Chuyến thăm viếng Bắc Kinh của Tổng thống Donald Trump đã kết thúc cách đây hai tuần. Mọi sự tương đối đã lắng đọng. Đây là lúc thuận tiện để tổng kết chuyến đi lịch sử này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình thăm khu phức hợp lãnh đạo Trung Nam Hải ở Bắc Kinh hôm thứ Sáu. | POOL / Via AFP-JIJI

1. Trump gợi ý Trung Quốc để được mời thăm Bắc Kinh

Theo Phân tách gia Ben Norton, Chủ bút của tạp chí kinh tế, chính trị Geopolitical Economy Report, để hiểu rõ chuyến đi này, điều quan trọng cần nhấn mạnh là Trump khao khát muốn gập Tập Cận Bình để kiếm lối thoát vì đang ở trong tình trạng gần như tuyệt vọng về cả hai mặt kinh tế và chính trị, trong nước cũng như hải ngoại. Chính Washington đã đề nghị tổ chức cuộc gặp gỡ giữa hai nguyên thủ quốc gia. Bắc Kinh không phải là bên khởi xướng. 

Tổng thống Donald Trump đã phủ nhận việc tìm kiếm một cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhưng chính ông ngỏ ý sẽ viếng thăm Trung Quốc nếu nhận được lời mời.

Trump viết trong một bài đăng trên mạng Truth Social vào thứ Hai, 28/7/2025 : "Tin giả đang đưa tin rằng tôi đang tìm kiếm một ‘Cuộc gặp thượng đỉnh’ với Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc. Điều này không đúng. Tôi không hề tìm kiếm bất cứ điều gì ! Tôi có thể sẽ tới Trung Quốc, nhưng chỉ khi nhận được lời mời từ Chủ tịch Tập — lời mời hiện đã được gửi tới. Ngoài ra, tôi hoàn toàn không hứng thú !".

2. Tại sao chuyến đi Bắc Kinh bị hoãn lại ?

Chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Donald Trump đã bị hoãn lại, chủ yếu là do cuộc chiến của Hoa Kỳ và Israel với Iran đòi hỏi sự tập trung cũng như sự hiện diện của Tổng thống tại Washington. Chuyến đi, ban đầu được dự trù vào cuối tháng 3 hay tuần đầu tiên của tháng 4/2026, đã bị hoãn lại khoảng năm tuần và diễn ra vào giữa tháng 5/2026.

Tuy nhiên sự thực phức tạp hơn và cho thấy lối làm việc bốc đồng của Trump và tình trạng trống đánh xuôi kèn thổi ngược trong chính quyền Trump. Theo NBC News, Tổng thống Trump đã hoãn chuyến thăm Trung Quốc. Ban đầu ông gắn sự chậm trễ này với việc gây sức ép buộc Bắc Kinh hỗ trợ ổn định Eo biển Hormuz, chính quyền của Trump sau đó đã chính thức rút lại những phát biểu của Trump và viện dẫn các lý do hậu cần liên quan đến cuộc chiến đang diễn ra tại Iran.

Theo Financial Times, trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo, Trump gợi ý rằng ông có thể trì hoãn hội nghị thượng đỉnh dự kiến vào cuối tháng 3 cho đến khi Bắc Kinh cam kết giúp gỡ tắc nghẽn Eo biển Hormuz. Trump còn lưu ý rằng Trung Quốc phụ thuộc vào tuyến đường thủy này để vận chuyển một phần lớn dầu mỏ của mình.

CNBC tường thuật rằng sau thông báo của Trump, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và các quan chức Hoa Kỳ khác đã làm rõ rằng việc hoãn hội nghị thượng đỉnh hoàn toàn là do vấn đề hậu cần và không nhằm mục đích gây áp lực lên Bắc Kinh. Các nhà ngoại giao Trung Quốc cũng đưa ra tuyên bố bác bỏ mối liên hệ với Eo biển Hormuz, nhấn mạnh rằng các cuộc trao đổi song phương vẫn mang tính xây dựng.

3. Chuyến đi Bắc Kinh thất bại

Trump trở về Mỹ trong thất bại và mất thể diện khi quan chức Trung Quốc xác nhận ông không đạt được gì trong chuyến đi Bắc Kinh. Sau tất cả những lời lẽ khoa trương và những phát ngôn cứng rắn của Tổng thống Trump, hội nghị thượng đỉnh đã không mang lại kết quả cụ thể nào cả.

Theo các quan chức Trung Quốc và nhiều báo cáo từ Bắc Kinh, Trump đã bay về Washington mà không đạt được bất kỳ thắng lợi lớn nào trong toàn bộ chương trình nghị sự của mình. Nói cách khác, đó chỉ là một chuyến đi nghỉ tốn kém. Ông ta đã mang cả tầng lớp lãnh đạo cao nhất của hệ thống tư bản, cùng với vợ con, đến đây.

Trump đến Bắc Kinh với những lời lẽ hùng hồn về "nghệ thuật đàm phán", nhưng Trung Quốc lại đối xử với ông như một du khách. Sau khi tỏ ra lạnh nhạt khi ông đến bằng cách cử một nhóm đón tiếp gồm cấp dưới và học sinh, Chủ tịch Tập Cận Bình sau đó đã trải thảm đỏ và mỉm cười trước ống kính… nhưng hầu như không đạt được gì đáng kể.

Trump trở về tay trắng, một lần nữa trông yếu thế trên trường quốc tế. Không đạt được thỏa thuận nào về việc thuyết phục Trung Quốc giúp chấm dứt cuộc chiến tranh thảm khốc ở Iran. Không có một thắng lợi nào về Đài Loan. Không có tiến triển nào về sự mất cân bằng thương mại. Không có thỏa thuận chip H200. Số máy bay Boeing Trung Quốc hứa sẽ mua là 200, ít hơn nhiều so 750 chiếc như Trump đã khoe khoang, khiến cho trị giá cổ phần Boeing giảm 4%. Không có bước đột phá nào về xuất khẩu đất hiếm hoặc khoáng sản quan trọng. Không thả lãnh đạo dân chủ Hồng Kông Jimmy Lai.

Cuộc chiến tại Iran và việc phong tỏa Eo biển Hormuz là một trọng tâm trong chương trình nghị sự, theo đó, Trump hy vọng nhận được sự hợp tác từ phía Trung Quốc đối với cuộc xung đột tại Iran cũng như đối với thị trường dầu mỏ. Trump đã phát biểu rằng Trung Quốc có thể tận dụng tầm ảnh hưởng của mình để khuyến khích Iran duy trì sự ổn định cho tầu bè qua lại Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Trung Quốc đã không có một cam kết nào cụ thể về vấn đề Iran. Bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ phổ biến một tuyên bố kêu gọi "một lệnh ngừng bắn toàn diện và lâu dài. Các tuyến đường hàng hải cần được mở lại sớm nhất có thể nhằm đáp lại lời kêu gọi của cộng đồng quốc tế".

Nỗi nghi kỵ giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ ngày càng sâu đậm, làm nổi bật những căng thẳng ngầm giữa hai quốc gia. Các viên chức phía Hoa Kỳ được cho là đã vứt bỏ toàn bộ huy hiệu, phù hiệu và các thiết bị công nghệ do phía chủ nhà Trung Quốc cung cấp trước khi lên chuyên cơ Air Force One – một biện pháp đề phòng an ninh đặc biệt hiếm thấy.

Đây là kết quả có thể dự đoán được của chính sách đối ngoại tùy tiện của Trump. Sau khi xa lánh các đồng minh, gây ra những cuộc chiến tranh không cần thiết và biến thuế quan thành một trò chơi lật lọng hỗn loạn, ông ta hầu như không còn đòn bẩy nào với Trung Quốc.

4. Những nhượng của Trump đối với Trung Quốc

Sau các cuộc đàm phán ngoại giao tại Bắc Kinh, Trump đã công khai một vài nhượng bộ trong một cuộc phỏng vấn vào ngày 15/5.

Để làm hài lòng Tập Cận Bình, Trump tuyên bố ủng hộ việc tiếp nhận khoảng 500.000 sinh viên Trung Quốc. Ông bênh vực quyết định này với lý do là sinh viên Trung Quốc giúp duy trì nguồn tài chính cho các trường đại học tại Hoa Kỳ và thúc đẩy giao lưu văn hóa.

Theo chính quyền Trump, Hoa Kỳ đạt được một hứa hẹn quan trọng từ Trung Quốc, trong khuôn khổ một hội nghị thượng đỉnh, đảm bảo rằng Bắc Kinh sẽ thu mua ít nhất 17 tỷ USD các sản phẩm nông nghiệp của Hoa Kỳ mỗi năm cho đến hết năm 2028 bao gồm đậu nành, các loại ngũ cốc, thịt và các mặt hàng nông sản khác. Tuy nhiên, chưa có sự xác nhận nào về bất kỳ thỏa thuận hay thương vụ mua bán nào từ phía Trung Quốc.

Đổi lại, Trump ủng hộ quyền sở hữu đất nông nghiệp tại Hoa Kỳ của các công ty và cá nhân Trung Quốc. Ông lập luận rằng việc loại bỏ họ khỏi thị trường sẽ khiến giá nông sản và lợi nhuận sụt giảm.

Donald Trump đã phản đối việc bán đất nông nghiệp của Hoa Kỳ cho các thực thể Trung Quốc trong mùa tranh cử năm 2024 vì những lo ngại về an ninh quốc gia. Ông viện dẫn lý do là sự gần gũi giữa các khu đất được mua với những cơ sở quân sự nhạy cảm, cũng như mối đe dọa về hoạt động gián điệp.

Những quyết định mới của Trump vào một thời điểm đầy khó khăn đối với khu vực nông thôn của nước Mỹ. Giới nông dân vốn dĩ đã phải chật vật đối phó với giá nông sản yếu kém, chi phí phân bón leo thang, sự bất ổn trong thương mại, cùng những yếu tố bất định xoay quanh hoạt động xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc. Đối với nhiều người, việc ông Trump lên tiếng bảo vệ các khoản đầu tư của Trung Quốc vào đất nông nghiệp càng làm gia tăng thêm nỗi bức xúc trong một môi trường kinh tế vốn đã vô cùng mong manh.

Những thay đổi lập trường trên đây mâu thuẫn hoàn toàn với những cam kết trong chiến dịch tranh cử năm 2024 của ông về việc hạn chế cả hai. Trump đã vấp phải sự phản ứng chống đối dữ dội từ các đồng minh nổi bật thuộc phe bảo thủ và dân túy.

5. Trump xuống nước, nịnh hót Tập Cận Bình

Trên đường tới Bắc Kinh vào ngày 13/5, Tổng thống Donald Trump đã ca ngợi hv    Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là "một nhà lãnh đạo xuất sắc phi thường" — một giọng điệu nồng hậu tương phản với những cảnh báo từ một số đồng minh bảo thủ thân cận nhất của ông. Những nhân vật này cho rằng lợi ích an ninh và kinh tế của Hoa Kỳ đòi hỏi một lập trường cứng rắn hơn. Trong một bài đăng trực tuyến trong chuyến đi này, Trump cũng mô tả Trung Quốc là một "quốc gia vĩ đại"

Donald Trump thường xuyên dành những lời ca ngợi nồng nhiệt cho Tập Cận Bình và Trung Quốc. Mặc dù ông từng chỉ trích các thực tiễn thương mại cũng như những vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ của Trung Quốc, nhưng trong các phát ngôn trước công chúng, ông thường đan xen những lời chỉ trích này với sự tâng bốc cá nhân dành cho ông Tập, cùng những lời tán dương về sức mạnh và đà tăng trưởng của Trung Quốc.

Tại Hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh vừa qua, Tổng thống Trump đã gọi ông Tập là một "nhà lãnh đạo vĩ đại", và nói với ông rằng "thật vinh dự khi được làm bạn của ông", đồng thời mô tả ông là người thuộc diện "tuyển chọn trung tâm" của Hollywood.

Donald Trump khoe với Tập Cận Bình rằng ông mang theo một phái đoàn doanh nghiệp cao cấp bao gồm Apple, Boeing, Citigroups, Goldman Sachs, Tesla và Nvidia về các lĩnh vực nông nghiệp, hàng không, xe điện và chip trí tuệ nhân tạo, là để bày tỏ sự kính trọng đối với Tập và đối với Trung Quốc, đồng thời nhằm tăng cường các mối quan hệ kinh doanh.

Thái độ ninh hót của Trump đối với Tập Cận Bình chứng tỏ Trump đến Bắc Kinh với tư cách một kẻ đi xin xỏ, chứ không phải đến để đòi hỏi. Trong khi đó, tại cuộc họp thượng đỉnh, Chủ tịch Tập Cận Bình nhắc đến lý thuyết Thucydides —thường được biết đến rộng rãi là Bẫy Thucydides— là một khái niệm địa chính trị cho rằng khi một cường quốc đang trỗi dậy, ám chỉ là Trung Quốc, đe dọa soán ngôi một cường quốc thống trị đã thiết lập vị thế, ám chỉ là Hoa Kỳ, những căng thẳng mang tính cấu trúc nảy sinh từ đó sẽ khiến cho chiến tranh giữa hai bên trở nên rất dễ xảy ra.

Tổng thống Trump vội vàng ca ngợi Chủ tịch Tập nói đúng và thừa nhận Hoa Kỳ là một quốc gia đang suy thoái (declining nation), mặc dầu ông Tập không nêu đích danh Hoa Kỳ và không đề cập đến nhiệm kỳ của tổng thống Mỹ nào. Trên Truth Social, Trump viết rằng ông Tập đã "đúng 100%" khi lưu ý rằng Hoa Kỳ là một quốc gia đang trên đà suy thoái.

6. Trump sử dụng Đài Loan như một lá bài mặc cả với Trung Quốc

Tổng thống Donald Trump chưa tuyên bố một cách rõ ràng về kế hoạch từ bỏ Đài Loan. Tuy nhiên, những phát ngôn cũng như các quyết định đối ngoại gần đây của ông đã tạo ra sự bất định đáng kể về tương lai của các cam kết an ninh mà Hoa Kỳ dành cho hòn đảo này. Lập trường luôn thay đổi bất thường của Trump đã gây ra lo ngại và tranh luận trong cộng đồng quốc tế về việc ông có thể sử dụng Đài Loan như một lá bài mặc cả về mặt địa chính trị hoặc kinh tế với Bắc Kinh.

Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng Đài Loan cần phải "rất khôn ngoan", phải hủy bỏ những luận điệu đòi độc lập, cũng như không nên mù quáng dựa vào Hoa Kỳ. Ông luôn luôn lẩn tránh xác nhận liệu Hoa Kỳ có trực tiếp bảo vệ Đài Loan hay không trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công từ phía Trung Quốc.

Chính quyền Trump đã tạm thời hoãn bán một gói vũ khí khổng lồ trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan. Trong khi Washington chính thức giải thích lý do của sự tạm hoãn này là nhằm dự trữ đạn dược cho chiến tranh tại Trung Đông, ông Trump lại tuyên bố rằng ông vẫn chưa quyết định liệu có phê duyệt thương vụ này hay không, đồng thời gọi đây là một "con bài thương lượng rất tốt".

Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News sau chuyến đi Bắc Kinh, Donald Trump mô tả việc bảo vệ Đài Loan là một "vấn đề khó khăn" đối với Hoa Kỳ do khoảng cách địa lý rộng lớn. Ông nói rằng Đài Loan nằm rất gần Trung Quốc (cách khoảng 59 dặm), [Việt Nam chỉ cách Trung Quốc một cột mốc] trong khi Hoa Kỳ lại cách tới 9.500 dặm. Trump khẳng định Hoa Kỳ không muốn có chiến tranh với Trung Quốc.

Những ai còn mong đợi Trump sẽ đánh xập Trung Quốc và giúp Việt Nam thoát khỏi chế độ cộng sản hãy nghiền ngẫm những lời phát biểu của Trump trong chuyến đi này và lập trường của ông đối với vấn đề Đài Loan. Hoa Kỳ đã bỏ rơi Việt Nam vào 1973 để rảnh tay bảo vệ Do Thái ở Trung Đông. Hoa Kỳ cũng có thể bỏ rơi Đài Loan để bảo vệ Do Thái một lần nữa.

Sau các cuộc thảo luận với giới lãnh đạo Trung Quốc, Trump tuyên bố không ủng hộ những động thái hướng tới nền độc lập chính thức cho Đài Loan, đồng thời lưu ý rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng không muốn chứng kiến ​​một phong trào đòi độc lập.

Trump cho biết vấn đề Đài Loan là trọng tâm trong các cuộc thảo luận của ông với Tập, đồng thời mô tả đây là mối quan ngại "quan trọng nhất" của nhà lãnh đạo Trung Quốc. Ông nói "Chúng tôi đã thảo luận suốt cả đêm về vấn đề đó. Tôi nghĩ hiện tại mình hiểu biết về Đài Loan nhiều hơn hầu hết bất kỳ quốc gia nào khác".

Ông cũng nhận định rằng Trung Quốc khó có khả năng tấn công Đài Loan trong nhiệm kỳ tổng thống của ông, nhưng cho rằng rủi ro này có thể gia tăng sau đó. Ông nói "Tôi không nghĩ họ sẽ có bất kỳ hành động nào khi tôi còn tại vị. Khi tôi không còn ở đây nữa, tôi nghĩ họ có thể sẽ làm vậy".

Theo chính sách "Một Trung Quốc" đã có từ lâu đời, Hoa Kỳ thừa nhận lập trường của Trung Quốc rằng Đài Loan là một phần của Trung Quốc, nhưng chưa bao giờ chính thức công nhận tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh đối với hòn đảo dân chủ và tự trị này. Washington duy trì các mối quan hệ phi chính thức vững mạnh với Đài Loan và, theo Đạo luật Quan hệ với Đài Loan, có nghĩa vụ pháp lý phải cung cấp vũ khí phòng vệ cho hòn đảo này.

Trung Quốc từng tuyên bố nhiều lần rằng Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và không loại trừ việc sử dụng vũ lực để giành quyền kiểm soát hòn đảo này. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã hoan nghênh những phát biểu của ông Trump phản đối nền độc lập của Đài Loan.

Kết luận

Nói tóm lại, chuyến đi Bắc Kinh của Tổng thống Trump là một thất bại hoặc tối thiểu là một thất vọng nặng nề. Một thành quả vĩ đại của Trump trong chuyến viếng thăm Bắc Kinh lần thứ hai này là ông đã giúp Trung Quốc trở thành một cường quốc số một trên thế giới mà nước Mỹ đã phải qụy lụy.

Chỉ vài ngày sau chuyến đi triều kiến Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ Donald Trump, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin vào tuần trước đã chứng kiến ​​việc ký kết khoảng 40 văn kiện cùng một tuyên bố chung về việc tăng cường quan hệ đối tác giữa Bắc Kinh và Moscow. Những chiến lược gia Hoa Kỳ từng cố gắng không ngừng để ngăn cản sự liên kết giữa hai nước này, nhưng đã thất bại.

Nhóm G-3, tam giác ngoại giao giữa ba nước Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nga mà Trung Quốc nắm trọng điểm, đang hình thành. Đây chắc chắn không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là một cuộc sắp xếp ý nghĩa của Trung Quốc.

Hoa Kỳ đang suy thoái và Trung Quốc đang vươn lên thành cường quốc số 1. Sự vươn mình ngoạn mục của Trung Quốc trong kỷ nguyên hiện đại bắt đầu từ 1979, sau khi Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền, thực hiện chính sách "Cải cách và Mở cửa" ("Reform and Opening up"), với khẩu hiệu là "Tiếp cận thị trường, chuyển giao công nghệ". Ông đã chuyển đổi kinh tế tập trung chỉ huy sang nền kinh tế thị trường, đã đạt được những bước tiến thần kỳ.

Nhờ Donald Trump, Trung Quốc rút ngắn được 10 năm, thay vì phải chờ đến 2035, để hoàn tất "bước nhảy vọt" về sức mạnh tổng hợp quốc gia, trở thành nước đi đầu trong đổi mới sáng tạo để gia tăng tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Nguyễn Quốc Khải

Nguồn : Việt Báo, 31/05/2026

 -------------------------

Tham khảo :

* "We're 9,500 miles away : Trump explains why Taiwan remains a difficult issue for US", India Today, May 18, 2026.

* "Trump denies seeking summit with Xi, says he ‘may’ visit China", Al Jazeera, July 29, 2026.

* Ryan Hass, "China Believes America Will Flame Out", The Atlantic, May 11, 2026.

* Trần Quốc Sỹ, "Ở Bắc Kinh, ai mới là người nắm thế thượng phong", Hoa Thịnh Đốn Việt Báo, 15/05/2026.

* Russell Flannery, "Trump Praises China As Some Conservative Allies Urge Caution", Fobes, May 13, 2026.

* Jesus Mesa, "Donald Trump Deals New Blow to US Farmers on China Trip", Newsweek, May 17, 2026.