Cục Cảnh sát Giao thông giải thích lý do Nghị định 168 được ban hành chóng vánh

RFA, 12/01/2025

 Hôm 12/11, hàng loạt tờ báo trong nước đã đăng tải tuyên bố của một người đại diện của cục Cảnh sát giao thông, nhằm giải thích lý do Nghị định 168 có hiệu lực chỉ 5 ngày sau khi được phê duyệt.

Nghị định 168 tăng nặng mức xử phạt đã tác động sâu sắc đến nhận thức của người tham gia giao thông. Ảnh : Tô Thế

Lần lên tiếng này được cho nhằm phản ứng trước quan điểm "Nghị định 168 được ban hành sai thủ tục" đang được lan truyền.

Phiên bản điện tử của Báo Lao Động dẫn lời vị đại diện không rõ danh tính của Cục Cảnh sát giao thông cho rằng Nghị định 168/2024 được ban hành theo thủ tục rút gọn, do đó, không cần chờ 45 ngày như quy định.

Do "tính chất cấp thiết liên quan đến tình hình trật tự an toàn giao thông", thế nên các cơ quan có thẩm quyền đã "quyết định ban hành nghị định theo trình tự rút gọn", Báo Lao Động dẫn lời vị đại diện ẩn danh.

Điều 151 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho phép ban hành các văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự rút gọn, cụ thể, những văn bản này có thể có hiệu lực ngay lập tức kể từ ngày ký, hoặc trong một thời gian ngắn hơn 45 ngày, vốn là số ngày cần thiết để các văn bản được ban hành theo thủ tục bình thường cần chờ trước khi có hiệu lực.

Tuy nhiên, để được ban hành theo trình tự rút gọn, một văn bản quy phạm pháp luật phải nằm trong các trường hợp được quy định bởi điều 146 của luật này, gồm :

Trường hợp khẩn cấp trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cháy, nổ ; Trường hợp cần ngưng hiệu lực văn bản quy phạm pháp luật để kịp thời bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân ; Trường hợp cần sửa đổi ngay cho phù hợp với văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành ; Trường hợp cần bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật không còn phù hợp ; và trường hợp cần kéo dài thời hạn áp dụng văn bản quy phạm pháp luật trong một thời hạn nhất định để giải quyết những vấn đề cấp bách phát sinh.

Không rõ, lý do "tính chất cấp thiết liên quan đến tình hình trật tự an toàn giao thông" mà vị đại diện Cục Cảnh sát giao thông đưa ra nhằm bao biện cho việc ban hành Nghị định 168 theo thủ tục rút gọn, nằm ở đâu trong số các trường hợp trên ?

Báo Người Lao Động cũng dẫn thông tin từ Cục Cảnh sát giao thông cho rằng Nghị định 168 có hiệu lực vào ngày 1/1/2025, để "phục vụ thực thi Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, có hiệu lực ngày 1/1/2025".

Tuy nhiên, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ mới đã được Quốc hội thông qua từ tháng 6/2024.

Như vậy, Bộ Công an đã có 6 tháng đã xây dựng Nghị định 168, vốn để hướng dẫn thực thi luật mới. Nhưng cơ quan này không đưa ra giải thích vì sao họ chờ tới những ngày cuối cùng của năm 2024 mới ban hành Nghị định trên.

Việc Nghị định 168 có hiệu lực thi hành một cách chóng vánh đã vấp phải phản ứng dữ dội của người dân. Nhiều ý kiến cho rằng người dân đã không có đủ thời gian để chuẩn bị, và bản thân nhà nước cũng không có đủ thời gian để chuẩn bị, dẫn đến tình trạng bối rối trong thực thi và gây ra nhiều hệ quả tiêu cực đối với tình hình giao thông.

Mạng xã hội trong những ngày qua đã xuất hiện vô số video và hình ảnh về tình trạng ùn tắc nghiêm trọng ở các đô thị lớn, được cho là hệ quả của Nghị định 168.

Nguồn : RFA, 12/01/2025

*****************************

Nghị định 168 : Tính toán sai lầm của ông Tô Lâm

Trung Khang, RFA, 11/01/2025

Nghị định 168 (ban hành vào ngày 26/12) và Nghị định 176 (ban hành vào ngày 30/12) cùng có hiệu lực ngày 1/1/2025, với mục tiêu giảm thiểu tai nạn giao thông và nâng cao ý thức chấp hành luật pháp… đến nay đã có tác dụng ngược, khi tạo ra ùn tắc kéo dài, và gây phẫn nộ trong dân chúng vì hàng loạt bất cập.

Một điểm dừng đèn đỏ tại một ngã tư ở Hà Nội vào ngày 8/1/2025. Nhac Nguyen / AFP.

Vai trò của ông Tô Lâm trong việc ra Nghị định 168 

"Vai trò của Tổng bí thư lớn nhất nước, nếu không có sự đồng ý của ông Tô Lâm thì không thể có nghị định 168 đó. Còn về mặt thời gian, ra một quy định gấp rút áp dụng như vậy, điều đó thể hiện vai trò đảng lãnh đạo tuyệt đối và đó là sự lãnh đạo độc tài toàn trị" - cựu đại úy công an Nguyễn Doãn Tú bình luận với RFA.

Trong hệ thống bộ máy chính quyền Việt Nam hiện nay, Quốc hội, tuy là cơ quan lập pháp, nhưng lại không thực hiện vai trò chính của mình là soạn thảo luật. Thay vào đó, các quyết sách quan trọng đều do Bộ Chính trị chỉ đạo, sau đó việc soạn thảo luật pháp do các bộ-ngành đảm nhiệm, rồi Quốc hội hay Chính phủ sẽ thông qua theo chỉ đạo của Bộ Chính trị.

Một ví dụ dễ thấy nhất là vào năm 2018, khi Quốc hội Việt Nam thảo luận về Luật đặc khu, Chủ tịch Quốc hội khi đó là bà Nguyễn Thị Kim Ngân đã nhấn mạnh "Bộ Chính trị đã kết luận rồi, phải ra luật chứ không không thể không ra luật".

Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam hiện nay gồm 14 người, do Tổng bí thư Tô Lâm đứng đầu sau khi ông được bầu nắm giữ vai trò người đứng đầu Đảng vào ngày 3/8/2024.

Nghị định 168, vốn được đề nghị và chắp bút bởi Bộ Công an, sau đó trình Chính phủ và Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà thay mặt Thủ tướng Chính phủ ký phê chuẩn vào ngày 26/12/2024, và được áp dụng chỉ vỏn vẹn vài ngày sau đó.

Với tác động to lớn về mặt kinh tế, chính trị, và xã hội, Nghị định 168 rất có khả năng đã được Bộ Chính trị, và người đứng đầu là ông Tô Lâm, phê duyệt.

"Có thể các vị cấp cao can thiệp, hay Bộ chính trị, Trung ương đảng… thì tôi nghĩ đó là nằm ngoài quy trình thông thường. Nếu thấy sai trái hay chưa phù hợp thì có lẽ trong trường hợp này, tiếng nói của một người được coi là cấp cao nhất trong hệ thống chính trị sẽ rất quan trọng. Ông Tô Lâm mà không đồng ý, thì có lẽ các cơ quan hay các cá nhân khác không thể nào mà bỏ qua chỉ đạo và khuyến cáo của ông Tô Lâm được" - cựu trung tá công an Vũ Minh Trí giải thích với RFA về vai trò của vị Tổng bí thư xung quanh việc ra Nghị định 168.

Đồng tình với hai vị cựu sĩ quan công an, Tiến sĩ Nguyễn Huy Vũ, cũng cho rằng với tư cách là người đứng đầu, nên "chắc chắn ông Tô Lâm ít nhất phải được tham vấn, nếu không muốn nói là người đưa ra quyết định cho nghị định 168 này".

Ông Tô Lâm lợi gì khi cho Bộ Công an ban bố Nghị định 168 ?

Bộ Công an là cơ quan trình Chính phủ Nghị định 168. Người chịu trách nhiệm đứng đầu Bộ này là Bộ trưởng Lương Tam Quang, là người cùng quê Hưng Yên, và được cho là thân tín của ông Tô Lâm.

Cũng chính ông Tô Lâm vào ngày 20/10/2024 đã thăng cấp đại tướng cho Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang.

Bộ Công an cũng chính là công cụ được ông Tô Lâm sử dụng để hạ bệ nhiều đối thủ chính trị, mở đường lên nắm giữ chức vụ Tổng bí thư.

Nghị định 168 với mức phạt cao gấp hàng chục lần so với trước, cộng với việc phần lớn tiền phạt sẽ được phân bổ cho ngành công an, đây rõ ràng sẽ đem đến nguồn lợi khổng lồ cho Bộ Công an.

"Ai cũng thấy là một nghị định như vậy nó sẽ giúp gia tăng thu nhập cho những cá nhân của Bộ Công an. Sự gia tăng thu nhập sẽ đến từ hai nguồn. Nếu người dân đóng tiền phạt, đa số tiền phạt này sẽ ở lại Bộ Công an. Ngược lại, nếu người dân chịu chung chi cho công an thì mức chung chi cũng phải tăng lên" - Tiến sĩ Nguyễn Huy Vũ nhận định.

Theo Tiến sĩ Vũ, khi đồng ý cho Bộ Công an ban bố điều này, ông Tô Lâm thực hiện một hành động như thể ông đang giúp tăng thêm thu nhập cho các cá nhân trong Bộ Công an.

"Thông qua một hành động như vậy, ông Tô Lâm muốn lấy lòng Bộ Công an và muốn dùng Bộ Công an như một đồng minh chính trị của mình. Trong kỷ nguyên của Tô Lâm, công an lúc này là cánh tay quyền lực nhằm duy trì trật tự xã hội" - ông Vũ nói thêm.

Chỉ tính riêng Hà Nội, sau một tuần áp dụng Nghị định 168, địa phương này đã phạt 14 tỷ đồng vi phạm giao thông. Nếu tính chung cả nước, số tiền Bộ Công an thu về là không hề nhỏ, chưa kể những khoản chung chi mà cảnh sát giao thông bỏ túi riêng.

Điều này, theo Tiến sĩ Nguyễn Huy Vũ, sẽ củng cố lòng trung thành của Bộ Công an đối với ông Tô Lâm.

Trong bối cảnh Đại hội 14 của đảng cộng sản Việt Nam chỉ còn một năm nữa sẽ diễn ra, và ông Tô Lâm được cho là đang nuôi tham vọng tiếp tục ở lại ngôi vị Tổng bí thư. Rõ ràng, việc nắm chắc Bộ Công an trong tay, sẽ giúp tham vọng của chính trị gia quê Hưng Yên dễ thực hiện hơn rất nhiều.

Nghị định 168 ảnh hưởng thế nào đến uy tín chính trị của ông Tô Lâm ?

Chỉ sau 10 ngày Nghị định 168 có hiệu lực, làn sóng phẫn nộ đã xuất hiện tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội. Nhiều người đã bày tỏ sự phẫn nộ vì những bất cập do nghị định này mang lại.

Việc ban hành và thực thi Nghị định 168 một cách vội vã cho thấy sự thiếu phán đoán trên nhiều mặt.

Giáo sư Carl Thayer ở Đại học UNSW Canberra khi trả lời RFA cho rằng, chính phủ nên tiến hành một chiến dịch thông tin rộng rãi cho cả các cấp có thẩm quyền được giao nhiệm vụ thực thi Nghị định và công chúng nói chung.

"Rõ ràng là một số điều khoản của Nghị định 168 yêu cầu phải cải thiện cơ sở hạ tầng an toàn giao thông trước, chẳng hạn như đèn đỏ hoạt động bình thường" - Giáo sư Carl Thayer cho biết đã không có sự chuẩn bị tốt trước khi ban hành Nghị định 168.

Các khoản tiền phạt được quy định trong Nghị định 168 rất nghiêm khắc. Nhiều người vi phạm sẽ không thể trả các khoản tiền phạt này. Phúc lợi xã hội của toàn bộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng trầm trọng, nếu một người làm chủ kinh tế gia đình bị phạt.

"Tổng bí thư Tô Lâm, theo cách diễn đạt của người Mỹ, là "where the buck stops", có nghĩa ông phải chịu trách nhiệm hoàn toàn vì ông là người có thẩm quyền tối cao" - Giáo sư Carl Thayer nhấn mạnh.

Theo Ông Carl Thayer, nếu sự hỗn loạn hàng loạt xảy ra trong những tuần tới và nếu công chúng phẫn nộ, ông Tô Lâm sẽ phải vào cuộc và ra lệnh đình chỉ Nghị định.

Tổng bí thư Tô Lâm mới lên nắm quyền và còn đang tìm cách xóa bỏ hình ảnh Nguyễn Phú Trọng. Vậy mà đã khiến dân chúng phẫn nộ vì Nghị định 168. Nếu mọi việc diễn ra như Giáo sư Carl Thayer dự đoán, trong khi Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ 14 chỉ còn 1 năm nữa sẽ diễn ra, sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến ông Tô Lâm.

"Việc này nó cho thấy một điều mà nhiều người, trong đó có tôi, đã nhận định từ rất lâu đó là Tô Lâm, với kinh nghiệm của một công an chuyên bắt bớ và đàn áp, không thể dẫn dắt quốc gia và xã hội" - Tiến sĩ Nguyễn Huy Vũ nói.

Theo Tiến sĩ Vũ, Tổng bí thư Tô Lâm không những không có kinh nghiệm mà hơn nữa còn không có kiến thức cần thiết để quản trị quốc gia.

"Những hô hào kỉ nguyên mới sẽ sớm tắt lịm vì người dân sẽ từ từ nhận ra những chính sách do Tô Lâm đưa ra cuối cùng sẽ gây hại cho đất nước nhiều hơn là đem lại bất cứ lợi ích gì" – ông Vũ cho biết thêm.

Ông Vũ cho rằng, cuối cùng thì những người trong đảng cộng sản cũng sẽ nhận ra Tô Lâm không có khả năng dẫn dắt quốc gia và cần phải thay thế. Vấn đề theo ông Vũ, là thay thế ai vì đảng cộng sản không còn người lãnh đạo có khả năng nữa.

Trung Khang

*******************************

Người dân : Mức phạt theo Nghị định 168 là "bóc lột"

Diễm Thi, RFA, 10/01/2025

 Cục Cảnh sát giao thông lý giải việc tăng mức xử phạt theo Nghị định 168 là để thiết lập lại trật tự, văn hóa giao thông ; để hạn chế các vi phạm giao thông, giảm thiểu tai nạn giao thông’… nhưng trong mắt người dân, mức phạt đó "không có tình người, hà khắc", và mang tính "bóc lột".

Một ngã tư ở Hà Nội ngày 8/1/2025 - AFP

Không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu giao thông sẽ bị phạt từ bốn đến sáu triệu đồng, đi ngược chiều bị phạt bốn đến sáu triệu đồng, và điều khiển xe đi quá tộc độ bị phạt từ sáu đến tám triệu đồng. Đây là mức phạt mới đối với các lỗi vi phạm giao thông phổ biến ở Việt Nam.

Đó cũng chính là lý do khiến người dân phản ứng gay gắt bởi mức độ hà khắc của luật mới.

Anh Hoàng, tài xế GrabBike ở Hà Nội cho biết, anh đồng tình với chuyện người dân phải tuân thủ giao thông, nhưng mức phạt như thế thì không mang tính răn đe, mà là "dồn dân vào chân tường" nếu chẳng may bị phạt.

"Mỗi tháng tôi kiếm được khoảng chín triệu. Nếu phạt như thế thì chưa đủ hai lần phạt đã hết tiền. Mức phạt này hà khắc quá. Phạt lấy được. Tôi không đồng ý với những người vi phạm giao thông. Những trường hợp đó cần phải phạt, nhưng phạt sao cho hợp lý với thu nhập của người dân. Phạt nặng như thế là dồn dân vào chân tường. Không hợp lý một tí nào cả".

Theo thống kê của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, năm 2024, thu nhập bình quân của người lao động là 8,4 triệu đồng/tháng. Với mức phạt hiện nay cho xe máy vượt đèn đỏ hoặc đi ngược chiều, hoặc chạy xe trên lề dành cho người đi bộ là từ bốn đến sáu triệu, nếu người lao động lỡ vi phạm thì coi như mất từ một nửa đến hai phần ba tháng lương.

Nhiều người dân sống tại hai thành phố lớn là Hà Nội và Sài Gòn cho biết, rất nhiều trường hợp khó tránh lỗi vượt đèn đỏ vì đèn đang xanh bỗng chuyển sang đỏ, thậm chí đèn có giây đếm. Lỗi chạy xe trên lề cũng dễ mắc phải vì lòng đường vốn đã đông xe phải chứa thêm lượng người đi bộ, do vỉa hè đã bị chiếm đoạt để buôn bán.

Ông Nhựt, một tài xế ở Sài Gòn cho rằng, nên phạt cơ quan chức năng trước khi phạt dân, vì dân không thể tự mở rộng đường hay tự dẹp quán xá lấn vỉa hè. Lỗi đầu tiên thuộc về cơ quan chức năng.

"Lỡ bị phạt là bỏ xe luôn chứ không nói năng gì hết. Tiền đâu mà nộp phạt. Cái nào nó ăn được thì nó ăn, khỏi lập biên bản. Lương bảo vệ khoảng bốn, năm triệu, lương công nhân tăng ca được khoảng sáu, bảy triệu. Vượt đèn đỏ phạt sáu triệu quá nặng, mất một tháng lương. Công an nó canh để phạt. Ví dụ chỗ đó cấm quẹo phải nhưng không phải chỗ nào cũng có cắm bảng cấm. Chỗ nào không có bảng là nó đứng canh xa xa một chút, xui là dính".

Chỉ sau năm ngày áp dụng Nghị định 168, cảnh sát giao thông ở Thành phố Hồ Chí Minh xử phạt hơn sáu ngàn trường hợp, với tổng số tiền hơn 10 tỷ đồng. Còn ở Hà Nội, sau một tuần áp dụng Nghị định 168, cảnh sát giao thông thành phố này đã xử phạt gần sáu ngàn trường hợp, với số tiền 14 tỷ đồng.

Cô Tuyết, một công nhân từ Bình Dương lên Sài Gòn làm việc cho hay, bây giờ cảnh sát giao thông xuất hiện không để điều tiết giao thông, mà để phạt với mức phạt mà cô gọi là "vô lương tâm".

"Mức phạt ghê quá chị ơi. Khủng hoảng luôn vậy đó. Sáng nay em chứng kiến thấy kẹt xe quá, người ta vừa nhích qua đèn đỏ cái là nó phạt liền tay. Mức phạt quá cao so với mức lương công nhân như em có năm, sáu triệu một tháng. Phạt kiểu đó tiền đâu dân chúng người ta đóng ?

Mức phạt đó là bóc lột người dân. Dân đã nghèo còn nghèo thêm nữa. Tụi nó không có lương tâm, nó chỉ biết lương tháng thôi. Người dân chúng tôi đã nghèo khổ lắm rồi, không thể chịu nổi mức phạt đó đâu", cô Tuyết than thở.

Tại Việt Nam, quy trình xây dựng một nghị định gồm nhiều bước, gồm lập danh mục nghị định quy định chi tiết và phân công cơ quan chủ trì soạn thảo ; cơ quan được giao chủ trì soạn thảo tiến hành soạn thảo nghị định ; tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo nghị định quy định chi tiết ; Bộ Tư pháp thực hiện thẩm định dự thảo nghị định quy định chi tiết ; trình chính phủ dự thảo nghị định quy định chi tiết ; chính phủ xem xét, thông qua và thủ tướng chính phủ ký ban hành nghị định.

Nghị định 168 quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ gồm bốn chương và 55 điều, được ban hành ngày 26/12/2024 và có hiệu lực vào ngày 1/1/2025, do Phó thủ tướng Trần Hồng Hà ký.

"Đặc điểm của các nhà lập pháp Việt Nam là họ không cần biết đến người dân, cho nên trong quá trình soạn luật, việc tham vấn ý kiến của người dân hầu như không có. Chính vì thế xảy ra trường hợp những văn bản vừa đưa ra nhận phản ứng tức khắc của người dân. Như vậy là thất bại rồi. Nghị định này là một trường hợp cụ thể", Phó Giáo sư Hoàng Dũng nhận định với RFA.

Tuy người dân là đối tượng chính trong Nghị định 168 nhưng người dân chỉ biết đến nghị định khi nó đã có hiệu lực, hoặc khi bị phạt do vi phạm luật giao thông. Theo truyền thông nhà nước, nhiều tài xế vượt đèn đỏ, đi ngược chiều hốt hoảng khi cảnh sát giao thông báo mức tiền phạt.

Ông Đức, thợ sửa xe gắn máy ở Sài Gòn cho rằng, phải nêu tên những ông/bà nào soạn ra nghị định này để sau này họ phải trực tiếp chịu trách nhiệm về hậu quả gây ra cho xã hội, chứ không thể cứ tự rút kinh nghiệm với nhau là xong.

"Mức phạt quá cao nhưng phải chịu thôi chứ không chấp hành sao được. Chưa dính thôi chứ dính một cái là xáo trộn cuộc sống liền. Hy vọng chính phủ hoặc cơ quan chức năng suy nghĩ lại, đưa ra mức phạt sao cho hợp lý và có tình người chút xíu. Phải cho dân tâm phục khẩu phục. Giờ bước ra đường là một nỗi ám ảnh. Dân cũng muốn lên tiếng nhưng ở cái xã hội này thì bị làm khó dễ đủ thứ thành ra phải chịu chứ biết làm sao bây giờ", ông Đức chia sẻ.

Mức phạt vi phạm giao thông quá cao sẽ khiến cuộc sống của người dân nghèo khó khăn hơn, gây bất mãn trong dân chúng và không có lợi cho lực lượng thực thi pháp luật.

Trong khi đó, khi người dân lên tiếng than thở, lại phải đối diện với nguy cơ bị kết tội nói xấu chính quyền, báo chí độc lập lên tiếng thì bị cho là xuyên tạc.

Báo Công an Nhân dân hôm 6/1 đã cho đăng tải bài viết với tựa đề "Thủ đoạn xuyên tạc, gây nhiễu Nghị định 168 về xử phạt vi phạm an toàn giao thông đường bộ", trong đó tiếp tục bảo vệ Nghị định 168 bằng lý lẽ người dân "nhờn luật" nên cần phải gia tăng mức phạt, ngoài ra, bài báo còn cáo buộc những tiếng nói bất đồng với chính sách này là "xuyên tạc" và "bóp méo sự thật".

Nghị định 168 rõ ràng là một sự thách đố đối với phát biểu của Tổng bí thư Tô Lâm, khi ông cho rằng ý Đảng phải hòa quyện với lòng dân trong khát vọng xây dựng đất nước ; phải làm sao để mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu ; đóng góp ngày càng nhiều cho hòa bình, ổn định, phát triển của khu vực và thế giới, cho hạnh phúc của nhân loại và văn minh toàn cầu.

Diễm Thi