép lái xe, cầu đường ùn tắc, người đi đường không nhường xe cứu thương... và bình : Cái Nghị định 168 kia quả thật rất hợp ý bọn sợ thiên hạ không đại loạn [12].
Trân Văn
Nguồn : VOA, 14/01/2025
Chú thích
[2] https://phapluat.tuoitrethudo.vn/ha-noi-quyet-tam-xay-dung-van-minh-giao-thong-99625.html
[3] https://vietnamnet.vn/ngop-tho-voi-canh-ket-xe-khong-loi-thoat-o-tphcm-sang-dau-tuan-2362719.html
******************************
Nghị định 168 : ‘Tài tình’ đến thế là cùng !
Trần Đông A, VOA, 13/01/2025
"Tài tình" thật ! Cấm dân ghi hình công an mãi lộ, nhưng khuyến khích dân ghi lại các vụ vi phạm giao thông nộp cho công an để nhận thưởng. Phải chăng công an phát động "chiến tranh nhân dân" để chống lại nhân dân ?
Một cảnh ùn tắc giao thông tại Hà Nội. Hình minh hoạ.
Khuyến khích người dân giám sát lẫn nhau
Ngày 7/1/2025, trên trang Diễn Đàn của Đài VOA có bài "Phân Tích Nghị Định 168 : Khả Năng Vi Hiến, Tác Động, Và Các Đề Xuất Chính Sách". Tác giả là một luật sư (LS) đang sống và hoạt động tại Canada (1). Luật sư Vũ Đức Khánh nhấn mạnh nhiều đến các khía cạnh pháp lý, tức là khả năng vi hiến của Nghị định 168. Và cuối cùng, ông kết luận : "Nghị định 168/2024/NĐ-CP đặt ra một thách thức lớn trong việc cân bằng giữa mục tiêu quản lý trật tự giao thông và quyền con người, quyền công dân. Các quy định trong nghị định, nếu không được điều chỉnh, có thể vi phạm Hiến pháp và gây ra những hậu quả xã hội nghiêm trọng…" (2). Đọc bài viết của vị Luật sư trẻ ở hải ngoại – "một khúc ruột ngàn dặm" từng thu hút sự chú ý của nhiều giới, kể cả các quan chức cộng sản ở trong nước – tôi nhớ đến một nhận xét nổi tiếng khác trên diễn đàn lập pháp của đất nước vào những năm 1980 của Luật sư Ngô Bá Thành, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội : "Ở Việt Nam ta đã có cả một rừng luật nhưng khi xét xử chỉ lại dùng luật rừng !" (3).
Câu chuyện Nghị định 168 quả là có thể dẫn đến khả năng vi hiến cao, như nhận xét của Luật sư Khanh, hay phản ánh đặc trưng "thích áp dụng luật rừng" như khái quát của cố Luật sư Ngô Bá Thành. Cả hai đều nói lên bản chất khó chối bỏ của cộng sản : Cấm dân ghi hình cảnh sát giao thông tác nghiệp vì sợ dân "cản trở" họ, nhưng lại khuyến khích người dân ghi hình vi phạm giao thông, rồi đem nộp cho công an để lĩnh thưởng. Ngày 1/1/2025, Nghị định 176/2024/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt được công an tụng ca là "đầy sáng tạo" trong quản lý xã hội tại Việt Nam (4). Theo đó, Bộ Công an được phép "chi hỗ trợ cá nhân hoặc tổ chức nào" sẵn sàng cung cấp thông tin về hành vi vi phạm giao thông. Người dân có "công trạng" ấy sẽ được hưởng 10% số tiền xử phạt và tối đa năm triệu đồng/một vụ việc. Đây được coi là "chính sách khuyến khích người dân tham gia vào việc bảo đảm trật tự, an toàn giao thông" (5). Nhưng đằng sau vẻ ngoài mang tính "cộng tác" này là cả một khối mâu thuẫn lớn đáng suy ngẫm.
Nói một cách cho "vuông" : Nghị định này là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của nền quản lý nơm nớp lo sợ sự giám sát quyền lực của người dân, nhưng lại lợi dụng chính người dân để họ giám sát lẫn nhau. Câu hỏi đặt ra : Vì sao ghi hình Cảnh sát Giao thông (Cảnh sát giao thông) làm việc lại bị cấm ? Phải chăng lo ngại người dân có thể ghi lại những hành vi sai phạm hoặc thiếu minh bạch của lực lượng này ? Nếu việc thực thi pháp luật là công khai và đúng đắn, tại sao lại phải sợ "ống kính" của người dân ? Trong khi đó, việc khuyến khích người dân ghi hình lẫn nhau lại được biện minh bằng "lợi ích cộng đồng", thể hiện sự khôn vặt trong việc sử dụng dân để quản lý dân ( ?), nhưng đồng thời lại bảo vệ quyền lực khỏi sự giám sát của chính người dân ( !). Một mặt, người dân "được khuyến khích" trở thành những công cụ giám sát lẫn nhau. Mặt khác, quyền giám sát quyền lực – một nguyên tắc quan trọng của bất kỳ xã hội dân chủ nào – lại bị tước bỏ. Đây là một biểu hiện rõ ràng của cách thức vận hành của một cơ chế quản lý sợ hãi sự minh bạch và công khai, nhưng lại không ngần ngại thao túng và lợi dụng chính người dân để duy trì trật tự theo cách của mình.
Xã hội chia rẽ trong một thể chế dối trá
Đây không còn là câu chuyện nhỏ về việc ghi hình Cảnh sát giao thông hay giám sát giao thông. Nghị định 168 phản ánh trần trụi cách mà chính quyền đang vận hành một thể chế đang bào mòn đạo đức xã hội. Hệ lụy nhãn tiền là một môi trường xã hội thiếu lành mạnh, nơi người dân bị đẩy vào thế đối lập, nghi kỵ và tố giác lẫn nhau để đổi lấy lợi ích vật chất. Trong khi đó, những hành vi sai phạm từ phía các lực lượng thực thi pháp luật lại được "miễn nhiễm" trước những con mắt giám sát của chính những người dân mà họ phục vụ. Câu chuyện này không chỉ là một mâu thuẫn lớn về mặt chính sách. Nó mở ra một cánh cửa để nhìn vào bản chất vận hành của một hệ thống sợ hãi sự thật, căm ghét tính minh bạch và ưa thích dối trá trong cách quản lý xã hội. Đồng thời, nó tạo ra những hệ lụy nguy hiểm, băng hoại đạo đức và làm tan rã những giá trị cốt lõi của xã hội.
Một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của chế độ toàn trị là sợ sự minh bạch. Minh bạch là kẻ thù của những ai vận hành quyền lực bằng sự dối trá và áp bức. Việc cấm người dân ghi hình Cảnh sát giao thông "tác nghiệp" là minh chứng cho điều này. Chính quyền tuyên bố rằng việc ghi hình "có thể cản trở công việc" của lực lượng chức năng, nhưng thực chất, điều mà họ sợ hãi chính là sự thật bị phơi bày. Người dân hoàn toàn có quyền nghi ngờ : Phải chăng những hành vi lạm quyền, mãi lộ hoặc làm việc thiếu trách nhiệm là lý do thực sự khiến họ phải cấm ghi hình ? Nếu lực lượng Cảnh sát giao thông làm việc đúng quy định, công khai và minh bạch, thì việc ghi hình sẽ không thể "cản trở" bất cứ điều gì. Tuy nhiên, trong cùng một Nghị định, người dân lại được khuyến khích ghi hình lẫn nhau. Bất cứ hành vi vi phạm giao thông nào mà bạn ghi lại – dù là đỗ xe sai chỗ, vượt đèn đỏ hay đi ngược chiều – đều có thể trở thành cơ hội để kiếm tiền thưởng. Chính quyền hứa chi trả tối đa 10% số tiền xử phạt hành chính, và tối đa là 5 triệu đồng/vụ việc. Điều này không khác gì việc biến mỗi người dân thành một "agent de police" (nhân viên cảnh sát) để giám sát lẫn nhau.
Facebooker Thái Hạo khi bình luận về Nghị định trên có nêu bật một nội dung thật đáng sợ : "Việc cho người dân báo cáo vi phạm giao thông của nhau để lĩnh thưởng, mà nhiều người gọi là "đấu tố", là hết sức phải thận trọng, vì nó sẽ dẫn tới những hệ lụy rất lớn về nhân cách và văn hóa, có nguy cơ làm băng hoại đạo đức xã hội. Người dân thấy có ai đó cố tình vi phạm giao thông và đang có nguy cơ gây nguy hiểm cho người khác thì nên báo cho cơ quan chức năng để ngăn chặn, đó là trách nhiệm, nhưng dứt khoát không nên "treo thưởng" (6). Cùng trong nỗi ám ảnh kinh hoàng ấy từ lịch sử, Giáo sư Mạc Văn Trang thẳng thắn kêu gọi chính quyền : "Đừng xúi dân làm chuyện bất lương !" Theo vị Giáo sư này, trừ khi biết những kẻ phản quốc hay tội phạm nghiêm trọng mà không tố giác thì có tội, còn đi theo dõi, rình rập người khác có "hành vi vi phạm hành chính về trật tự an toàn giao thông" báo cho nhà chức trách để lĩnh tiền thì đó là việc bất lương, sẽ bị người đời khinh ghét (7). Ông nhắc lại bao nhiêu chuyện "tố điêu" thời cải cách ruộng đất… bao nhiêu chuyện "tố gian" thời bao cấp liên quan đến "sản xuất chui", "tiêu thụ hàng trái phép", "nghe đài địch"… gây ra những hậu quả xã hội xấu xa (8).
Giao thông là xương sống kinh tế quốc gia mà cứ đè phương tiện giao thông ra phạt ngất ngưởng là ác ý. Một status từ Nickname "Đồng Điếu" dưới bài viết của Thái Hạo đặt câu hỏi thế này : "Xin lỗi chứ ai ra nghị định 168 này là ác ý. Luật gì cũng phải dựa theo mức sống của người dân chứ. Tại điều 3 nghị định 73/2024 mức lương cơ sở người Việt Nam hiện chỉ có 2,34 triệu, mà mấy ông phạt lỗi nào cũng từ 4 đến 6 triệu, ô tô phạt tới 18 đến 20 triệu. Thế thì mấy ông ra Luật có thấy điều này nó vô lý không ? Bây giờ những người làm nghề chạy xe ngoài đường như shipper, tài xế... mỗi ngày làm việc cật lực làm sao họ tránh hết được tất cả các lỗi ? Đó là chưa kể hệ thống đường xá Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập, chỗ thì biển báo thiếu, chỗ thì sai sót, đường thì nhỏ, ùn tắc, chỗ thì đèn hiệu lỗi... thế cứ mỗi lần bị phạt mất cả vài tháng lương thì làm sao người lao động sống nổi ?" (9) Hiếm có Nghị định chính phủ nào vừa ký chưa ráo mực mà người dân đã rần rần phản đối như thế này. Hàng loạt stt. trên các trang mạng đều nhấn mạnh đến sự cần thiết của tính minh bạch và yếu tố giáo dục, thay vì kiểm soát và áp đặt. Tăng mức phạt như hiện nay quả là bất nhẫn !
Trần Đông A
Nguồn : VOA, 13/01/2025
Tham khảo :
(1 và 2) https://www.voatiengviet.com/a/7927369.html
(7 và 8) https://baotiengdan.com/2025/01/07/dung-xui-dan-lam-chuyen-bat-luong/