Vì sao sách 'Chuyện với Thanh' về ông Hồ Chí Minh gây 'lời ong ve'?

BBC, 06/06/2026

Từ được ngợi ca là một lối kể chuyện sử mới về lãnh tụ Hồ Chí Minh, tác giả Nguyễn Thành Nam và cuốn sách Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng đã hứng chịu búa rìu dư luận.

Hàng loạt tiếng nói yêu cầu thu hồi cuốn sách Chuyện với Thanh, cũng như xử lý cơ quan cấp phép và xuất bản là Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

Trong những tiếng nói phản đối cuốn sách nổi lên một cái tên quen thuộc: Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, cựu Cục trưởng Cục Tuyên huấn của quân đội.

Vậy vì sao một cuốn sách kể chuyện về "Bác Hồ" của một người được cho là thần tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh, lại tạo nên những tranh luận dữ dội trên mạng như thế?

Những điểm gây tranh cãi

Cuốn sách Chuyện với Thanh – ra mắt tại Hà Nội vào ngày 25/4 và tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 9/5 - được cho là một đổi mới về cách tiếp cận trong kể chuyện về lãnh tụ.

Một loạt các bài báo tường thuật sự kiện ra mắt sách đã có các bài viết ca ngợi cách tiếp cận mới này, cho rằng cuốn sách không viết theo kiểu biên niên sử mà là lối trò chuyện gần gũi, và sử dụng ngôn ngữ hiện đại.

"'Chuyện với Thanh' gợi ý một số góc nhìn lịch sử cho giới trẻ, những người đang tự hỏi mình là ai, sẽ đi về đâu", bài báo trên VnExpresss viết.

Nhưng khi một số trang sách được chia sẻ trong thời gian gần đây, hàng loạt ý kiến tỏ ra bất bình về ngôn ngữ cũng như giọng điệu được cho là quá mức đời thường để diễn đạt về một lãnh tụ cách mạng.

Chính những ngợi ca ban đầu về đổi mới, gần gũi, và ngôn ngữ hiện đại và bình dân đó lại bị cho là phản cảm, tầm thường hóa lịch sử, độc hại, thậm chí là "phản động".

Chẳng hạn, tác giả miêu tả việc thanh niên Nguyễn Ái Quốc dịch hai tác phẩm Tuyên Ngôn Đảng Cộng sản của Karl Marx và Bệnh ấu trĩ tả khuynh của Lenin là "ngồi nhai giáo án khô khốc", và đó là "cực hình".

Ở một trang khác, ông Nam ví von lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc là "lớp trưởng, rất giỏi trình bày phân việc cho các bạn khác, luôn biết 'lách luật' để thoát hiểm", còn Đại tướng Võ Nguyên Giáp và "lớp phó học tập".

Từ "lách luật" đã khiến không ít người yêu ông Hồ Chí Minh lên tiếng chỉ trích.

Tác giả, từng là Tổng giám đốc Tập đoàn FPT, dường như nỗ lực muốn đưa ngôn ngữ kinh doanh đời thường vào các trang sách của mình.

Ông gọi Thủ tướng Võ Văn Kiệt là người "phá rào", làm "start up" – tức là một nhà khởi nghiệp.

Một số từ như "job" – công việc, hay "phượt" – kiểu du lịch bụi, cũng được sử dụng để mô tả về thanh niên Nguyễn Tất Thành, như "job phụ bếp không phải là món hời mà chỉ là bước chân để chu du thiên hạ".

Trong khi chính sử viết rằng động lực thôi thúc thanh niên Nguyễn Tất Thành – tên thời trẻ của ông Hồ Chí Minh – ra đi tìm đường cứu nước, thì ông Nam gọi quá trình đó là "đi phượt".

Một điều khác khiến không ít người nói là họ đã "phẫn nộ" là khi tác giả viết rằng thanh niên Nguyễn Tất Thành "cũng điếu đóm các bậc đại ca như các cụ họ Phan".

Cụ họ Phan ở đây là nhà chí sĩ Phan Chu Trinh và nhà cách mạng Phan Bội Châu.

"Nguyễn Tất Thành, thanh niên 30 tuổi lang thang không nghề nghiệp, không có chổ ở ổn định, thành tích chính trị duy nhất là phiên dịch cho một cuộc biểu tình chống tăng thuế ở Huế năm 1908, giờ đã là Nguyễn Ái Quốc, vượt qua các bậc tiền bối như Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu, trở thành biểu tượng cho con đường mới của cách mạng Việt Nam", trích một đoạn khác.

Làn sóng chỉ trích

Hai gương mặt nổi bật trong việc chống "lật sử" trong thời gian qua là Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn và Facebooker Phạm Trung Can.

Tướng Nguyễn Thanh Tuấn viết trên Facebook rằng ông có "một câu hỏi mong được trả lời : Phải chăng Nhà xuất bản Hội Nhà văn không hiểu về thân thế và sự nghiệp của Bác Hồ nên đã cấp phép xuất bản sách Chuyện của Thanh của tác giả Nguyễn Thành Nam

Hỏi, nhưng ông cũng "tha thiết đề nghị" các cơ quan hữu quan, trong đó có Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, xem xét, và "nếu đúng" thì xử lý nghiêm nhà xuất bản.

Tướng Tuấn là một người có tiếng nói ảnh hưởng bởi ông từng phụ trách Cục Tuyên huấn của Quân đội.

Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - cơ quan quản lý về tư tưởng của Đảng, trong thời gian qua cũng do quân đội nắm giữ. Trưởng ban hiện tại là Đại tướng Trịnh Văn Quyết, cựu Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị quân đội.

Facebooker Phan Trung Can là người lên tiếng mạnh mẽ hơn, cho rằng Chuyện với Thanh là một cuốn sách "dơ bẩn, cần được thu hồi, tiêu hủy".

Ông Can không đồng ý các ý kiến cho rằng cuốn sách này "vượt ra ngoài khuôn khổ của những giáo trình lịch sử khô khan, không lý tưởng hóa mà tiếp cận vĩ nhân thông qua logic hành động trong bối cảnh thế giới biến động; một cách tiếp cận lịch sử độc đáo và mới mẻ".

Thay vào đó, ông nói rằng tác giả đã "xuyên tạc trắng trợn lịch sử, dùng những ngôn từ rẻ tiền đối với Bác Hồ", và rằng "xúc phạm Hồ Chủ tịch là xúc phạm dân tộc Việt Nam".

Thời điểm của cuộc tranh cãi diễn ra khi Việt Nam kỷ niệm 115 năm ngày thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước (5/6).

Ông này đã yêu cầu Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chỉ đạo tổng biên tập báo Nhân Dân gỡ hai bài ca ngợi cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam đăng ngày 17/5/2026.

Báo Nhân dân đã gỡ nội dung hai bài báo đó, dù vẫn giữ nguyên tiêu đề, không rõ có phải do tác động từ Ban Tuyên giáo và Dân vận hay không.

Một số tờ báo cũng đã gỡ các bài viết về cuốn Chuyện với Thanh, trong khi một số tờ khác vẫn giữ nguyên nội dung.

Trong khi đó, Trang Facebook của Công an tỉnh Quảng Ngãi cũng đã tham gia cuộc chiến.

"Những luận điệu mỉa mai, hạ thấp hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuốn sách "Chuyện với Thanh" không chỉ thiếu cơ sở lịch sử mà còn có nguy cơ gây nhầm lẫn trong nhận thức của một bộ phận người đọc.

Lịch sử là khách quan, không thể bị bóp méo hay xuyên tạc. Việc tôn trọng và bảo vệ sự thật lịch sử chính là trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức và công dân, đặc biệt trong bối cảnh các thế lực thù địch đang ra sức chống phá tư tưởng, xuyên tạc lịch sử cách mạng", trang này viết hôm 6/6.

Hai gương mặt Nguyễn Thanh Tuấn và Phan Trung Can từng là các nhân vật đã lên tiếng phản đối tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh.

Tướng Tuấn là một người đã lên tiếng phản đối việc vinh danh cuốn tiểu thuyết "Nỗi buồn chiến tranh" của nhà văn Bảo Ninh khi tác phẩm này nằm trong số "50 tác phẩm văn học – nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất".

Cho dù nhà văn Bảo Ninh nhận hoa và bằng chứng nhận từ Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, ông Tuấn vẫn lên tiếng phản đối, đồng thời soạn một bản kiến nghị rà soát nội dung và xem xét xử lý tác phẩm.

Cuốn sách sau đó đã được đưa ra khỏi danh sách 50 tác phẩm văn học – nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất", xuất phát từ "nguyện vọng" của tác giả Bảo Ninh.

Những người phản đối cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam cho rằng trách nhiệm thuộc về Nhà xuất bản Hội Nhà văn, và cá nhân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều – người phải chịu trách nhiệm về việc để "văn học rời xa chủ nghĩa Mác – Lê Nin".

Cuốn Chuyện với Thanh hiện đang trong tình trạng "hết hàng" trên các website bán sách, kể cả trang web của Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

Nguồn : BBC, 06/06/2026

***************************

Thấy gì từ việc báo Nhân Dân gỡ bài giới thiệu sách 'Chuyện với Thanh' về Hồ Chí Minh ?

BBC, 05/06/2026

Báo Nhân Dân hôm 4/6 đã gỡ hai bài giới thiệu cuốn sách Chuyện với Thanh về lãnh tụ Hồ Chí Minh của tác giả Nguyễn Thành Nam vì "nội dung chưa phù hợp".

Ông Nguyễn Thành Nam, tác giả cuốn sách Chuyện với Thanh

"Sau khi xem xét nội dung bài viết của phóng viên, tuy chỉ là tường thuật sự kiện lễ ra mắt sách, nhưng Toà soạn đánh giá nội dung chưa phù hợp nên quyết định gỡ bài. Chúng tôi xin nhận trách nhiệm và cáo lỗi quý vị độc giả", báo Nhân Dân thông báo trong đường link nơi từng tồn tại hai bài viết hiện đã bị gỡ.

Dù nội dung hai bài viết không còn nữa, nhan đề vẫn được giữ lại, lần lượt là "Chuyện với Thanh" : Cách tiếp cận mới về lịch sử cho bạn đọc trẻ của tác giả Nguyệt Anh xuất bản hôm 25/4 và "Chuyện với Thanh" : Từ lịch sử đến bản lĩnh ra khơi của tác giả Ngọc Đinh hôm 17/5.

Báo chí Việt Nam không thường nêu rõ lý do khi gỡ bài viết. Cách làm phổ biến nhất là âm thầm gỡ mà không có thông báo, giải thích nào. Do đó, việc báo Nhân Dân có lời giải thích, dù không rõ ràng, là đáng chú ý.

BBC News Tiếng Việt xem thông tin bên trong hai đường link nhờ tính năng Inspect của trình duyệt Chrome cho thấy cả hai bài đều bị "thay đổi" (modified) vào lúc 13 giờ 35 và 13 giờ 38 ngày 4/6, tức nhiều tuần sau khi được xuất bản.

Chúng tôi cũng đã gửi email đề nghị bình luận về vấn đề gỡ bài nói trên đến tác giả Nguyễn Thành Nam và báo Nhân Dân.

Quyết định của báo Nhân Dân dường như đã kéo theo hiệu ứng domino ở các cơ quan khác. Báo Sài Gòn Giải phóng hôm 8/5 cũng đăng bài giới thiệu về cuốn sách với nhan đề "Chuyện với Thanh" và những bài học giá trị từ lịch sử. Nhưng đến chiều 4/6, bài báo đã biến mất và thay vào đó là trang chủ của SGGP.

Trang Pháp luật Plus của Báo pháp luật (cơ quan của Bộ Tư Pháp) và Quân đội Nhân dân cũng đã gỡ bài về cuốn sách, tính đến cùng thời điểm.

Các bài khác về cuốn sách của các báo khác như Dân Trí, Đại biểu Nhân Dân và VnExpress vẫn còn hiển thị tính đến chiều 4/6.

Trước đó, mạng xã hội đã râm ran vài lời chỉ trích cuốn sách với cáo buộc "xuyên tạc lịch sử", "sử dụng từ ngữ bất kính" với lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Hồ Chí Minh vốn là một chủ đề nhạy cảm. Những cuốn sách hư cấu và phi hư cấu hay các diễn ngôn công khai về nhà sáng lập Đảng cộng sản Việt Nam thường được chính quyền Việt Nam quản lý chặt chẽ, lấy sự trung thành tuyệt đối với hình mẫu người cộng sản yêu nước, hy sinh quên mình của ông làm tôn chỉ.

Các ý kiến phản biện về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng hay bất kỳ thông tin tiêu cực nào về ông đều không được chia sẻ rộng rãi.

Cách giáo dục và tuyên truyền thần thánh hóa về ông cũng tạo ra trong dân chúng một nhận thức chung rằng ông là nhân vật hoàn hảo tuyệt đối, không có bất kỳ khiếm khuyết trần tục nào. Bất kỳ ý kiến tiêu cực nào về ông cũng bị coi là "bất kính", "báng bổ".

'Chuyện với Thanh' có nội dung gì ?

Chuyện với Thanh chính thức ra mắt vào hôm 25/4 trong một buổi lễ do Nhà xuất bản Hội Nhà văn, bên xuất bản cuốn sách, tổ chức.

Cuốn sách được viết dưới hình thức đối thoại giữa nhân vật Thanh và người thầy của mình, trong hành trình tìm kiếm những bài học thực tiễn từ lịch sử thông qua cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh.

Thanh, một sinh viên chưa từng thích học lịch sử, đặt câu hỏi cho người thầy để từ đó cô (và độc giả) tìm hiểu về các vấn đề lịch sử, tư tưởng, chiến lược phát triển đất nước và tư duy lãnh đạo của Hồ Chí Minh.

Tác giả Nguyễn Thanh Nam, vẫn theo lời nhà xuất bản, lấy cảm hứng từ cuốn sách Ho Chi Minh : A Life (Hồ Chí Minh : Một cuộc đời) của sử gia người Mỹ William J. Duiker, bên cạnh kinh nghiệm đứng lớp dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại trường Đại học VinUni của tỷ phủ Phạm Nhật Vượng – nơi sinh viên được "đặt câu hỏi, tranh luận, tìm kiếm lời giải cho những vấn đề tưởng chừng như quen thuộc".

Cuốn sách được miêu tả là một nỗ lực giúp khán giả trẻ dễ tiếp cận hơn với dữ liệu lịch sử thông qua đối thoại và tư duy phản biện, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức lịch sử theo cách truyền thống.

"Đồng thời, tác giả cũng nhấn mạnh một điểm quan trọng : Chủ tịch Hồ Chí Minh dù có sự nghiệp phi thường, trước hết vẫn là một con người. Và chính vì vậy, những kinh nghiệm, lựa chọn và suy ngẫm của Người mới có thể trở thành bài học cho các thế hệ sau", Nhà xuất bản Hội Nhà Văn cho hay trên trang web chính thức hôm 19/3.

Báo Nhân Dân viết gì ?

BBC sử dụng trang web WaybackMachine, cho phép xem lại nội dung cũ của các đường link đã bị gỡ hoặc thay đổi nội dung.

Theo đó, bài viết đăng hôm 25/4 của tác giả Nguyệt Anh đưa tin về sự kiện ra mắt sách hôm 25/4 do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn tổ chức, với sự góp mặt của ông Nam và bạn Thanh, một sinh viên trường VinUni và nguyên mẫu của nhân vật Thanh trong cuốn sách.

Tác giả Nguyệt Anh tường thuật lại những điểm chính của cuốn sách mà đơn vị xuất bản đã công bố trước đó, đồng thời cũng trích dẫn lời của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, phát biểu tại sự kiện.

Ông Thiều cho biết ông đã mang cuốn sách này về cho con dâu ông, người "làm trong lĩnh vực kinh tế, kiến thức về Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn rất mơ hồ, giống như nhiều người trẻ khác".

Bản thân ông Thiều cũng tưởng đã hiểu hết về Hồ Chí Minh cho đến khi đọc Chuyện với Thanh. Ông kêu gọi thay đổi cách tiếp cận lịch sử, không nên "đóng khung" nó vì nó luôn "chuyển động cùng với cách nhìn nhận đầy tính khoa học, nhân văn và sự hiểu biết của chúng ta".

Bài viết thứ hai được đăng hôm 17/5 của tác giả Ngọc Đinh đưa tin về sự kiện nói chuyện về cuốn sách với tác giả và bạn Thanh do Trung tâm Phát triển Giáo dục và Đào tạo (Văn phòng Bộ Giáo dục và Đào tạo phía nam) tổ chức vào hôm 9/5.

Tương tự tác giả Nguyệt Anh, tác giả Ngọc Đinh cũng thuật lại những điểm chính của cuốn sách và dẫn lời một số người tham gia sự kiện, với lời khen ngợi cuốn sách đã giúp họ nhìn Hồ Chí Minh theo một cách khác và sâu sắc hơn.

"Tiến sĩ Nam cho rằng điều quan trọng không phải đưa ra một câu trả lời tuyệt đối, mà là khuyến khích người trẻ dám đặt câu hỏi, tự tìm lời giải và chấp nhận rằng ở mỗi giai đoạn trưởng thành, cách nhìn về lịch sử có thể khác nhau.

Theo ông, hành trình đi tìm câu trả lời cho những vấn đề lớn của đất nước cũng chính là "hành trình trưởng thành của một thế hệ", theo bài viết.

Trước khi báo Nhân Dân gỡ bài hôm 4/6, một số tài khoản mạng xã hội đã lên tiếng chỉ trích cuốn sách Chuyện với Thanh, trong đó tài khoản Facebook Phan Trung Can được nhiều người nhắc đến.

Ông Can, tự nhận là đảng viên, cán bộ hưu trí, vào hôm 3/6 đã kêu gọi thu hồi, tiêu hủy cuốn sách này với cáo buộc "xuyên tạc trắng trợn lịch sử, dùng những ngôn từ rẻ tiền".

Đến chiều 4/6, tài khoản này, với hơn 19.000 người theo dõi, đã "hoan nghênh" quyết định gỡ bài của báo Nhân Dân và cám ơn các tài khoản Facebook khác "đã đấu tranh không khoan nhượng bảo vệ hình tượng, thân thế và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh".

Ông Phan Trung Can cũng là một trong những tiếng nói được nhiều người chú ý vì kịch liệt phản đối việc cuốn Nỗi buồn Chiến tranh của Bảo Ninh được vinh danh là một trong "50 tác phẩm văn học – nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất" cuối năm ngoái.

Ông Phan Trung Can là một trong những gương mặt đáng chú ý trong nhóm thường lên tiếng chỉ trích gay gắt các trí thức mà theo họ là có biểu hiện "xét lại", "lật sử", "chống phá", tức là tấn công bất kỳ ai có quan điểm khác so với tuyên truyền chính thống lâu nay của Đảng cộng sản Việt Nam. Họ chỉ trích bất kỳ ai có nhận xét tích cực về các nhân vật lịch sử như Vua Gia Long, Lê Văn Duyệt, Trương Vĩnh Ký.

'Người truyền bá tư tưởng Hồ Chí Minh'

Ông Nguyễn Thành Nam, tác giả cuốn Chuyện với Thanh, là một tiến sĩ toán học. Ông từng giữ cương vị tổng giám đốc Tập đoàn FPT từ năm 2009-2011.

Sau khi rời vị trí điều hành FPT, ông chuyển sang lĩnh vực giáo dục, đảm nhận chức vụ Phó Chủ tịch Hội đồng trường Đại học FPT và sáng lập FUNiX, một chương trình đào tạo trực tuyến.

Ông cũng tham gia giảng dạy tại Viện Khoa học và Giáo dục Khai phóng (VinUniversity).

Tại đây, chuyên môn nghiên cứu của ông là "sống và làm việc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh với lãnh đạo doanh nghiệp ở Việt Nam thời kì đổi mới", theo trang web của trường.

Ông Nam cũng là một trong các nhà đầu tư làm bộ phim Địa đạo - mặt trời trong bóng tối gây nhiều tiếng vang năm ngoái.

Ông còn là một trong những gương mặt khách mời trong chương trình podcast "Làm giàu" kiểu Cụ Hồ về những câu chuyện cuộc đời của Hồ Chí Minh với 13 tập trên YouTube.

Báo Nhân Dân, trong một bài viết hôm 15/5, vẫn còn hiển thị, miêu tả ông Nam là một "người truyền bá tư tưởng Hồ Chí Minh".

Làn sóng chỉ trích ông Nguyễn Thành Nam và sách Chuyện của Thanh, cùng với việc báo Nhân Dân gỡ bài, phơi bày một cuộc đụng độ khốc liệt giữa những người cùng yêu và tôn sùng cố lãnh tụ Hồ Chí Minh.

Điểm chung của họ là đều kính yêu thần tượng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, trong khi một bên vẫn giữ cách tiếp cận truyền thống về tôn sùng lãnh tụ, không chấp nhận các cách giải thích, mô tả mới nào về biểu tượng Hồ Chí Minh, thì bên kia đang tìm các phương cách mới để truyền bá tình yêu Hồ Chí Minh vào lớp trẻ, vốn được đánh giá là ngày càng ít quan tâm đến lịch sử do cách dạy sử đơn điệu lâu nay.

Nguồn : BBC, 05/06/2026