Năm 1981, Tổng thống Anwar Sadat của Egypt bị ám sát ngay giữa một cuộc duyệt binh quân sự. Khi đoàn xe quân đội đi ngang khán đài danh dự, một nhóm quân nhân bất ngờ nhảy xuống, ném lựu đạn rồi xả súng thẳng vào hàng ghế lãnh đạo. Sadat chết tại chỗ. Putin là người hiểu rõ chuyện này hơn ai hết. Một cuộc diễu binh càng lớn thì nguy cơ đảo chính hoặc ám sát cũng càng lớn.

Ngày 9 tháng 5, đánh dấu sự đầu hàng của Đức Quốc xã tại Nga vào cuối Thế chiến II năm 1945, được kỷ niệm hàng năm bằng một cuộc duyệt binh hoành tráng ở Moscow, nhưng năm nay Putin tổ chức một cuộc duyệt binh tý hon : ngắn nhất, nhỏ nhất, không có khí tài, không có lãnh đạo quốc tế lớn, trong bầu không khí căng thẳng chưa từng thấy © FMM Graphic Studio

Nhiều nguồn tin và báo chí phương Tây từ lâu cho rằng Vladimir Putin đặc biệt bị ám ảnh bởi số phận của những nhà độc tài bị lật đổ một cách thê thảm như Muammar Gaddafi hay Saddam Hussein. Đối với Putin, đó không chỉ là một biến cố địa chính trị mà còn là một ám ảnh cá nhân. Chính nỗi sợ kết thúc giống Saddam hay Gaddafi có lẽ giải thích phần nào tâm lý bunker, sự nghi kỵ cực độ và ám ảnh an ninh ngày càng thấy rõ ở ông ta hôm nay.

Có lẽ vì thế mà hôm nay, Vladimir Putin ngày càng sống trong tâm trạng của một người bị ám ảnh bởi an ninh và phản bội.

Từ đầu cuộc chiến Ukraine, Putin luôn xây dựng hình ảnh một người đàn ông quyền lực tuyệt đối, chủ nhân không thể tranh cãi của điện Kremlin : lạnh lùng thanh toán đối thủ, bóp nghẹt đối lập, kiểm soát truyền thông, khiến cả bộ máy chính trị lẫn tài phiệt Nga phải cúi đầu. Trong nhiều năm, ông ta xuất hiện như hiện thân của một nước Nga phục hưng, cứng rắn và đáng sợ.

Nhưng đằng sau màn trình diễn sức mạnh ấy, hôm nay đang lộ ra một thực tế khác : một nhà lãnh đạo bị bao vây bởi nỗi sợ hãi, nghi kỵ cả những người thân cận nhất và ngày càng thu mình trong bunker cùng hệ thống an ninh gần như bệnh hoạn.

Biểu tượng rõ nhất là cuộc duyệt binh 9 tháng 5 năm nay tại Moskva, vốn từng là màn trình diễn quân sự lớn nhất của nước Nga. Suốt nhiều thập niên, Quảng trường Đỏ luôn đầy xe tăng, tên lửa, không quân và hàng nghìn binh sĩ bước đều như máy. Đó là lời khẳng định rằng nước Nga mạnh và bất khả xâm phạm.

Thế nhưng năm nay, "Putin đại đế" lại phải làm một cuộc duyệt binh tý hon : ngắn nhất, nhỏ nhất, không có khí tài, trong bầu không khí căng thẳng chưa từng thấy.

Moskva bị phong tỏa an ninh, phòng không dày đặc bao quanh thủ đô vì Kremlin sợ drone Ukraine.

Trong nhiều tháng qua, drone Ukraine liên tục đánh vào lãnh thổ Nga, kể cả khu vực quanh Moskva. Lần đầu tiên sau nhiều thập niên, người dân thủ đô Nga cảm thấy chiến tranh ngay trên đầu mình.

Và điều gần như nhục nhã đã xuất hiện : để có thể tổ chức an toàn lễ duyệt binh 9 tháng 5, Moskva đã phải phát tín hiệu muốn đình chiến tạm thời quanh dịp lễ. Kremlin tất nhiên sẽ không bao giờ dùng chữ "xin phép", nhưng thực tế ai cũng hiểu : Putin cần Ukraine không đánh vào Moskva trong những ngày duyệt binh.

Nói cách khác, nhà lãnh đạo từng đòi "xóa sổ Ukraine" giờ đây lại phải hy vọng Volodymyr Zelenskyy không "xóa sổ" cuộc duyệt binh của mình.

Trong hơn 80 năm, kể cả thời Thế chiến II hay Chiến tranh Lạnh căng thẳng nhất, Liên Xô và nước Nga chưa từng phải tổ chức duyệt binh trong tâm trạng run sợ như vậy. Không ai dám đe dọa Moskva vào ngày 9 tháng 5. Còn hôm nay, dưới thời Putin, nước Nga phải dựng kín phòng không quanh thủ đô và thấp thỏm chờ xem drone Ukraine có xuất hiện hay không.

Sau vụ nổi loạn của Yevgeny Prigozhin, Putin ngày càng mất lòng tin vào chính bộ máy mà ông ta xây dựng. Trong các chế độ độc tài, nhà lãnh đạo thường không sợ dân bằng sợ những người đứng sau lưng mình.

Nghịch lý thật cay đắng : người từng muốn đi vào lịch sử như kẻ khôi phục đế chế Nga giờ đây ngày càng giống một nhà lãnh đạo bị giam cầm trong chính nỗi sợ của mình.

Lính Nga chết, bị thương cả triệu người, điều đó Putin dường như không sợ. Nhưng điều ông ta sợ là mạng sống của chính mình và sự sụp đổ quyền lực.

Chưa từng có lãnh đạo Nga nào "tài tình" như Putin : biến cuộc duyệt binh huyền thoại của nước Nga thành một màn duyệt binh cỏn con, lại còn duyệt kiểu "vừa đái vừa run".

Hoàng Quốc Dũng

(11/05/2026)