Đả hổ diệt ruồi : Những tướng quân đội nào đã bị ông Tập Cận Bình thanh trừng ?

BBC, 01/02/2026

Việc Trung Quốc thông báo mở cuộc điều tra đối với Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, vào hôm 24/1 là một cơn chấn động lớn.

Ông Trương Hựu Hiệp (đứng trước bục) tuyên thệ nhậm chức phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc, cùng các thành viên Quân ủy Trung ương gồm (từ trái sang) Trương Thăng Dân, Lưu Chấn Lập, Hà Vệ Đông, Lý Thượng Phúc và Miêu Hoa, trong khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trên, giữa) theo dõi, ảnh chụp vào tháng 3/2023

Quân đội Trung Quốc hiện không có cấp bậc đại tướng như Việt Nam, nên với quân hàm thượng tướng và là ủy viên Bộ Chính trị, phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Trương Hựu Hiệp là quân nhân cấp bậc cao nhất hiện tại.

Cuộc điều tra này không chỉ đẩy chiến dịch Đả hổ diệt ruồi của Chủ tịch Tập Cận Bình tiến sâu chưa từng có vào vòng tròn thân cận nhất, mà còn phát đi thông điệp cứng rắn rằng lòng trung thành với Đảng quan trọng hơn mọi mối quan hệ cá nhân.

Cùng bị điều tra với Thượng tướng Trương Hựu Hiệp là Thượng tướng Lưu Chấn Lập, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tổng tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương.

Tại sao ông Tập Cận Bình có thể trừng trị các tướng lĩnh cấp cao ? Và những tướng lĩnh nào đã bị ông trừng trị ?

Đả hổ diệt ruồi

"Đả hổ diệt ruồi" là một cách gọi chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn do ông Tập Cận Bình phát động từ khi lên nắm quyền lãnh đạo Trung Quốc vào năm 2012.

- "Hổ" tượng trưng cho quan chức cấp cao, lãnh đạo trung ương, tướng lĩnh quân đội, ủy viên Bộ Chính trị.

- "Ruồi" chỉ quan chức cấp thấp, cán bộ địa phương, công an, quản lý cơ sở.

Theo các nhà quan sát, "đả hổ diệt ruồi" vừa là chiến dịch chống tham nhũng, vừa là công cụ thanh lọc và tái cấu trúc quyền lực trong hệ thống chính trị Trung Quốc dưới thời ông Tập Cận Bình.

Hãng tin Reuters dẫn lời chuyên gia Jonathan Czin từ Viện Brookings, Mỹ nói rằng việc ông Trương Hựu Hiệp bị loại bỏ có nghĩa là giờ đây không còn ai trong ban lãnh đạo thực sự an toàn.

Ông Jonathan Czin, nhà phân tích cấp cao về Trung Quốc cho CIA trong nhiều năm, và là giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (giai đoạn 2021-2023), nói thêm rằng cuộc điều tra này đánh dấu một "sự chuyển dịch sâu sắc" trong chính trị Trung Quốc.

Sự dịch chuyển này rất đáng chú ý vì các cuộc thanh trừng trước đây nhằm vào những người có thể có một số điểm giao thoa với ông Tập nhưng không có các mối quan hệ cá nhân chặt chẽ.

Lần này, cuộc thanh trừng đã tiến vào ranh giới mà ông Jonathan Czin mô tả là "vành đai tiểu hành tinh" trong "thái dương hệ chính trị" của ông Tập.

Cả ông Tập Cận Bình và ông Trương Hựu Hiệp đều thuộc nhóm "hồng nhị đại" – tức thế hệ đỏ thứ hai, khái niệm dùng chỉ con cái của các cựu lãnh đạo cách mạng. Cha của ông Trương là đồng chí cách mạng của cha ông Tập.

Vị tướng 75 tuổi này ban đầu được cho là sẽ nghỉ hưu vào năm 2022, nhưng ông Tập đã giữ ông lại trong Quân ủy Trung ương thêm một nhiệm kỳ thứ ba, cho thấy mức độ thân cận giữa hai người.

Ông Tập Cận Bình và ông Trương Hựu Hiệp đều thuộc nhóm "hồng nhị đại', và từng có mối quan hệ cá nhân gần gũi

Thông báo chính thức của Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết ông Trương và ông Lưu "đang bị điều tra" và bị cáo buộc "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật", một uyển ngữ khi nói về tham nhũng.

Sau đó, trong một bài xã luận, tờ Giải phóng quân báo cho biết cuộc điều tra là minh chứng cho sự "không khoan nhượng" của Đảng cộng sản Trung Quốc trong việc "trừng trị tham nhũng… bất kể đó là ai hay chức vụ của họ cao đến đâu".

Tờ Giải phóng quân báo liệt kê "bảy tội trạng nghiêm trọng" của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, trong đó có những tội như "Phụ lòng tin và kỳ vọng của Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương" ; "Vi phạm nghiêm trọng cơ chế chỉ huy tập trung ; trong đó chủ tịch Quân ủy Trung ương giữ vai trò quyết định tối cao"…

Các "tội trạng" mà tờ báo cơ quan ngôn luận của quân đội Trung Quốc công bố, bên cạnh khẳng định hai ông Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập làm mất uy tín của đảng và của Quân ủy Trung ương, dường như gợi ý rằng hai ông đã không tôn trọng sự chỉ huy của chủ tịch Quân ủy Trung ương, tức Tổng bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình.

Những ai đã ngã ngựa ?

Ngay từ đầu chiến dịch Đả hổ diệt ruồi của ông Tập, những "con hổ" lớn nhất đã bị hạ gục.

Tháng 6/2014, Thượng tướng Từ Tài Hậu, cựu Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương giai đoạn 2004-2012, đã bị điều tra.

Đây có thể coi là phát đại bác đầu tiên nhằm vào tướng lĩnh cấp cao quân đội.

Trước đó, chiến dịch này đã thực hiện các đòn đánh lớn bên ngoài lực lượng vũ trang, mà nổi bật nhất là vụ Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Chu Vĩnh Khang bị trừng phạt.

Trong năm 2014, có 16 sĩ quan cấp cao của quân đội đã bị bắt giữ với cáo buộc tham nhũng.

Trong quá trình điều tra, báo chí đã công bố một loạt tội trạng và lối sống xa hoa của vị tướng Từ Tài Hậu, như trữ cả tấn đô la và nhiều đá quý trong tầng hầm ở biệt thự.

Tướng Từ Tài Hậu nhanh chóng bị khai trừ đảng và hồ sơ vụ việc được chuyển qua một tòa án quân sự để xét xử.

Nhưng giữa lúc thủ tục tố tụng đang được tiến hành, Thượng tướng Từ Tài Hậu đã chết vào năm 2015, mà theo truyền thông nhà nước là do ung thư bàng quang.

Vào thời điểm đó, ông Từ là quan chức quân đội cấp cao nhất bị buộc tội tham nhũng ở Trung Quốc sau nhiều thập kỷ.

Đến tháng 7/2015, Thượng tướng Quách Bá Hùng, Phó Chủ tịch thứ nhất Quân ủy Trung ương giai đoạn 2002-2012, đã bị khai trừ khỏi Đảng và sau đó lãnh án tù chung thân.

Tới thời điểm ấy, có tới 39 tướng, bao gồm cả con trai ông Quách là Thiếu tướng Quách Chính Cương, đã bị bắt giữ.

Theo thông báo chính thức được Tân Hoa Xã công bố, Viện Kiểm sát quân sự đã điều tra làm rõ ông Quách Bá Hùng lợi dụng chức vụ, giúp người khác thăng chức và điều chuyển chức vụ, rồi trực tiếp hoặc thông qua người nhà nhận hối lộ số tiền đặc biệt lớn.

Ngoài án tù, vị tướng này còn bị tước quyền chính trị suốt đời, tước quân hàm thượng tướng và tịch thu toàn bộ tài sản.

Chiến dịch của ông Tập tiếp tục lan rộng xuống các lĩnh vực then chốt như hậu cần, mua sắm và công nghiệp quốc phòng. Nhiều tướng lĩnh phụ trách hậu cần và quân bị đã bị điều tra, trong đó có Trung tướng Cốc Tuấn Sơn, cựu Phó tư lệnh Tổng cục Hậu cần, cùng hàng loạt sĩ quan cấp trung và cao khác.

Ông Cốc Tuấn Sơn đã thừa nhận đưa hối lộ cho ông Từ Tài Hậu 40 triệu nhân dân tệ (khoảng 150 tỷ đồng).

Vào tháng 8/2015, ông Cốc Tuấn Sơn lãnh án tử hình treo hoãn thi hành 2 năm ; bị tước quyền chính trị suốt đời, tịch thu toàn bộ tài sản bất chính và bị tước quân hàm trung tướng.

Giai đoạn gần đây, làn sóng thanh trừng càng trở nên quyết liệt hơn khi Lực lượng Tên lửa – đơn vị nắm giữ vũ khí hạt nhân của Trung Quốc – trở thành mục tiêu, kéo theo việc nhiều chỉ huy bị cách chức.

Chấn động nhất là việc cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ngụy Phượng Hòa bị điều tra và bị khai trừ đảng vào tháng 6/2023 ; người kế nhiệm ông là Lý Thượng Phúc cũng có kết cục tương tự, sau khi ngồi ghế bộ trưởng chỉ được vài tháng trong năm 2023 thì bị cách chức và bị điều tra.

Ông Ngụy Phượng Hòa từng là Tư lệnh Quân chủng Tên lửa – lực lượng quản lý kho tên lửa hạt nhân của Trung Quốc – trước khi được bổ nhiệm làm bộ trưởng Quốc phòng.

Đến năm 2023, sau khi rời nhiệm sở, Ngụy Phượng Hòa đã bị đưa vào diện điều tra và sau đó bị khai trừ đảng với cáo buộc tham nhũng.

Ngày 12/3/2023, Thượng tướng Lý Thượng Phúc tiếp quản ghế bộ trưởng từ Ngụy Phượng Hòa.

Tuy nhiên, họ Lý chỉ ngồi ghế này được vài tháng.

Sau khi xuất hiện trước công chúng vào ngày 29/8 tại diễn đàn an ninh với các quốc gia Châu Phi ở Bắc Kinh, họ Lý đột ngột biến mất một cách bí ẩn.

Tới ngày 24/10, sau gần hai tháng biệt tăm, Thượng tướng Lý Thượng Phúc mới chính thức bị miễn nhiệm ghế bộ trưởng.

Sau đó, ông này đã bị khai trừ đảng và hồ sơ được chuyển qua cơ quan công tố để tiến hành các thủ tục tố tụng tiếp theo.

Lý Thượng Phúc từng đứng đầu Cục Phát triển Trang bị, phụ trách mua sắm và hiện đại hóa vũ khí – lĩnh vực vốn bị xem là "điểm nóng" tham nhũng trong quân đội.

Các thông báo chính thức cho thấy sai phạm của ông chủ yếu liên quan đến thời kỳ trước khi làm bộ trưởng. Trường hợp này cho thấy chiến dịch của ông Tập mang tính hồi tố, sẵn sàng "lật lại hồ sơ cũ" để xử lý những nhân vật từng được thăng tiến nhanh chóng trong hệ thống.

Ông Lý Thượng Phúc (trái) và Ngụy Phượng Hòa

Ông Lý cũng là người đầu tiên bị điều tra, trong danh sách 7 ủy viên Quân ủy Trung ương được công bố sau Đại hội Đảng lần thứ 20 vào năm 2022.

Sau tướng Lý, vào tháng 11/2024, Đô đốc Miêu Hoa là thành viên đương nhiệm thứ hai của Quân ủy Trung ương bị điều tra.

Ông Miêu đã bị khai trừ khỏi cơ quan quyền lực này vào tháng 6/2025. Đến tháng 10/2025, ông nằm trong 9 sĩ quan cấp cao bị khai trừ đảng do "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng, bị nghi ngờ phạm tội nghiêm trọng liên quan đến chức vụ với số tiền cực lớn".

Trong số này có Thượng tướng Hà Vệ Đông, Phó Chủ tịch thứ hai của Quân ủy Trung ương, vị trí quyền lực thứ ba trong quân đội Trung Quốc.

Trước đây, Từ Tài Hậu và Quách Bá Hùng cũng là các phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, nhưng họ chỉ bị điều tra sau khi đã rời cơ quan này.

Thượng tướng Hà Vệ Đông là trường hợp đầu tiên một phó chủ tịch Quân ủy Trung ương bị phế truất để điều tra khi đang tại vị.

Trong lịch sử, Tổng bí thư Triệu Tử Dương cũng bị cách chức phó chủ tịch thứ nhất Quân ủy Trung ương vào năm 1989, trong cuộc Thảm sát Thiên An Môn. Lúc bấy giờ Đặng Tiểu Bình làm chủ tịch.

Trong đợt phế truất Hà Vệ Đông, năm vị tướng khác gồm Thượng tướng Trương Hồng Binh, Trung tướng Vương Nhân Hoa, Trung tướng Hà Hoành Quân, Thiếu tướng Vương Bằng cũng bị loại khỏi Quốc hội.

Sau khi Hà Vệ Đông bị phế truất, Thượng tướng Trương Thăng Dân, một vị tướng phụ trách chính trị, được bổ nhiệm lên vị trí phó chủ tịch thứ hai.

Gần đây nhất, việc ông Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập bị điều tra đã khiến cơ quan lãnh đạo quân đội vốn gồm bảy người giờ còn lại hai, gồm chủ tịch là ông Tập Cận Bình và phó chủ tịch là ông Trương Thăng Dân.

Vũ khí của ông Tập Cận Bình

Trong hơn 10 năm qua, ông Tập Cận Bình đã thực hiện một chiến dịch Đả hổ diệt ruồi sâu rộng, hạ bệ các quan chức tới hàng ủy viên thường vụ Bộ Chính trị.

Trong quân đội, chiến dịch này đã đánh gục các tướng lĩnh cấp cao nhất.

Vậy làm thế nào để ông Tập Cận Bình có thể "đả hổ" ở trong lực lượng vũ trang, hạ bệ các sĩ quan đang nắm giữ binh hùng tướng mạnh ?

Nếu xét các vụ việc nổi bật liên quan đến các tướng lĩnh cấp cao đang nắm giữ các chức vụ quan trọng, như phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, bộ trưởng Quốc phòng, có thể thấy một quy trình khá tương đồng :

- Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương vào cuộc điều tra đảng viên sai phạm ;

- Công khai quyết định cách chức ;

- Sai phạm được công bố, báo chí tuyên truyền tô đậm sai phạm ;

- Khai trừ đảng, tước quân tịch ;

- Chuyển cơ quan công tố tiến hành thủ tục tố tụng tiếp theo.

Trong suốt quá trình này, có thể thấy vai trò nổi bật của các ủy ban kiểm tra kỷ luật. Các ủy ban này có thẩm quyền câu lưu, thẩm vấn để điều tra trong dài hạn đối với đảng viên vi phạm.

Bằng cách sử dụng quyền lực này của đảng, ông Tập Cận Bình có thể đả hổ cả trong hàng ngũ cấp cao nhất của quân đội.

Mặt khác, vị trí chủ tịch Quân ủy Trung ương do tổng bí thư, chủ tịch nước nắm giữ. Đây là vị trí lãnh đạo toàn quân, cho phép ông Tập có thẩm quyền tối cao trong quân đội.

Trong giai đoạn cuối sự nghiệp, lãnh tụ Đặng Tiểu Bình chỉ nắm giữ chức chủ tịch Quân ủy Trung ương, sau khi đã rời khỏi tất cả các chức vụ trong đảng và nhà nước, cũng đủ để cho ông tiếp tục là nhân vật quyền lực nhất Trung Quốc.

Những điều trên có điểm tương đồng nhưng cũng có nhiều khác biệt so với Việt Nam, khi vũ khí chính trong chiến dịch "Đốt lò" là Bộ Công an đối với hầu hết các vụ việc và Bộ Quốc phòng đối với các vụ việc trong quân đội. Điều này hạn chế khả năng chống tham nhũng trong hàng ngũ cấp cao nhất của các lực lượng vũ trang.

Nguồn : BBC, 01/02/2026

***************************

Vụ trừng phạt tướng Trương Hựu Hiệp cho thấy điều gì về Chủ tịch Tập Cận Bình ?

BBC, 30/01/2026

Tình trạng bất ổn trong giới lãnh đạo Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được giới quan sát đánh giá là "chưa từng thấy kể từ thời kỳ đỉnh điểm của Cách mạng Văn hóa" sau khi các tướng Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập bị điều tra.

Thượng tướng Trương Hựu Hiệp (ảnh chụp năm 2024)

Cuộc điều tra đối với hai vị tướng thuộc Quân ủy Trung ương này nằm trong chuỗi chiến dịch thanh trừng trong quân đội Trung Quốc dưới thời Tổng bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình, người cũng đồng thời giữ chức chủ tịch Quân ủy Trung ương.

Trong cuộc thanh trừng này, các cựu phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Từ Tài Hậu và Quách Bá Hùng là tướng lĩnh cấp cao nhất bị điều tra đầu tiên, vào năm 2014. Tướng Từ Tài Hậu sau đó đã chết vào năm 2015 do ung thư, giữa lúc cuộc điều tra đang được tiến hành.

Trong bộ sậu Quân ủy Trung ương thời gian gần đây, hàng loạt tướng lĩnh khác đã bị điều tra. Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ngụy Phượng Hòa bị điều tra vào tháng 9/2023 về tội nhận hối lộ. Người kế nhiệm ông Ngụy là Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc cũng đột ngột "mất tích" trong gần hai tháng, kể từ cuối tháng 8/2023, và đến cuối tháng 10/2023 mới được thông báo miễn nhiệm chức bộ trưởng, bị Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương điều tra, sau đó bị khai trừ đảng và chuyển qua cơ quan công tố để khởi tố.

Vào tháng 11/2024, Đô đốc Miêu Hoa cũng bị điều tra khi đang là thành viên của Quân ủy Trung ương và bị khai trừ khỏi cơ quan quyền lực này vào tháng 6/2025.

Đến tháng 10/2025, ông Miêu nằm trong 9 sĩ quan cấp cao bị khai trừ đảng do "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng, bị nghi ngờ phạm tội nghiêm trọng liên quan đến chức vụ với số tiền rất lớn".

Trong năm 2025, một phó chủ tịch quân ủy Trung ương khác là Thượng tướng Hà Vệ Đông cũng bị điều tra và bị khai trừ đảng.

Và giờ đây là trường hợp của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập. Các cuộc điều tra này đã dẫn tới việc Quân ủy Trung ương chỉ còn hai thành viên, gồm Chủ tịch Tập Cận Bình và Thượng tướng Trương Thăng Dân, ủy viên.

Trên đây chỉ là các trường hợp nổi bật, trên thực tế số tướng tá bị điều tra, xét xử liên quan đến tham nhũng kể từ khi ông Tập Cận Bình trở thành lãnh đạo tối cao của Trung Quốc là rất lớn.

Các đòn thanh trừng này thường bắt đầu bằng cuộc điều tra của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, có thể bao gồm việc bí mật câu lưu và thẩm vấn trong nhiều ngày liền, sau đó là tước chức vụ, khai trừ đảng và chuyển qua cơ quan tố tụng.

Đả hổ diệt ruồi, chiến dịch chống tham nhũng sâu rộng bắt đầu từ Đại hội 18 của Đảng cộng sản Trung Quốc vào năm 2012, đã chứng kiến nhiều quan chức cấp cao, bao gồm cả lực lượng vũ trang lẫn dân sự, rớt đài, trong đó nhân vật nổi bật nhất là Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Chu Vĩnh Khang.

Chiến dịch này đã mang lại cho Tổng bí thư Tập Cận Bình một mức độ kiểm soát không thể bị thách thức, chưa từng thấy kể từ thời Chủ tịch Mao Trạch Đông.

'Bảy tội nghiêm trọng'

Có nhiều giả thuyết xoay quanh lý do ông Trương Hựu Hiệp mất chức.

Về mặt chính thức, một bài xã luận đăng trên tờ Giải phóng quân báo – cơ quan ngôn luận của quân đội Trung Quốc – liệt kê "bảy tội trạng nghiêm trọng" của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, bao gồm :

- Phụ lòng tin và kỳ vọng của Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương một cách nghiêm trọng ;

- Vi phạm nghiêm trọng cơ chế chỉ huy tập trung, trong đó chủ tịch Quân ủy Trung ương giữ vai trò quyết định tối cao ;

- Tiếp tay cho các vấn đề chính trị và tham nhũng, làm suy yếu sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội và đe dọa nền tảng cầm quyền của Đảng ;

- Làm tổn hại hình ảnh và uy tín của Quân ủy Trung ương ;

- Gây tác động nghiêm trọng đến nền tảng chính trị – tư tưởng, ảnh hưởng sự đoàn kết và tiến bộ của toàn thể cán bộ, chiến sĩ trong quân đội ;

- Gây thiệt hại lớn đối với công tác xây dựng chính trị, môi trường chính trị và năng lực tác chiến của quân đội ;

- Gây ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đối với đảng, nhà nước và quân đội.

Trong một phân tích gửi qua email cho BBC Tiếng Trung, ông Neil Thomas, nhà nghiên cứu chính sách Trung Quốc tại Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á, lưu ý rằng thông báo chính thức cho biết ông Trương Hựu Hiệp và ông Lưu Chấn Lập bị thanh trừng "sau khi Trung ương Đảng thảo luận" – một cách diễn đạt mà ông cho là chưa từng có tiền lệ trong các thông báo về thanh trừng quân đội trước đây.

Điều này cho thấy mức độ can dự đặc biệt cao của chính ông Tập Cận Bình, điều hoàn toàn hợp lý xét đến tính nhạy cảm của việc thay thế vị trí chỉ huy tác chiến cao nhất trong Quân ủy Trung ương.

"Nhưng những vấn đề của ông Trương Hựu Hiệp không xảy ra chỉ sau một đêm", ông Neil Thomas nhận định.

Trong nhiều năm qua, đã lan truyền các tin đồn về việc ông Trương can dự sâu vào những biến động chính trị.

Ông Trương Hựu Hiệp từng giám sát hệ thống mua sắm trang bị của quân đội – tâm điểm của vụ bê bối tham nhũng.

Cú ngã ngựa của "cấp phó" cũ của ông Trương là Thượng tướng Lý Thượng Phúc, các cuộc điều tra nhằm vào một số cựu thư ký, cũng như việc ông Trương bị gạt ra bên lề trong lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng là các sự kiện đã xuất hiện từ khá lâu.

Việc thanh trừng ông Trương Hựu Hiệp vì thế không phải là một biến cố bất ngờ, mà là kết cục của một vụ việc âm ỉ trong thời gian dài, theo ông Neil Thomas.

Theo kế hoạch, ông Trương Hựu Hiệp sẽ nghỉ hưu sau Đại hội Đảng cộng sản Trung Quốc lần thứ 21 vào năm tới, đồng nghĩa với việc ông rời chính trường một cách lặng lẽ.

Kết cục như vậy là điều nhẹ nhàng, nhưng ông Tập Cận Bình đã không lựa chọn phương án đó, ông Nei Thomas nói.

Thượng tướng Lý Thượng Phúc, Bộ trưởng Quốc phòng đã bị điều tra vào năm 2023

Chống tham nhũng chỉ là cái cớ ?

Trên tờ The Diplomat, Tiến sĩ Zi Yang – học giả từ Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, chuyên nghiên cứu về quốc phòng và tình báo Trung Quốc – gợi ý năm khía cạnh để hiểu rõ các cuộc thanh trừng trong quân đội Trung Quốc, gồm : chống tham nhũng, xung đột phe phái, một nhà lãnh đạo độc đoán đang già đi, kinh nghiệm quân sự hạn chế và tiền lệ các cuộc thanh trừng thành công.

Tác giả cho rằng tham nhũng dường như là một cách giải thích không thuyết phục trong trường hợp ông Trương Hựu Hiệp, bởi nó thậm chí còn không được nêu trong thông báo chính thức của chính quyền Trung Quốc về nguyên nhân ông Trương bị điều tra.

Dù không biết chính xác động cơ đằng sau việc thanh trừng ông Trương và ông Lưu là gì, tác giả nhận định rằng nhiều khả năng chúng xuất phát từ sự kết hợp giữa các xung đột cá nhân, được tiếp sức bởi cảm giác bất an ngày càng gia tăng của ông Tập gắn với tuổi tác và kinh nghiệm quân sự hạn chế, cùng với sự tự tin ngày càng lớn của ông trong việc sử dụng thanh trừng như một công cụ để củng cố quyền lực.

"Nói cách khác, căng thẳng giữa ông Tập, ông Trương và ông Lưu có thể đã leo thang đến mức không thể hàn gắn, dẫn tới sự đổ vỡ hoàn toàn trong quan hệ giữa các bên", tác giả Zi Yang viết.

Theo nhà nghiên cứu này, giống như nhiều nhà lãnh đạo cứng rắn lớn tuổi khác, ông Tập có thể ngày càng trở nên đa nghi với những người xung quanh – điều này càng bị khuếch đại bởi sự lo âu thường trực liên quan đến lòng trung thành của đội ngũ sĩ quan chuyên nghiệp, do ông thiếu gắn kết với nhóm nội bộ này.

Do đó, khi các sĩ quan quân đội chuyên nghiệp bày tỏ quan điểm bất đồng, việc này đã kích hoạt thêm cảm giác bất an và mất lòng tin.

"Dù theo cách nào, việc loại bỏ cả ông Trương và ông Lưu khỏi các vị trí cấp cao là một diễn biến bất thường, với những hệ quả nghiêm trọng trong thời gian tới", tác giả nhận định.

Trước đó, một bài báo trên trang Wall Street Journal dẫn nguồn tin giấu tên từng tham gia một cuộc họp cấp cao liên quan đến vụ việc, tiết lộ rằng ông Trương Hựu Hiệp bị cáo buộc làm rò rỉ "dữ liệu kỹ thuật cốt lõi về vũ khí hạt nhân của Trung Quốc" cho Mỹ và nhận hối lộ để thăng chức.

Tuy nhiên, ông Zhu Zhiqun, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc tại Đại học Bucknell ở Mỹ, nói với báo Japan Times rằng ông "hoàn toàn nghi ngờ tính xác thực của thông tin trên tờ Wall Street Journal về việc ông Trương bị cáo buộc làm rò rỉ bí mật hạt nhân cho Hoa Kỳ".

"Một sĩ quan cấp thấp hơn có nhiều khả năng làm vậy vì tiền hoặc những lý do khác, chứ không phải ông Trương ở cấp bậc cao như vậy", ông Zhu Zhiqun nhận định.

Ông Neil Thomas, nhà nghiên cứu chính sách Trung Quốc tại Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á, thì chỉ ra những khó khăn trong việc tuồn những bí mật được bảo vệ nghiêm ngặt như vậy ra khỏi Trung Quốc.

"Ông ta sẽ phải lấy những bí mật này từ Tập đoàn Công nghiệp Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc và chuyển giao chúng cho một điệp viên", ông Neil Thomas viết trên X. "Nhưng các cuộc liên lạc của ông ta bị theo dõi và ông ta hiếm khi (nếu có ?) gặp ai đó một mình".

Ông Thomas nói rằng điều này "sẽ đòi hỏi một kế hoạch khá lớn để không bị phát hiện trong một thời gian dài", và nói thêm rằng thật khó để thấy một vị tướng dày dạn kinh nghiệm "phản bội tất cả những gì đã mang lại ý nghĩa cho cuộc sống của ông ta trong vài thập kỷ qua".

Thượng tướng Trương Hựu Hiệp (trái) và Thượng tướng Hà Vệ Đông, hai phó chủ tịch của Quân ủy Trung ương bị điều tra

Điều gì đang chờ quân đội Trung Quốc ?

Ngoài câu hỏi vì sao, một vấn đề then chốt khác đối với những người theo dõi Trung Quốc là các hệ quả rộng lớn hơn của những diễn biến này và những gì có thể xảy ra trong thời gian tới.

Bài báo của Yi Zang trên The Diplomat chỉ ra năm khả năng.

Thứ nhất, sẽ diễn ra thêm các cuộc thanh trừng nhằm vào những cộng sự của ông Trương Hựu Hiệp và ông Lưu Chấn Lập ở cả cấp cao lẫn cấp trung, dù những động thái này khó có thể được công bố rộng rãi.

Thứ hai, ban lãnh đạo quân đội cũng được dự báo sẽ rơi vào trạng thái bất ổn trong phần lớn năm 2026, khi các xung đột kéo dài có thể chia rẽ giới lãnh đạo và thậm chí dẫn tới những đối đầu công khai – "một yếu tố chắc chắn làm suy yếu sự ổn định và tính gắn kết trong chỉ huy", theo Tiến sĩ Yi Zang.

Sự bất định và tâm lý oán giận ngày càng sâu sắc trong giới tướng lĩnh cấp cao có thể tạo ra áp lực lớn hơn.

"Những cuộc đấu đá nội bộ này, vốn được dự báo sẽ mở rộng, có thể leo thang tới điểm không thể quay đầu, dẫn đến mức độ bất ổn còn nghiêm trọng hơn trong tầng lớp chỉ huy cao nhất của quân đội Trung Quốc", tác giả Yi Zang bình luận.

Thứ ba, Quân ủy Trung ương chỉ còn là một cơ quan ra quyết định tập thể trên danh nghĩa, còn vị trí tổng tham mưu trưởng thì bị bỏ trống – lần đầu tiên kể từ thời Cách mạng Văn hóa đầy hỗn loạn, giai đoạn từng gây gián đoạn sâu sắc đối với quân đội.

Với tư cách là cơ quan ra quyết định cao nhất về quốc phòng, từng đại diện cho nhiều quan điểm và lợi ích khác nhau, Quân ủy Trung ương hiện chỉ còn lại hai người, là ông Tập Cận Bình và ông Trương Thăng Dân, vốn là một sĩ quan chính trị.

Cả hai đều có rất ít kinh nghiệm chỉ huy – tác chiến.

Với cấu trúc hiện tại, Quân ủy Trung ương không còn có thể vận hành đúng như chức năng vốn có.

Thứ tư, là câu hỏi lớn về việc liệu ông Tập có tiếp tục điều hành quân đội một mình hay sẽ bổ nhiệm người thay thế cho ông Trương và ông Lưu – đặc biệt trong bối cảnh ông Tập từng có tiền lệ không vội vàng lấp đầy các ghế trống của những ủy viên bị thanh trừng.

Dù theo kịch bản nào, một Quân ủy Trung ương chỉ gồm hai thành viên phản ánh "sự teo tóp nghiêm trọng về thể chế và sự suy giảm mạnh năng lực vận hành của quân đội như một tổ chức tác chiến thống nhất", theo tác giả Yi Zang.

Cuối cùng, việc thanh trừng ông Lưu Chấn Lợi rõ ràng đã gây tổn hại đến năng lực tác chiến của quân đội.

Câu hỏi về Đài Loan

Ban Đại lục thuộc nội các Đài Loan hôm thứ Năm (29/1) cho biết Đài Loan sẽ có cách tiếp cận thận trọng trong việc đánh giá tác động đến an ninh eo biển liên quan đến vụ Trương Hựu Hiệp bị thanh trừng, theo trang Focus Taiwan.

Trong một cuộc họp báo thường kỳ ở Đài Bắc, Phó chủ tịch kiêm người phát ngôn của Ban Đại lục, ông Lương Văn Kiệt nói rằng các học giả đã đưa ra hai dự báo trái ngược về tác động của diễn biến này đối với khả năng Bắc Kinh có thể tiến hành hành động quân sự chống lại Đài Loan.

"Một số người cho rằng sự kiện này làm tăng khả năng Trung Quốc tấn công Đài Loan, trong khi những người khác nói rằng nó làm giảm khả năng này trong ngắn hạn", ông Lương nói.

"Lập trường của chính phủ chúng tôi là tiếp cận vấn đề một cách thận trọng và chuẩn bị đầy đủ", ông nói thêm, mà không cung cấp chi tiết về các bước cụ thể mà Đài Loan đang thực hiện.

Trong một chương trình trực tuyến phát sóng hôm thứ Tư (28/1), người đứng đầu MAC, ông Khâu Thùy Chính, Trưởng Ban Đại lục, lưu ý rằng ngay cả sau cuộc cải tổ trong giới lãnh đạo quân sự, quân đội Trung Quốc vẫn tiếp tục điều máy bay quân sự đến gần Đài Loan.

Ông nói rằng hoạt động này không có dấu hiệu bị hạn chế bởi sự xáo trộn nhân sự và "nguy cơ xuyên eo biển vẫn còn".

Trong khi đó, bài báo của Yi Zang trên The Diplomat nhận định rằng sự rối loạn ở thượng tầng và việc gần như "chặt đầu" ban lãnh đạo chuyên nghiệp đã làm giảm đáng kể khả năng Trung Quốc tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Đài Loan trong ngắn hạn.

Tuy vậy, không có nghĩa là quân đội Trung Quốc sẽ không tiến hành các hoạt động quân sự rất hạn chế, với mục đích răn đe các tác nhân bên ngoài đang tìm cách thử thách những điểm yếu của quân đội Trung Quốc, đồng thời tạo hiệu ứng "đoàn kết trước mối đe dọa bên ngoài" nhằm củng cố vị thế của ông Tập trong giai đoạn nội bộ đầy biến động.

Nguồn : BBC, 30/01/2026