Theo báo chí Việt Nam, chính quyền tỉnh Đồng Nai vừa gửi "tối hậu thư" cho các bên liên quan đến việc thực hiện hai dự án kết nối với phi trường Long Thành.

Công trường xây dựng phi trường Long Thành. (Hình : Văn Trung/Tuổi Trẻ)

Dự án thứ nhất là nâng cấp đường 25B, dài khoảng 9 cây số, kết nối trung tâm xã Nhơn Trạch với quốc lộ 51 (con đường kết nối quốc lộ 1 với thành phố Vũng Tàu). Dự án thứ hai là xây dựng đường 25C, dài 2,5 cây số, kết nối quốc lộ 51 với hương lộ 19 (con đường kết nối các xã ở Long Thành với nhau và dẫn vào phi trường Long Thành).

Vốn đầu tư cho dự án đường 25B khoảng 650 tỷ đồng, đã khởi công từ cuối 2024, lẽ ra phải hoàn thành vào đầu 2026 nhưng đến giờ mới thực hiện được 44% khối lượng. Vốn đầu tư cho dự án đường 25C khoảng 1.500 tỷ đồng, cũng khởi công từ cuối 2024 phải hoàn thành vào tháng 6 năm nay nhưng đến giờ mới thực hiện được 1% khối lượng.

Dự án đường 25B có 30% diện tích chưa thể bàn giao, còn dự án đường 25C có 65% diện tích chưa thể bàn giao vì các bên có liên quan (địa phương, nhà thầu) không thể phối hợp đồng bộ !

"Tối hậu thư" yêu cầu tất cả các bên có liên quan phải hoàn thành việc "giải phóng mặt bằng" trong tháng này và phải "phấn đấu" để có thể "thông xe kỹ thuật" ở quý tới.

"Tối hậu thư" chính là một trong những ví dụ minh họa mới nhất cho cả tâm lẫn tầm của chính quyền trong việc xây dựng phi trường Long Thành – "biểu tượng của khát vọng phát triển đất nước" !

***

Cũng liên quan đến phi trường Long Thành, ông Trần Lưu Quang, bí thư Thành phố Hồ Chí Minh, vừa tuyên bố rằng chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng lộ trình cụ thể để triển khai các dự án metro kết nối với phi trường Long Thành. Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh sắp khởi công xây dựng thêm hai tuyến metro, một vào tháng tới, một vào tháng 6.

Ông Quang xác nhận, tổng bí thư đã giao nhiệm vụ cho Thành phố Hồ Chí Minh giải quyết bài toán kết nối phi trường Tân Sơn Nhất và phi trường Long Thành. Do xây dựng metro phải mất tối thiểu năm năm nên trước mắt, việc kết nối hai nơi phụ thuộc bằng đường bộ.

Cho dù vào lúc này có nhiều tuyến đường, cao tốc đang được "đẩy nhanh tiến độ triển khai, thi công để sớm hoàn thành và kết nối với phi trường Long Thành" nhưng hãy ngoái nhìn việc thực hiện các công trình đường bộ như vừa kể ở đầu bài, rõ ràng, việc di chuyển giữa hai phi trường cầm chắc sẽ mất vài tiếng và cứ thế tiếp diễn ít nhất cũng phải vài năm. Điều đó đồng nghĩa với hiệu quả khai thác phi trường Long Thành không những không sinh lợi mà còn tạo thêm nợ !

Có một điều vừa khôi hài, vừa đáng lo là chuyện ông Quang khẳng định, hệ thống công quyền đang "nghiên cứu kịch bản" nhằm đạt yêu cầu mà tổng bí thư đề ra "phải giới hạn thời gian di chuyển giữa hai phi trường trong 30 phút". Theo ông Quang, với quãng đường khoảng 60 cây số, giải pháp khả thi là "vận hành các chuyến tàu chạy thẳng, không dừng tại các ga trung gian" !

Tổng bí thư có thể không biết gì về tương quan giữa quy hoạch và kinh tế giao thông nhưng chẳng lẽ toàn bộ hệ thống công quyền cũng không hề bận tâm về hiệu quả đầu tư ?

Để đi từ phi trường Tân Sơn Nhất đến phi trường Long Thành và ngược lại trong 30 phút, tàu phải di chuyển khoảng 60 cây số trong 20 phút (phải chừa khoảng mười phút cho tiếp cận, thời gian lên xuống), nghĩa là phải chi nhiều tiền hơn để đầu tư cho hệ thống metro vận hành với tốc độ cao hơn bình thường (120 km/h-160 km/h).

Liệu có hợp lý khi chi từ năm đến hàng chục tỷ Mỹ kim chỉ nhằm vận chuyển hành khách trung chuyển từ phi trường này đến phi trường kia ? Theo ước đoán, số lượng hành khách có nhu cầu trung chuyển chỉ tối đa là 5% tổng số hành khách, con số đó có đáng để bỏ qua số người có nhu cầu từ những nơi khác đến hai phi trường này ? Tại sao chỉ tính toán "tối ưu" cho hành khách trung chuyển mà không tính toán tối ưu cho những người có nhu cầu di chuyển từ Bình Dương, trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, Thủ Đức, Biên Hòa, Vũng Tàu đến phi trường Long Thành và ngược lại ?

Để đạt yêu cầu "phải giới hạn thời gian di chuyển giữa hai phi trường trong 30 phút", hệ thống công quyền phải bù lỗ bao nhiêu mỗi tháng, mỗi năm, khi hăm hở lao theo hướng "vận hành các chuyến tàu chạy thẳng, không dừng tại các ga trung gian" và tự gạt bỏ số hành khách tiềm năng mà tuyến metro sẽ hình thành trong tương lai có thể vận chuyển ?

Cần nhớ, gạt bỏ khách, giảm doanh thu thì phải tăng bù lỗ, các khoản chi cho bù lỗ chính là nội lực quốc gia, là vốn xã hội, tại sao dân chúng phải gánh chi phí khổng lồ để thỏa mãn ý chí một cá nhân trong khi các đô thị, các vùng trong khu vực còn vô số nhu cầu đã được xác định là cấp bách nhằm thiết lập sự ổn định của giao thông nhưng đang bị đình trệ vì thiếu vốn đầu tư ?

Trước, hệ thống chính trị, hệ thống công quyền khăng khăng phải đầu tư xây dựng phi trường Long Thành vì phi trường Tân Sơn Nhất không còn phù hợp với quy hoạch phát triển vùng. Giờ, tại sao lại biến phi trường Tân Sơn Nhất thành tâm và dốc tiền vào việc thiết kế tuyến metro Tân Sơn Nhất – Long Thành để bảo đảm thời gian di chuyển phải trong vòng 30 phút ?

Chỉ đạo của tổng bí thư chỉ là "mệnh lệnh chính trị" nhưng cả hệ thống chính trị, hệ thống công quyền rùng rùng chuyển động để thực thi, không thèm bận tâm đến những công đoạn tối thiểu phải thực hiện trước khi quyết định đầu tư : Dự báo nhu cầu, mời gọi phản biện, so sánh các phương án, phân tích chi phí/lợi ích.

Thay vì ra quyết định dựa trên dữ liệu, mô hình giao thông, các phân tích kinh tế, hệ thống chính trị, hệ thống công quyền lại tiếp tục buộc hệ thống quy hoạch-kỹ thuật-tài chính phải uốn theo "mệnh lệnh chính trị" thì có khác gì "tạo điều kiện" cho thế hệ kế nhiệm ông Tô Lâm lên án ông ta như ông ta vừa mới lên án thế hệ tiền nhiệm về quyết định đầu tư xây dựng phi trường Long Thành ? Chẳng lẽ đó là đặc điểm của dân chủ xã hội chủ nghĩa ? 

Mới đây, tại cuộc họp tổng kết hoạt động ba tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ trong các tháng còn lại, ông Tô Lâm đã yêu cầu Ban Chỉ đạo trung ương về Phòng Chống Tham Nhũng, Lãng Phí, Tiêu Cực theo dõi việc xử lý vụ án xảy ra tại Tổng công ty Cảng Hàng Không Việt Nam (ACV). Điều đó có nghĩa là hoạt động điều tra-truy tố-xét xử sẽ được tiến hành nghiêm khắc hơn bình thường.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đến thị sát công trình xây dựng phi trường Long Thành, tháng 12/2025. (Hình : Báo Nhân Dân)

Vụ án xảy ra tại ACV là vụ án thứ hai liên quan đến việc xây dựng phi trường Long Thành, "biểu tượng cho khát vọng phát triển của đất nước" chưa hoàn thành nhưng đã phát sinh hai đại án.

Đại án đầu tiên liên quan đến việc thu hồi đất – giải phóng mặt bằng. Đại án này đã đưa 25 cá nhân trong đó có chủ tịch huyện Long Thành, 22 cán bộ huyện và xã, hai người môi giới vào tù vì nhiều tội khác nhau : "Vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất", "thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng", "nhận hối lộ", "đưa hối lộ". Nói một cách ngắn gọn, có ít nhất 25 cá nhân tận dụng "chủ trương" dựa vào "biểu tượng cho khát vọng phát triển của đất nước" kiếm tiền bỏ túi bằng cách xác nhận sai nguồn gốc đất, giả mạo hồ sơ bồi thường.

Đại án thứ hai liên quan đến việc tổ chức đấu thầu, chọn nhà thầu tham gia dự án xây dựng phi trường Long Thành. Trước mắt, chỉ mới có hai lãnh đạo của ACV là ông Vũ Thế Phiệt (chủ tịch Hội đồng quản trị) và ông Nguyễn Tiến Việt (thành viên Hội đồng quản trị kiêm phó tổng giám đốc) bị bắt vì "vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng" (nhận hối lộ khi giao thầu). Với yêu cầu mà ông Tô Lâm vừa đề ra, theo "thông lệ", sẽ có thêm nhiều người, thuộc nhiều cơ quan, doanh nghiệp khác bị bắt.

Nhìn một cách tổng quát, trong vòng ba tuần vừa qua, chính trường Việt Nam xuất hiện một ông Tô Lâm mà nhận thức khác hoàn toàn với ông Tô Lâm tồn tại trước đó ba tháng !

***

Ngày 13/11/2025, khi đến thị sát công trình xây dựng phi trường Long Thành, ông Tô Lâm tuyên bố công trình này là "biểu tượng cho khát vọng phát triển của đất nước" và yêu cầu phải hoàn tất thi công vào cuối năm 2025. Ông Tô Lâm xác định phi trường Long Thành là "công trình trọng điểm quốc gia", hoàn tất thi công chính là "nhiệm vụ trọng điểm".

Khoảng mười ngày sau, văn phòng Ban Chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam phát hành thông báo "kết luận của tổng bí thư về sân bay Long Thành". Theo đó, phi trường Long Thành phải trở thành "điểm đến hấp dẫn, vượt các sân bay hàng đầu trong khu vực", phải là "trung tâm trung chuyển hàng không". Cứ như thông báo, ông Tô Lâm vẫn nhiệt thành với các chỉ đạo của giới lãnh đạo đảng, quốc hội, chính phủ, vẫn bám sát các nghị quyết ban hành trong hai thập niên, tiếp tục tái khẳng định phi trường Long Thành là "động lực chiến lược cho sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước" !

Thế rồi chẳng rõ được ai "độ", ngày 25/02/2026, tại một hội nghị toàn quốc do Bộ Chính trị và Ban bí thư của Ban Chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam tổ chức, ông Tô Lâm đột nhiên đổi giọng. Phi trường Long Thành đột nhiên trở thành ví dụ để ông chỉ trích về "những bất cập trong hoạt động của khối doanh nghiệp nhà nước". Khoản vốn 16 tỷ USD đầu tư cho phi trường Long Thành bị tổng bí thư chê trách là "kinh khủng", đặc biệt là khi ông đòi so với những công trình tương tự của các quốc gia trong khu vực thì không ai chứng minh được sự vượt trội dù chi hơn rất nhiều.

Ông Tô Lâm khoe đã chất vấn, bao lâu thì thu hồi được 16 tỷ USD để trả lại cho nhà nước, mỗi năm phi trường Long Thành sẽ đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng kinh tế quốc gia nhưng chẳng ai trả lời được những thắc mắc đó !

Sau khi ông Tô Lâm lên tiếng, hệ thống truyền thông lập tức nhập cuộc. Họ bới tìm, phủi bụi, mang ra dùng lại những phân tích hay/dở, thiệt/hơn mà các chuyên gia cả trong lẫn ngoài Việt Nam liên tục bày ra trong hàng chục năm nhằm can gián việc xây dựng phi trường Long Thành nhưng bị tập thể, trong đó có ông Tô Lâm từng thẳng tay vứt vào sọt rác !

***

Trung tuần tháng 7/2015, Quốc hội khóa 13 của Cộng Hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua nghị quyết số 94/2015/QH13 về "Chủ trương đầu tư dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành". Tại Khoản 6, Điều 2 của nghị quyết vừa dẫn, Quốc hội xác định, chậm nhất là năm 2025 phải hoàn thành và đưa vào khai thác công trình với công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm.

Nếu so yêu cầu của nghị quyết số 94/2015/QH13 với các diễn biến trên thực tế và những tuyên bố gần đây của giới hữu trách tại Việt Nam thì ít nhất việc khai thác thương mại phi trường Long Thành sẽ trễ hơn nửa năm (dự kiến đến tháng 6/2026, mới có thể khai thác thương mại).

Theo các số liệu đã được công bố, ít nhất Việt Nam cũng đã rót vào dự án xây dựng phi trường Long Thành 4,23 tỷ USD, trong đó có 1,28 tỷ là vốn vay của ba ngân hàng lớn nhất tại Việt Nam với thời hạn vay là 20 năm.

Giả dụ lãi suất cho khoản vay 1,28 tỷ USD là 5%, riêng tiền lãi phải trả cho sáu tháng chậm trễ trong việc đưa phi trường Long Thành vào khai thác thương mại sẽ khoảng 45 triệu USD. Nếu lãi suất là 6%, tiền lãi sẽ phải trả cho sáu tháng chậm khai thác thương mại khoảng 54 triệu USD. Còn lãi suất là 8% thì số tiền mất cho lãi, không sinh lợi sẽ khoảng 72 triệu USD. Ngoài ra còn phải kể đến những khoản có thể thu được trong sáu tháng nếu hoàn thành đúng hạn (phí cất hạ cánh, phí phục vụ hành khách, cho thuê mặt bằng thương mại, logistics, dịch vụ mặt đất) nhưng chẳng nhặt được đồng nào

Không chỉ có chi phí tăng do tiến độ chậm trễ. Giờ, dự án xây dựng phi trường Long Thành đang đối diện với tất cả những rủi ro đã từng được các chuyên gia cảnh báo và vì thế mà họ từng ra sức can gián đừng dốc tiền vào công trình này : Đội vốn do thay đổi thiết kế, điều chỉnh quy hoạch, giá vật liệu và nhân công thay đổi. Một vài chuyên gia đã sử dụng công thức tính toán về thiệt hai do tiến độ chậm trễ, ước đoán, sáu tháng chậm trễ trong việc đưa phi trường Long Thành vào khai thác thương mại sẽ khiến vốn đầu tư tăng thêm từ 60 triệu USD đến 80 triệu USD.

Họa không chỉ chừng đó. Kết nối giao thông trên mặt đất bất tiện như đã biết không thể thu hút hành khách và tất nhiên không thuyết phục được các hãng hàng không mở đường bay đến phi trường Long Thành. Do vậy, doanh thu sẽ không như kỳ vọng. Khi ACV lỗ ở phi trường này thì phải bù lỗ và nỗ lực ấy kéo các phi trường khác thuộc ACV tuột xuống. Đó là chưa kể biến động tỷ giá giữa VND/USD làm VND mất giá trầm trọng còn khiến chi phí đầu tư cao hơn và gánh nợ nần do các khoản vay tính bằng USD nặng nề hơn

Trong hai thập niên vừa qua, hệ thống chính trị, hệ thống công quyền rồi hệ thống truyền thông chính thức, kể cả ông Tô Lâm vẫn ra rả về việc phi trường Long Thành sẽ trở thành "trung tâm trung chuyển hàng không". Tuy nhiên không ít chuyên gia thẳng thừng bác bỏ kiểu tô màu mầm non này. Theo họ, phi trường Long Thành không thể trở thành "trung tâm trung chuyển hàng không" vì tầm vóc của các hãng hàng không Việt Nam quá nhỏ. Ngoài ra các phi trường trong khu vực như Changi - Singapore, Suvarnabhumi - Thái Lan, Kuala Lumpur - Malaysia vẫn không ngừng mở rộng, cải thiện kết nối và logistics, phi trường Long Thành khó mà theo kịp bởi chi phí đầu tư quá cao, không đủ điều kiện để chuyển đổi, nâng cao năng lực cạnh tranh.

***

Việc ông Tô Lâm đổi giọng, đổi bên, chuyển từ tụng ca sang chỉ trích đang được thổi thành biểu hiện của sáng suốt, công tâm. Tuy nhiên tự chuyển hóa nhanh, mạnh như thế có khác gì phủi sạch trách nhiệm liên đới, từ chối đối diện với hậu quả càng lúc càng rõ ràng của công trình mà cách nay vài tháng còn được chính ông dán cho mấy chữ hết sức rổn rảng "biểu tượng khát vọng phát triển của đất nước" !

Giới bình dân gọi kiểu tự chuyển hóa như vậy là "chạy làng", còn đảng của ông thì sao, họ có tiếp tục nhất trí với kiểu tự diễn biến để tạo ra bằng chứng ngoại phạm này ?

Trân Văn

Nguồn : Người Việt, 19/03/2026