Đạt Lai Lạt Ma tuyên bố sẽ có người kế nhiệm ông sau khi ông qua đời

Geeta Pandey, Samira Hussain, BBC, 02/07/2025

Đạt Lai Lạt Ma, nhà lãnh đạo tinh thần Tây Tạng sống lưu vong, tuyên bố ông sẽ có người kế nhiệm sau khi ông qua đời, dập tắt mọi đồn đoán về việc liệu thể chế 600 năm tuổi này có kết thúc khi ông viên tịch hay không.

Nhà lãnh đạo tinh thần của Phật giáo Tây Tạng, người từng được trao giải Nobel Hòa bình, sắp bước sang tuổi 90

"Tôi khẳng định rằng thể chế này sẽ tiếp tục", ông nói trong một tin nhắn video vào đầu cuộc họp của các nhà lãnh đạo tôn giáo tại thị trấn Dharamshala thuộc dãy Himalaya.

Ông nói thêm rằng các thành viên trong văn phòng của Đạt Lai Lạt Ma sẽ tham khảo ý kiến của những người đứng đầu các truyền thống Phật giáo Tây Tạng và các nhà lãnh đạo tôn giáo khác để tìm kiếm và công nhận người kế nhiệm theo truyền thống trước đây.

Trong một thông điệp được xem là nhằm vào Trung Quốc, ông nhắc lại rằng "không ai khác có bất kỳ thẩm quyền nào để can thiệp vào vấn đề này".

Vị Đạt Lai Lạt Ma này đã trốn sang Ấn Độ vào năm 1959 sau một cuộc nổi dậy bất thành chống lại sự cai trị của Trung Quốc ở Tây Tạng.

Ông đã thành lập một chính phủ lưu vong tại thị trấn Dharamsala, nằm trên vùng đồi ở phía bắc Ấn Độ, và được coi là nguồn quyền lực thay thế đối với những người phản đối sự kiểm soát chặt chẽ của Bắc Kinh đối với Tây Tạng.

Sinh nhật quan trọng lần thứ 90 của ông vào ngày 6/7 sẽ diễn ra sau Hội nghị Tôn giáo Tây Tạng lần thứ 15 kéo dài ba ngày, bắt đầu từ sáng 2/7. Các hoạt động kỷ niệm đã bắt đầu từ ngày 30/6, tức ngày sinh của ông, theo lịch âm Tây Tạng.

Hơn 7.000 khách mời, bao gồm một số bộ trưởng Ấn Độ, sẽ tham dự lễ kỷ niệm. Nam diễn viên Hollywood Richard Gere, một tín đồ trung thành lâu năm, cũng có mặt.

Diễn viên Hollywood Richard Gere (bìa phải) là một tín đồ lâu năm của Đạt Lai Lạt Ma

Trong quá khứ, vị lãnh đạo tinh thần từng được trao giải Nobel Hòa Bình đã nhiều lần phân vân về việc có nên duy trì thể chế Đạt Lai Lạt Ma đã tồn tại hơn 600 năm hay không. Vài năm trước, ông nói rằng người kế nhiệm của mình có thể là một bé gái, hoặc có thể sẽ không có người kế nhiệm nào cả.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, ông cũng nói rằng nếu cộng đồng người Tây Tạng lưu vong tiếp tục ủng hộ vị trí này, điều mà trên thực tế đang diễn ra, thì thể chế đó sẽ tiếp tục và văn phòng của ông sẽ chọn ra người kế nhiệm.

Ông luôn nhấn mạnh rằng người kế nhiệm của mình sẽ được sinh ra bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc, điều khiến Bắc Kinh tức giận.

Mặc dù Đạt Lai Lạt Ma luôn ủng hộ "con đường trung đạo" để giải quyết vấn đề Tây Tạng - quyền tự trị thực sự trong phạm vi Trung Quốc - Bắc Kinh vẫn coi ông là một phần tử ly khai. Trung Quốc cho rằng điều kiện sống của người dân Tây Tạng đã được cải thiện đáng kể dưới sự cai trị của họ.

Youdon Aukatsang, một nghị sĩ trong Quốc hội lưu vong của Tây Tạng, cho biết vị Đạt Lai Lạt Ma hiện tại "là một lực lượng gắn kết và thống nhất phong trào Tây Tạng" và một số người Tây Tạng cho rằng cần sớm công nhận người kế nhiệm của ông vì lo ngại điều đó có thể ảnh hưởng đến cộng đồng và phong trào trong tương lai.

"Thể chế Đạt Lai Lạt Ma rất quan trọng đối với cuộc đấu tranh của người Tây Tạng. Đây cũng là biểu tượng của bản sắc Tây Tạng và là ngọn hải đăng của nơi trú ẩn tinh thần của chúng tôi. Điều đó sẽ tiếp tục. Tôi nghĩ sẽ có một khoảng trống, nhưng chúng tôi phải tiếp tục, chúng tôi không có lựa chọn nào khác", bà nói.

"Chúng tôi có những khoảng trống rất lớn cần phải lấp đầy nhưng chúng tôi phải lấp đầy chúng, đúng không ? Tôi nghĩ nhiều người sẽ phải đảm nhận vai trò đó, một người sẽ không đủ".

Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết Trung Quốc cũng dự kiến sẽ chỉ định vị Đạt Lai Lạt Ma kế tiếp của riêng họ.

"Trung Quốc sẽ lập luận rằng chỉ có Đảng Cộng sản Trung Quốc có trụ sở tại Bắc Kinh mới có thẩm quyền tìm ra sự tái sinh của Đạt Lai Lạt Ma", Dibyesh Anand, giáo sư Quan hệ Quốc tế tại Đại học Westminster, nói với BBC.

"Sau vài tháng hoặc vài năm, họ sẽ cho người của mình xác định một cậu bé và tuyên bố đó là Đạt Lai Lạt Ma tiếp theo, rồi áp đặt điều đó. Dĩ nhiên, phần lớn người Tây Tạng sẽ chối bỏ và phần lớn mọi người trên thế giới sẽ chế giễu chuyện đó. Nhưng đừng quên rằng Trung Quốc có rất nhiều nguồn lực và sẽ tìm cách áp đặt ý muốn của họ".

Bà Aukatsang cho biết "mặc dù nhiều năm qua Trung Quốc đã cố gắng kiểm soát khối óc và trái tim của người Tây Tạng bên trong Tây Tạng", nhưng Bắc Kinh đã "hoàn toàn thất bại".

Một vị Đạt Lai Lạt Ma do Trung Quốc lựa chọn, bà nói, "sẽ không được công nhận, không chỉ người Tây Tạng mà cả thế giới sẽ không công nhận vì Trung Quốc không có tính chính danh để tìm ra Đạt Lai Lạt Ma tương lai".

"Chúng tôi lo ngại nhưng chúng tôi biết rằng bất kể mối lo ngại của chúng tôi là gì, Trung Quốc sẽ đưa ra một Đạt Lai Lạt Ma của riêng họ, chúng tôi sẽ gọi đó là vị Đạt Lai Lạt Ma mà Trung Quốc công nhận. Tôi không lo rằng người đó sẽ có bất kỳ uy tín nào trong thế giới Tây Tạng hay thế giới Phật giáo".

Sẽ có hơn 7.000 người dự lễ sinh nhật lần thứ 90 của Đạt Lai Lạt Ma vào hôm 6/7

Các tín đồ Phật giáo Tây Tạng tin rằng các vị Lạt Ma cao cấp của họ sẽ được tái sinh, và một Đạt Lai Lạt Ma mới sẽ được các chức sắc Phật giáo lựa chọn nếu họ tin rằng người đó mang linh hồn của vị tiền nhiệm.

Vị Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 hiện tại sinh ngày 6/7/1935 tại một ngôi làng nhỏ của Tây Tạng, trong một gia đình nông dân và có tên khai sinh là Lhamo Dhondub.

Khi ông lên hai tuổi, một nhóm nhà sư cấp cao đã công nhận ông là hiện thân tái sinh của 13 vị Đạt Lai Lạt Ma trước đó.

Theo tiểu sử chính thức của ông, bằng chứng quyết định được đưa ra khi các nhà sư đưa cho cậu bé hai tuổi khi ấy một số đồ vật từng thuộc về người tiền nhiệm.

Cậu bé mới biết đi đã chỉ chính xác các vật phẩm thuộc về vị Đạt Lai Lạt Ma thứ 13 và nói rằng : "Cái này là của tôi. Của tôi".

Ông trở thành Đạt Lai Lạt Ma khi chưa tròn 4 tuổi, được giáo dục tại một tu viện Tây Tạng và có bằng tiến sĩ về triết học Phật giáo.

Nhưng vào năm 1950, khi ông 15 tuổi, quân đội của chính quyền Cộng sản mới thành lập của Mao Trạch Đông đã tiến vào Tây Tạng. Một năm sau, Trung Quốc soạn ra một bản thỏa thuận gồm 17 điểm nhằm hợp pháp hóa việc sáp nhập Tây Tạng vào Trung Quốc.

Một cuộc nổi dậy của người Tây Tạng vào năm 1959, nhằm chấm dứt sự cai trị của Trung Quốc đã bị đàn áp, hàng ngàn người biểu tình bị giết.

Đạt Lai Lạt Ma đã vượt biên sang Ấn Độ bằng đường bộ, cùng với 10.000 tín đồ rồi định cư tại Dharamsala, điều hành một chính phủ lưu vong từ đó. Năm 2011, ông từ bỏ vai trò chính trị của mình nhưng vẫn là nhà lãnh đạo tinh thần tối cao của Phật giáo Tây Tạng.

Một số người đã chạy trốn cùng ông vẫn nuôi hi vọng về việc trở về Tây Tạng.

"Tôi tin là tôi sẽ trở về Tây Tạng. Nếu không phải tôi, thì thế hệ sau của tôi chắc chắn sẽ trở về", Lobsang Choedon, 84 tuổi, người đã tham dự lễ kỷ niệm hôm 30/6 cho biết.

Con gái và các cháu của bà Choedon đều được sinh ra – và đã sống cả cuộc đời - ở Ấn Độ. Tuy nhiên, người cháu trai 15 tuổi của bà, Ngawang Lhundup, vẫn cảm thấy một sự gắn bó sâu sắc với quê hương tổ tiên.

Cậu đã nghe những câu chuyện về Tây Tạng từ khi còn nhỏ và nói rằng cậu sẽ cân nhắc đến việc đến thăm Tây Tạng mặc dù nơi này đang nằm dưới sự cai trị của Trung Quốc.

"Nhưng nếu nơi này không còn bị Trung Quốc chiếm, tôi sẽ rất vui mừng được quay trở lại Tây Tạng".

Geeta Pandey, Samira Hussain

Nguồn : BBC, 02/07/2025

********************************

Đạt Lai Lạt Ma chuẩn bị công bố người kế vị, Trung Quốc theo dõi sát sao

BBC, 01/07/2025

Đạt Lai Lạt Ma sẽ phát biểu tại một cuộc họp lớn kéo dài ba ngày của các nhân vật tôn giáo Phật giáo trong tuần này, trước sinh nhật lần thứ 90 của ông, khi các tín đồ đang chờ đợi vị lãnh tụ tinh thần Tây Tạng chia sẻ thông tin về việc kế vị – một động thái có thể khiến Trung Quốc khó chịu.

Tu viện Potala tại thành phố Lhasa, thuộc Khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc từng là nơi ở của Đạt Lai Lạt Ma cho đến khi vị Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 chạy sang Ấn Độ năm 1959. Hiện nay, nơi này là một bảo tàng và được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới - Getty Images

Bắc Kinh xem Đạt Lai Lạt Ma – người đã rời Tây Tạng năm 1959 sau một cuộc nổi dậy thất bại chống lại sự cai trị của Trung Quốc, là một phần tử ly khai và tuyên bố họ sẽ chọn người kế vị ông, theo hãng tin Reuters.

Tuy nhiên, Đạt Lai Lạt Ma nói rằng người kế vị của ngài sẽ được sinh ra bên ngoài Trung Quốc và kêu gọi các tín đồ từ chối bất kỳ ai do Bắc Kinh chọn lựa.

Theo tín ngưỡng của Phật giáo Tây Tạng, các vị Lạt Ma giác ngộ sẽ tái sinh để tiếp tục sứ mệnh tâm linh của họ.

Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 sẽ tròn 90 tuổi vào hôm 6/7 và ông đã nói rằng sẽ tham vấn các cao tăng và những người khác vào thời điểm này để chia sẻ những dấu hiệu có thể giúp xác định người kế vị – có thể là một bé trai hoặc bé gái – sẽ được tìm thấy ở đâu sau khi ông viên tịch.

"Phần đời còn lại của tôi, tôi sẽ dành để phục vụ lợi ích của người khác, trong khả năng và phạm vi rộng nhất có thể", Đạt Lai Lạt Ma nói với các tín đồ trong buổi cầu nguyện trường thọ cho ông vào hôm 30/6.

"Sẽ có một khuôn khổ nào đó để chúng ta thảo luận về sự tiếp nối của thể chế Đạt Lai Lạt Ma", ông nói, nhưng không giải thích thêm.

Trước đó, ông từng nói rằng có thể sẽ tái sinh tại Ấn Độ – nơi ông đang sống lưu vong gần thị trấn Dharamshala, nằm ở dãy Himalaya phía bắc Ấn Độ.

Ông được xác định là hóa thân của Đạt Lai Lạt Ma tiền nhiệm khi mới hai tuổi.

Bà Dolma Tsering Teykhang, Phó Chủ tịch Quốc hội của chính quyền Tây Tạng lưu vong tại Dharamshala, cho biết thế giới cần nghe trực tiếp từ Đạt Lai Lạt Ma về vấn đề này, vì trong khi Trung Quốc "cố gắng bôi nhọ ngài bất cứ khi nào có thể... họ cũng đang tìm cách thiết lập các quy định nhằm kiểm soát việc tái sinh của Đức Đạt Lai Lạt Ma".

"Trung Quốc đang tìm cách chiếm đoạt thể chế này ... vì mục đích chính trị của họ", bà nói.

"Chúng tôi mong hóa thân của Đức Đạt Lai Lạt Ma sẽ ra đời không chỉ để duy trì sự tồn tại của Tây Tạng là một nền văn hóa, tôn giáo và quốc gia độc lập, mà còn vì hạnh phúc của toàn nhân loại".

Ông Thupten Ngodup, Quốc sư Tây Tạng, cho biết thông thường việc thảo luận về sự tái sinh không diễn ra khi vị Lạt Ma vẫn còn sống, nhưng tình hình hiện nay đã khác vì "chính phủ Trung Quốc đang can thiệp".

Bắc Kinh từng tuyên bố vào tháng Ba rằng Đạt Lai Lạt Ma chỉ là một nhân vật chính trị lưu vong và "không có quyền đại diện cho người dân Tây Tạng".

Trung Quốc cho biết họ sẵn sàng thảo luận về tương lai của ông nếu ông thừa nhận rằng Tây Tạng và Đài Loan là những phần không thể tách rời của Trung Quốc – một đề xuất mà chính phủ lưu vong Tây Tạng đã bác bỏ.

'Như thể ngài không còn ở đây'

Hội nghị tôn giáo trong tuần này, được tổ chức lần đầu tiên kể từ năm 2019, sẽ có sự tham dự của hơn 100 lãnh đạo Phật giáo Tây Tạng và sẽ chiếu một bài phát biểu qua video của Đạt Lai Lạt Ma.

Ngôi sao Hollywood Richard Gere, một người theo Phật giáo Tây Tạng lâu năm, sẽ là một trong những đại biểu tham dự, theo ban tổ chức.

Đạt Lai Lạt Ma sẽ tham gia buổi cầu nguyện do chính phủ Tây Tạng lưu vong tổ chức vào ngày 5/7 và tham gia lễ mừng sinh nhật vào ngày hôm sau, theo lịch trình được công bố.

Ông sẽ phát biểu trong lễ mừng sinh nhật khoảng nửa tiếng. Bộ trưởng Nội các phụ trách các vấn đề quốc hội Ấn Độ, ông Kiren Rijiju, cùng một số quan chức Ấn Độ khác dự kiến sẽ tham dự.

Người dân Tây Tạng đã cầu nguyện cho sức khỏe và trường thọ của Đạt Lai Lạt Ma, đặc biệt sau ca phẫu thuật đầu gối ở Mỹ vào năm ngoái, dù ông từng nói với Reuters vào tháng 12 rằng ông có thể sống đến 110 tuổi.

Vị Đạt Lai Lạt Ma trước đó viên tịch ở tuổi 58.

Đạt Lai Lạt Ma và các quan chức Tây Tạng cho biết đã có hệ thống tổ chức để chính phủ lưu vong tiếp tục công việc chính trị, trong khi nhân viên của Quỹ Gaden Phodrang của Đạt Lai Lạt Ma sẽ tìm kiếm và xác nhận người kế vị.

Đạt Lai Lạt Ma hiện tại đã thành lập quỹ này vào năm 2015, bao gồm cả các cán bộ cấp cao là nhiều trợ lý thân cận của ông.

Bà Teykhang và các quan chức Tây Tạng khác cho biết Đạt Lai Lạt Ma đã chuẩn bị cho người dân về ngày ông ra đi, đặc biệt thông qua quyết định năm 2011 nhằm chuyển giao vai trò chính trị cho một chính phủ dân chủ được bầu – kết thúc truyền thống 368 năm vừa là lãnh đạo tinh thần vừa là lãnh đạo thế tục của người Tây Tạng.

"Vì ngài đã đến với chúng ta dưới hình hài con người, chúng ta phải chấp nhận sẽ có lúc ngài không còn ở bên cạnh", bà Teykhang nói.

"Thánh Đức Đạt Lai Lạt Ma đã thực sự chuẩn bị cho chúng tôi cho ngày đó, ngài khiến chúng tôi hành động như thể ngài không còn ở đây".

Nguồn : BBC, 01/07/2025