Người quan tâm, theo dõi tình hình chính trị thế giới sẽ dễ nhận thấy sự ưu ái đặc biệt của chính phủ Hoa Kỳ đối với chính sách đối ngoại của người Do Thái. Hầu như, mọi hành xử của chính phủ người Do Thái trên chính trường thế giới, đều nhận được sự yểm trợ, ủng hộ tuyệt đối của Hoa Kỳ, kể cả trong một số trường hợp hành xử của người Do Thái bị phản đối bởi phần lớn các quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc, thì trong danh sách phản đối, tiệt nhiên, cũng chẳng bao giờ xuất hiện cái tên Hoa Kỳ.

Cờ Israel và Mỹ tung bay trong một cuộc diễu hành ủng hộ Israel - Ảnh minh họa.

Trong nội bộ Hoa Kỳ, hai chính đảng Cộng hòa và Dân chủ thường có quan điểm khác biệt nhau về nhiều vấn đề, nhưng với hồ sơ người Do Thái, hầu như hai đảng ấy luôn luôn đạt được sự đồng thuận một cách nhất quán, cho dù Tổng thống hoặc phe đa số nắm Quốc hội có là người thuộc đảng nào đi nữa.

Vậy thì lý do nào mà người Do Thái đạt được sự ưu ái đặc biệt như vậy từ chính phủ Hoa Kỳ ?

Tham khảo từ nhiều nguồn, tôi chủ quan cho rằng những lý do nêu dưới đây, đã là những tác động giúp hình thành nên chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với người Do Thái.

1. Quan hệ chính trị – văn hóa – lịch sử

Đầu tiên, phải kể đến ảnh hưởng của cộng đồng người Do Thái và Tin Lành tại Mỹ. Theo đó, tuy người Mỹ gốc Do Thái tuy chiếm tỷ lệ rất nhỏ (khoảng 2% dân số) nhưng lại có sức ảnh hưởng chính trị, kinh tế và truyền thông rất mạnh tại Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, cộng đồng Tin Lành Phúc Âm (Evangelical Christians) vốn chiếm rất lớn đã tin rằng người Do Thái có vai trò tôn giáo đặc biệt, nên tạo áp lực mạnh lên chính quyền Hoa Kỳ với yêu sách ủng hộ người Do Thái.

Lý do thứ hai là "Ký ức Holocaust" chiếm vai trò không kém phần quan trọng. Sau Thế chiến II, vượt qua được kiếp nạn diệt chủng người Do Thái dưới chế độ Đức Quốc xã, việc bảo vệ sự tồn tại của người Do Thái được xem như một "nghĩa vụ đạo đức" đối với nhiều người Mỹ và phương Tây, để tránh tái diễn thảm kịch diệt chủng người Do Thái.

2. Lợi ích chiến lược tại Trung Đông

Vị trí địa – chính trị : Phần lãnh thổ người Do Thái đang quản lý nằm ngay trung tâm Trung Đông, một khu vực giàu dầu mỏ, nhưng sự xung đột vì lý do tôn giáo, tài nguyên và cạnh tranh địa chính trị phát sinh sâu sắc từ khá lâu. Sau Thế chiến II và nhất là Chiến tranh Lạnh, Hoa Kỳ cần một "điểm tựa" ổn định để bảo vệ lợi ích và kiềm chế Liên Xô, Iran, cũng như các thế lực đối kháng khác. Vô hình trung, người Do Thái, với sự tương đồng về nhiều giá trị phổ quát, kể cả vấn đề an ninh đã trở thành "đồng minh tiền tuyến" đáng tin cậy bậc nhất trong khu vực.

Hợp tác quân sự : Người Do Thái là một trong những đối tác tình báo và quân sự quan trọng nhất của Mỹ. Họ chia sẻ công nghệ, dữ liệu tình báo (đặc biệt về Iran, các nhóm Hồi giáo vũ trang), đồng thời là nơi thử nghiệm và phát triển vũ khí hiện đại.

3. Hệ thống chính trị và vận động hành lang

Vận động hành lang (lobby) : Nền chính trị Hoa Kỳ chịu sự tác động sâu sắc của các vận động hành lang, trong đó, tổ chức AIPAC (American Israel Public Affairs Committee) và các tổ chức thân người Do Thái là một trong những nhóm vận động hành lang mạnh và hiệu quả nhất tại Hoa Kỳ. Họ tác động đến Quốc hội, truyền thông, và dư luận, giúp đảm bảo ngân sách viện trợ và sự ủng hộ chính trị dành cho người Do Thái.

Đồng thuận lưỡng đảng : Khác với nhiều vấn đề gây chia rẽ khác, ủng hộ người Do Thái thường là "điểm đồng thuận" tuyệt đối giữa hai chính đảng Hoa Kỳ, Cộng hòa và Dân chủ, khiến chính sách đối ngoại ấy được duy trì nhất quán qua nhiều đời tổng thống, bất kể chính trị Hoa Kỳ có biến động như thế nào.

4. Kinh tế – công nghệ

Tuy chỉ mới là quốc gia lập quốc, nhưng với tố chất thông minh và sự đầu tư đúng hướng, người Do Thái đã tự tạo cho mình vị thế như một đối tác lý tưởng về trung tâm công nghệ cao (cybersecurity, AI, quốc phòng) với Hoa Kỳ. Theo đó, Hoa Kỳ vừa hưởng lợi từ hợp tác công nghệ, vừa bán vũ khí cho người Do Thái, tạo ra mối lợi ích thương mại đôi bên.

Người Do Thái cũng là một trong số ít quốc gia nhận viện trợ nhiều từ Hoa Kỳ, (hiện khoảng 3,8 tỷ USD/năm). Số viện trợ này sau đó cũng quay lại với nền công nghiệp quốc phòng Hoa Kỳ, vì người Do Thái dùng phần lớn số tiền viện trợ đó để mua vũ khí Hoa Kỳ.

5. Hình ảnh và giá trị

Người Do Thái được Hoa Kỳ quảng bá như một "nền dân chủ duy nhất ở Trung Đông". Dù thực tế có nhiều tranh cãi (vấn đề Palestine, chiếm đóng bờ Tây Gaza, nhân quyền…), thế nhưng, luận điểm "nền dân chủ duy nhất ở Trung Đông" này vẫn là lý do chính thức để Hoa Kỳ bảo vệ người Do Thái trước Liên Hợp Quốc và dư luận quốc tế.

Với Washington, việc đứng cùng người Do Thái cũng thể hiện Hoa Kỳ trung thành với đồng minh, không bỏ rơi bạn bè trong môi trường quốc tế đầy bất trắc.

Tóm lại, Hoa Kỳ ủng hộ người Do Thái vì sự kết hợp của lợi ích chiến lược (kiểm soát Trung Đông, chống đối thủ), ràng buộc lịch sử – văn hóa, ảnh hưởng chính trị nội bộ, lợi ích kinh tế – công nghệ, và hình ảnh giá trị "dân chủ phương Tây".

Đây là mối quan hệ đồng minh đặc biệt khá bền chặt, cho dù trong dư luận Mỹ cũng đang ngày càng có nhiều tiếng nói chỉ trích các chính sách của người Do Thái, đặc biệt sau các diễn biến tại Gaza và cuộc chiến Trung Đông gần đây.

Ký ức Holocaust là gì ?

"Holocaust" (tiếng Đức : "Shoah") chỉ cuộc diệt chủng người Do Thái do Đức Quốc Xã dưới thời Adolf Hitler tiến hành trong Thế chiến II (1939–1945).

Trong đó, đã có khoảng 6 triệu người Do Thái bị sát hại một cách có hệ thống thông qua trại tập trung, trại hủy diệt (Auschwitz, Treblinka, Sobibor...), hành quyết hàng loạt, lao động cưỡng bức và bỏ đói.

Ngoài người Do Thái, Đức Quốc Xã còn giết hại hàng triệu người khác : người Roma (Gypsy), người đồng tính, người khuyết tật, tù chính trị, trí thức chống đối, và cả người Slav.

Từ đó, "Ký ức Holocaust" không còn đóng khung chỉ cuộc diệt chủng người Do Thái, mà được mở rộng như một "ký ức tập thể" (collective memory). Nó được nuôi dưỡng trong văn hóa, chính trị, giáo dục và đời sống xã hội của người Do Thái và nhiều quốc gia phương Tây.

Tuy vậy, đối với người Do Thái, "Ký ức Holocaust" được họ giải thích theo nghĩa hẹp hơn, như sau :

"Nỗi đau lịch sử", người Do Thái xem đây là minh chứng bi thảm rằng họ có thể bị tiêu diệt bất cứ lúc nào nếu không có một quốc gia riêng để tự vệ.

"Bài học đạo đức", rằng đối với phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ và Châu Âu, Holocaust nhắc nhở rằng thế giới đã từng làm ngơ hoặc không đủ mạnh mẽ để ngăn chặn tội ác diệt chủng, do đó họ phải gánh một "trách nhiệm lịch sử" bảo vệ sự tồn tại của người Do Thái.

"Công cụ chính trị", người Do Thái và các cộng đồng Do Thái hải ngoại sử dụng "Ký ức Holocaust" như một nền tảng chính danh để đòi hỏi sự hỗ trợ quốc tế, viện trợ quân sự, và sự bảo vệ về ngoại giao.

Hoa Thịnh Đốn, tháng 9/2025

Đặng Đình Mạnh

Nguồn : fb.manhdang001, 30/09/2026