Sông Sài Gòn là trục phát triển chiến lược của TP.HCM tầm nhìn 100 năm tới - Ảnh Nhật Thịnh

Về lý thuyết, để cả nước đạt 10% trong bối cảnh hiện nay, nền kinh tế phải đối mặt với các nghịch lý :

Một là nếu so sánh với Trung Quốc, muốn tăng trưởng 10%, tỉ lệ tích lũy và đầu tư toàn xã hội phải đạt trên 35% đến 40% GDP (tương đương mô hình Trung Quốc thời kỳ đỉnh cao). Vấn đề là hệ số ICOR của Việt Nam hiện dao động quanh mức 6.0 - 6.5 (tức cần hơn 6 đồng vốn đầu tư mới tạo ra 1 đồng tăng trưởng GDP). Tức là nếu muốn tăng 10% của 500 tỉ (GDP hiện tại của Việt Nam) thì nhà nước phải huy động vốn 300 tỉ/năm, tổng cộng 1.500 tỉ cho 5 năm (2026-2030). Nguy cơ là việc bơm quá nhiều vốn vào hạ tầng khi năng lực hấp thụ không theo kịp, hệ quả tức thời là lạm phát và nợ xấu hệ thống ngân hàng.

Hai là bối cảnh kinh tế toàn cầu đã khác. Giai đoạn Trung Quốc tăng trưởng hai con số (1990–2007) là kỷ nguyên vàng của toàn cầu hóa, thương mại tự do và chuỗi cung ứng mở rộng không giới hạn. Hiện nay thế giới bước vào thời kỳ phân mảnh địa kinh tế với chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, với rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh (CBAM của EU) trong khi nhu cầu tiêu dùng của các thị trường xuất khẩu lớn (Mỹ, châu Âu) chậm lại. Một nền kinh tế có độ mở thương mại lên tới 180% - 200% GDP như Việt Nam không thể tăng trưởng hai con số nếu nhu cầu bên ngoài thu hẹp.

Ba là tiềm năng nội tại đã đạt giới hạn. Xưa nay tăng trưởng của Việt Nam dựa vào FDI, với mồi câu là "quĩ đất" và thâm dụng lao động giá rẻ. Cả hai "mồi câu" đã tiệm cận mức giới hạn. Động lực duy nhứt để khai mở là tăng "năng suất nhân tố tổng hợp" (TFP) thông qua đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh. Cái khó là những lãnh vực này cần thời gian (nhiều năm) để tích lũy chớ không thể tạo đột biến ngay trong ngắn hạn.

Trường hợp Thành Hồ với bí thư Trần Lưu Quang, xét về mặt kinh tế học vĩ mô, khả năng Thành phố Hồ Chí Minh đạt tăng trưởng GRDP hai con số trong ngắn hạn là rất thấp và gần như không khả thi vì các lực cản từ cấu trúc.

Thứ nhứt do hiệu ứng qui mô nền kinh tế lớn. GRDP của Thành phố Hồ Chí Minh chiếm khoảng 1/6 qui mô cả nước. Khi qui mô kinh tế đã đạt hàng chục tỉ đô la, để tăng 1% GRDP đòi hỏi lượng vốn đầu tư và năng suất mới cực lớn, không thể so sánh với Quảng Ninh, Bắc Giang, Hải phòng là các tỉnh có qui mô nhỏ.

Thứ hai là các động lực truyền thống đã đạt mức giới hạn. Quĩ đất công nghiệp đã cạn kiệt, lao động không còn ở "giá rẻ". Chi phí mặt bằng và nhân công tại Thành Hồ thuộc hàng cao nhứt nước.

Thứ ba là hạ tầng đô thị quá tải : Tình trạng kẹt xe, ngập nước, thiếu hụt logistics nội đô… đã làm phát sinh chi phí giao dịch khổng lồ, triệt tiêu biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Thứ tư là mô hình động lực mới chưa kịp bù đắp. Những nỗ lực về chuyển đổi sang kinh tế số, tài chánh quốc tế, dịch vụ cao cấp và công nghệ cao cần nhiều vốn và thời gian (5 đến 10 năm) để hình thành hệ sinh thái và đóng góp vào GRDP. Hiện tại, giai đoạn giao thời này tạo ra một "trì trệ về tăng trưởng".

Vấn đề khác của Thành Hồ là việc vừa chậm thu ngân sách, vừa đấu giá đất không được tốt đẹp, phát sinh từ cơ chế TOD.

(Mô hình TOD - Transit-Oriented Development - Phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, nhằm mục đích tạo ra nguồn tài chánh bền vững cho các tuyến métro đô thị và các tuyến vành đai lớn. Khác với mô hình BT "Đổi đất lấy hạ tầng", kiểu nhà đầu tư làm hạ tầng, nhà nước thanh toán bằng "đất". Mô hình TOD áp dụng qua 4 bước : 1/ nhà nước qui hoạch hạ tầng. 2/ thu hồi quĩ đất phụ cận. 3/ Đấu giá đất. 4/ Lấy tiền làm hạ tầng).

Thí dụ : Để có đất sạch bán kính 500m quanh nhà ga đem đấu giá, Thành Hồ phải chi hàng ngàn tỉ đồng đền bù trước. Trong khi ngân sách đầu tư công bị hạn chế, việc thu hồi đất vùng phụ cận đòi hỏi nguồn lực đối ứng ban đầu rất lớn. Việc điều chỉnh qui hoạch đô thị xung quanh nhà ga (tăng tầng cao, mật độ xây dựng, hệ số FAR…) phải thông qua nhiều qui trình với những thủ tục pháp lý rắc rồi (kiểu luật này bóp miệng luật kia, nào là Luật Quy hoạch, Luật Đất đai cũng như các qui chuẩn xây dựng quốc gia). Vấn đề là nhà đầu tư chỉ đấu giá đất với giá "coi được" chỉ khi tuyến Metro thực sự vận hành hoặc chắc chắn về tiến độ. Các tuyến Metro tại Sài gòn như tuyến số 1 kéo dài gần hai thập niên, tuyến số 2 chậm tiến độ bắt đầu giải phóng mặt bằng, hệ quả làm cho việc định giá và đấu giá đất phụ cận không thể đạt mức giá tối ưu.

Ngoài ra Thành Hồ chỉ được giữ lại khoảng 18% - 21% nguồn thu ngân sách địa phương để tự chi tiêu và đầu tư. Phần lớn dòng tiền của Thành Hồ nộp về Trung ương để tái phân bổ, trong đó có việc tiền dân Sài gòn xây dựng cơ sở hạ tầng cho Quảng Ninh "cất cánh" và để ông Quản Minh Cường "nổ như bom nguyên tử". Với số tiền "còm cõi" còn lại Thành Hồ không có đủ tiền mặt để làm "vốn mồi" để thu hút vốn xã hội (đặc biệt là tiền bồi thường, giải phóng mặt bằng vốn chiếm tới 50% - 70% tổng mức đầu tư một dự án).

Do đó, mức tăng trưởng hợp lý của Thành Hồ trong giai đoạn hiện nay dao động quanh mức 7% - 8%/năm, là mức tăng trưởng rất "tích cực" đối với một đô thị ở qui mô này.

Mở rộng vấn đề : sự bế tắc của Thành Hồ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu) tạo ra "mắt xích yếu" cho mục tiêu tăng trưởng quốc gia.

Tăng trưởng kinh tế của Việt Nam lâu nay vận hành theo mô thức : 1/ Vốn đầu tư công đóng vai trò "vốn mồi", 2/ vốn mồi nhằm hoàn thiện hạ tầng, 3/ hạ tầng hoàn chỉnh sẽ thu hút vốn xã hội (FDI, doanh nghiệp tư nhân) và 4/ tạo ra sản lượng GDP.

Khác với nguồn vốn tư nhân linh hoạt, vốn công đòi hỏi qui trình kiểm tra phức tạp. Khi một dự án hạ tầng lớn tại miền Nam bị "nghẽn do thể chế" (pháp lý) vài năm, hàng chục ngàn tỉ đồng vốn tư nhân chờ ăn theo (bất động sản công nghiệp, kho bãi logistics, nhà máy phụ trợ) lập tức bị "đóng băng". Vùng Đông Nam Bộ và Thành phố Hồ Chí Minh đóng góp gần một phần ba qui mô kinh tế và hơn một nửa nguồn thu ngân sách quốc gia. Các tỉnh miền Bắc dù tăng trưởng 10% - 15% cũng không thể gánh nổi sự sụt giảm tốc độ của cỗ máy kinh tế miền Nam nếu vùng này chỉ tăng trưởng ở mức 5% - 7%.

Tức là gì ? Là "đừng hót nữa những lời chim chóc" nha ông Quản Minh Cường.

Nhắc lại là ngay cả khi giao Quảng Ninh cho một đảng viên "dở nhứt đảng" quản lý thì kinh kế tỉnh này vẫn phát triển "hai số". Trên một chuyến bay đường dài, phi cơ đã cất cánh và phi công đã gài chế độ "bay tự động", bất kỳ hành khách nào cũng có thể ngồi vào ghế phi công trưởng để "quản lý" máy bay.

Không cần phải "nổ" lớn như vậy. Nếu không có vốn từ Thành Hồ xây dựng hạ tầng cơ sở cho Quảng Ninh (và các tỉnh thuộc dự án Hai hành lang một vành đai), thì lấy cái gì để các tỉnh này phát triển GRDP "hai số" ?

Trương Nhân Tuấn

Nguồn : facebook.com/nhantuan.truong, 19/10/2006