Thỏa thuận Mỹ-Iran : Ông Trump ca ngợi, nhưng vẫn còn rủi ro và ẩn số

BBC, 15/06/2026

Thông báo về một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran đã mang đến cho ông Donald Trump một món quà sinh nhật rất đáng hoan nghênh dù món quà này đi kèm nhiều điều chưa chắc chắn.

Những cam kết đó là gì – và Iran diễn giải chúng ra sao – sẽ góp phần quyết định liệu thỏa thuận này có thể tồn tại lâu dài hay không

Trong bài đăng trên mạng xã hội công bố thỏa thuận, Tổng thống Mỹ cho biết Eo biển Hormuz sẽ được mở lại cho hoạt động vận tải thương mại và Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân.

"Hãy để dầu mỏ lưu thông !", ông Trump viết hôm 14/6.

Ông tiếp tục khẳng định rằng, trái ngược với những thất bại của các đời tổng thống Mỹ trước đây, ông đã đạt được một "thỏa thuận tuyệt vời", mang lại "hòa bình và an ninh cho toàn bộ khu vực".

Tất nhiên, kiểu nói cường điệu hóa như vậy không phải điều gì mới mẻ đối với ông Trump.

Những tuyên bố của ông về thỏa thuận chấm dứt Chiến tranh Gaza vào năm ngoái – ví dụ như "nền hòa bình vĩnh cửu" hay "sự khởi đầu của thời đại đức tin, hy vọng và Chúa" – cũng mang tính bao quát tương tự, ngay cả khi thực tế vẫn còn khác xa.

Trong những thỏa thuận ngoại giao có mức độ hệ trọng cao như thế này, chuyện thành bại thường phụ thuộc vào các chi tiết cụ thể. Trong trường hợp lần này, không có nhiều thông tin về nội dung chi tiết.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News vào tối 14/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết việc Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân là điều "đã được tích hợp vào thỏa thuận này", đồng thời khẳng định Mỹ sẽ có quyền xác minh việc tuân thủ.

Tuy nhiên, những câu hỏi quan trọng vẫn còn bỏ ngỏ, bao gồm các hạn chế đối với hoạt động làm giàu uranium sẽ như thế nào, cũng như số phận của kho uranium làm giàu ở cấp độ cao mà Iran hiện đang nắm giữ.

Một số vấn đề chắc chắn sẽ được giải quyết trong các vòng đàm phán tiếp theo và các cuộc thảo luận mang tính "kỹ thuật" diễn ra trong thời gian gia hạn ngừng bắn 60 ngày hiện nay.

Nhưng nếu có một điều rõ ràng sau hàng thập niên Mỹ tìm cách thuyết phục lẫn gây sức ép buộc Iran từ bỏ tham vọng hạt nhân thì đó là không có gì được bảo đảm, bất kể Washington tin rằng họ đã đạt được những gì trong "bản ghi nhớ" này.

Dường như để nhấn mạnh điều đó, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran hôm 14/6 đã ra một tuyên bố rằng "các cuộc đàm phán cuối cùng sẽ được hoãn lại cho đến khi phía bên kia thực hiện các cam kết theo bản ghi nhớ".

Những cam kết đó là gì – và Iran diễn giải chúng ra sao – sẽ góp phần quyết định liệu thỏa thuận này có thể tồn tại lâu dài hay không.

Các chuyên gia thị trường năng lượng cảnh báo rằng lưu lượng dầu mỏ đi qua Eo biển Hormuz khó có thể ngay lập tức trở lại mức trước chiến tranh.

Việc giải phóng lượng lớn tàu chở dầu đang tồn đọng, rà phá thủy lôi và khôi phục hoạt động vận chuyển cũng như sản xuất dầu bình thường có thể mất nhiều tuần.

Vẫn còn vài ngày cho tới lễ ký kết chính thức để Iran và Mỹ thống nhất những chi tiết then chốt nhằm bảo đảm thành công cho thỏa thuận. Nhưng đó cũng là khoảng thời gian mà thỏa thuận có thể đổ vỡ.

Một biến số khó lường khác là Israel.

Ngay từ đầu, đây luôn là một cuộc chiến có ba bên tham gia. Ông Trump nói với tờ The Wall Street Journal vào hôm 14/6 rằng ông rất tức giận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vì đã ra lệnh không kích Lebanon cuối tuần trước – động thái mà ông cho rằng có thể phá hỏng thỏa thuận với Iran khi nó gần như đã hoàn tất.

Thỏa thuận vẫn trụ vững – ít nhất là đủ lâu để được công bố công khai.

Nhưng nếu Israel khởi động các chiến dịch quân sự mới tại Lebanon, Iran có thể quyết định đóng cửa Eo biển Hormuz một lần nữa, từ đó tiếp tục gây nguy hiểm cho kinh tế toàn cầu.

Trong phát biểu của mình, ông Vance cũng thừa nhận những tổn thất mà cuộc chiến này gây ra cho nhiều người Mỹ với việc giá năng lượng tăng cao và những tác động dây chuyền đối với nền kinh tế.

"Thông điệp chính của tôi gửi tới người dân Mỹ là lời cảm ơn", ông nói, đồng thời cam kết giá năng lượng sẽ bắt đầu giảm xuống.

Tốc độ giảm giá đó nhanh đến đâu, và bao lâu sau mới chuyển hóa thành việc giảm chi phí sinh hoạt trên diện rộng cho người dân Mỹ đang gặp khó khăn tài chính, sẽ có ảnh hưởng lớn tới việc liệu áp lực chính trị ngày càng gia tăng đối với đảng Cộng hòa có dịu bớt trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 hay không.

Theo các cuộc thăm dò gần đây, ông Trump và đảng của ông đang đối mặt với một công chúng ngày càng bất mãn.

Một khảo sát của công ty nghiên cứu thị trường YouGov cho thấy 63% người Mỹ không tán thành cách ông vận hành nền kinh tế, trong khi 57% cho rằng tình hình kinh tế đang xấu đi.

Thỏa thuận được công bố hôm 14/6 ít nhất sẽ giúp giảm bớt, nếu không muốn nói là loại bỏ hoàn toàn, một phần sức ép kinh tế do cuộc xung đột kéo dài gây ra.

Nếu giá xăng thực sự bắt đầu giảm mạnh, đó có thể là một dấu hiệu hữu hình đối với người Mỹ rằng mọi thứ đang dần khá hơn.

Đây là một bước tiến đáng kể hướng tới trạng thái trước khi diễn ra cuộc chiến, ngay cả khi những mục tiêu lớn hơn của ông Trump hiện vẫn chưa trở thành hiện thực và ông vẫn phải đối mặt với những rủi ro chính trị trong nước.

Nguồn : BBC, 15/06/2026

*************************

Mỹ và Iran thông báo đạt đồng thuận chấm dứt chiến tranh Trung Đông

Thanh Hà, Trọng Thành, RFI, 15/06/2026

Pakistan trong vai trò trung gian hòa giải, đêm Chủ Nhật rạng sáng thứ Hai 14-15/06/2026 thông báo, Iran và Mỹ đạt được đồng thuận "lập tức chấm dứt chiến tranh Trung Đông trên mọi mặt trận, kể cả Lebanon". Việc ký thỏa thuận khung dự trù diễn ra tại Genève, Thụy Sĩ vào Thứ Sáu 19/06/2026. Tại Washington tổng thống Trump tuyên bố "cho phép mở cửa toàn bộ eo biển Hormuz và dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa trên biển" ngay sau khi thỏa thuận được ký.

Một bức tranh tường cổ động chống Mỹ trên một con phố ở Tehran, Iran, ngày 01/06/2026. via Reuters - Majid Asgaripour

Viễn cảnh chấm dứt xung đột tại Trung Đông làm hạ nhiệt giá dầu trên thế giới. Đầu phiên giao dịch hôm nay 15/06/2026 giá dầu rơi xuống còn 87,6 đô la một thùng, thay vì hơn 100 đô la như trong những tuần qua. Chỉ giá chứng khoán cũng đã tăng lên trở lại.

Tuy nhiên thỏa thuận khung mà Hoa Kỳ và Iran chuẩn bị ký kết ngày 19/06 tránh đề cập đến những chủ đề nhậy cảm nhất liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran cũng như về khối lượng uranium được làm giàu mà Iran được cho là vẫn đang nắm giữ. Phía Tehran nhấn mạnh đây là những chủ đề mà các bên tiếp tục thảo luận trong tiến trình đàm phán dự trù kéo dài hai tháng. Một điểm quan trọng khác đối với chế độ ở Tehran, đó là một phần tài sản của Iran ở ký gửi hải ngoại, đặc biệt là tại Qatar đang bị phong tỏa sẽ được giải tỏa.

Thông tín viên RFI Carrie Nooten từ New York cho biết thêm về nội dung thỏa thuận khung được tổng thống Trump loan báo trước khi lên đường đến Evian, Pháp, dự thượng đỉnh G7 :

"Trước hết, thỏa thuận này chính thức chấm dứt các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, kể cả tại Lebanon. Ngay sau khi được ký kết, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz, đồng thời hải quân Mỹ sẽ lập tức ngừng phong tỏa vùng biển này.

Ngoài ra Washington sẽ dỡ bỏ một số các biện pháp trừng phạt đang nhắm vào Tehran để giúp Iran khởi động lại các hoạt động kinh tế. Sau cùng phó tổng thống J.D Vance dường như nói rằng Iran cam kết không bao giờ trang bị vũ khí nguyên tử. Điều này hơi lạ bởi vì theo thỏa thuận được tiết lộ, thì lần này các bên dự trù một thời gian 2 tháng để đàm phán về những chi tiết liên quan đến chương trình hạt nhân Iran.

Thỏa thuận được thông báo cũng sẽ đưa khu vực Trung Đông trở lại với thời kỳ trước chiến tranh. Dù vậy Iran giờ đây có thêm một công cụ mới để gây sức ép bởi vì họ đã chứng tỏ rất biết cách làm cho eo biển Hormuz bị tê liệt.

Chính quyền Trump cho dù có lập đi lập lại điều gì đi chăng nữa thì thực tế là chương trình tên lửa đạn đạo của Iran vẫn tồn tại và quốc gia này vẫn nắm giữ khối lượng chất uranium được làm giàu. Nếu như thỏa thuận này không cho phép củng cố vị thế của Donald Trump nhưng cũng đủ để nguyên thủ Hoa Kỳ giữ khoảng cách với một cuộc chiến mà càng lúc càng trở thành một cánh nặng đối với ông. Bằng chứng rõ rệt nhất cho thấy thỏa thuận này có lợi cho phía Iran đó là Israel, đồng minh của Hoa Kỳ, thực sự rất bất bình". 

Iran "thắng lớn" trong cuộc xung đột lần này ?

Vậy Iran phản ứng ra sao ? Từ Tehran, thông tín viên Shevos Ghazi cho biết :

"Tại Tehran, mọi người có cảm giác đây là một thắng lợi to lớn. Các cuộc đàm phán đã tiếp diễn cho đến tận phút cuối cùng. Phía Iran đã nhận được một số nhượng bộ quan trọng, đặc biệt là việc chấm dứt lệnh phong tỏa các cảng ngay lập tức chứ không phải đợi đến 30 ngày sau như đã dự kiến. Tiếp theo là lệnh ngừng bắn được áp dụng trên toàn lãnh thổ Lebanon, kèm theo đó là cam kết tôn trọng sự toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon. Điều đó có nghĩa là sau này quân đội Israel sẽ phải rút lui khỏi miền nam Lebanon.

Trong khi đó Iran vẫn giữ được quyền kiểm soát eo biển Hormuz và thu phép thu các khoản phí dịch vụ để bảo đảm an toàn giao thương trên biển và bảo vệ môi trường trong vùng biển này. Một phần tài sản của Iran đang được ủy thác ở nước ngoài cũng sẽ được giải tỏa. Trước khi diễn ra lễ ký kết thỏa thuận với Mỹ vào Thứ Sáu 19/06 này tại Genève, Qatar sẽ rót cho Iran khoảng 12 tỷ đô la.

Cuối cùng liên quan đến chương trình hạt nhân Tehran vẫn giữ lập trường cứng rắn. Sau này, các bên sẽ đàm phán, chứ không phải ngay bây giờ. Iran vẫn muốn duy trì chương trình làm giàu chất uranium, và theo Donald Trump, phía Mỹ dường như chấp nhận. Thế rồi cũng không có chuyện đưa khối lượng chất uranium được làm giàu ra nước ngoài, đây chính là khối lượng 450 ký uranium được làm giàu với nồng độ 60 % đã được nhắc đế. Điểm duy nhất mà Iran có thể chấp nhận, đó là làm loãng mức độ làm giàu uranium, giữ ở ngưỡng 20 % nhưng không dưới ngưỡng đó". 

Quân đội Israel sẽ ở lại miền nam Lebanon và Gaza "vô thời hạn"

Ngay sau khi Mỹ và Iran tuyên bố đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh tại Trung Đông, bao gồm Lebanon, bộ trưởng Quốc Phòng Israel hôm nay, 15/06/2026, khẳng định các lực lượng vũ trang nước này sẽ tiếp tục ở lại "vô thời hạn" tại nhiều khu vực ở Lebanon, Syria và Gaza, "nhằm bảo vệ biên giới và các cộng đồng Israel trước mối đe dọa của các phần tử thánh chiến".

Theo AFP, bộ trưởng Quốc Phòng Israel Katz cảnh báo rằng Israel sẽ trả đũa "mạnh mẽ", nếu chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran tấn công Israel để trả đũa các hoạt động quân sự của Israel ở Lebanon.

Theo truyền thông Israel, thỏa thuận Mỹ - Iran là một đòn đau với Tel Aviv. Thông tín viên Frédérique Misslin tường trình từ Jerusalem :

"Báo chí Israel sáng nay nhấn mạnh rằng thỏa thuận không đạt được bất kỳ mục tiêu nào được đề ra từ đầu cuộc chiến. Cụ thể là ba lằn ranh đỏ đối với Israel : vũ khí hạt nhân, tên lửa đạn đạo và vấn đề các lực lượng hậu thuẫn chế độ Tehran. Ngược lại, lệnh ngừng bắn lâu dài sẽ áp dụng đối với tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon.

Rõ ràng là vấn đề tên lửa không được đưa vào văn bản này, và các cuộc thảo luận về vấn đề làm giàu uranium chỉ mới bắt đầu. Israel dường như là bên thua cuộc lớn. Đây là điều khiến bộ trưởng cực hữu Itamar Ben-Gvir sáng nay tuyên bố rằng Israel sẽ không cảm thấy bị ràng buộc bởi thỏa thuận này.

Đối với lãnh đạo phe đối lập Yair Golan, thỏa thuận này là ‘‘tồi tệ’’. Hơn nữa, quan hệ với đồng minh Mỹ đã thực sự bị tổn hại nghiêm trọng. Tổng thống Mỹ tuyên bố cuộc tấn công của Israel vào vùng ngoại ô thủ đô Beirut ngày hôm qua lẽ ra không nên diễn ra, sau khi ông Trump đã gọi thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là ‘‘kẻ điên rồ’’ vài ngày trước đó.

Thủ tướng Israel hôm qua hiểu rằng ông đang tự chuốc lấy sự giận dữ của tổng thống Mỹ, nhưng đã chọn làm như vậy để thể hiện một mức độ độc lập nhất định, nhằm tránh mất mặt trước cử tri Israel, trong cuộc bỏ phiếu bầu Quốc Hội mới vào tháng 10 tới. Sau biến cố vừa qua, dường như đã xuất hiện một thực tế chiến lược mới. Bất kỳ cuộc tấn công nào vào Beirut đều có nguy cơ dẫn đến một cuộc tấn công của Iran vào Israel".

Về tình hình Lebanon, theo cơ quan thông tấn quốc gia NNA, bạo lực ở miền nam đã giảm cường độ, không có cuộc oanh kích nào diễn ra sáng hôm nay. Một nguồn tin từ giới chức cao cấp Lebanon cho biết, chính quyền nước này "chưa được thông báo về các điều khoản của thỏa thuận", cũng như thời điểm lệnh ngừng bắn giữa lực lượng Hezbollah và Israel có hiệu lực.

Pháp, Anh, Đức và Ý : Sẵn sàng hỗ trợ để "khẩn cấp" mở lại eo biển Hormuz

Bốn nước thuộc nhóm G7, bao gồm Pháp, Anh, Đức và Ý, ra một tuyên bố chung hôm nay 16/06, hoan nghênh thỏa thuận Mỹ - Iran, và kêu gọi các bên cần "thực thi nhanh chóng và đầy đủ các cam kết". Bốn nước G7 cho biết sẵn sàng hỗ trợ để "khẩn cấp mở lại" eo biển Hormuz, bao gồm việc rà phá thủy lôi.

Pháp, Anh, Đức và Ý, cũng nhấn mạnh đến việc "Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân", chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon phải được bảo đảm bằng "một lệnh ngừng bắn vững chắc".

Thanh Hà – Trọng Thành

***********************

Ba tháng rưỡi chiến tranh Iran : Chỉ toàn kẻ thua cuộc

Thùy Dương, RFI, 15/06/2026

Sau 3 tháng rưỡi chiến tranh, đằng sau những cuộc đấu khẩu ngôn từ, những lần lên giọng dọa dẫm rồi lại "xuống nước", và sau không dưới 38 lần tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo chuẩn bị đạt thỏa thuận với Iran (theo thống kê của CNN, được báo Pháp Le Parisien trích dẫn), cuối cùng thì vào hôm 14/06/2026, Washington và Tehran cũng đã thông báo đồng thuận chấm dứt chiến tranh Trung Đông, với lễ ký kết thỏa thuận tại Genève, Thụy Sĩ ngày 19/06/2026.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng bộ trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth (giữa), chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng ; tướng Dan Caine (phải), trong cuộc họp báo về cuộc tấn công Iran, tại Nhà Trắng, Washington, ngày 06/04/2026. AP - Mark Schiefelbein

Cả Iran và Mỹ đều tự nhận là "bên thắng cuộc", nhưng thực tế dường như không được vẻ vang như vậy, theo giới quan sát. Dominique Moisi, chuyên gia về địa chính trị, cố vấn đặc biệt của Viện Montaigne của Pháp tóm tắt tình hình chỉ bằng một vài từ "Tout ça pour ça" - nôm na là tốn bao tiền của, sinh mệnh mà chỉ được thế thôi à !!! Không có bên thắng, bên thua trong cuộc chiến lần này, mà "xét đến cùng, tất cả đều là kẻ thua cuộc", theo kết luận của Dominique Moïsi.

Vào buổi đầu của cuộc xung đột, tham vọng của các bên hoàn toàn khác. Trong bối cảnh đất nước Iran chao đảo vì phong trào biểu tình và cuộc đàn áp đẫm máu của Tehran, thủ tướng Israel Netanyahu khi đó cho rằng thời cơ đã đến để tung đòn kết liễu chế độ giáo sĩ Hồi giáo Iran, kẻ thù không đội trời chung của Tel Aviv, và thuyết phục Donald Trump tấn công Iran. Mục tiêu tuyên bố công khai vô cùng lớn : phá hủy năng lực hạt nhân của Iran, loại bỏ những nhà lãnh đạo quân sự có ảnh hưởng nhất của Iran và làm sụp đổ chế độ Tehran vốn bị xem là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự ổn định của khu vực.

Tuy nhiên, trái với hình dung của Mỹ và Israel, Lực lượng Vệ binh Hồi giáo đã cho thấy khả năng chống chịu cao hơn nhiều. Dẫu cho nhiều nhân vật "chóp bu" đã bị hạ sát, nhưng bản thân chế độ giáo sĩ Hồi giáo vẫn còn đó, và trong nội bộ, chính những giáo sĩ Hồi giáo (Mollah) cực đoan nhất dường như đã giành được ưu thế so với các phe phái khác. Sau 3 tháng rưỡi xung đột, một phần cơ sở hạ tầng quân sự của Iran bị phá hủy, nhưng các kho dự trữ uranium làm giàu cũng vẫn tồn tại. Kinh tế kiệt quệ hơn, nhưng qua việc phong tỏa eo biển chiến lược Hormuz, Tehran đã nhận ra rằng họ gần như nắm trong tay một phương tiện vô giá, có sức công phá tương đương với vũ khí hạt nhân.

Về kinh tế, kết quả còn cay đắng hơn đối với tổng thống Mỹ Donald Trump. Trước chiến tranh, eo biển Hormuz mở cửa, nhưng suốt những tháng qua, điều chủ yếu Hoa Kỳ đàm phán để đạt được lại là việc mở lại tuyến đường biển chiến lược này. Theo thông báo của phó tổng thống Mỹ JD. Vance, Washington cũng sẽ dỡ bỏ một số các biện pháp trừng phạt Tehran, tức là Iran có thể khởi động lại các hoạt động kinh tế, tự do xuất khẩu dầu. 

Nước Mỹ của Trump bước ra khỏi cuộc chiến này với vị thế bị suy yếu và uy tín bị tổn hại. Các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân, về kho dự trữ 440 kg uranium làm giàu, cũng như về những vấn đề phức tạp khác như tên lửa đạn đạo và hoạt động trong khu vực của Tehran vẫn còn ở phía trước.

Về phía Israel, cho dù chứng minh được sức mạnh quân sự cũng như khả năng tình báo, định vị được các nhân vật chóp bu của Iran để ra tay loại trừ, nhưng phe đối lập Israel đã xem đây "một trong những thất bại gây choáng váng nhất" trong lịch sử nước này. Thủ tướng Netanyahu có lẽ là kẻ thất bại cay đắng nhất, phải hứng chịu những lời lẽ cay nghiệt của tổng thống Mỹ Donald Trump, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử ở Israel. Phía Mỹ trách ông kéo họ vào cuộc chiến này rồi lại phá hoại các cuộc đàm phán với Iran bằng việc tấn công Lebanon để tiêu diệt lực lượng Hezbollah thân Iran. Chiến dịch "Cơn cuồng nộ" (Epic Furry) đã biến thành "Sai lầm cay đắng" (Sad Furry), theo cách nói của chuyên gia địa chính trị Dominique Moisi.

Nhưng có lẽ người dân Iran mới là bên gánh chịu những mất mát tổn thương nhất, không chỉ chịu sự kiểm soát ngày càng hà khắc khi quyền lực nằm trong tay những phe phái cứng rắn nhất, mà còn phải hứng chịu những tổn thất nhân mạng và cơ sở vật chất từ các cuộc tấn công vừa qua của Mỹ - Israel.

Les Echos kết luận, nếu như xưa kia người La Mã nói "Khốn thay cho kẻ bại trận" (Vae Victis), thì nay phải nói là "Khốn thay cho những kẻ không chiến thắng".

Thùy Dương