Những ngày gần đây, nhiều nhân vật thân chính quyền, có sức ảnh hưởng lớn đã lên tiếng chỉ trích tình hình kinh tế và xã hội ở Nga, vốn không nương tay với những tiếng nói bất đồng chính kiến. Nhiều giả thiết được đưa ra, phải chăng điện Kremlin đứng đằng sau : tự chỉ trích, nêu ra giải pháp và tự tâng bốc, hay chỉ là những phản ứng bộc phát của người dân trước tình trạng kinh tế ngày càng khó khăn, và cả việc hạn chế sử dụng Internet.

Hai người đàn ông đứng cạnh tấm thảm chùi chân có hình tổng thống Nga Vladimir Putin trong một cửa hàng bán đồ lưu niệm ở đường hầm tàu ​​điện ngầm tại Kiev, Ukraine, ngày 02/04/2026. Reuters - Gleb Garanich

Vào tuần trước, hôm 14/04, cô Victoria Bonya, với hơn 13 triệu lượt theo dõi trên Instagram đã đăng tải một video dài 18 phút trên mạng xã hội, nêu ra những bức xúc về nước Nga : "Vladimir Vladimirovitch (Putin), mọi người sợ ông, những blogger, nghệ sĩ, những thống đốc, và cả tôi đều sợ ông. Tôi nghĩ rằng chúng tôi đáng lẽ không nên phải lo sợ". Vài ngày sau đó, video độc thoại của ngôi sao truyền hình thực tế đã thu hút hơn 21 triệu lượt xem. Nữ "influencer" 46 tuổi liệt kê trong video những chủ đề khiến người Nga phẫn nộ : từ cách quản lý, xử lý thiên tai như vụ lũ lụt ở Daghestan hay vụ tràn dầu tại bãi biển Anapa, hoặc việc siết chặt truy cập Internet… Cô không đả động đến chiến tranh Ukraine, hay tình trạng suy thoái kinh tế ở Nga, mà chủ yếu công kích vào các chính sách công ở Nga.

Sống tại Monaco, Victoria là một trong những người đầu tiên tham gia các chương trình truyền hình thực tế ở Nga hồi đầu những năm 2000, và thu hút người theo dõi nhờ vào những video chia sẻ về cách làm đẹp, chứ không phải là một "ngôi sao" của phe đối lập. Cô thậm chí còn được xếp vào danh sách những người nổi tiếng thân điện Kremlin, hâm mộ Putin, từng mặc áo phông in hình tổng thống Nga trước ống kính.

Không chỉ riêng Victoria, theo bài phân tích của France 24, những influencer khác, như Aiza với hơn 5 triệu người theo dõi trên các mạng xã hội nhờ những video về ẩm thực, đã lên tiếng tố các nạn tham nhũng ở giới tinh hoa và việc tăng thuế. Tuy nhiên video đã bị xóa không lâu sau đó. Cùng lúc, diễn viên người Nga Ivan Okhlobystin cũng gọi lệnh kiểm duyệt, hạn chế sử dụng Internet và mạng xã hội là một sai lầm lớn. Trong khi Ivan vốn luôn bày tỏ ủng hộ, tin cậy Putin, thậm chí từng gọi chiến dịch tấn công trên diện rộng vào Ukraine là một cuộc "thánh chiến".

Làn sóng chỉ trích này trên thực tế, đã bắt đầu từ giữa tháng Ba, khi Ilya Remeslo, một trong người được xem là trung thành nhất với điện Kremlin, đã đăng tải trên Telegram : "Vladimir Putin không phải là tổng thống hợp pháp, và phải từ chức, phải bị xét xử vì tội chiến tranh, tội cướp bóc". Trong khi blogger này từng được biết đến như là "con chó trung thành của điện Kremlin" chuyên công kích nhân vật đối lập, như Alexei Navalny.

Những bài đăng chỉ trích chính quyền, từ chính những người được đánh giá là thân điện Kremlin, tại một đất nước mà các tiếng nói bất đồng chính kiến thường xuyên bị đàn áp tàn nhẫn, đã khiến phe đối lập Nga cũng phải ngỡ ngàng. Trên mạng xã hội X, Jakob Tolstrup, từng là cộng sự của cố lãnh đạo phe đối lập Navalny nhận định : "Tôi khó có thể hình dung được những lý do đằng sau những chỉ trích công khai này. Tôi hiểu quá rõ con người thối nát này". Theo France 24, Ilya Remeslo đã bị đưa vào viện tâm thần không lâu sau đó. Chuyên gia Stephen Hall tại đại học Bath ở Anh Quốc, đặt ra câu hỏi : Liệu ông ấy có thực sự bị rối loạn tâm thần, hay FSB đã ghé thăm và đề xuất cho anh ta một cách để lật sang trang mới, mà không phải chịu những "cú đòn" của chế độ".

"Mồi nhử" của điện Kremlin

 Về trường hợp của Vicotria Bonya, điều đáng chú ý và được coi là nước đi "bất thường" của điện Kremlin là đã công khai "thừa nhận" những chỉ trích và khẳng định "đã ghi nhận" những vấn đề quan trọng được cô nêu ra và đang tìm hướng xử lý. Không lâu sau, Victoria đã đăng tải video cảm ơn điện Kremlin vì đã lắng nghe. Theo The guardian, điều này làm dấy lên suy đoán rằng có thể tất cả là được dàn dựng.

Các influencer công khai chỉ trích, và chính quyền thể hiện đang lắng nghe những bất bình của công chúng, trước cuộc bầu cử Quốc Hội vào cuối năm nay. Đây vốn là một kịch bản quen thuộc của điện Kremlin : Khắc họa Putin như một vị "sa hoàng tốt", bị các quan chức sai phạm che giấu thông tin., giúp tổng thống đẩy trách nhiệm sang cấp dưới, giữ vững vị thế cá nhân, ngay cả khi bất mãn đang gia tăng.

Chuyên gia Stephen Hall cho rằng phải chăng những video chỉ trích này được sử dụng như "mồi nhử", điện Kremlin muốn biết người nào có những phản ứng tích cực nhất trước những chỉ trích nhắm vào chính phủ trước cuộc bầu cử. Jenny Mathers, chuyên gia về Nga tại đại học Aberystwyth giải thích với France 24 rằng, những người có tầm ảnh hưởng này có thể "nêu lên vấn đề, mà không ảnh hưởng đến hình ảnh của lãnh đạo". Kênh truyền hình của phe đối lập Nga lưu vong Dozhd thì cho rằng đó là cách để tâng bốc tổng thống Nga bằng cách "mô tả ông là một người mạnh mẽ, có thể một mình giải quyết mọi vấn đề".

"Mệt mỏi vì hậu quả của chiến tranh"

Một số chuyên gia khác thì lại cho rằng làn sóng chỉ trích này khó có thể "được phối hợp" với điện Kremlin, mà chỉ là những phản ứng tự phát trước những vấn đề gây bất mãn, đã âm ỉ tại Nga. Andrei Kolesnikov, trả lời The Guardian cho rằng chiến tranh khiến mọi người mệt mỏi và nhất là họ "nhận thức rằng những gì đang xảy ra là hậu quả của chiến tranh". Hơn nữa, chính quyền cũng ngày càng khó giải thích tác động của chiến tranh đối với đời sống thường nhật, như giá cả tăng cao, Internet bị hạn chế.

Theo Le Monde, tỷ lệ ủng hộ Vladimir Putin đã giảm nhẹ so với hồi đầu Năm, hơn 67,8%, (được thực hiện bởi viện nghiên cứu VTsIOM), được đánh giá là mức thấp nhất kể từ khi chiến tranh Ukraine nổ ra. Việc cắt mạng đã khiến một bộ phận lớn dân chúng tại Nga bức xúc, bị mất khả năng truy cập vào nhiều ứng dựng, tiện ích. Báo Pháp cho biết tại thủ đô Moskva và các vùng lân cận, các chủ doanh nghiệp đang "đau đầu" vì chịu nhiều tổn thất do bị cắt mạng.

 Ứng dụng Telegram cũng đã bị hạn chế và phải dùng VPN (phần mềm chuyển vị trí người dùng mạng) để truy cập tại Nga, đã khiến nhiều người phản đối mạnh mẽ, trong đó có các blogger chiến tranh, "yêu nước", ủng hộ điện Kremlin. Tại Nga, Telegram có hơn 100 triệu người dùng, tính đến tháng 11/2025, chiếm 75% dân số. Hầu hết các quan chức liên bang và khu vực đều liên lạc qua các kênh Telegram. Các thống đốc tại những vùng biên giới với Ukraine sử dụng nền tảng này để cảnh báo người dân về các cuộc không kích bằng drone của Kiev. Quân đội cũng dùng Telegram để liên lạc trên tiền tuyến.

Một nhà nghiên cứu tại Moskva, xin ẩn danh, trả lời báo Le Monde, cho rằng "điện Kremlin đã nhận thức được từ các cuộc biểu tình lớn xảy ra hồi 2011-2012, rằng Internet đóng vai trò quan trọng trong việc huy động tổ chức các cuộc biểu tình. Hiện có khả năng Nga đang nghiên cứu mô hình tương tự như Wechat của Trung Quốc, tức nền tảng Max, được bảo mật và do Cơ quan An ninh liên bang Nga FSB quản lý. Phát ngôn viên điện Kremlin, hôm 14/04, đã nhấn mạng rằng "việc hạn chế Internet đúng là gây bất tiện cho người dân, nhưng đó là vì lý do an ninh, và hầu hết người dân Nga đều ủng hộ.

Chi Phương