Tạp chí đặc biệt

Động cơ chính trị trong xung đột giữa Thái Lan và Cam Bốt ; Châu Âu đề xuất một kế hoạch hòa bình cho Ukraina ; Chiến lược "thân Trump" của chủ nhân giải Nobel hòa bình 2025 ; Anh Quốc khởi động chương trình cho giới trẻ hai bên sang làm việc và học tập…, trên đây là những chủ đề chính trong tạp chí thế giới đó đây tuần này.

Xe bọc thép của Thái Lan, xuất hiện tại tỉnh Surin, khu vưc biên giới giới với Cam Bốt, ngày 11/12/2025. Reuters – Athit Perawongmetha

Trong tuần vừa qua, tình hình tại biên giới giữa Thái Lan và Cam Bốt căng thẳng trở lại, với các vụ đụng độ quân sự gây thương vong cho cả hai bên, hàng ngàn người phải đi sơ tán. Hai nước cáo buộc nhau là bên vi phạm lệnh ngừng bắn do tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian.

Tại sao xung đột bùng nổ trở lại vào lúc này, theo chuyên gia về Đông Nam Á, bà Christine Cabasset, nghiên cứu tại trung tâm Đông Nam Á (Công anSE), thuộc đại học EHESS của Pháp giải thích :

"Thủ tướng Thái Lan, một trong những lãnh đạo của phe bảo thủ, tức là phe liên minh giữa hoàng gia và quân đội, sẽ ra tranh cử. Toàn bộ người dân Thái Lan sẽ đi bỏ phiếu trong vào tháng 3 năm 2026, và do đó, chính quyền Bangkok hiện nay có lợi, nếu có thể nói như vậy, trong việc củng cố lập trường của mình đối với Cam Bốt, biến Cam Bốt thành một quốc gia đối thủ.

Chính vì vậy tôi nghĩ rằng đợt giao tranh này có nhiều động cơ chính trị. Thực tế, cũng giống như vài tháng trước khi bạo lực giữa hai nước bùng phát, chẳng hạn như từ tháng 5 đến tháng 7, và chính cựu thủ tướng Cam Bốt, Hunsen, từng nắm quyền trong một thời gian rất dài, đã công khai tiết lộ cuộc điện thoại mà ông đã ghi âm mà không có sự đồng ý của thủ tướng Thái Lan, Phaong Tarn Shina Guattara". 

Giữa lúc giao tranh, vấn đề bom mìn trong khu vực cũng được coi là một điểm nóng, khiến căng thẳng leo thang, theo tường thuật của New York Times. Phía Thái Lan cáo buộc binh sĩ nước này bị thương do bom mìn mới được gài dọc biên giới trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước từ 6 tháng qua.

Về phần mình, Cam Bốt kiên quyết phủ nhận, khẳng định rằng những quả mìn đó là tàn dư từ cuộc nội chiến kết thúc năm 1999. Phía Cam Bốt cũng cho biết rằng những quả mìn được phát hiện và gây thương tích nằm ở khu vực do Thái Lan kiểm soát, và Cam Bốt không thể tiếp cận.

Cả hai nước đều ký kết Hiệp ước Ottawa, cấm mìn sát thương, tuyên bố đã phá hủy kho dự trữ loại vũ khí này và dọn sạch hầu hết bom mìn trên mặt đất. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là những quả mìn đó đến từ đâu và ai đã đặt chúng ở đó.

Khu vực biên giới phía tây bắc của Cam Bốt giáp với Thái Lan còn được biết đến với tên gọi vành đai mìn K5 trong những năm 1980. Chính phủ Phnom Penh do Việt Nam hậu thuẫn rải mìn tại đây, để ngăn chặn lực lượng Khmer Đỏ. Ban đầu, đó là những quả mìn được Liên Xô cung cấp cho Việt Nam.

Báo Mỹ kết luận rằng điều này cho thấy một thách thức kép : vừa phải xử lý di sản chiến tranh, vừa đối phó với cáo buộc quân sự hóa khu vực.

Châu Âu đề xuất kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina để "thử Putin"

Trong tuần này, hôm 11/12, tổng thư ký Liên Minh Bắc Đại Tây Dương, Mark Rutte đã đến Berlin, để thảo luận về chiến tranh Ukraina, đặc biệt là đề xuất của Mỹ, đề nghị Kiev nhượng bộ lãnh thổ. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Hoa Kỳ gần đây thay đổi chiến lược an ninh, dường như "sẵn sàng hy sinh an ninh của Châu Âu", để đạt được thỏa thuận với Nga. Mất đi sự ủng hộ từ Mỹ, uy tín của NATO dường như đang suy giảm.

Tại thủ đô Đức, ông Mark Rutt đã kêu gọi "thử" tổng thống Nga Vladimir Putin để xem liệu ông ấy muốn hòa bình hay không, bằng cách lập ra một kế hoạch được cả Châu Âu và Hoa Kỳ ủng hộ, sau đó đề xuất với Kiev, nhằm chấm dứt chiến tranh. Trong bài phát biểu tại Berlin, ông cũng lấy làm tiếc rằng "quá nhiều thành viên của NATO" không hiểu được mức độ đe dọa của Nga ở Châu Âu.

Về phía Đức, thủ tướng Friedrich Merz cho biết đã gửi đến tổng thống Trump một bản kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina. Từ Berlin, thông tín viên Thibault Pascal tường trình :

"Thủ tướng Đức hoan ngênh một ‘động lực mới’, trước các cuộc thảo luận nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraina. Ông Merz nhấn mạnh rằng cần phải đạt được một giải pháp khả dĩ, phải bao gồm Châu Âu và nhận được sự ủng hộ của Ukraina. Lãnh đạo Đức cũng giữ lập trường ngoại giao, khi được hỏi về việc ông Donald Trump đã tỏ ra mất kiên nhẫn, sau khi hội đàm với các lãnh đạo Đức và Pháp một ngày trước đó.

Về cuộc họp mà các nước Châu Âu muốn tổ chức vào cuối tuần này, đã được Đức xác nhận. Tổng thống Mỹ vẫn chưa quyết định liệu tham dự hay không, và ông Trump đã nói "chúng tôi không muốn mất thời gian". Ông Friedrich Merz cho biết đã gửi một đề xuất cho Hoa Kỳ, sửa đổi các đề nghị của Mỹ. Ông nói : "Trước hết, đó là những khả năng nhượng bộ lãnh thổ mà Ukraina sẵn sàng chấp nhận. Nhưng đó là vấn đề mà tổng thống Ukraina và người dân Ukraina phải tự quyết định. Chúng tôi đã nhắc lại điều đó với ông Trump. Ông Merz không tiết lộ chi tiết về những đề nghị của Kiev, trong khi chờ đợi phản ứng chính thức của Washington. 

Tuy nhiên, văn bản sửa đổi này, chắc chắn khác biệt với kế hoạch hòa bình ban đầu của ông Trump, vốn dự trù việc nhượng cho Nga những vùng lãnh thổ mà Matxcơva, hiện vẫn chưa kiểm soát được. Đề xuất đó đã bị Kiev và các nước Châu Âu bác bỏ và bị đánh giá là có lợi cho Nga.

Chiến lược "thân Trump" của chủ nhân giải Nobel Hòa Bình 2025

Một sự kiện đáng chú ý trong tuần vừa qua là lễ trao giải Nobel được tổ chức tại Oslo, với sự hiện diện của chủ nhân giải Nobel hòa bình, bà Maria Corina Machado. Đây là lần đầu bà xuất hiện trước công chúng kể từ nhiều tháng qua, sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Thuộc phe đối lập với tổng thống Nicolas Maduro, bà đã phải sống ẩn dật trong thời gian qua, và đã tìm cách bí mật rời khỏi Venezuela, với sự hỗ trợ của Mỹ, để đến Na Uy nhận giải.

Được ghi nhận vì những đóng góp cho quá trình chuyển đổi dân chủ ở Venezuela, bà Maria Corina Machado cũng đã gây không ít tranh cãi, với những quan điểm ủng hộ Donald Trump. Trong bài phát biểu sau khi giải thưởng được công bố, bà đã bày tỏ lòng biết ơn đến ông Trump và những đồng minh khác, và "dành tặng giải thưởng" về mặt tinh thần cho ông Trump vì những ủng hộ của ông đối với phong trào dân chủ.

Những nhận định này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Hoa Kỳ và chính quyền của Maduro (không được Mỹ và một số nước châu Mỹ La Tinh công nhận) đã leo thang trong thời gian gần đây, khi Mỹ điều động quân sự đến ngoài khơi Venezuela, tấn công vào tàu của Venezuela, nhân danh cuộc chiến chống ma túy.

Về lập trường của lãnh đạo phe đối lập Venezuela, giảng viên Thomas Posado, tại trường đại học Rouen, trả lời RFI Pháp ngữ, nhận định :

"Tại Venezuela có những nhà lãnh đạo chính trị phản đối Nicolás Maduro, phản đối việc lương chỉ khoảng một euro, phản đối một số biện pháp bắt giữ, hay cái chết của một số nhà lãnh đạo chính trị trong trại giam, một số tù nhân chính trị, nhưng họ không tán thành chính sách của Donald Trump, không cảm ơn Donald Trump về các vụ đánh bom ở vùng biển Caribé, và không cảm ơn Donald Trump khi lên nhận giải Nobel Hòa bình, và chiến lược của họ là không thuyết phục Donald Trump hành động, bao gồm cả hành động quân sự, chống lại đất nước của họ.

Nhưng đó là chiến lược mà Maria Corina Machado đã chọn. Đó là một chiến lược gây tranh cãi, nhất là khi tự coi mình là một người theo chủ nghĩa hòa bình và là người đoạt giải Nobel Hòa bình. Nhưng trên thực tế, điều này lại tạo điều kiện dễ dàng hơn cho Donald Trump áp dụng chủ nghĩa can thiệp quân sự chống lại kẻ thù của ông ở Mỹ Latinh. Toàn bộ hệ tư tưởng "Trumpist" ủng hộ Trump, góp phần hình sự hóa người Venezuela, hoặc ở Hoa Kỳ, đó là chiến lược chính trị mà Maria Corina Machado đã chọn".

Liên Hiệp Quốc : Nhân quyền bị đe dọa nghiêm trọng

Trong bối cảnh các vụ vi phạm nhân quyền ngày càng gia tăng ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột trên toàn thế giới, Cao Ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, hôm 10/12 vừa qua, đã đưa ra bản tổng kết đáng quan ngại, nhận định rằng quyền con người "đang trong tình trạng sinh tồn", bị đe dọa nghiêm trọng do bị cắt giảm ngân sách đáng kể từ các nhà tài trợ quốc tế.

Từ Genève, thông tín viên Jérémie Lanche tường trình :

Cao Ủy Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc chỉ chiếm 4 % ngân sách của Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí, cơ quan này đã buộc phải sa thải 300 nhân sự từ đầu năm nay và còn có thể tiếp tục cắt giảm.

Ngoài ra, cũng phải kể đến việc di dời những văn phòng tại Genève, đến Vienne hoặc Naironi. Đó là vấn đề nhân sự. Cuộc khủng hoảng ngân sách cũng cản trở công việc của những nhà điều tra của tổ chức này. Ủy viên Volker Turk giải thích :

"Hiện, chúng tôi chỉ có 50-60 % kinh phí cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc giảm khả năng điều tra, ghi lại những vụ vi phạm nhân quyền. Ví dụ, tại Cộng Hòa Công Gô, chúng tôi không có kinh phí để triển khai một ủy ban điều tra (được thành lập hồi đầu năm nay). Đúng vậy, hệ quả thật sự rất nặng nề".

Nguồn lực suy giảm, trong khi các lực lượng phản đối nhân quyền ngày càng gia tăng, và hiện diện rõ ràng hơn, và đáng lo ngại là họ không gặp khó khăn trong vấn đề gây quỹ. Ông Turk giải thích : "Tại Châu Âu, các nhóm chống nhân quyền hoặc phản đối bình đẳng giới, đã nhận được gần 1,2 tỷ đô la trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2023. Phần lớn các khoản tài trợ này đến từ những nhà quyên góp ở Châu Âu, Nga và Hoa Kỳ".

Trước việc nhiều nhà lãnh đạo quay lưng lại với nhân quyền, ủy viên Volker Turk kỳ vọng vào một liên minh tập hợp các Nhà nước, thành phố, cũng như là xã hội dân sự và các nhà hảo tâm để đưa nhân quyền trở lại vị trí trung tâm trong các hoạt động công.

Cấm trẻ vị thành niên dùng mạng xã hội có khả thi hay không ?

Úc là nước đầu tiên trên thế giới ra lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên, dưới 16 tuổi, liên quan đến tất cả các ứng dụng như Snapchat, TikTok Twitch, Instagram, Facebook THreads, Kick, X hay Youtube. Quy định này được coi là hình mẫu cho nhiều nước noi theo, dù nhiều chuyên gia phản đối. Vấn đề chính là làm sao có thể thực thi luật trên thực tế khi giới trẻ tiếp cận được nhiều loại công nghệ cho phép lách luật dễ dàng.

Thông tín viên Grégory Plesse từ Sydney, cho biết thêm :

Theo luật Úc, những nền tảng này phải tự xác minh độ tuổi của người dùng và họ có thể sử dụng bất kỳ biện pháp nào, ngoại trừ việc yêu cầu cung cấp bản sao giấy tờ tùy thân.

Vấn đề là những cách thức để xác minh, đặc biệt là việc nhận diện khuôn mặt (để xác minh độ tuổi), lại rất dễ bị qua mặt. Các nhà nghiên cứu Mỹ và Úc đã chỉ ra cách nay vài tuần rằng chỉ cần đeo mặt nạ Halloween, hoặc gắn râu giả là có thể đánh lừa các công nghệ này. Cũng phải lưu ý rằng tại Úc, cứ 3 người dùng mạng internet thì có một người sử dụng VPN, phần mềm cho phép ẩn hoặc thay đổi vị trí truy cập mạng.

Do đó, đối với những trẻ vị thành niên dưới 16 tuổi, họ có thể sử dụng các mạng xã hội mà không cần phải thực hiện bài kiểm tra xác minh độ tuổi. Sáng kiến của Úc đã truyền cảm hứng cho nhiều nước, trong đó có Pháp, và được coi là bong bóng thử nghiệm. Thế nhưng quả bóng bóng này có nhiều khả năng sẽ nổ tung.

Chi Phương