Trump và Netanyahu bất đồng sâu sắc : Liên minh Mỹ - Israel có còn "vững như bàn thạch" ?

Trọng Thành, RFI, 22/06/2026

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dường như là bên thua thiệt nhất trong thỏa thuận vừa đạt được giữa Hoa Kỳ và Iran. Lãnh đạo Israel không muốn chấm dứt chiến tranh, nhưng tổng thống Mỹ Donald Trump đã áp đặt một thỏa thuận nhằm tìm ra giải pháp chấm dứt xung đột, mà không hề tham vấn Netanyahu. Một số nhà quan sát đặt câu hỏi : Mối liên minh bền chặt này có còn được coi là "bất khả xâm phạm" hay không ? 

Cuộc tuần hành "Ngày Israel trên Đại lộ số 5" tại New York, Mỹ, ngày 31/05/2026. Reuters - Eduardo Munoz

Kể từ khi bùng nổ chiến tranh Iran, quan hệ Mỹ - Israel đã xấu đi cụ thể như thế nào ?

Cuộc chiến chống Iran của liên minh Mỹ - Israel bùng lên ngày 28/02/2026. Trong những ngày đầu tiên, Mỹ và Israel với hỏa lực hùng hậu, và thông tin tình báo chính xác, đã tiêu diệt hàng loạt lãnh đạo Iran, hủy diệt một phần đáng kể các phương tiện quân sự của Iran. Chế độ Hồi giáo Iran có lúc tưởng như có nguy cơ sụp đổ. Nhưng cuộc chiến rút cục đã kéo dài hơn dự kiến.

Sau hơn một tháng chiến tranh, Washington tìm cách đạt được một thỏa thuận ngoại giao với Tehran để rút khỏi bãi lầy tại Trung Đông, tuy nhiên chính quyền Israel của thủ tướng Netanyahu không chấp nhận đình chiến tại mặt trận Lebanon. Netanyahu coi Hezbollah Lebanon, đồng minh của Tehran là kẻ thù không đội trời chung, xem đây là cơ hội tốt để triệt hạ lực lượng này. Ngược lại, Iran coi đình chiến tại Lebanon là điều kiện tiên quyết cho các đàm phán. Thỏa thuận khung Mỹ - Iran bao gồm đòi hỏi này.

Ngay sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt thỏa thuận khung nhằm mở đầu các đàm phán tìm giải pháp chấm dứt xung đột, chương trình Débat du jour của RFI tổ chức cuộc tọa đàm 16/6/2026 về chủ đề "Liên minh Mỹ - Israel có còn được coi là bất khả xâm phạm ?" (Etats-Unis – Israël : l’alliance est-elle sanctuarisée ?).

Trả lời RFI, ông Romuald Sciora, giám đốc Đài quan sát Chính trị và Địa chiến lược của Hoa Kỳ thuộc Viện Quan hệ Quốc tế và Chiến lược (IRIS) nhấn mạnh đến thái độ bất bình cao độ của tổng thống Mỹ đối với thủ tướng Israel, mà quan hệ trước đó được coi là rất thân thiết.

Theo vị chuyên gia, theo dõi sát nội tình của nước Mỹ, Netanyahu giờ đây bị coi là "viên sỏi trong giày" của Donald Trump. Tổng thống Mỹ đã có vẻ như đã quá mệt mỏi khi suốt ngày bị bêu riếu trên truyền hình, như con rối của Netanyahu, bị thủ tướng Israel dắt mũi trong cuộc phiêu lưu quân sự tốn kém, và nhiều người coi là một "thảm bại chiến lược" của nước Mỹ. Nhà nghiên cứu Romuald Sciora cũng nhấn mạnh đến những cảnh báo của tổng thống Mỹ đối với thủ tướng Israel về nguy cơ bị cô lập, và tỏ ra không hài lòng về những hành động bạo lực thái quá của quân đội Israel tại Lebanon.

Bạo lực ở Gaza : đa số dân Mỹ cảm thong với dân Palestine hơn với người Israel (đảo chiều quan điểm từ 2025)

Trong vòng một phần tư thế kỷ (từ năm 2001), tỉ lệ thiện cảm với người dân Israel luôn vượt rất xa thiện cảm dành cho người dân Palestine, với khoảng cách trung bình lên đến 43 điểm, từ năm 2001 đến năm 2018. Tình hình đảo ngược từ năm 2025.

Theo thăm dò mới nhất của viện Gallup, 41% người Mỹ cho biết họ cảm thông hơn với người Palestine trong tình hình Trung Đông hiện nay, trong khi 36% cảm thông hơn với người Israel. Khác biệt 5 điểm này dường như không có ý nghĩa quá lớn xét về mặt thống kê. Nhưng điểm đáng chú ý là chỉ một năm trước đó, người Israel đã được thiện cảm hơn hẳn (46% so với 33%). Trên thực tế, khoảng cách bắt đầu thu hẹp mạnh kể từ năm 2019, vài năm trước cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023 và cuộc chiến tranh của Israel tại Gaza sau đó. Cuộc chiến thảm khốc tại Gaza là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thiện cảm của người Mỹ với dân Israel giảm mạnh. 

Trang mạng Axios, có nguồn tin trong nội bộ Nhà Trắng, trong thời gian vừa qua đã một số lần mô tả đối thoại căng thẳng giữa hai lãnh đạo Mỹ - Israel. Ông Trump được cho là đã dùng những lời lẽ tục tĩu để xỉ vả Netanyahu. Tuy nhiên, một số nhà quan sát lưu ý, cần thận trọng với những chi tiết như vậy, và không nên để những biểu hiện bề ngoài che lấp đi những vấn đề cốt lõi, và thủ tướng Netanyahu và Nhà nước Israel không phải là một.

Liên minh vững chắc Mỹ - Israel dựa trên các nền tảng nào ?

Chuyên gia Didier Billion, phó giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế và Chiến lược (IRIS), trong cuộc trả lời phỏng vấn RFI, đã nêu bật một số nền tảng căn bản khiến Washington dành cho Israel sự ủng hộ "vô điều kiện", bất chấp những mâu thuẫn khi này khi khác. Liên minh Mỹ - Israel bắt nguồn từ khi Nhà nước Israel ra đời, nhưng trở nên mật thiết hơn nhiều kể từ cuộc chiến tranh 6 ngày năm 1967.

Những lý do chính là, trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ ủng hộ Israel vì đây là một quốc gia đứng hẳn về phía phương Tây, chống lại các nước Ả rập và các thế lực khác thuộc khối do Liên Xô lãnh đạo. Sau khi Liên Xô sụp đổ, lập trường ủng hộ vô điều kiện này vẫn tiếp tục vì những lợi ích chiến lược, cụ thể là để chống lại kẻ thù chung Iran. Bên cạnh đó, một yếu tố quan trọng khác là Israel được coi là "tiền đồn" của "văn minh phương Tây" tại vùng Trung Đông, trong cuộc chiến chống lại các thế lực đe dọa phương Tây. Về cơ bản, bất chấp việc quan hệ song phương đang gặp khó khăn nghiêm trọng, nhưng Washington chắc chắn sẽ tiếp tục dành cho Israel các hậu thuẫn to lớn, đặc biệt về mặt quân sự. Từ năm 1947-1948, tức khi Israel lập quốc, cho đến năm 2024, Mỹ đã viện trợ quân sự cho Israel tổng cộng 224 tỷ đô la (theo Didier Billion).

Chuyên gia David El Kaim, tác giả cuốn "History of Israel's Wars from 1948 to the Present" (Nhà xuất bản Tallandie), nhấn mạnh đến sự ủng hộ của lưỡng đảng Hoa Kỳ đối với Israel, và đảng Dân Chủ được coi là bên ủng hộ mạnh mẽ nhất cho đến gần đây, còn hơn đảng Cộng Hòa của Donald Trump. Một lý do chính, theo ông, là vì trong một thời gian dài, Israel đã được coi là trụ cột ổn định tại Trung Đông, chống lại các cuộc cách mạng dân tộc Ả rập, chống lại ảnh hưởng của Liên Xô, và sau đó là chống chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo.

Giờ đây, bất chấp các bất đồng nổi rõ giữa Trump và Netanyahu, cầm quyền tổng cộng hai thập niên tại Israel, cả hai bên có những điểm tâm đầu ý hợp sâu xa. Theo nhiều nhà quan sát, như Romuald Siora, cả hai đều coi khinh các giá trị dân chủ - tự do và chủ nghĩa đa phương quốc tế, coi châu Âu đang bước vào thời kỳ suy tàn, và ưu tiên các biện pháp quân sự trong việc giải quyết nhiều vấn đề quốc tế phức tạp.

Liệu có thể nói đến việc chính quyền Trump bỏ rơi hay gạt Israel ra bên lề trong việc tìm giải pháp chấm dứt xung đột ở Trung Đông ?

Chỉ trích của Nhà Trắng đối với Netanyahu có thể gia tăng, nhưng điều đó không có nghĩa là Mỹ bỏ rơi hay gạt Israel ra lề. Ẩn số chính trong hồ sơ Trung Đông là Nhà Trắng có thái độ ra sao đối với chính phủ Netanyahu, nếu Israel không thực tâm tuân thủ điều khoản chấm dứt xung đột tại Lebanon, đã được ghi trong thỏa thuận khung 14 điểm Mỹ - Iran.

Các chuyên gia của nhóm International Crisis Group, chuyên về các khủng hoảng quốc tế, trong một bài viết đi sâu về vấn đề làm thế nào để đạt được một lệnh ngừng bắn bền vững giữa Lebanon và Israel, nhấn mạnh rằng, "nếu không có sự can thiệp trực tiếp và mạnh mẽ của Mỹ, đề xuất ngừng bắn ở Lebanon có thể sẽ chịu chung số phận với nhiều đề xuất trước đó, làm tăng nguy cơ Israel và Hezbollah sẽ leo thang xung đột một lần nữa". (Heiko Wimmen et David Wood, Entrenching a Meaningful Israel-Lebanon Ceasefire,  19/06/2026).

Ngày 03/06/2026, Mỹ đứng ra bảo trợ cho một thỏa thuận ngừng bắn, với phương thức quân đội Lebanon tiếp quản thí điểm dần dần một số địa điểm tại miền nam Lebanon, được phía Israel bàn giao lại. Thỏa thuận này được coi là có thể cung cấp một nền tảng khả dĩ cho phép hướng đến một giải pháp mang tính thực tế, cho phép chấm dứt xung đột. Các nhà nghiên cứu International Crisis Group nhấn mạnh là "tuy nhiên, trong hiện tại vẫn chưa rõ liệu Mỹ có ý định gây áp lực buộc Israel rút quân khỏi Lebanon hay không" (Yet it remains unclear whether the U.S. intends to exert pressure on Israel to withdraw from Lebanon).

Về vấn đề này, một chuyên gia về Trung Đông, ông Jérémy Dieudonné (Đại học Công giáo UC Louvain, Bỉ), cũng tỏ ra hoài nghi về việc chính quyền Trump thực sự có chủ trương sử dụng các đòn bẩy hiện có (như lá phiếu thành viên thường trực  Hội đồng bảo an của Mỹ, trợ giúp quân sự, trừng phạt) để gây áp lực nếu Israel không tuân thủ (báo La Libre, ngày 16/06/2026).

Đâu là những biến chuyển căn bản có thể dẫn đến các thay đổi lớn trong quan hệ Mỹ - Israel xét về trung hạn ?

Chuyên gia Didier Billion nhấn mạnh đến việc khác hẳn với thời kỳ trước, Israel giờ đây không còn được coi là một cực ổn định tại khu vực Trung Đông. "Dự án chính trị" của Mỹ và Israel ngày càng trở nên mâu thuẫn, nếu không muốn là đối lập. Trong lúc Mỹ cần khu vực ổn định vì lợi ích kinh tế, thì chính quyền Netanyahu theo đuổi chủ nghĩa bành trướng quân sự, muốn áp đặt quyền lực lên tất cả các nước láng giềng. Tháng 7/2024, Netanyahu từng tự hào tuyên bố rằng quân đội Israel đang chiến đấu "trên 7 mặt trận khác nhau".

Giới quan sát cũng chú ý đến sự nổi lên mới đây của các hình thức liên kết linh hoạt giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, Pakistan và Ai Cập. Bốn quốc gia Trung Đông, có quan hệ gần gũi với Mỹ, đều lo ngại trước chủ nghĩa bành trướng quân sự của chính quyền Netanyahu. Vì vậy, nếu Israel tiếp tục chính sách như hiện nay, và Mỹ nếu muốn duy trì quan hệ với các đồng minh Ả rập, sẽ phải cân nhắc lại mối quan hệ với Israel.

Một số nhà quan sát, như chuyên gia Romuald Siora, ghi nhận chính sách của Netanyahu chưa bao giờ bị phản đối như vậy tại Mỹ, ngay cả trong cộng đồng Do Thái. Tổng thống Trump chắc chắn sẽ không bỏ rơi Netanyahu, nhưng khoảng cách giữa Israel và Mỹ sẽ ngày càng lớn, với lý do rất đơn giản là thế hệ trẻ Mỹ ngày càng coi Israel là một quốc gia nguy hiểm. Đây là thái độ của khoảng từ 60-70% thanh niên Mỹ hiện nay (theo ông Siora). 

Đa số dân Mỹ không thiện cảm với Israel và Thủ tướng Netanyahu (xu thế mới từ 2 năm trở lại đây)

Theo khảo sát của Pew Research, trong nhiều thập niên, các cuộc thăm dò dư luận ở Mỹ thường cho thấy hình ảnh nhìn chung là tích cực về Israel, trong lúc chính phủ Israel hoặc thủ tướng Netanyahu gây nhiều tranh cãi.

Khảo sát mới nhất của Pew Research tháng 3/2026 cho thấy tại Hoa Kỳ, hình ảnh tiêu cực về Israel và Benjamin Netanyahu đã đạt đến mức gần như tương đương (60% ​​không thiện cảm với Israel, 59% hoài nghi hoặc không tin tưởng ông Netanyahu).

Điều này không có nghĩa là người Mỹ đánh đồng quốc gia Israel với ông Netanyahu, nhưng hình ảnh về đất nước này và hình ảnh nhà lãnh đạo đã xấu đi với tốc độ gần như tương đương. Theo Pew Research, đây là một trong thay đổi quan trọng nhất trong dư luận Mỹ về vấn đề này.

Trong giai đoạn 2022-2023, Israel vốn có hình ảnh tích cực nhiều hơn hẳn (55% thiện cảm so với 42% không thiện cảm). Tỉ lệ thiện cảm nay hiện chỉ còn 37%. Trong lúc đó, tỉ lệ thiện cảm đối với thủ tướng Israel thay đổi không nhiều (từ 31% giảm còn 27%).

Tỉ lệ người trẻ không thiện cảm với Israel tăng vọt

Dịch chuyển mạnh trong thái độ của người Mỹ đối với Israel đặc biệt do giới trẻ, bao gồm giới trẻ cử tri đảng Cộng Hòa. Theo thăm dò của Pew Research, được Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) dẫn lại, 75% người trẻ từ 18-29 tuổi có quan điểm tiêu cực về Israel (ở nhóm từ 30-49 tuổi tỉ lệ này là 67%). Ủng hộ giảm mạnh ở giới trẻ thuộc tất cả các nhóm chính trị. Về phía đảng Dân Chủ, tỉ lệ này là 85% và 83%. Ở giới trẻ ủng hộ đảng Cộng Hòa, tỉ lệ này là 64% và 52%. 

Mặc dù sự ủng hộ đối với Israel có thể suy giảm về lâu dài, theo chuyên gia Jérémy Dieudonné, có được sự ủng hộ của cử tri thân Israel vẫn là một vấn đề chiến lược rất quan trọng với các chính trị gia Mỹ, đặc biệt đối với đảng Cộng hòa, nhất là vào lúc đảng này đang có tỷ lệ ủng hộ thấp, khi bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Tuy nhiên, thủ tướng Netanyahu và Nhà nước Israel không phải là một. Israel cũng đang chuẩn bị bầu cử Quốc hội. Theo nhiều thăm dò dư luận tại Israel, chính sách phiêu lưu quân sự đang khiến thủ tướng Netanyahu ngày càng bị mất lòng dân. Chính trường Israel có thể đang đứng trước một thay đổi lớn. Và nếu điều này diễn ra, quan hệ Mỹ-Israel ắt hẳn cũng chịu nhiều tác động.

Trọng Thành

*************************

Quan hệ Israel - Mỹ : Lợi ích quân sự vượt lên trên các bất đồng chính trị về Iran

Thùy Dương, RFI, 21/06/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi ông Netanyahu là "thủ tướng mang phong cách chiến binh" và khẳng định quan hệ "tốt đẹp" với Israel bất chấp căng thẳng liên quan đến Iran, theo trang tin The Times of Israel hôm 21/06. Trên thực tế, thủ tướng Israel đã bị gạt ra bên lề thỏa thuận Mỹ - Iran. Quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo những ngày gần đây không còn được suôn sẻ vì hồ sơ Trung Đông.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại tư dinh của ông Trump ở Mar-a-Lago, Palm Beach, bang Florida, Mỹ, ngày 29/12/2025. Reuters - Jonathan Ernst

Tuy nhiên, khó có thể hình dung là giữa 2 đồng minh này hoàn toàn không còn sự đồng điệu. Những lợi ích quân sự chung của Mỹ và Israel vẫn rất quan trọng, cho dù công luận đã cảm nhận được những thay đổi về lập trường chiến lược, được làm rõ nét hơn qua cuộc chiến tại Trung Đông. Hoa Kỳ cũng vẫn là đối tác số một của Israel trong lĩnh vực quốc phòng.

Từ Jerusalem, thông tín viên Frédérique Misslin gửi về bài tường trình :

"Các khoản tài trợ mà Mỹ dành cho Israel là rất lớn : 3,2 tỷ euro mỗi năm. Nguồn tài chính hỗ trợ cho hệ thống phòng thủ chống tên lửa cũng rất lớn. Sau cuộc tấn công khủng bố ngày 07/10, Israel còn nhận được từ Washington một khoản tài trợ bổ sung đặc biệt. Hiện nay, toàn bộ các khoản tài trợ này chiếm khoảng 8% ngân sách quốc phòng của Israel.

Sự lệ thuộc này của Israel làm dấy lên nhiều câu hỏi. Cách nay 6 tháng, thủ tướng Benjamin Netanyahu đã gây chấn động khi tuyên bố trong một cuộc trả lời phỏng vấn báo The Economist rằng ông muốn từng bước giảm sự lệ thuộc nói trên. Thủ tướng Israel muốn đa dạng hóa các nguồn cung cấp và phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh tại Mỹ ngày càng có nhiều người lên án sự hỗ trợ của Washington dành cho Israel, bởi vì các loại vũ khí của Mỹ được sử dụng tại Gaza, vùng West Bank mà Israel đang chiếm đóng và tại Lebanon. Thỏa thuận hiện hành giữa Israel và Hoa Kỳ sẽ hết hiệu lực sau 2 năm nữa.

Một mối liên kết khác giữa hai đồng minh Mỹ và Israel là nguyên tắc duy trì ưu thế quân sự vượt trội về chất lượng. Washington cho rằng Israel phải luôn đi trước các nước láng giềng một bước dài về trang bị quân sự".

Thùy Dương