Vào dịp đầu năm mới, Trung tâm dự báo các rủi ro chính trị quốc tế Eurasia Group ra một báo cáo thường niên, phân tích những thách thức địa-chính trị chưa từng có tiền lệ, có tác động lớn đến thế giới. Báo cáo Top Risks 2026 xác định 10 mối đe dọa hàng đầu đối với sự phát triển của các quốc gia, trong các lĩnh vực kinh tế và thể chế, nhằm giúp các nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách dự đoán rủi ro và cơ hội.

Biểu tình tố cáo "Project 2025", cương lĩnh biến Mỹ thành một nhà nước độc tài, Đại lộ Massachusetts, Washington DC, Hoa Kỳ, ngày 27/01/2024. © Wikimedia

Trong số 10 rủi ro lớn năm nay, báo cáo của Eurasia Group coi "cuộc cách mạng chính trị" tại Mỹ là hiểm họa số một. 

"Cuộc cách mạng chính trị" tại Mỹ có nội dung chính là gì ?

Theo báo cáo của Eurasia Group, nỗ lực tiến hành một "cuộc cách mạng chính trị" tại Mỹ hay một sự đảo lộn quyền lực, do chủ trương của tổng thống Donald Trump, có mục tiêu "thay đổi cơ bản cấu trúc quyền lực" và vai trò của Mỹ trên thế giới. Đây không chỉ là một cuộc tranh giành quyền lực thông thường giữa các chính đảng, mà là một nỗ lực làm biến đổi sâu sắc các thiết chế, phá vỡ các chuẩn mực và cơ chế kiểm soát quyền lực truyền thống của nền dân chủ Mỹ.

Trump coi mối đe dọa chính đến từ bên trong nước Mỹ, chứ không phải từ bên ngoài, tin rằng ông có quyền hạn để thanh trừng những kẻ thù chính trị, bao gồm các quan chức, công ty truyền thông, và thậm chí các tòa án. Bộ máy quyền lực được sử dụng để chống lại các đối thủ chính trị.

Cụ thể là về các rào cản thế chế, phe cánh của tổng thống Trump hướng đến loại bỏ các cơ chế kiểm soát quyền lực hành pháp, như sự độc lập của Bộ Tư Pháp, Cục điều tra liên bang FBI, các cơ quan giám sát đạo đức, và hệ thống công chức chuyên nghiệp. Những cơ quan này trước đây được bảo vệ khỏi các ảnh hưởng chính trị trực tiếp, nhưng giờ đây đang bị biến thành công cụ phục vụ tổng thống và đảng Cộng Hòa. Phe cánh của tổng thống Trump tìm cách thay đổi luật chơi bầu cử bằng cách can thiệp vào việc phân chia lại khu vực bầu cử, ân xá cho những người ủng hộ mình trong các vụ gian lận bầu cử, và sử dụng các biện pháp pháp lý để ngăn chặn các phản đối.

Cuộc cách mạng này không phải là mới, phe của Trump trên thực tế đã triển khai, với Project 2025 của Heritage Foundation.

Vậy những điều gì dự kiến sẽ là mới trong năm nay ?

Project 2025 của Heritage Foundation là một kế hoạch chi tiết nhằm tái cấu trúc chính phủ Mỹ theo hướng bảo thủ và tập trung quyền lực, được xây dựng từ lâu. Tuy nhiên, báo cáo "Top Risk 2026" của Eurasia Group chỉ ra rằng năm 2026 sẽ là giai đoạn quyết định, khi những kế hoạch này có thể được triển khai mạnh mẽ và mang tính triệt để hơn. Tăng tốc độ chính trị hóa bộ máy nhà nước, sử dụng quyền lực hành pháp để trừng phạt và kiểm soát, can thiệp sâu vào các cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 và bầu cử 2028, mở rộng quyền lực tổng thống vượt qua giới hạn Hiến pháp, đưa ra các chính sách đối ngoại và kinh tế quốc tế mang tính trừng phạt, kỳ thị, như chính sách thuế quan võ đoán.

Về thể chế, phe cầm quyền của Trump sẽ hướng đến kiểm soát hoàn toàn các "bộ quyền lực": Bộ Tư pháp, FBI và bộ Quốc phòng sẽ bị chuyển hóa thành công cụ chính trị trực tiếp phục vụ Trump, chẳng như sử dụng bộ Tư Pháp để điều tra và truy tố các đối thủ chính trị (như các nhà tài trợ cho Đảng Dân chủ, các công ty truyền thông chỉ trích Trump).

Điều mới và nguy hiểm nhất trong năm 2026, theo dự báo của Eurasia Group, là Trump có thể thách thức các giới hạn Hiến pháp của quyền lực tổng thống, như ban hành các sắc lệnh hành pháp để thực hiện các chính sách mà không cần sự chấp thuận của Quốc Hội, chẳng hạn như cắt giảm ngân sách cho các chương trình xã hội, hoặc tăng chi tiêu quân sự mà không qua phê duyệt. Nếu có cơ hội, Trump sẽ bổ nhiệm thêm các thẩm phán bảo thủ vào Tòa án Tối cao để đảm bảo chắc chắn sẽ có được các quyết định pháp lý có lợi. Điều này có thể dẫn đến sự tê liệt của hệ thống "check and balance" (kiểm tra và cân bằng), như Hiến pháp Mỹ quy định. Ông Trump có thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để biện minh cho các hành động như đóng cửa biên giới, kiểm soát internet, hoặc hạn chế tự do ngôn luận.

"Cuộc cách mạng chính trị", nếu xảy ra, sẽ tác động ra sao đến thế giới ?

Nếu cuộc cách mạng chính trị tại Mỹ thành công, thế giới sẽ phải đối mặt với một trật tự đa cực hỗn loạn, không có cường quốc nào đủ sức lãnh đạo, dẫn đến xung đột, bất ổn kinh tế, và khủng hoảng nhân đạo. Chủ nghĩa dân túy và độc tài trỗi dậy, các nhà lãnh đạo như Vladimir Putin hay Tập Cận Bình sẽ lợi dụng sự suy yếu của Mỹ để củng cố quyền lực. Kinh tế toàn cầu suy thoái: Chiến tranh thương mại, lạm phát, và giá năng lượng tăng cao khiến giảm tăng trưởng và tăng thất nghiệp. Xung đột quân sự leo thang: chiến tranh ở Ukraina hoặc Trung Đông có thể bùng phát mạnh mẽ hơn. Các giá trị dân chủ sẽ suy yếu, trong khi các chế độ độc tài sẽ mạnh mẽ hơn.

Hoa Kỳ trở nên khó đoán định với các đồng minh. Châu Âu sẽ phải đối mặt với sự bất ổn gia tăng, khi Mỹ không còn là một đồng minh trong việc đối phó với Nga hoặc hỗ trợ Ukraina. Cũng bản báo cáo này của Eurasia Group đặt hiểm họa với châu Âu ở vị trí thứ 4 trong các hiểm họa toàn cầu, cụ thể là các nền dân chủ Pháp, Đức và Anh, đối mặt với tình trạng thù trong giặc ngoài, bị áp lực từ Mỹ và Nga, và trong nội bộ các đảng cực hữu dân tộc chủ nghĩa châu Âu trỗi dậy, được phe của tổng thống Mỹ ủng hộ, có thể kiểm soát quyền lực.

"Cuộc cách mạng chính trị" này có khả năng xảy ra?

Theo báo cáo "Top Risk 2026" của Eurasia Group, cuộc cách mạng chính trị tại Hoa Kỳ dưới thời tổng thống Donald Trump được mô tả như một kịch bản có khả năng cao, nhưng không phải là điều chắc chắn hoặc không thể đảo ngược. Theo báo cáo, "cuộc cách mạng chính trị" của Trump có khả năng cao xảy ra một phần, nhưng khó có thể thành công hoàn toàn.

Khả năng thứ nhất là Trump củng cố được quyền lực, nhưng gặp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ Quốc Hội, tòa án và các bang. Kết quả là Mỹ trở nên bất ổn và phân cực hơn, nhưng không hoàn toàn trở thành một chế độ độc tài. Thứ hai là thất bại, do bị chống lại : Nếu Trump đi quá xa, ví dụ như cố gắng đảo ngược kết quả bầu cử hoặc sử dụng quân đội để đàn áp biểu tình, tổng thống Mỹ có thể mất sự ủng hộ từ chính cử tri truyền thống và Đảng Cộng hòa, dẫn đến thất bại chính trị.

Theo "Top Risk 2026", "cuộc cách mạng chính trị của Trump có nhiều khả năng thất bại hơn là thành công, bị phá vỡ bởi sự phản kháng muộn màng của các thể chế, sự phân rã ở mức độ nhất định của liên minh Cộng Hòa và — không nên đánh giá thấp — do sự bốc đồng của chính tổng thống. Nhưng sẽ không có sự trở lại với tình trạng cũ". Dù thành công hay thất bại, hậu quả dài hạn của nỗ lực tiến hành "cách mạng chính trị" của Trump sẽ để lại những thay đổi lâu dài trong hệ thống chính trị Mỹ, như làm suy yếu các thể chế dân chủ, làm cho quyền lực hành pháp lớn hơn gấp bội, và làm sâu sắc thêm sự phân cực trong xã hội Mỹ.

Trọng Thành

Nguồn : RFI, 15/01/2026