Ba kịch bản khủng hoảng Cuba có thể diễn ra sau khi Mỹ truy tố ông Raúl Castro

Bernd Debusmann Jr, BBC, 23/05/2026

Mỹ đã buộc tội cựu chủ tịch Cuba Raúl Castro, 94 tuổi, tội giết người - làm dấy lên suy đoán rằng Havana có thể là mục tiêu tiếp theo trong danh sách thay đổi chế độ của Washington.

Ông Raúl Castro, hiện 94 tuổi, vào thời điểm 1996 là người đứng đầu lực lượng vũ trang CubaGetty

Trong bối cảnh chiến dịch gây sức ép tối đa khiến Cuba rơi vào tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, nhiều quan chức Mỹ đã liên tiếp kêu gọi chấm dứt chính quyền cộng sản đã nắm quyền tại hòn đảo này suốt 66 năm qua.

Trong khi Tổng thống Donald Trump nói ông tin rằng sẽ không cần thiết phải "leo thang", Nhà Trắng tuyên bố sẽ không dung thứ cho một "quốc gia bất hảo" cách bờ biển Mỹ 144km.

Không ai có thể dự đoán chắc chắn điều gì sẽ xảy ra tiếp theo : là khủng hoảng kinh tế trầm trọng hơn, bất ổn trong nước gia tăng, hay thậm chí là khả năng can thiệp quân sự của Mỹ ?

Dưới đây là ba kịch bản có thể xảy ra.

1. Mỹ có thể bắt giữ ông Raúl Castro

Việc truy tố ông Raúl Castro với các cáo buộc liên quan đến vụ quân đội Cuba bắn hạ hai máy bay dân sự năm 1996 đã lập tức làm dấy lên suy đoán rằng Mỹ có thể mở một chiến dịch nhằm bắt giữ ông và đưa ông tới một tòa án ở Mỹ.

Một chiến dịch như vậy không phải là chưa từng có tiền lệ.

Vào tháng Một, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã tiến hành một chiến dịch chớp nhoáng ở Venezuela để bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro - một đồng minh lâu năm của Cuba - và đưa ông này đến New York để đối mặt với các cáo buộc về ma túy và buôn bán vũ khí.

Năm 1989, một chiến dịch quy mô hơn nhiều - Chiến dịch Chính nghĩa - Mỹ đã triển khai hàng nghìn binh sĩ đổ bộ lên Panama nhằm lật đổ và bắt giữ nhà lãnh đạo khi đó là Manuel Noriega.

Tổng thống Trump cho đến nay đã gạt bỏ những câu hỏi về việc liệu ông có đang nhắm đến một chiến dịch tương tự ở Cuba hay không.

Tuy nhiên, một số nhà lập pháp Mỹ đã công khai kêu gọi thực hiện một chiến dịch tương tự.

"Chúng ta không nên loại trừ bất cứ điều gì", Thượng nghị sĩ Rick Scott của Florida nói với các phóng viên. "[Điều] tương tự đã xảy ra với ông Maduro cũng nên xảy ra với ông Raúl Castro".

Các chuyên gia cho rằng, về khía cạnh độ quân sự, việc bắt giữ ông Castro là khả thi - nhưng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro và khó khăn, trong đó có việc ông đã cao tuổi và khả năng lực lượng Cuba sẽ kháng cự.

"Ở một khía cạnh nào đó, việc bắt giữ ông Castro có thể dễ dàng hơn", ông Adam Isacson, chuyên gia khu vực thuộc Văn phòng Washington về Mỹ Latinh, một tổ chức phi chính phủ, cho biết.

"Giá trị biểu tượng của ông ấy đồng nghĩa với việc ông ấy được bảo vệ rất nghiêm ngặt, nhưng chắc chắn là có thể".

Tuy nhiên, việc loại bỏ ông Raúl Castro - người đã từ chức chủ tịch năm 2018 - có thể không ảnh hưởng đáng kể đến chính phủ Cuba nói chung, nơi ông từ lâu vẫn được coi là một nhân vật có ảnh hưởng.

"Tôi không nghĩ điều đó sẽ ảnh hưởng nhiều đến cấu trúc quyền lực ở Cuba nữa. Ông ta đã 94 tuổi", ông Isacson nói.

"Triều đại gia đình Castro có ảnh hưởng, nhưng không phải là trung tâm của những gì họ đã xây dựng".

"Nhưng vì lý do chính trị trong nước, đó có thể là một đòn giáng mạnh", ông nói thêm.

"Họ rất muốn làm nhục gia đình Castro và tống giam một trong những nhà cách mạng gạo cội từ năm 1959. Nhưng giá trị chiến lược của việc đó là một dấu hỏi".

2. Mỹ có thể tìm cách thay đổi lãnh đạo ở Havana

Một khả năng mà các quan chức Mỹ - gồm cả ông Trump - đã đưa nghĩ đến là một ban lãnh đạo mới có thể tiếp quản Havana.

Các chuyên gia nhận định rằng kịch bản này có thể tương tự như việc thay thế ông Maduro bằng bà Delcy Rodriguez ở Venezuela, điều này khiến chính phủ về cơ bản vẫn giữ nguyên, mặc dù vẫn làm việc trực tiếp với chính quyền Trump.

Ông Trump đã nhiều lần nói rằng ông đang đàm phán với các nhân vật bên trong Cuba, những người hy vọng nhận được sự giúp đỡ của Mỹ trong bối cảnh khó khăn kinh tế ngày càng trầm trọng.

"Cuba đang yêu cầu giúp đỡ, và chúng ta sẽ đối thoại", ông Trump viết trên Truth Social vào ngày 12/5.

Vài ngày sau, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã gặp các quan chức Cuba, trong đó có ông Raúl Guillermo Rodríguez Castro - cháu trai của ông Raúl Castro, và Bộ trưởng Nội vụ Lázaro Álvarez Casas.

"Chúng tôi sẽ đối thoại với người Cuba... cuối cùng thì họ cần phải đưa ra quyết định. Hệ thống của họ không hoạt động hiệu quả", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các phóng viên ở Florida hôm 21/5, và rằng chính quyền Mỹ ưu tiên một "thỏa thuận thông qua đàm phán".

Những thay đổi mà Mỹ mong muốn có thể gồm cả cam kết mở cửa nền kinh tế, thu hút thêm đầu tư nước ngoài, mở cửa hơn với cộng đồng người Cuba lưu vong, và cam kết chấm dứt sự hiện diện của các cơ quan tình báo Nga hoặc Trung Quốc trên đảo.

Điều quan trọng là, những thay đổi này có thể giữ nguyên phần lớn chính phủ Cuba.

"Giống như việc họ muốn tránh bất ổn ở Venezuela, họ cũng muốn tránh bất ổn ở Cuba", ông Michael Shifter, giáo sư nghiên cứu về Mỹ Latinh tại Đại học Georgetown và cựu giám đốc của Inter-American Dialogue, một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington, nhận định.

"Ép buộc thay đổi chế độ sẽ quá rủi ro", ông nói thêm.

Một số chuyên gia trao đổi với BBC cho rằng thách thức đối với chính quyền Trump là hiện không có một nhân vật rõ ràng nào trong nội bộ Cuba sẵn sàng thay thế vai trò lãnh đạo.

"Tôi không nghĩ rằng có một Delcy Rodriguez rõ ràng ở Cuba, và cấu trúc quyền lực ở Cuba vận hành khác so với Venezuela", ông Shifter nói.

"Thật khó để xác định điều họ đang tìm kiếm, nhưng tôi nghĩ họ đang tìm kiếm một cấu trúc cầm quyền nào đó".

3. Cuba có thể sụp đổ

Một khả năng khác là Cuba có thể sụp đổ dưới sức ép của áp lực kinh tế khổng lồ mà nước này đang phải đối mặt, vốn đã gây ra tình trạng mất điện kéo dài nhiều giờ mỗi ngày và thiếu hụt lương thực nghiêm trọng trên đảo.

"Sẽ không có sự leo thang. Tôi không nghĩ điều đó là cần thiết", ông Trump nói tuần này.

"Nơi đó đang sụp đổ. Đó là một thảm họa, và ở một mức độ nào đó họ đã mất kiểm soát".

Tuy nhiên, các chuyên gia lại vẽ nên một bức tranh phức tạp hơn nhiều, trong đó các cơ chế kiểm soát của chính phủ Cuba đối với người dân vẫn còn nguyên vẹn, ngay cả trong thời kỳ kinh tế khó khăn.

"Bạn phải phân biệt giữa nền kinh tế Cuba với nhà nước và chính phủ Cuba", ông Shifter nói.

"Nền kinh tế Cuba có thể sụp đổ, và đang sụp đổ... nhưng nhà nước vẫn hoạt động, đặc biệt là về an ninh".

Bất kỳ sự sụp đổ nào của nhà nước cũng có thể đặt ra thách thức cho chính quyền Trump nếu một lượng lớn người Cuba chạy khỏi đất nước, đặc biệt là sang Mỹ.

Những người Cuba mới nhập cư gần đây cũng không tránh khỏi việc thiếu quyền tiếp cận tị nạn chính trị và các hạn chế nhập cư khác trong thời chính quyền Trump.

"Nếu xảy ra sự sụp đổ, bạn sẽ thấy một phần lớn dân số Cuba làm mọi cách để rời đi, giống như cách họ đã làm với Haiti trong những năm qua", ông Isacson nói.

"Florida là nơi gần nhất, nhưng tôi cũng dự đoán sẽ có một số người tìm đường đến Mexico".

Ông Isacson nói thêm rằng ông "ngạc nhiên" vì làn sóng di cư như vậy vẫn chưa bắt đầu.

"Người dân có lẽ chỉ đang cầm cự với khoảng 1.000 đến 1.500 calo mỗi ngày và thậm chí không thể tiếp cận các dịch vụ chăm sóc y tế cơ bản", ông nói.

"Quý vị có thể nghĩ rằng đến giờ mọi người đã bắt đầu đóng thuyền rồi".

Bernd Debusmann Jr

******************************

Nga và Trung Quốc lên án việc Mỹ truy tố cựu lãnh đạo Cuba Raúl Castro

Olivia Ireland, Aleks Phillips, BBC, 22/05/2026

Trung Quốc và Nga đã lên án Mỹ về quyết định buộc tội cựu Chủ tịch Cuba Raúl Castro tội giết người.

Cựu Chủ tịch Raúl Castro, người trong ảnh chụp năm 2017, đã bị tòa án Mỹ truy tố, trong bối cảnh Washington tiếp tục gia tăng áp lực lên Cuba

Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi Mỹ ngừng sử dụng "sự cưỡng ép" và "đe dọa" đối với đồng minh của mình, trong khi Điện Kremlin cho rằng áp lực gia tăng đối với Havana "gần như là bạo lực".

Mỹ đã buộc tội ông Castro về vụ bắn rơi hai máy bay năm 1996, một sự kiện khiến bốn người thiệt mạng và làm gia tăng căng thẳng ngoại giao giữa Washington và đảo quốc Caribe này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần tìm cách gây áp lực lên Cuba và đã công khai thảo luận về việc lật đổ chế độ cộng sản của nước này.

Mỹ đã áp các lệnh trừng phạt mới lên Cuba và đồng thời phong tỏa các chuyến hàng dầu mỏ đến hòn đảo này, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhiên liệu tại đây, kéo theo tình trạng mất điện kéo dài và thiếu lương thực.

Người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, nói với truyền thông nhà nước Nga hôm 21/5 rằng chiến dịch gây áp lực của Mỹ lên đồng minh lâu năm của Nga, trong đó có việc truy tố ông Raúl Castro, là "không thể dung thứ".

"Chúng tôi cho rằng trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không nên sử dụng những biện pháp như vậy - vốn mang màu sắc bạo lực - đối với các nguyên thủ quốc gia, dù là đương nhiệm hay cựu lãnh đạo", ông nói thêm.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn trước đó đã nói rằng Mỹ nên "ngừng đe dọa sử dụng vũ lực ở mọi thời điểm", và rằng Bắc Kinh "kiên quyết ủng hộ Cuba".

Ông nói rằng Bắc Kinh phản đối "bất kỳ nỗ lực nào của các thế lực bên ngoài nhằm gây áp lực lên Cuba dưới bất kỳ lý do nào".

"Mỹ nên chấm dứt việc sử dụng các biện pháp trừng phạt và bộ máy tư pháp như công cụ cưỡng ép đối với Cuba, đồng thời ngừng đe dọa sử dụng vũ lực mọi lúc", ông Quách nói.

Ông Raúl Castro đã bị buộc tội cùng với năm người khác hôm 20/5 với cáo buộc liên quan đến vụ bắn rơi hai máy bay trong hành trình giữa Cuba và Florida.

Ông bị cáo buộc với một số tội danh có thể bị phạt tù chung thân hoặc tử hình.

Chiếc máy bay, do Brothers to the Rescue, một nhóm bất đồng chính kiến ​​người Mỹ gốc Cuba, điều hành, đang chở ba công dân Mỹ khi bị bắn rơi, tất cả đều thiệt mạng.

Vào thời điểm đó, ông Raúl Castro - người đã từ chức chủ tịch nước năm 2018 - là nhân vật đứng đầu lực lượng vũ trang Cuba.

Vụ bắn rơi máy bay đã gây ra sự phẫn nộ trong cộng đồng người Cuba lưu vong sống ở Mỹ và từ lâu đã là nguồn gốc gây tranh cãi giữa Washington và Havana.

Chủ tịch Cuba hiện tại, ông Miguel Díaz-Canel, đã mô tả các cáo buộc của Mỹ là "một thủ đoạn chính trị, không có cơ sở pháp lý nào".

Kể từ khi bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela, ông Nicolás Maduro, vào tháng Một, ông Trump đã công khai ám chỉ rằng Cuba "sẵn sàng sụp đổ".

Chính bản cáo trạng liên bang chống lại nhà độc tài cánh tả Maduro đã được chính quyền Trump sử dụng làm lý do biện minh cho cuộc đột kích vào thủ đô Caracas của Venezuela để bắt giữ ông này và bà vợ Cilia Flores.

Hai vợ chồng ông Maduro hiện đang chuẩn bị ra tòa ở New York với nhiều cáo buộc, trong đó có tội buôn bán ma túy.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio từ chối bình luận về việc liệu chính quyền Trump có kế hoạch đưa ông Raúl Castro sang Mỹ xét xử hay không và bằng cách nào.

Ông nói với các phóng viên ở Florida hôm 21/5 rằng cựu lãnh đạo Cuba "công khai thừa nhận và khoe khoang" về việc ra lệnh bắn hạ máy bay.

Khi được hỏi về việc liệu Mỹ có sử dụng vũ lực để thay đổi chế độ ở Cuba hay không, ông Rubio nói rằng chính quyền Mỹ ưu tiên một giải pháp đàm phán, nhưng nói thêm : "Ông ấy [Tổng thống] có quyền làm điều đó nếu xảy ra mối đe dọa đến an ninh quốc gia của Hoa Kỳ - và ông ấy đã thể hiện sự sẵn sàng làm điều đó khi xác định được mối đe dọa như vậy".

Hôm 20/5, ông Rubio đã gửi một thông điệp bằng tiếng Tây Ban Nha đến người dân Cuba, trong đó cũng mô tả các động thái của chính quyền Trump là "mở ra một con đường mới", đánh đổi một chế độ tham nhũng lấy các quyền tự do mà người Mỹ gốc Cuba đang được hưởng.

Các quan chức Cuba đã đàm phán với Mỹ để tìm giải pháp cho những khác biệt giữa hai nước trong vài tháng qua.

Lô dầu duy nhất của Nga được phép đến đảo đã hết hạn vào đầu tháng này. Nhưng Nhà Trắng vẫn tiếp tục gia tăng áp lực lên Havana.

Đầu tháng này, ông Trump đã ký một sắc lệnh áp lệnh trừng phạt lên các quan chức trong lĩnh vực năng lượng, quốc phòng, tài chính và an ninh của Cuba, cùng các cá nhân mà Mỹ cáo buộc vi phạm nhân quyền hoặc biển thủ tài sản công.

Các chuyến bay giám sát của Mỹ gần hòn đảo này cũng được cho là đã tăng lên và giám đốc CIA đã tuyên bố trong chuyến thăm Cuba rằng nước này "không còn là nơi trú ẩn an toàn cho các đối thủ của Mỹ".

Cho đến gần đây, Cuba vẫn có thể đương đầu với các lệnh trừng phạt khắc nghiệt của phương Tây nhờ sự giúp đỡ của các đồng minh trong khu vực, trong đó có chính phủ của ông Maduro ở Venezuela, được cho là đã cung cấp cho Cuba khoảng 35.000 thùng dầu mỗi ngày trước khi ông này bị bắt.

Olivia Ireland, Aleks Phillips

**************************

Cuba : Hàng nghìn người tuần hành ở La Havana để thể hiện "bảo vệ Cách mạng và Raúl Castro"

Thu Hằng, RFI, 23/05/2026

Ngày 22/05/2026, hàng nghìn người Cuba tập trung trước cửa Đại sứ quán Mỹ ở thủ đô La Havana để ủng hộ Cách mạng và Raúl Castro, theo lời kêu gọi của một số tổ chức thanh niên. Cựu chủ tịch Cuba, hiện 94 tuổi, vẫn có sức ảnh hưởng lớn trên chính trường, bị bộ Tư pháp Mỹ kết tội "giết người" và âm mưu ám sát công dân Mỹ.

Hàng nghìn người Cuba tuần hành tại thủ đô La Havana để phản đối chính sách của Mỹ đối với Cuba ngày 22/05/2026. © Reuters/Norlys Perez

Mariela Castro, con gái của cựu lãnh đạo Cuba, loại trừ mọi khả năng ông Raúl Castro bị lực lượng Mỹ bắt cóc và khẳng định "sẵn sàng chiến đấu chống lại chủ nghĩa đế quốc".

Thông tín viên Margot Davier tường trình từ La Havana :

"Mặt trời còn chưa mọc, hàng trăm người đã đổ về đại lộ Malecón nổi tiếng ở La Havana. Trên tay họ là những tấm áp phích lớn in hình Raúl Castro và cờ Cuba. Sergio, người tự nhận mình là một người lao động, có mặt trong đoàn người, cho biết : "Chúng tôi ở đây để bảo vệ Cách mạng và bảo vệ Raúl. Bởi vì đây là cả một lịch sử kéo dài hơn 60 năm, bắt nguồn từ những năm tháng đấu tranh ở vùng rừng núi Sierra Maestra. Ở đây, có một dân tộc, một cuộc cách mạng, và không có sợ hãi".

Ông cho rằng những cáo buộc của Mỹ nhắm đến nhà cựu lãnh đạo Raúl Castro là vô căn cứ. Ông khẳng định : "Cáo buộc đó là bất công, và hơn nữa, đó là sự vu khống. Đó chỉ là cái cớ, nhưng chỉ có họ (Mỹ) mới tin. Phần còn lại của thế giới không tin vào cái cớ này, và sẽ không tin, bởi vì đó là cuộc Cách mạng vang danh".

Người biểu tình hô vang những khẩu hiệu trước khi các bài phát biểu đầu tiên bắt đầu vang lên. Ông Douniesky, một quan chức từ bộ Ngoại thương, tuyên bố sẵn sàng cầm vũ khí : "Nếu họ can thiệp quân sự, thì súng của tôi đã sẵn sàng. Nó chỉ đang chờ một cái tên, nó cũng phải mang dấu ấn của tôi. Chúng ta sẽ bảo vệ cả nước, bất kể giá nào. Chúng ta không biết nó sẽ diễn ra dưới hình thức nào hoặc sẽ tiến hành ra sao. Nhưng chúng ta sẽ làm điều đó với phẩm giá và đạo đức của người Cuba".

Mặc dù thông điệp có vẻ yếu ớt, nhưng lại có ưu điểm là rất rõ ràng. Những người tham gia tuần hành muốn cho thấy rằng họ sẵn sàng chống lại mọi hình thức can thiệp của Mỹ, bất kể bằng giá nào".

Bản cáo trạng không làm ảnh hưởng đến đàm phán song phương

Ngày 20/05, bộ Tư Pháp Mỹ đã chính thức truy tố cựu chủ tịch Cuba Raúl Castro với tội danh "âm mưu sát hại công dân Mỹ" trong vụ bắn hạ hai máy bay xuất phát từ bang Florida vào tháng 02/1996, làm 4 người chết. Trả lời báo giới bên lề cuộc biểu tình, bà Mariela Castro cho biết khi nghe tin, cha của bà mỉm cười, giống như một chiến binh du kích lão luyện biết mình đang an toàn, và không ai có thể bắt ông đi, bởi vì ông luôn nói : "Tôi sẽ chết trận nếu cần thiết".

Bà Mariela Castro là người đầu tiên trong gia đình Castro lên tiếng sau cáo buộc của bộ Tư pháp Mỹ. Bà lên án "chiến thuật" của chính quyền Trump là "nói dối, tạo ra sự không chắc chắn và gieo rắc sợ hãi". Tuy nhiên, theo bà, quyết định của bộ Tư pháp Mỹ sẽ không ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa hai nước "vì Cuba không muốn, và chưa bao giờ muốn đóng cửa kênh này".

Thu Hằng

***************************

Mỹ cáo buộc ông Raúl Castro tội giết người vụ bắn rơi hai máy bay năm 1996

Kayla Epstein, Cecilia Barría & Pascal Fletcher, BBC, 21/05/2026

Mỹ đã buộc tội cựu lãnh đạo Cuba, ông Raúl Castro, âm mưu giết hại công dân Mỹ và các tội danh khác liên quan đến vụ bắn rơi hai máy bay giữa Cuba và Florida năm 1996.

Cáo trạng được công bố hôm 20/5 cáo buộc ông Raúl Castro và năm người khác đã bắn rơi máy bay thuộc tổ chức người Mỹ gốc Cuba Brothers to the Rescue (Anh em Cứu hộ) và khiến bốn người thiệt mạng, trong đó có ba người Mỹ.

Ông Raúl Castro, hiện 94 tuổi, thời điểm đó là người đứng đầu lực lượng vũ trang Cuba và đã bị quốc tế lên án về vụ việc nói trên.

Trong bối cảnh đang bị Mỹ liên tục gia tăng áp lực, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel gọi các cáo buộc này là "một thủ đoạn chính trị, không có cơ sở pháp lý".

Phát biểu tại Tháp Tự do ở Miami, Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche tuyên bố Washington cũng sẽ buộc tội ông Castro về tội phá hủy máy bay, cùng với bốn cáo buộc giết người khác liên quan đến cái chết của bốn thành viên của Brothers to the Rescue là Armando Alejandre Jr, Carlos Alberto Costa, Mario Manuel de la Peña và Pablo Morales.

"Mỹ, và Tổng thống Trump, không và sẽ không bao giờ quên công dân của mình", ông Blanche nói.

Các cáo buộc này sẽ phải được đưa ra tranh tụng tại tòa án Mỹ, trong đó một số tội danh có thể bị phạt tù chung thân.

Mỗi tội danh giết người đều có mức án tối đa là tử hình hoặc tù chung thân.

Các cáo buộc mới của Bộ Tư pháp Mỹ nhắm vào một nhân vật chủ chốt trong giới lãnh đạo cộng sản Cuba trong bối cảnh chính quyền hòn đảo này đang phải đối mặt với áp lực mạnh từ Mỹ để thực hiện các cải cách chính trị và kinh tế có tính sống còn đối với chế độ độc đảng của nước này.

"Tôi nghĩ chiến lược là tăng dần áp lực đến mức chính phủ Cuba sẽ nhượng bộ và đầu hàng tại bàn đàm phán", ông William LeoGrand, một chuyên gia về chính trị Mỹ Latinh tại Đại học Mỹ, nhận định.

Mỹ đã áp lệnh trừng phạt và phong tỏa nguồn cung dầu mỏ cung cấp đến Cuba, dẫn đến tình trạng mất điện và thiếu lương thực ở hòn đảo này.

Trước đó, hôm 20/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã gửi một thông điệp tới người dân Cuba nhân dịp ngày độc lập của đất nước.

"Tổng thống Trump đang đề xuất một con đường mới giữa Mỹ và một Cuba mới", ông Rubio nói.

Ông Rubio nói với người dân trên hòn đảo này rằng một tập đoàn do quân đội Cuba điều hành có tên GAESA chịu trách nhiệm chính về tình trạng mất điện và thiếu lương thực mà đất nước vẫn đang phải gánh chịu.

GAESA sở hữu hoặc điều hành hầu hết các lĩnh vực kinh tế sinh lợi của Cuba, từ cảng biển đến các trạm xăng dầu và khách sạn năm sao.

Đáp lại thông điệp của ông Rubio, ông Díaz-Canel cáo buộc Mỹ dối trá và áp đặt hình phạt tập thể lên người dân Cuba.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche đã công bố các cáo buộc tại Miami

Ông Díaz-Canel cũng nói rằng việc truy tố ông Raúl Castro đang được sử dụng để "biện minh cho sự ngu xuẩn của một cuộc xâm lược quân sự chống lại Cuba" và cáo buộc Mỹ xuyên tạc sự thật xung quanh vụ bắn rơi máy bay.

Ông khẳng định Cuba đã hành động "tự vệ chính đáng trong vùng biển thuộc quyền tài phán của mình".

Khi được các phóng viên hỏi về khả năng đưa ông Raúl Castro đến Mỹ để đối mặt với các cáo buộc, ông Blanche trả lời rằng đã có lệnh bắt giữ ông này.

Ông không xác nhận liệu Mỹ có tìm cách bắt giữ ông Castro hay không, nhưng nói, "chúng tôi hy vọng ông ta sẽ xuất hiện ở đây, bằng ý muốn của chính ông ta hoặc bằng cách khác".

Ông LeoGrande từ Đại học Mỹ cho biết ông tin Mỹ sẵn sàng bắt giữ cựu lãnh đạo Cuba "nếu Cuba không đầu hàng tại bàn đàm phán".

Hồi tháng Một, Mỹ đã tiến hành một chiến dịch quân sự để bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và đưa ông này đến Mỹ, sau khi Bộ Tư pháp Mỹ truy tố ông.

Vụ việc đã làm thay đổi mối quan hệ giữa Venezuela và Washington, điều mà ông LeoGrande cảnh báo rằng khó có thể có tác động tương tự ở Cuba, lưu ý rằng ông Raúl Castro đã nghỉ hưu gần một thập kỷ trước.

Ở tuổi gần 95, ông Raúl Castro, em trai của cố lãnh tụ Cuba Fidel Castro, vẫn là một nhân vật có ảnh hưởng, được tôn vinh là "nhà lãnh đạo cách mạng Cuba", hiện vẫn còn sống.

Ông đã từ bỏ các vai trò tích cực trong chính phủ và đảng, nhưng trong nhiệm kỳ 2008-2018, ông Raúl Castro và tổng thống Mỹ Barack Obama khi đó đã chứng kiến một giai đoạn tan băng ngắn ngủi trong quan hệ Washington-Havana.

Ông Blanche nói rằng ông sẽ "không so sánh" trường hợp của ông Castro và ông Maduro.

Tổng thống Donald Trump cũng được hỏi về khía cạnh chính trị của bản cáo trạng hôm 20/5.

"Nhiều người trong số họ có liên hệ với tôi theo nghĩa tôi có mối quan hệ rất tốt với cộng đồng người Mỹ gốc Cuba. Trên cơ sở nhân đạo, chúng tôi ở đây để giúp đỡ", ông Trump nói.

Mặc dù ông Castro được dự đoán sẽ không bị dẫn độ hoặc ra hầu tòa, nhưng tất cả các phương án dường như đều đang được xem xét, luật sư Lindsey Lazopoulos Friedman, cựu công tố viên tại văn phòng công tố viên Hoa Kỳ ở Miami, cho hay.

"Nếu ra hầu tòa, ông ấy sẽ được hưởng các quyền pháp lý như bất kỳ bị cáo nào khác", bà Friedman nhận định, nói thêm rằng điều đó sẽ bao gồm cả xét xử trước bồi thẩm đoàn.

"Không ai mong đợi vụ án sẽ đi theo con đường thông thường này... nhưng bản cáo trạng rất thuyết phục và được hỗ trợ bởi nhiều bằng chứng", bà nói với BBC.

Cuba khó lòng đầu hàng mà không kháng cự

Ông Raúl Castro và người anh trai, nhà lãnh đạo cách mạng Cuba Fidel Castro, ở Havana, Cuba vào tháng 12/1996

Trung tâm Miami, nơi các quan chức Mỹ công bố cáo trạng đối với ông Raúl Castro, là nơi có đông đảo người Mỹ gốc Cuba, đa phần đại diện cho các tổ chức lưu vong Cuba vốn trong nhiều thập kỷ qua dẫn đầu phong trào phản đối chính phủ cộng sản từ bên trong nước Mỹ.

Xung quanh là những bức ảnh của bốn người thiệt mạng trong vụ rơi máy bay năm 1996, nhiều người tham dự sự kiện ở Miami cho biết họ vô cùng phấn khích trước thông tin này.

"Đã đến lúc rồi, 67 năm của chế độ giết người đó", bà Isela Fiterre nói.

"Ông Raúl Castro không chỉ giết bốn người. Trong suốt nhiều năm, ông ta đã giết vô số người", bà Fiterre nói thêm.

Bà cho rằng hành trình đòi công lý không bao giờ là quá muộn và bày tỏ lòng biết ơn chính quyền Trump vì đã thực hiện bước đi này.

Một người tham dự khác, bà Mercedes Puid-Soto, cũng bày tỏ những cảm xúc tương tự.

"Tôi cảm thấy rất hạnh phúc. Công lý đã được thực thi. Điều rất quan trọng là các gia đình có thể khép lại chương này, và chúng tôi, những người Cuba, cũng vậy", bà nói.

Tuyên bố của ông Blanche vẫn để lại một câu hỏi lớn : "liệu chính quyền Trump có xem bản cáo trạng này như cái cớ để phát động một chiến dịch quân sự dưới danh nghĩa thực thi pháp luật, giống cách họ từng làm với ông Maduro hay không ?", theo ông Roxanna Vigil, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Hội đồng Quan hệ quốc tế.

"Khó có khả năng chế độ Cuba sẽ đầu hàng Hoa Kỳ mà không kháng cự", chuyên gia này nhận định. "Và bất kỳ động thái nào, kể cả hợp tác với chế độ Cuba, sẽ rất khó được cộng đồng người Cuba ở Hoa Kỳ chấp nhận".

Các đại diện của Mỹ và Cuba, trong đó có ông Raúl Guillermo Rodriguez Castro - cháu trai của ông Raúl Castro - đã có những "cuộc đối thoại" trong những tháng gần đây, nhưng các cáo buộc của Mỹ đối với cựu chủ tịch Cuba khó có thể làm dịu bớt những liên hệ này.

Ngược lại, phía Cuba cho thấy dấu hiệu tiếp tục kiên định lập trường "không đầu hàng, không nhượng bộ" trước áp lực của Hoa Kỳ, với truyền thông nhà nước Cuba chỉ trích mạnh mẽ những gì họ gọi là "các cáo buộc sai sự thật".

Kayla Epstein, Cecilia Barría & Pascal Fletcher

****************************

Mỹ đang lên kế hoạch truy tố hình sự cựu lãnh đạo Cuba Raúl Castro

Will Grant, BBC, 16/05/2026

Bộ Tư pháp Mỹ được cho là đang chuẩn bị truy tố cựu chủ tịch nước Cuba Raúl Castro trong những ngày tới về vụ bắn rơi hai máy bay cách đây 30 năm.

Ông Raúl Castro, 94 tuổi, đã từ chức lãnh đạo Đảng cộng sản Cuba vào năm 2021 - AP via Getty Images

Thông tin về các cáo buộc này - được cho là cần phải được đại bồi thẩm đoàn Mỹ phê chuẩn - xuất hiện khi giám đốc CIA đến Cuba để gặp các quan chức ở Havana.

Ông Raúl Castro, 94 tuổi, đã từ chức lãnh đạo Đảng cộng sản Cuba vào năm 2021, chấm dứt hơn nửa thế kỷ cầm quyền của gia đình ông.

Ông đã lãnh đạo đất nước trong 15 năm, sau khi anh trai ông, Fidel Castro, từ chức.

Bản cáo trạng có thể được ban hành này là động thái mới nhất trong chiến dịch gây sức ép của Mỹ lên Cuba, gồm cả việc phong tỏa dầu mỏ và các lệnh trừng phạt trên diện rộng.

Các cáo buộc được cho là tập trung vào vụ bắn rơi hai chiếc máy bay do nhóm hoạt động nhân đạo Brothers to the Rescue của Mỹ điều hành năm 1996.

Các quan chức giấu tên của Bộ Tư pháp Mỹ nói với truyền thông Mỹ rằng bản cáo trạng có thể được đưa ra sớm nhất vào ngày 20/5, tức thứ Tư tuần tới.

Khi được hỏi hôm 15/5 về kế hoạch truy tố, Tổng thống Donald Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One : "Tôi sẽ để Bộ Tư pháp bình luận về điều đó".

Ông nói thêm : "Nhưng [người Cuba] cần giúp đỡ, như các bạn biết đấy. Và các bạn nói về một quốc gia đang suy tàn. Họ thực sự là một quốc gia đang suy tàn".

Ông Trump đã ban hành lệnh phong tỏa dầu mỏ đối với Cuba, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhiên liệu ở nước này.

Tuần này, Bộ trưởng Năng lượng của hòn đảo thừa nhận rằng Cuba về cơ bản đã cạn kiệt dầu nhiên liệu.

Các cáo buộc có khả năng được đưa ra đối với ông Raúl Castro hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng các quan chức cho biết cuộc điều tra tập trung vào một vụ tấn công vào hai máy bay cỡ nhỏ, xảy ra vào ngày 24/2/1996 khi ông Fidel là chủ tịch nước và ông Raúl là bộ trưởng lực lượng vũ trang.

Bốn người trên máy bay đã thiệt mạng trong vụ việc này.

Brothers to the Rescue - một nhóm người Cuba lưu vong chuyên tìm kiếm và giúp đỡ những chiếc bè chở người di cư từ Cuba đến Mỹ - trước đó đã thả truyền đơn chống ông Castro gần bờ biển Cuba.

Chính phủ Cuba - trong đó có ông Fidel Castro, người đã qua đời năm 2016 - cho rằng tổ chức Brothers to the Rescue đã nhiều lần vi phạm không phận Cuba, dù Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) kết luận vụ tấn công diễn ra trên vùng biển quốc tế.

Ông Raúl Castro tiếp quản vị trí lãnh đạo Cuba từ anh trai Fidel Castro (bên trái)

Vào tháng 3, Tổng chưởng lý bang Florida đã tuyên bố trong một cuộc họp báo rằng bang này đang mở lại cuộc điều tra về vai trò của ông Raúl Castro trong vụ việc.

Thống đốc Florida, ông Ron DeSantis, hôm 15/5 đã hoan nghênh khả năng đưa ra các cáo buộc hình sự, gọi đây là động thái "đáng lẽ phải được thực hiện từ lâu".

Cuba chưa chính thức bình luận về các thông tin liên quan đến khả năng bị truy tố, nhưng Ngoại trưởng Bruno Rodríguez Parrilla hôm 15/5 đã thể hiện lập trường cứng rắn.

"Bất chấp lệnh cấm vận, các biện pháp trừng phạt và những đe dọa sử dụng vũ lực từ phía Mỹ, Cuba vẫn tiếp tục con đường chủ quyền hướng tới sự phát triển xã hội chủ nghĩa của mình", ông nói, theo hãng tin Reuters.

Để có thể truy tố, các công tố viên sẽ phải thuyết phục một đại bồi thẩm đoàn, bao gồm các công dân được triệu tập, rằng có đủ bằng chứng để tin rằng một tội ác đã được thực hiện.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche đã từ chối xác nhận chuyện sắp ban hành một bản cáo trạng.

"Nếu và đến lúc cần để nói về điều đó, thì chúng tôi sẽ công bố rõ ràng", ông Blanche nói với Fox News.

Ông Trump từng tuyên bố Mỹ muốn thay đổi giới lãnh đạo cộng sản của Cuba.

Tại một cuộc mít tinh gần đây, ông nói với đám đông rằng Mỹ sẽ "tiếp quản" đảo quốc vùng Caribe này, nằm cách bang Florida của Mỹ 145km.

Giám đốc CIA John Ratcliffe tại Havana

Hôm 13/5, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã gặp người đồng cấp Cuba tại Bộ Nội vụ ở Havana.

Ông Raúl Rodríguez Castro, cháu trai của ông Raúl Castro, cũng có mặt tại cuộc gặp.

Một quan chức CIA nói với kênh CBS, đối tác của BBC tại Mỹ, rằng Washington sẵn sàng tham gia vào các vấn đề kinh tế và an ninh, "nhưng chỉ khi Cuba thực hiện những thay đổi cơ bản".

Một tuyên bố của Cuba cho biết cuộc gặp là một nỗ lực nhằm cải thiện đối thoại và Havana không phải là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ.

Cuộc gặp diễn ra sau khi các quan chức Mỹ tái khẳng định đề nghị viện trợ 100 triệu USD để giảm bớt ảnh hưởng của lệnh cấm vận dầu mỏ.

Washington đã tập trung nhiều hơn vào Cuba trong những tháng gần đây sau khi Mỹ truy tố nhà lãnh đạo Venezuela, ông Nicolás Maduro, vào tháng 1, rồi lật đổ ông trong một chiến dịch diễn ra xuyên đêm.

Các nhà phân tích cho rằng bất kỳ nỗ lực tương tự nào của lực lượng đặc nhiệm Mỹ nhằm bắt giữ ông Castro đều có thể gặp phải sự phản đối mạnh mẽ ở Cuba, đặc biệt là từ những người trung thành với chính phủ.

Ông William LeoGrande, giáo sư chính trị Mỹ Latinh tại Đại học Mỹ ở Washington, nói với BBC rằng việc truy tố là "một yếu tố nữa trong chiến dịch gây áp lực" mà ông Trump đã duy trì kể từ khi trở lại nắm quyền năm ngoái.

Nhưng việc tiếp tục gây bất ổn cho hòn đảo này có thể phản tác dụng đối với Mỹ, ông LeoGrande, tác giả cuốn sách "Kênh ngoại giao bí mật với Cuba : Lịch sử ẩn giấu của các cuộc đàm phán giữa Washington và Havana", nhận định.

"Nếu nền kinh tế và trật tự xã hội của Cuba sụp đổ, điều đó thực sự sẽ là một thảm họa đối với Mỹ, bởi nó có khả năng châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng di cư quy mô lớn", Giáo sư LeoGrande nói.

Ông nhận định dường như Mỹ "đang gửi một lời cảnh báo tới ông Raúl Castro rằng ông nên sử dụng ảnh hưởng của mình để buộc chính phủ phải nhượng bộ".

"Nếu không, quân đội Mỹ có thể sẽ truy bắt ông ta, giống như đã từng làm với Tổng thống Maduro ở Venezuela".

Will Grant