Căng thẳng Campuchia - Thái Lan vén màn chủ nghĩa gia đình trị giữa gia tộc Hun và Shinawatra

Pavin Chachavalpongpun, Chi Phương, RFI, 27/06/2025

Quan hệ giữa láng giềng Thái Lan và Cam Bốt trở nên căng thẳng trong những ngày qua, với những biện pháp trả đũa nhau sau cuộc đụng độ ở vùng biên giới hồi cuối tháng Năm khiến một binh sĩ Cam Bốt bỏ mạng.

Căng thẳng giữa Thái Lan và Campuchia qua cuộc đối đầu giữa nữ thủ tướng Thái Lan Paethongtarn Shinawatra và cựu thủ tướng Campuchia Hun Sen © AP/ Canva/ Chi Phuong

Vụ việc khơi dậy lại những tranh chấp chủ quyền ở vùng biên giới tưởng được chôn vùi từ nhiều năm qua, đồng thời phơi bày mặt tối của chủ nghĩa gia đình trị tại hai quốc gia, một bên là gia tộc Shinawatra ở Thái Lan và bên kia là gia tộc họ Hun ở Campuchia. Hai gia tộc vẫn duy trì mối quan hệ cá nhân thân thiết, lại không thể ngăn chặn đà leo thang xung đột.

Để hiểu rõ về căng thẳng giữa hai nước Đông Nam Á này, RFI Tiếng Việt đã phỏng vấn Pavin Chachavalpongpun, nhà nghiên cứu về chính trị và quan hệ quốc tế, tại Viện nghiên cứu về Đông Nam Á thuộc đại học Kyoto ở Nhật Bản.

-----------------------

RFI : Sau cuộc đụng độ quân sự ngày 28/05 ở vùng Tam Giác Ngọc, khu vực tranh chấp chủ quyền giữa Thái Lan và Campuchia từ nhiều năm qua, hai bên không tìm được giải pháp xử lý khủng hoảng mà lại đưa ra các biện pháp trả đũa nhau. Nếu Thái Lan đóng đóng cửa biên giới, đe dọa ngừng cung cấp điện hay dịch vụ Internet cho Campuchia, thì Phnom Penh cũng không e sợ, tuyên bố ngừng nhập khẩu năng lượng hay rau quả của Thái Lan. Các biện pháp này khiến các doanh nghiệp cũng như những người dân sinh sống tại khu vực biên giới chịu tác động nhiều nhất. Trước khi đi vào vấn đề này, ông có thể nhắc lại nguồn gốc tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia, đã tồn tại từ nhiều thập kỷ ?

Pavin Chachavalpongpun : Hai quốc gia có chung đường biên giới, và như bao láng giềng khác, mối quan hệ giữa họ luôn dao động giữa hợp tác và đối đầu. Tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia đã tồn tại từ lâu, hai nước đã can dự sâu vào chính trị của nhau trong suốt nhiều thế kỷ. Sự sụp đổ của vương quốc Oudong phần nào bắt nguồn từ sự can thiệp quân sự của Xiêm. Bước sang thời hiện đại, trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Campuchia ngả về phe Cộng sản, trong khi Thái Lan trở thành tiền tuyến của khối phương Tây, sát cánh cùng Hoa Kỳ. Điều này đẩy hai nước vào thế đối lập về ý thức hệ. Thái Lan khi đó hậu thuẫn cho nhiều phe phái trong nội bộ chính trị Campuchia, góp phần gây bất ổn nghiêm trọng cho quốc gia láng giềng.

Tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước cũng bắt nguồn từ di sản thuộc địa. Hiệp ước giữa Xiêm và Pháp đầu thế kỷ XX đã để lại những đường biên giới không rõ ràng, trở thành nguồn cơn của nhiều căng thẳng. Trong số đó, tranh chấp quanh ngôi đền Preah Vihear là tiêu biểu nhất. Năm 1962, hai nước đưa vụ việc ra Tòa án Công lý Quốc tế, và phần thắng nghiêng về Campuchia. Tuy nhiên, phán quyết này không khép lại vấn đề, khi căng thẳng tiếp tục bùng phát nhiều lần sau đó.

Giai đoạn 2008–2011, tranh chấp biên giới lại bị chính trị hóa. Campuchia bị cáo buộc can thiệp vào nội tình Thái Lan, công khai ủng hộ các phe thân gia tộc Thaksin. Tình hình hiện nay phần nào tiếp tục phản ánh xu hướng này : Campuchia vẫn bị xem là một nhân tố trong bàn cờ chính trị Thái Lan, và tranh chấp lãnh thổ chỉ là một phần của vấn đề sâu rộng hơn nhiều.

RFI : Như ông đã nói, xung đột giữa hai nước đã xảy ra từ nhiều năm qua, nhưng tại sao lại leo thang vào lúc này ?

Pavin Chachavalpongpun : Tình hình căng thẳng hiện nay, theo tôi, bắt nguồn từ các cáo buộc lẫn nhau về việc xâm phạm biên giới, đã dẫn đến thương vong, khiến một binh sĩ Campuchia thiệt mạng. Đây có thể xem là chất xúc tác khiến tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước bùng phát trở lại.

Ban đầu, nhiều người Thái Lan lạc quan cho rằng căng thẳng sẽ không leo thang, nhờ vào mối quan hệ thân thiết giữa gia đình Hun Sen và gia đình Shinawatra, hai thế lực hiện đang nắm giữ quyền lực chính trị tại hai nước, có thể giúp giữ ổn định tình hình.

Nếu xung đột xảy ra vào lúc quan hệ hai nước xấu đi thì có thể hiểu được. Nhưng hiện tại, khi hai chính phủ vẫn duy trì tiếp xúc, thì nguyên nhân thực sự là gì ?

Theo tôi, yếu tố chính nằm ở nội bộ chính trị Campuchia. Trong bối cảnh khủng hoảng tính chính danh, giới lãnh đạo Campuchia có xu hướng đẩy mâu thuẫn ra bên ngoài như một cách để chuyển hướng dư luận, và điều này không mới và cũng không riêng gì Campuchia làm như vậy. Trong quá khứ, Thái Lan cũng từng sử dụng chiến lược tương tự.

Điển hình là năm 2003, khi chính phủ Hun Sen bị phe đối lập tấn công với hàng loạt cáo buộc, trong đó có tham nhũng, và có nguy cơ thất bại trong cuộc bầu cử. Cũng trong thời điểm đó, căng thẳng với Thái Lan bùng phát, dẫn đến vụ đốt phá Đại sứ quán Thái Lan tại Phnom Penh.

Tình hình hiện nay có nhiều điểm tương đồng. Tại Campuchia, một cuộc khủng hoảng tính chính danh đang diễn ra, bất chấp sự chuyển giao quyền lực mang tính hình thức. Chính phủ mới, thủ tướng mới là Hun Manet, nhưng quyền lực thực tế vẫn nằm trong tay cha ông là Hun Sen. Cùng với các cáo buộc tham nhũng và bất bình đẳng, chính phủ cần một cách để tập hợp sự ủng hộ. Khơi dậy chủ nghĩa dân tộc là một công cụ hiệu quả.

Vấn đề là Thái Lan đã rơi vào "cái bẫy" đó. Bangkok phản ứng với hy vọng rằng quan hệ cá nhân giữa lãnh đạo hai nước có thể cứu vãn tình hình.

RFI : Một trong những điểm đáng chú ý trong cuộc xung đột này là sự trở lại của cựu thủ tướng Hun Sen trên chính trường Campuchia, trên tiền tuyến, chứ không chỉ đơn thuần với vai trò là chủ tịch Thượng Viện. Trong cuộc xung đột với Thái Lan, chính ông là người tuyên bố "buộc phải tiến hành chiến tranh khi phải đối mặt với sự xâm lược của nước ngoài", chứ không phải là thủ tướng đương nhiệm, con trai ông Hun Manet. Ông đánh giá thế nào về việc này ?

Pavin Chachavalpongpun : Tôi cho rằng người thực sự lãnh đạo Campuchia là Hun Sen chứ không phải Hun Manet, và ở Thái Lan cũng tương tự. Theo tôi Hun Manet, thủ tướng hiện nay chỉ là một con rối. Việc Hun Sen đứng ra xử lý khủng hoảng lần này là một nước đi khôn ngoan khi tuyên bố mình không giữ chức thủ tướng, nên về mặt chính thức, không liên quan đến khủng hoảng ngoại giao với Thái Lan. Nhưng thực tế cho thấy là ông ấy vẫn thao túng chính phủ và buộc phải ra mặt để cứu vãn tình hình. Bởi nếu chính phủ sụp đổ, thì Hun Sen cũng sẽ phải chịu hậu quả chinh trị.

Tình hình tại Thái Lan cũng tương tự. Theo tôi, bà Paethongtarn Shinawatra cũng bị cha mình là Thaksin Shinawatra giật giây kể từ khi ông ta trở về nước sau nhiều năm lưu vong vào tháng 08/2023. Dù không giữ chức vụ nào trong chính phủ Thái Lan, nhưng ông Thaksin vẫn can thiệp vào các chính sách lớn. Tuy nhiên, khác với Hun Sen, ông Thaksin tỏ ra im lặng, có lẽ là để tránh khủng hoảng thêm trầm trọng. Nhưng đằng sau hậu trường, không ai rõ liệu ông Thaksin có liên lạc với ông Hun Sen hay không.

Cuộc xung đột hiện nay không chỉ là tranh chấp về lãnh thổ, mà còn cho thấy sự rối rắm trong quan hệ cá nhân, giữa hai gia tộc thực sự nắm quyền trong chính phủ, cũng như sự nhập nhằng giữa chính thức và phi chính thức trong bộ máy lãnh đạo hai nước. Ai mới thực sự là người nắm quyền.

RFI : Ông nhìn nhận thế nào về chủ nghĩa gia đình trị nói chung trong khu vực ? 

Pavin Chachavalpongpun : Tại Đông Nam Á, gia đình trị không chỉ tồn tại ở Thái Lan, Campuchia mà cả ở những nước khác như Philippines, Singapore. Trong mô hình chính trị gia đình này, các lãnh đạo tin rằng quan hệ cá nhân sẽ giúp xử lý khủng hoảng dễ dàng hơn, chỉ cần nhấc máy gọi cho nhay, thay vì phải thực hiện các quy trình ngoại giao hành chính rườm rà. Tôi không phủ nhận rằng điều đó đôi khi có hiệu quả. Nhưng trên thực tế, nhiều trường hợp lại phản tác dụng, và tình hình hiện tại này là một ví dụ rõ ràng.

Tôi đã nói từ đầu rằng Thái Lan dường như rơi vào cái bẫy này. Thủ tướng Thái tin rằng bằng cách gọi điện cho lãnh đạo Campuchia, bà có thể xoa dịu tình hình. Dù tôi không đồng tình với cách tiếp cận này, tôi tin rằng bà thực sự muốn giải quyết khủng hoảng. Trong đoạn hội thoại bị rò rỉ, bà sẵn sàng thể hiện thiện chí bằng cách nói rằng chính quân đội Thái Lan mới là lực cản, còn bản thân bà đứng về phía Campuchia, và sẵn sàng nhượng bộ nếu có thể.

Tuy nhiên, rõ ràng là chiến lược dựa trên quan hệ cá nhân đã thất bại. Tôi không muốn đi sâu vào mặt trái của chính trị gia đình trị, điều mà ai cũng thấy rõ, đó là khi một gia tộc nắm quyền quá lâu, họ dễ dàng củng cố vị thế, và điều đó hiếm khi có lợi cho sự minh bạch và dân chủ trong điều hành đất nước.

RFI : Thủ tướng Thái Lan và ông Hun Sen, hôm 26/06, đã đến khu vực biên giới chung giữa hai nước để thị sát tình hình, đánh giá về tác động của các lệnh trả đũa nhau đối với người dân tại khu vực biên giới. Liệu đây có phải là một dấu hiệu xuống thang ? Theo ông, kịch bản nào có thể xảy ra, điều gì có thể khiến căng thẳng dịu xuống ?

Pavin Chachavalpongpun : Theo tôi, nếu không có đàm phán, bước tiếp theo có thể là xung đột vũ trang, dù "chiến tranh" có thể là từ quá lớn. Việc Thủ tướng Hun Sen thị sát khu vực biên giới, trong khi thủ tướng Thái Lan Shinawatra cũng đến đó gần như đồng thời, cho thấy một trò chơi nguy hiểm đang diễn ra : chủ nghĩa dân tộc và niềm kiêu hãnh quốc gia được kích hoạt trở lại.

Sau cuộc điện thoại bị rò rỉ đầy nhục nhã, thủ tướng Thái Lan bị đe dọa phải từ chức, bị dồn vào thế phải thể hiện lập trường cứng rắn, không để bị xem là yếu đuối trước Campuchia. Việc bà xuất hiện tại biên giới là thông điệp mang tính biểu tượng : Thái Lan sẽ không nhượng bộ.

Tương tự, Hun Sen cũng muốn khẳng định uy quyền và bản lĩnh lãnh đạo trong khủng hoảng, đó là điều mà ông ta đã làm trong suốt hơn 30 năm cầm quyền.

Cả hai bên đều đang bước vào một cuộc chơi có tính "được ăn cả, ngã về không", không ai muốn lùi bước vì sợ bị coi là kẻ thất bại, đặc biệt trong con mắt công chúng trong nước.

Đối với Hun Sen, từng là một cựu chiến binh, trải qua thời Chiến Tranh Lạnh, và không có gì cần phải chứng minh, trong khi đối với thủ tướng Thái Lan, thách thức lớn hơn nhiều. Vì bà là phụ nữ, thiếu kinh nghiệm chính trị và đang gặp bất đồng với quân đội, bà phải chứng minh rằng chính phủ vẫn kiểm soát được tình hình, dù trong cuộc điện thoại trước đó bà từng công khai chỉ trích chính quân đội của mình. Sự xuất hiện của bà ở biên giới không chỉ là động thái đối ngoại, mà còn là nỗ lực trấn an dư luận trong nước rằng chính phủ và quân đội đã "làm lành".

RFI : RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm ơn ông Pavin Chachavalpongpun, nhà nghiên cứu về quan hệ quốc tế tại viện nghiên cứu Đông Nam Á, đại học Kyoto, Nhật Bản. 

Chi Phương

Nguồn : RFI, 27/06/2025

****************************

Hun Sen 'vạch trần' những gì về gia đình Shinawatra và tại sao ?

BBC, 27/06/2025

Ông Hun Sen vào ngày 27/6 tiếp tục công kích "người anh em kết nghĩa" Thaksin Shinawatra và Thủ tướng Petongtarn Shinawatra của Thái Lan. Tại sao nhà lãnh đạo Campuchia lại làm vậy ?

Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen và Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra

Sau khi tuyên bố sẽ phanh phui sự thật về gia đình Shinawatra của nữ thủ tướng Thái Lan, trong buổi livestream kéo dài hơn ba tiếng đồng hồ ngày 27/6, Hun Sen tiếp tục tung ra những điều mà ông gọi là mắt thấy tai nghe.

Trong bối cảnh Tòa án Hiến pháp Thái Lan vào 1/7 tới đây sẽ xem xét liệu có chấp nhận đơn kiến nghị yêu cầu đình chỉ chức vụ của Thủ tướng Paetongtarn hay không, những tuyên bố của ông Hun Sen phần nào có thể "châm thêm dầu vào lửa".

Ngày 28/6, dự kiến sẽ có cuộc biểu tình lớn nổ ra ở thủ đô Bangkok.

Tiến sĩ chính trị khoa học Stithorn Thananithichot, Giám đốc tại Viện Vua Prajadhipok, Thái Lan, nói với BBC News Tiếng Việt ngày 27/6 :

"Cuộc biểu tình ngày 28/6 sẽ là một chỉ dấu chủ chốt định hình tương lai của nữ thủ tướng. Nếu biểu tình nổ ra ở quy mô lớn thì khả năng cao là Tòa án Hiến pháp sẽ ra lệnh đình chỉ chức vụ thủ tướng của bà ấy vào ngày 1/7.

"Để đưa ra quyết định, tòa án cần khẳng định triệt để tác động tiêu cực của đoạn ghi âm bị rò rỉ - cụ thể là mức độ không thể chấp nhận được từ phía công chúng và trách nhiệm giải trình nào mà người dân đòi hỏi từ nữ thủ tướng.

"Trong suốt tuần qua, quân đội vẫn thể hiện thiện chí và tiếp tục hợp tác với thủ tướng. Nhưng một cuộc biểu tình quy mô lớn sẽ gây áp lực lên quân đội, phát đi tín hiệu rằng người dân coi tình hình hiện tại là không thể chấp nhận được và giải pháp duy nhất là phải thay người đứng đầu chính phủ. Tất nhiên, quân đội không có quyền trực tiếp cách chức thủ tướng, nên trách nhiệm này sẽ thuộc về Tòa án Hiến pháp", Tiến sĩ Stithorn nhận định.

Trong bối cảnh chính trị Thái Lan đang bất ổn như vậy, những lời tố cáo và chỉ trích của Hun Sen có thể giáng đòn nặng nề vào sinh mệnh chính trị của nữ thủ tướng, đồng thời là thông điệp đoạn tuyệt quan hệ của hai gia đình từng rất thân thiết này.

Hun Sen đã nói những gì ?

Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen đã tố cựu Thủ tướng Thái Lan Thaksin Shinawatra, cha của đương kim Thủ tướng Paetongtarn, đã giả bệnh để đánh lừa người dân và tòa án Thái Lan để tránh việc ở tù.

Lãnh tụ Campuchia khẳng định rằng ông Thaksin đã sử dụng các đạo cụ y tế, như nẹp cổ và nẹp tay, để diễn một màn trước công chúng nhằm thao túng dư luận trong quá trình tố tụng pháp lý.

Bối cảnh sự việc là vào tháng 2/2024, sau khi ông Thaksin được ân xá, ông Hun Sen đã đáp chuyên cơ sang trọng tới Bangkok thăm người anh em kết nghĩa.

Trên Facebook, Hun Sen đã chia sẻ hình ảnh cuộc gặp thân tình giữa hai người, với sự có mặt của cô con gái Paetongtarn của Thaksin, nhấn mạnh hai người đã không bàn chuyện chính trị trong cuộc gặp ấy, chỉ hàn huyên tâm sự để vun đắp mối tình huynh đệ keo sơn 32 năm.

Ấy thế nhưng mối tình cảm keo sơn thắm thiết ấy đã cáo chung khi căng thẳng biên giới giữa hai nước bùng lên, đặc biệt là khi Hun Sen tung lên mạng đoạn ghi âm cuộc điện đàm giữa ông và Thủ tướng Paetongtarn của Thái Lan, người mà trong cuộc nói chuyện ông đã gọi bằng "cháu" và xưng "chú".

Và giờ đây, Hun Sen tuyên bố bản thân đã tận mắt chứng kiến ông Thaksin vào thời điểm đó sức khỏe hoàn toàn tốt, không có vấn đề gì, nhưng lại giả ốm đau để tránh bị pháp luật trừng phạt.

"Tôi đã bay đến Bangkok để thăm Thaksin sau khi ông ta trở về Thái Lan. Ông ta hoàn toàn không bị bệnh. Nhưng khi chụp ảnh, ông ta đã yêu cầu có đạo cụ - nẹp cổ, nẹp tay - để giả đò bệnh tật.

"Ngay sau khi chụp hình xong, ông ta đã tháo tất cả ra và đi ăn. Đó không phải là bệnh thật. Đó là chỉ là màn diễn xuất. Người dân Thái Lan vốn đã nghi ngờ điều này từ lâu. Tôi chỉ xác nhận lại, bởi cả Thaksin và con gái ông ta, bà Paetongtarn, giờ đây đều thể hiện sự thiếu chân thành", Hun Sen phát biểu ở tỉnh Preah Vihear giáp biên giới Thái Lan vào ngày 27/6.

Chủ tịch Thượng viện Campuchia cũng cáo buộc ông Thaksin đã phóng đại các triệu chứng như "run rẩy, run rẩy" và giả vờ lạnh như một chiêu để tránh phải ra hầu tòa trong nhiều vụ án mà ông phải đối mặt ở Thái Lan.

Ông Hun Sen nói thêm rằng bà Paetongtarn hoàn toàn biết cha mình không bị bệnh, nhưng vẫn hợp tác để đánh lừa tòa án tại Thái Lan và nói sẵn sàng sẽ cung cấp thêm nhân chứng nếu tòa án Thái Lan yêu cầu để điều tra thêm về vụ việc.

Ông Hun Sen thăm ông Thaksin tại dinh thự Ban Chan Song La ở Bangkok vào tháng 2/2024 để tăng cường "tình anh em" 32 năm giữa hai người. Hiện ông Hun Sen nói rằng ông Thaksin diễn vở kịch giả đò bệnh để đánh lừa người dân Thái Lan.

Bên cạnh đó, ông Hun Sen còn tố cô ruột bà Paetongtarn - cựu Thủ tướng Yingluck Shinawatra - đã dùng hộ chiếu Campuchia để trốn chạy khỏi Thái Lan và tị nạn ở nước ngoài.

Ông Hun Sen nói ông đã trực tiếp giúp đỡ bà Yingluck khi bà bị lật đổ và bị kết án.

"Tôi thương xót cho bà Yingluck. Bà ta vẫn giữ hộ chiếu Campuchia và đang sống ở nước ngoài. Nhưng bà ta phải chịu khổ vì người anh trai của mình và giờ đây là đứa cháu gái. Tôi không muốn nói ra, nhưng buộc phải nói".

Lãnh tụ Campuchia sau đó bày tỏ niềm tiếc nuối khi một tình bạn hơn 30 năm lại bị hủy hoại trong tay con gái của một người bạn - ý nói bà Paetongtarn.

Ông nhấn mạnh thêm Thủ tướng Thái Lan có thể sỉ nhục quân đội của chính mình, nhưng bà ấy không thể xúc phạm đến ông.

"Để lấy lòng Hun Sen tôi, Thủ tướng Thái đã tự nguyện xúc phạm tổng tư lệnh quân đội của nước mình. Tôi tự hỏi điều đó được nhìn nhận thế nào ở Thái Lan ? Nếu ở Campuchia, hành động đó chắc chắn sẽ bị xem là phản quốc - toa rập với ngoại bang để hạ nhục quân đội quốc gia[...] Có thể ở Thái Lan, chuyện này là bình thường, là việc nội bộ. Nhưng ở Campuchia, không ai được phép xúc phạm hay coi thường lực lượng vũ trang của đất nước", trang Fresh News - vốn được coi là cơ quan tuyên truyền của chính phủ Campuchia - viết.

Trước đó, ngày 26/7, ông Hun Sen đã đe dọa sẽ bóc trần gia đình người anh em kết nghĩa Thaksin :

"Tôi thà để người khác phản bội tôi trước, chứ tôi không bao giờ phản bội ai trước. Giờ tôi đã bị phản bội, tôi cảm thấy cần phải vạch trần những gì gia đình Thaksin đã làm để phản bội đất nước của họ. Đây là một lời cảnh báo : Hãy dạy con cái của ông đi và chúng nên hiểu cha mình cùng những người khác", Hun Sen nói khi phát biểu trước những người dân Campuchia sơ tán tại tỉnh Preah Vihear vào ngày 26/6.

"Tôi chưa bao giờ tưởng tượng rằng một gia đình tôi từng giúp đỡ lại vươn lên làm thủ tướng rồi gây ra nhiều vấn đề như vậy. Lúc thì họ tuyên bố có quyền lực, lúc thì lại nói không có. Ngày mai [27/6], tôi sẽ nói về chuyện này", Hun Sen nói, ám chỉ Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra – con gái ông Thaksin.

Ông gửi thông điệp gay gắt đến ông Thaksin như sau :

"Nếu ông hành xử ngạo mạn, tôi sẽ tiết lộ mọi thứ ông từng nói với tôi, bao gồm cả những lời xúc phạm đến quốc vương của ông. Hãy dạy dỗ con cái của mình đi. Ông có con làm thủ tướng, tôi cũng có con làm thủ tướng. Nhưng đừng tưởng tôi là người dễ bị bắt nạt. Tôi không mắc nợ Thái Lan điều gì".

Tại Thái Lan, xúc phạm vua là tội hình sự và có thể bị phạt tù từ 3-15 năm tù.

Không chỉ đe dọa tung những bằng chứng có thể hạ bệ gia đình Shinawatra, ông Hun Sen còn ám chỉ rằng gia đình Thaksin đã nợ ông một ân tình. Tuy nhiên, ông Hun Sen nói không cần ông Thaksin trả món nợ đó mà muốn một mối quan hệ bình đẳng, không có sự can thiệp.

Vì sao ông Hun Sen làm vậy ?

Những câu chuyện ông Hun Sen phơi bày về gia đình Shinawatra khiến nhiều người đặt ra câu hỏi : Vì sao Hun Sen lại sẵn sàng đẩy gia đình người anh kết nghĩa Thaksin vào tình thế bất lợi, đến mức muốn bà Paetongtarn mất luôn chức vị thủ tướng ?

Lý giải với BBC News Tiếng Việt, ông Seng Vanly, nhà phân tích địa chính trị Đông Nam Á và là Giám đốc Chương trình Vận động của Tổ chức Dân chủ Khmer từ Campuchia, nói rằng ông Hun Sen có vẻ muốn tạo thêm động lực cho cuộc biểu tình ngày 28/6 ở Thái Lan :

"Hiện các cựu lãnh đạo phe áo vàng và áo đỏ đang tổ chức một cuộc biểu tình vào thứ Bảy 28/6 nhằm phản đối Thủ tướng Paetongtarn, nhưng có vẻ những nhóm này không huy động được đông đảo người tham gia như kỳ vọng. Do đó, Chủ tịch Thượng viện Hun Sen đã công bố những thông tin này để giúp tạo động lực cho cuộc biểu tình, nhằm gây áp lực buộc bà Paetongtarn phải từ chức".

Mục đích thứ hai, theo ông Seng Vanly, Hun Sen có thể cho rằng Thái Lan cần có một chính phủ, thủ tướng mới để giảm nhiệt tình hình căng thẳng ở biên giới với Campuchia.

"Tôi nghĩ ông Hun Sen cho rằng Thái Lan cần một chính phủ đoàn kết hơn, đủ năng lực đưa ra quyết định và đàm phán với phía Campuchia. Bởi lẽ trong mắt ông Hun Sen, chính phủ hiện tại do bà Paetongtarn lãnh đạo không có khả năng làm điều đó. Nếu bà Paetongtarn vẫn tiếp tục tại vị, căng thẳng biên giới sẽ còn kéo dài", ông Seng Vanly nói.

Nhà phân tích người Campuchia cho rằng, việc lãnh tụ Hun Sen liên tục tung những thông tin bất lợi cho gia đình Shinawatra còn là để gia tăng áp lực trực tiếp nhằm khiến liên minh cầm quyền rơi vào hỗn loạn, dẫn đến khả năng phải giải tán chính phủ hiện tại.

Một số nhà phân tích nói với BBC rằng đoạn ghi âm rò rỉ đã phơi bày những mâu thuẫn trong nội bộ Thái Lan, đặc biệt giữa chính phủ bà Paetongtarn và quân đội.

Theo nhà báo David Hutt - một nhà quan sát chính trị Đông Nam Á lâu năm - thì từ nhiều tháng qua, Campuchia đã cho rằng xung đột biên giới là hệ quả của chính trị nội bộ Thái Lan, trong đó quân đội đã tận dụng căng thẳng để củng cố ảnh hưởng của họ, điều mà chính bà Paetongtarn đã thừa nhận trong đoạn ghi âm bị rò rỉ.

Ông Virak Ou - người sáng lập tổ chức nghiên cứu Forum Future từ Campuchia - nói với BBC vào ngày 25/6 rằng cốt lõi không nằm ở đoạn ghi âm hay việc nó bị tung lên mạng. Vấn đề gốc rễ nằm ở chỗ quân đội, phe bảo hoàng và các phe phái khác nhau tại Thái Lan không thể đoàn kết.

"Rõ ràng nội bộ Thái Lan đang rất chia rẽ. Thông qua đoạn ghi âm bị rò rỉ, chúng ta thấy một vị thủ tướng trẻ tuổi của Thái Lan đang yếu thế, có vẻ như không kiểm soát nổi quân đội. Quân đội không tuân theo mệnh lệnh từ lãnh đạo dân sự, mà đang tự mình ra quyết định. Đó chính là gốc rễ của các vấn đề tại Thái Lan", ông Virak Ou nhận định.

Ông Virak nói thêm, bất kỳ mối quan hệ nào vượt ra ngoài khuôn khổ hợp tác chuyên nghiệp đều có thể làm tổn hại đến quan hệ giữa hai quốc gia.

"Khi gia đình của hai nhà lãnh đạo có mối quan hệ quá gần gũi thì bất kỳ thỏa thuận nào giữa hai nước dù là có lợi cho đôi bên cũng sẽ dấy lên những nghi ngờ.

"Người ta sẽ luôn đặt câu hỏi liệu các thỏa thuận đó là vì lợi ích quốc gia, hay chỉ vì lợi ích riêng của các gia đình quyền lực và liệu có sự nhượng bộ nào đó hay không. Họ sẽ nghĩ rằng có những điều khoản ngầm, những điều bí mật được trao đổi ở hậu trường. Và từ đó, các thuyết âm mưu sẽ lan truyền".

Ngoài ra, ông Virak Ou cho rằng về lâu dài, Campuchia không hưởng được lợi gì khi thiết lập quan hệ riêng với bất kỳ phe phái nào trong chính trường Thái Lan. Bởi lẽ ở Campuchia không có những phe phái như vậy. Campuchia nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) mà đứng đầu là ông Hun Sen.

"Campuchia tốt nhất nên duy trì quan hệ chuyên nghiệp, tốt đẹp với tất cả các phe phái ở Thái Lan, không nên tỏ ra thân thiết quá mức với bất kỳ bên nào và tuyệt đối không nên dính vào nội bộ chính trị của Thái Lan", ông Virak nêu ý kiến.

Ông David Hutt nói rằng một điều gần như chắc chắn trong việc ông Hun Sen tung đoạn ghi âm riêng tư là ông muốn cho người dân Campuchia thấy ông đã đặt lợi ích quốc gia lên trên tình bạn cá nhân, rằng ông sẵn sàng "hy sinh bạn bè" vì lợi ích của đất nước. Từ đó, ông Hun Sen lấy được lòng người dân và đẩy mạnh thêm tinh thần dân tộc trong nước.

Những phát biểu được nhân vật quyền lực nhất Campuchia, ông Hun Sen, liên tục tung ra trong những ngày qua đã khiến cho căng thẳng biên giới giữa Campuchia và Thái Lan vốn đã nóng lại càng trở nên nóng hơn.

Ở tỉnh vùng biên Oddar Meanchey, vào chiều 26/6, Hun Sen đã nói chuyện với các binh sĩ, tuyên bố rằng lần xung đột này, Campuchia không chỉ phòng thủ mà còn đáp trả nếu Thái Lan xâm phạm lãnh thổ Campuchia.

Báo Khmer Times dẫn lời ông Hun Sen nói :

"Chúng ta muốn sống trong hòa bình và những người lính cũng muốn được ở bên gia đình, nhưng sự hỗn loạn nội bộ của một quốc gia láng giềng đang đẩy mâu thuẫn sang chúng ta".

Hun Sen nói thêm rằng Campuchia sẽ không bao giờ chấp nhận bất kỳ sự sỉ nhục hay xâm lăng nào.

Ông còn kêu gọi người dân nên đào hầm để tự vệ, cảnh báo rằng căng thẳng có thể còn kéo dài và phức tạp hơn hồi năm 2011.

Khmer Times dẫn lời Hun Sen tuyên bố : "Campuchia có quyền tự vệ và trả đũa. Mặc dù chúng tôi là một quốc gia nhỏ, quân đội Campuchia có vũ khí có thể vươn tới Bangkok, nhưng chúng tôi sẽ không sử dụng chúng".

Phía Thái Lan, Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra đã đến thị sát khu vực biên giới ngày 26/6 để thăm hỏi tình hình người dân và binh sĩ.

Cùng ngày, Ủy ban Phát thanh truyền hình và Viễn thông Quốc gia Thái Lan đã yêu cầu tất cả các nhà mạng ngừng cung cấp dịch vụ băng thông rộng và internet di động tới Campuchia.

Nguồn : BBC, 27/06/2025

***************************

Hun Sen muốn gì khi tung đoạn ghi âm, nói thủ tướng Thái Lan sắp mất chức ?

David Hutt, Virak Ou, BBC, 26/06/2025

Ông Hun Sen vừa công khai dự đoán Thái Lan sắp có thủ tướng mới. Trước đó, ông ta đã tung đoạn ghi âm cuộc điện đàm riêng với bà Paetongtarn Shinawatra, gây ra những hậu quả chính trị nặng nề cho nữ thủ tướng Thái Lan. Vì sao ông ta lại làm vậy ?

Ông Hun Sen, thống tướng 5 sao, phát biểu tại biên giới ở tỉnh Preah Vihear ngày 26/6/2025

Nhà bình luận chính trị, nhà báo David Hutt nói với BBC News Tiếng Việt rằng ông Hun Sen là một "bậc thầy" khi đã chớp lấy cơ hội để tạo ra sự rạn nứt giữa chính phủ Thái Lan và quân đội.

"Một điều gần như chắc chắn là Hun Sen muốn cho người dân Campuchia thấy ông ta đã đặt lợi ích quốc gia lên trên tình bạn cá nhân, rằng ông ta sẵn sàng 'hy sinh bạn bè' vì lợi ích của đất nước", ông Hutt nói.

Giải thích với BBC News Tiếng Việt ngày 25/6, nhà quan sát Virak Ou, người sáng lập tổ chức nghiên cứu Forum Future từ Campuchia, cho rằng ông Hun Sen, cũng như phần lớn người dân Campuchia, rất nhạy cảm với bất kỳ phát ngôn nào được cho là mang tính xúc phạm từ lãnh đạo các nước láng giềng. Và việc ông Hun Sen công khai toàn bộ cuộc nói chuyện là một trong những hành động phản ứng lại các phát biểu mà họ cho là trịch thượng, xúc phạm.

"Vì Campuchia chúng tôi từng bị chà đạp, từng là nạn nhân của đói nghèo, chiến tranh và tội ác diệt chủng. Campuchia từng là một đế chế hùng mạnh, rồi dần suy tàn qua nhiều thế kỷ. Chính vì thế, tâm lý xã hội trở nên đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ biểu hiện nào khiến chúng tôi cảm thấy bị xem thường".

Lý do ông Hun Sen tung đoạn ghi âm ?

Dư luận Việt Nam, khi theo dõi vụ việc, phần lớn đều lên án hành động của ônb Hun Sen. Nhiều ý kiến cho rằng, là bậc "cha, chú", ông Hun Sen đã lợi dụng niềm tin của Paetongtarn - con gái của "người anh em" Thaksin - để củng cố vị thế chính trị của bản thân.

Một số ý kiến cho rằng ông Hun Sen là một tay lão luyện trong những ngón đòn chính trị, khiến cho thủ tướng Thái Lan rơi vào tình cảnh bẽ bàng và từ đó giành được lợi thế trong việc đàm phán những tranh chấp đang diễn ra ở biên giới hai nước.

Nếu nhìn vào các diễn biến trước khi đoạn ghi âm bị tung lên mạng vào ngày 18/6, có thể thấy cha con ông Hun Sen đều bày tỏ phẫn nộ trước phát ngôn của bà Paetongtarn vào ngày 16/6.

Cụ thể, sau cuộc họp an ninh, bà Paetongtarn đã trả lời trong cuộc họp báo rằng hành động và các bài đăng trên mạng xã hội của ông Hun Sen cùng con trai ông ta - Thủ tướng Hun Manet - là "thiếu chuyên nghiệp".

Theo nhà quan sát Virak Ou, những lời lẽ đó có thể đã khiến giới lãnh đạo cấp cao – đặc biệt là một người đã nắm quyền lâu như ông Hun Sen – cảm thấy bị xúc phạm.

"Tôi nghĩ ông ấy để bụng chuyện đó, nhất là khi họ vốn là chỗ thân thiết lâu năm. Theo tôi, đó là bước ngoặt của sự việc", ông Ou nói.

Chính ông Hun Sen cũng nhắc đến sự việc này trong bài đăng trên Facebook vài tiếng trước khi quyết định tung toàn bộ đoạn ghi âm :

"Vài tiếng sau cuộc trò chuyện, lãnh đạo Thái Lan công khai cáo buộc lãnh đạo Campuchia hành xử 'thiếu chuyên nghiệp' về mặt chính trị và tham gia các hoạt động chính trị thông qua Facebook.

"Về đoạn ghi âm rò rỉ, tôi nhận thấy chỉ có chừng 9 phút được công khai. Do đó, nếu phía Thái Lan mong muốn nghe bản ghi âm đầy đủ, tôi sẵn sàng công bố toàn bộ cuộc nói chuyện dài 17 phút 6 giây", Facebook của có dấu xanh của ông Hun Sen viết.

Ông Virak Ou lý giải thêm rằng lý do ông Hun Sen công khai toàn bộ đoạn ghi âm dài 17 phút có thể liên quan đến phản ứng từ chính phủ và các phe phái khác ở Thái Lan.

"Việc Thái Lan đe dọa cắt điện và internet có thể khiến Campuchia cảm thấy đó là sự sỉ nhục. Chúng tôi – một quốc gia nhỏ bị kẹp giữa hai nước láng giềng lớn là Thái Lan và Việt Nam – trở nên nhạy cảm hơn rất nhiều trước bất kỳ biểu hiện nào mang tính khinh thường hay xúc phạm, đặc biệt đến từ các nước láng giềng.

"Do đó, Campuchia thường cố gắng đáp trả, thậm chí đôi khi còn phản ứng thái quá. Điều này không chỉ đến từ giới lãnh đạo mà là tâm lý chung của cả xã hội.

"Về việc ông Hun Sen công khai đoạn ghi âm 17 phút, có lẽ ông ấy đã cảm thấy quân đội Thái Lan hay người dân nước này đã không thể hiện sự tôn trọng đối với Campuchia", ông Virak giải thích.

Trước vụ rò rỉ bản ghi âm, ông Hun Sen đã "ăn miếng trả miếng" với nhiều nhân vật ở Thái Lan. Trong bài phát biểu đặc biệt ngày 16/6, ông Hun Sen đã công khai "dằn mặt" cựu thủ lĩnh phong trào áo vàng bảo hoàng Thái Lan, ông Sondhi Limthongkul, với thông điệp "đừng hỗn xược hay coi thường Campuchia".

Nhà quan sát David Hutt nói rằng việc ông Hun Sen ghi âm lại các cuộc điện thoại riêng tư là điều không có gì lạ. Trước đây, ông ấy đã từng công khai các cuộc trò chuyện với các chính trị gia hoặc nhà hoạt động đối lập nhằm làm họ bẽ mặt.

"Chúng ta đều biết rằng giới chính trị thường ghi lại các cuộc trao đổi với lãnh đạo nước ngoài, nhưng việc công bố chúng ra bên ngoài lại là hành động rất thiếu tính ngoại giao.

"Lý do bề ngoài cho việc tung đoạn ghi âm lần này là vì những lời chỉ trích từ bà Paetongtarn trên mạng xã hội sau cuộc trò chuyện giữa hai người. Tuy nhiên, theo cảm nhận của tôi, ông Hun Sen đã nhìn thấy cơ hội để tạo ra sự chia rẽ giữa chính phủ Thái Lan và quân đội và ông ta đã chớp lấy nó".

Ông Hutt nói thêm rằng, đoạn ghi âm không chỉ chứng minh bà Paetongtarn non nớt và thiếu kinh nghiệm lãnh đạo mà còn làm quân đội Thái Lan mất uy tín khi phơi bày cho cả thế giới biết rằng nữ thủ tướng gọi vị tướng chuyên trách về vấn đề biên giới là "phe đối lập" và cho rằng quân đội "nói những điều không có lợi cho đất nước".

Bên cạnh đó, cây viết Davit Hutt lưu ý rằng, việc bà Paetongtarn gọi điện cho ông Hun Sen chứ không phải người đồng cấp Hun Manet cũng nói lên nhiều điều.

Thứ nhất, ông Hun Sen vẫn là người đứng sau nắm quyền, điều khiển mọi thứ.

"Ai cũng biết rằng bên cạnh việc kiểm soát phần lớn chính trị nội bộ, ông Hun Sen còn là ngoại trưởng trên thực tế của Campuchia. Từ năm 2023 đến cuối năm ngoái, Campuchia đã cố gắng để Bộ Ngoại giao (dưới quyền Sok Chenda Sophea) tập trung vào kinh tế, còn ông Hun Sen cùng các đồng minh trong Thượng viện xử lý những vấn đề nhạy cảm hơn.

"Nhưng kế hoạch đó đã sụp đổ, ông Sok Chenda bị cách chức bộ trưởng ngoại giao vào tháng 11 và Prak Sokhonn - người được xem là 'cánh tay nối dài' của ông Hun Sen - đã quay lại nắm quyền ở Bộ Ngoại giao. Do đó, ông Hun Sen vẫn nắm chặt chính sách đối ngoại".

Mối quan hệ giữa hai gia tộc sẽ ra sao ?

Nội dung cuộc nói chuyện bị rò rỉ đã khiến chính trường Thái Lan chấn động, bà Paetongtarn ngay sau đó phải đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội từ công chúng cùng những hệ quả chính trị nghiêm trọng.

Vụ việc bắt đầu vào sáng ngày 18/6, khi một đoạn ghi âm dài 9 phút lan truyền trên mạng xã hội, cho thấy mối quan hệ rất gần gũi giữa ông Hun Sen và nữ thủ tướng Thái Lan. Bà Paetongtarn gọi ông Hun Sen là "chú Hun Sen" (Uncle Hun Sen) và xưng "Ung Ing" (tên thân mật của bà), kiểu nói chuyện giữa những người thân thiết chứ không phải giữa lãnh đạo hai quốc gia.

Sau đó, chính ông Hun Sen đã công khai toàn bộ đoạn đối thoại dài 17 phút, được ví như "đổ thêm dầu vào lửa" giữa lúc Thái Lan đang lục đục nội bộ, khiến sinh mệnh chính trị của bà Paetongtarn đứng trước nguy cơ bị "thiêu rụi".

Tối ngày 18/6, Đảng Bhumjaithai (BJT), đảng lớn thứ hai trong chính phủ của bà Paetongtarn, đã tuyên bố rút lui khỏi liên minh. Mặc dù đảng này đã bất mãn về liên minh cầm quyền từ trước, nhưng việc họ chọn thời điểm sóng gió này để rút lui và viện dẫn cuộc điện đàm bị rò rỉ làm cái cớ, là một đòn nặng giáng vào uy tín của bà Paetongtarn.

Ngày 20/6, một nhóm thượng nghị sĩ, do Chủ tịch Thượng viện Mongkol Surasajja dẫn đầu, đã gửi đơn cho Tòa án Hiến pháp Thái Lan và yêu cầu điều tra cuộc điện đàm và bãi nhiệm nữ thủ tướng vì cho rằng bà đã vi phạm nghiêm trọng chuẩn mực đạo đức.

Biểu tình trên đường phố cũng đã nổ ra vào cuối tuần qua.

Vào ngày 23/6, Ủy ban Chống tham nhũng Quốc gia Thái Lan (NACC) công bố mở cuộc điều tra sơ bộ về đoạn băng ghi âm cuộc trao đổi giữa nữ thủ tướng và Hun Sen.

Ngày 25/6, Đảng BJT đã đệ trình một kiến nghị bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với bà Paetongtarn.

Bà Paetongtarn đã giải thích trước công chúng rằng cuộc trò chuyện giữa bà với ông Hun Sen là cuộc gọi riêng từ điện thoại cá nhân của bà. Do đó, việc ghi âm mà không có sự đồng thuận rồi sau đó tung lên mạng "không nên được cộng đồng quốc tế chấp nhận".

Gia đình Hun và Shinawatra vốn có mối quan hệ đặc biệt. Ông Thaksin Shinawatra, cha bà Paetongtarn, đã chơi thân với ông Hun Sen từ hàng chục năm qua. Trong thời gian ông Thaksin lưu vong, ông Hun Sen đã tiếp đãi ông Thaksin như thượng khách tại Phnom Penh. Ông Hun Sen đã nhiều lần gọi ông Thaksin là "người anh em" và không ngần ngại công khai mối quan hệ gần gũi đó.

Ngày 21/6, ông Hun Sen đã viết trên Facebook rằng tình cảm gắn bó hơn 30 năm giữa hai gia đình Hun và Shinawatra đã tan vỡ vì một quan chức Campuchia rò rỉ nội dung điện đàm giữa ông ta và Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn.

"Quan chức này làm vậy vì tức giận trước những lời lẽ xúc phạm nhằm vào tôi và Thủ tướng Hun Manet, cho rằng chúng tôi thiếu chuyên nghiệp", ông Hun Sen viết trên Facebook, kèm hàng loạt hình ảnh thân thiết giữa hai gia đình.

Phía bà Paetongtarn, ngay sau khi đoạn ghi âm bị phát tán, bà đã mở cuộc họp báo và nói rằng sẽ không còn cuộc trò chuyện riêng tư nào với lãnh đạo Campuchia.

Nhà quan sát Virak Ou cho rằng việc rò rỉ một kênh liên lạc cá nhân – vốn là một công cụ rất quan trọng cho hoạt động ngoại giao – đã làm xói mòn tính hiệu quả và giá trị của kênh này.

"Tôi không cáo buộc ai đã tung ra đoạn ghi âm, nhưng rõ ràng toàn bộ sự việc đang làm suy yếu một công cụ thiết yếu cho quan hệ ngoại giao và quan hệ song phương. Tôi cho rằng điều này về lâu dài sẽ gây tổn hại cho Campuchia.

"Còn trong ngắn hạn, nó chắc chắn làm gia tăng sự chia rẽ trong nội bộ Thái Lan, làm cho Thái Lan thêm rạn nứt. Điều đó sẽ trở thành vấn đề lớn đối với đảng cầm quyền Pheu Thái và cả vị thủ tướng", ông nói.

Trong khi nữ thủ tướng tiếp tục chật vật đối mặt với sức ép chính trị trong nước để giữ cho liên minh không bị tan rã và không phải từ chức, lãnh tụ Campuchia Hun Sen vào ngày 24/6 đã đưa ra suy đoán gây xôn xao rằng "Thái Lan sẽ có thủ tướng mới trong vòng ba tháng tới".

Điều này đặt ra câu hỏi : Vì sao Hun Sen lại sẵn sàng đẩy gia đình Shinawatra vào tình thế bất lợi, đến mức có thể khiến Paetongtarn mất chức thủ tướng ? Bởi nếu một phe phái khác - đặc biệt là giới quân đội - lên nắm quyền thì có thể khiến Campuchia gặp nhiều trở ngại hơn trong quan hệ song phương.

Lý giải điều này, ông Virak Ou cho rằng bất kỳ mối quan hệ nào vượt ra ngoài khuôn khổ hợp tác chuyên nghiệp đều có thể làm tổn hại đến quan hệ giữa hai quốc gia.

"Khi gia đình của hai nhà lãnh đạo có mối quan hệ quá gần gũi thì bất kỳ thỏa thuận nào giữa hai nước dù là có lợi cho đôi bên cũng sẽ dấy lên những nghi ngờ.

"Người ta sẽ luôn đặt câu hỏi liệu các thỏa thuận đó là vì lợi ích quốc gia, hay chỉ vì lợi ích riêng của các gia đình quyền lực và liệu có sự nhượng bộ nào đó hay không. Họ sẽ nghĩ rằng có những điều khoản ngầm, những điều bí mật được trao đổi ở hậu trường. Và từ đó, các thuyết âm mưu sẽ lan truyền.

"Do vậy, cách tốt nhất là giữ quan hệ thân thiện nhưng chỉ ở mức độ quốc gia mà thôi để duy trì sự chuyên nghiệp về mặt chính trị, ngoại giao. Vì vậy, mục tiêu nên là xây dựng một mối quan hệ tốt đẹp giữa hai nước, chứ không phải quan hệ quá thân thiết giữa cá nhân hai nhà lãnh đạo", ông Virak Ou nói.

Ngoài ra, ông cho rằng về lâu dài, Campuchia không hưởng lợi gì khi thiết lập quan hệ riêng với bất kỳ phe phái nào trong chính trường Thái Lan. Bởi lẽ ở Campuchia không có những phe phái như vậy. Campuchia nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) mà đứng đầu là ông Hun Sen.

"Campuchia tốt nhất nên duy trì quan hệ chuyên nghiệp, tốt đẹp với tất cả các phe phái ở Thái Lan, không nên tỏ ra thân thiết quá mức với bất kỳ bên nào và tuyệt đối không nên dính vào nội bộ chính trị của Thái Lan", ông Virak nêu ý kiến.

Nhà quan sát người Campuchia cũng nói thêm rằng, mối quan hệ của hai gia tộc Hun và Shinawatra là dựa trên lợi ích, nên nếu đôi bên thấy có lợi thì mối quan hệ vẫn có thể duy trì, dù rằng mức độ tin tưởng chắc chắn sẽ thấp hơn trước sau vụ rò rỉ ghi âm.

Thái Lan đang yếu thế trước Campuchia

Một số nhà phân tích nói với BBC rằng đoạn ghi âm rò rỉ đã phơi bày những mâu thuẫn trong nội bộ Thái Lan, đặc biệt giữa chính phủ bà Paetongtarn và quân đội.

Theo nhà báo David Hutt, từ nhiều tháng qua, Campuchia đã cho rằng xung đột biên giới là hệ quả của chính trị nội bộ Thái Lan, trong đó quân đội sử dụng tình hình để củng cố sức ảnh hưởng của họ - điều mà chính bà Paetongtarn đã thừa nhận.

Còn ông Virak cho rằng cốt lõi không nằm ở đoạn ghi âm hay việc nó bị tung lên mạng. Vấn đề gốc rễ nằm ở chỗ quân đội, phe bảo hoàng và các phe phái khác nhau tại Thái Lan không thể đoàn kết.

"Rõ ràng nội bộ Thái Lan đang rất chia rẽ. Thông qua đoạn ghi âm bị rò rỉ, chúng ta thấy một vị thủ tướng trẻ tuổi của Thái Lan đang yếu thế, có vẻ như không kiểm soát nổi quân đội. Quân đội không tuân theo mệnh lệnh từ lãnh đạo dân sự, mà đang tự mình ra quyết định. Đó chính là gốc rễ của các vấn đề tại Thái Lan", ông Virak Ou nhận định.

Ông chỉ ra rằng Thái Lan hiện không có một hệ thống chỉ huy rõ ràng để đảm bảo nền dân chủ và sự lãnh đạo dân sự đối với quân đội.

"Hiện nay Campuchia trông có vẻ mạnh hơn, đoàn kết hơn vì Đại tướng Hun Manet thể hiện rằng ông có thể kiểm soát chặt chẽ quân đội và tập hợp sự ủng hộ của người dân dưới ngọn cờ của đảng cầm quyền. Thái Lan trông yếu hơn vì họ ít đoàn kết hơn.

"Vấn đề lớn hơn của Thái Lan là quân đội của họ thường không bao giờ đưa ra quyết định một cách lý trí. Đó là một quân đội đầy những người đàn ông với tinh thần hiếu chiến, cái tôi cao. Một số hành động như đóng cửa biên giới, thay đổi giờ giấc đóng mở cửa một cách tùy tiện, cho tới việc đe dọa cắt điện, internet của Campuchia đều cho thấy họ không có nghiên cứu gì cả. Họ chỉ hành động như những võ sĩ bước vào sàn đấu, muốn tung đòn trước mà không cần biết hậu quả.

"Đó là lý do vì sao các quốc gia thành công trên thế giới không bao giờ để quân đội hoạch định chính sách. Vai trò của quân đội là phải tuân theo mệnh lệnh từ giới lãnh đạo dân sự. Khi quân đội không làm điều đó, chúng ta sẽ thấy hậu quả - và đó chính là điều đang xảy ra đối với Thái Lan", ông nhận định.

Trước đó, bình luận với BBC Tiếng Thái, nhà báo và nhà phân tích quân sự Suphalak Kanchanakhundee nói rằng vụ đụng độ gây chết người ngày 28/5 có thể là dấu hiệu cho thấy chính phủ Thái Lan hiện tại có "khá nhiều" lỗ hổng trong chỉ huy quân sự.

Chuyên gia Supalak nhấn mạnh rằng các quyết định quân sự nên đến từ chính phủ trung ương, không phải từ tư lệnh tại hiện trường. Mối quan hệ giữa quân đội và chính phủ Thái Lan không hòa thuận khiến Thái Lan bị lép vế trước Campuchia, vì ở phía Campuchia, Thủ tướng Hun Manet kiểm soát quân đội chặt chẽ hơn.

Nguồn : BBC, 26/06/2025