Tham gia Hội đồng Hòa bình của ông Trump : Việt Nam được và mất gì ?

BBC, 19/02/2026

Hơn 20 nhà lãnh đạo quốc tế đã có mặt tại Washington để dự cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Hòa bình do ông Trump khởi xướng, trong đó có Tổng bí thư Tô Lâm.

Getty/BBC

Theo kế hoạch của ông Trump, hội đồng này có nhiệm vụ giám sát việc quản lý tạm thời Gaza, nhưng sau đó nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng hội đồng sẽ mở rộng để giải quyết các xung đột toàn cầu.

Vào ngày 16/1/2026, Tổng thống Donald Trump đã gửi thư mời Tổng bí thư Tô Lâm và Việt Nam tham gia Hội đồng Hòa bình với tư cách Quốc gia Thành viên Sáng lập, cùng cộng đồng quốc tế thúc đẩy giải pháp hoà bình bền vững cho xung đột Israel và Palestine tại Dải Gaza.

Ông Tô Lâm đã nhanh chóng chấp nhận lời mời, trong bối cảnh hội đồng này làm dấy lên nhiều lo ngại, chẳng hạn như về các thành viên điều hành, khoản phí 1 tỷ USD để trở thành thành viên thường trực, bên cạnh vai trò của Liên Hiệp Quốc.

Động thái này đặt Hà Nội trước một bài toán chiến lược quen thuộc nhưng ngày càng phức tạp : Làm thế nào để mở rộng ảnh hưởng và nâng cao vị thế quốc tế, trong khi vẫn duy trì chính sách đối ngoại cân bằng giữa các cường quốc ?

Việt Nam có thể được gì từ việc tham gia một cơ chế do ông Trump khởi xướng ?

Và những rủi ro tiềm ẩn – về địa chính trị, quan hệ với các đối tác truyền thống, cũng như hình ảnh về một quốc gia được biết đến với đường lối ngoại giao cây tre – sẽ lớn đến đâu ?

Việt Nam có thể đóng vai trò gì ?

Trong số 60 quốc gia được Nhà Trắng mời tham gia cuộc họp khai mạc, hơn 20 nước đã đồng ý, trong đó có Việt Nam, Israel, Qatar, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập.

Không có đồng minh Châu Âu lớn nào của Mỹ, bao gồm Anh và Pháp, tham gia, trong đó một số quốc gia bày tỏ lo ngại rằng sáng kiến này có thể làm suy yếu vai trò của Liên Hiệp Quốc.

Các quốc gia khác vẫn chưa phản hồi, còn Vatican đã từ chối tham gia.

Ông Trump cho biết các thành viên thường trực sẽ được yêu cầu đóng phí thành viên 1 tỷ USD, được dành cho công cuộc tái thiết Gaza.

Trong một bài đăng trên Truth Social hôm 15/2, nhà lãnh đạo Mỹ cho biết các quốc gia thành viên đã cam kết góp 5 tỷ USD để tái thiết khu vực Gaza bị chiến tranh tàn phá, cùng với cam kết cử hàng ngàn nhân viên vào lực lượng ổn định và cảnh sát quốc tế tại vùng lãnh thổ này.

"Khi sáng kiến này được Trump đưa ra, câu hỏi đầu tiên của Việt Nam sẽ là : Nếu chúng ta không ký và không tham gia thì hậu quả sẽ là gì ? Điều đó có thể khiến Trump nổi giận", Giáo sư danh dự Carl Thayer từ Đại học New South Wales, Úc nói với BBC.

Hồi tháng Một, ông Trump đã rút lại lời mời Thủ tướng Canada Mark Carney tham gia Hội đồng Hòa bình, sau những phát biểu đáp trả qua lại giữa hai lãnh đạo, trong đó ông Carney nói rằng "hệ thống quản trị toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang rạn nứt".

Giáo sư Thayer cũng nhắc đến rủi ro là Việt Nam có thể rơi vào áp lực phải đưa ra những cam kết mà mình thực sự không mong muốn.

"Việt Nam giữ vững nguyên tắc ngoại giao cây tre, nhưng họ có thể uốn cong nguyên tắc đến mức nào để làm những điều mình không thực sự muốn ?" ông đặt vấn đề, trong bối cảnh những bên khác có thể cho rằng việc tham gia diễn đàn này phản ánh sự nghiêng về một phía về mặt chiến lược ngay cả khi Việt Nam vẫn kiên định lập trường không chọn phe.

Indonesia cho biết nước này đang chuẩn bị triển khai 8.000 binh sĩ đến Gaza, tập trung vào vai trò y tế và công binh.

Theo các chuyên gia, Việt Nam có thể đề xuất đưa nhân lực xây dựng để hỗ trợ tái thiết sau chiến tranh, hoặc dựng bệnh viện dã chiến, tham gia rà phá bom mìn – lĩnh vực mà Việt Nam có kinh nghiệm – nhưng có thể không đưa binh sĩ đến Gaza.

"Trong năm tới sẽ xảy ra chuyện gì nếu các khu định cư của Israel kích động thêm bạo lực ? Tình hình ở đó rất khó lường".

"Tôi đã làm việc với quân đội Việt Nam nhiều năm và mỗi lần đến thăm đều thảo luận về quyết định cuối cùng của họ trong việc đưa bộ đội tham gia gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc. Họ từng có những lo ngại như : Tại sao người Việt Nam phải hy sinh ở nước ngoài ? Liệu có chuyện binh sĩ Việt Nam dẫm phải mìn hoặc bị bắn tỉa ở đâu đó ? Đó chính là những rủi ro tiềm ẩn", Giáo sư Thayer nói.

Việt Nam có thể đề xuất đưa nhân lực xây dựng để hỗ trợ tái thiết Gaza sau chiến tranh, hoặc dựng bệnh viện dã chiến, tham gia rà phá bom mìn

Cơ hội và rủi ro

Với việc tham gia Hội đồng Hòa bình Dải Gaza, Việt Nam đang gắn mình với tiến trình hòa bình tại một khu vực vốn chưa có hòa bình kể từ những năm 1940.

"Đây là một trong những xung đột gai góc và khó giải quyết nhất trên thế giới. Việt Nam hiểu rất rõ điều đó, sau khi từng bị cuốn vào cuộc xung đột tại Campuchia trong hơn một thập niên", Giáo sư Zachary Abuza, chuyên gia từ Đại học Chiến tranh Hoa Kỳ, đánh giá.

Vấn đề Palestine và tương lai của các vùng lãnh thổ Palestine với Israel vô cùng phức tạp. Trong khi đó, Mỹ lại là nhà bảo trợ tài chính và quân sự lớn nhất của Israel.

Theo Giáo sư Abuza, Hội đồng Hòa bình này rõ ràng mang dấu ấn dẫn dắt của Hoa Kỳ trong một khu vực mà nhiều người vẫn rất dè dặt, cho rằng Mỹ không trung lập trong cuộc xung đột này, vì rằng Washington quá gần gũi với Israel.

"Thành công không hề được bảo đảm. Bất cứ khi nào bạn gắn mình với tiến trình hòa bình ở Trung Đông, xét về mặt lịch sử, bạn đang tự đặt mình vào nguy cơ thất bại", chuyên gia từ Đại học Chiến tranh Hoa Kỳ nhận định.

Bên cạnh đó, việc Hội đồng Hòa bình là một thiết chế song song với Liên Hiệp Quốc cũng sẽ khiến nhiều quốc gia cảm thấy không thoải mái.

Việt Nam là nước ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa đa phương trong khuôn khổ Liên Hiệp Quốc, trong khi nhiều người cho rằng bàn cờ của Hội đồng Hòa bình này đang xoay quanh Liên Hiệp Quốc vì ông Trump cho rằng Liên Hiệp Quốc không hiệu quả.

Cuối tháng 1/2026, Tổng thư ký Antonio Guterres cảnh báo 193 nước thành viên rằng Liên Hiệp Quốc đang cận kề nguy cơ "sụp đổ tài chính" vì thiếu ngân sách.

Trong đó, các quan chức Liên Hiệp Quốc cho hay Mỹ chịu trách nhiệm hơn 95% tổng số khoản nợ quá hạn đối với ngân sách thường niên của tổ chức này, bao gồm các khoản phí thành viên thường niên và kinh phí gìn giữ hòa bình chưa thanh toán.

Hồng y Pietro Parolin, quan chức ngoại giao cao nhất của Vatican, cho biết hôm 17/2 rằng Vatican sẽ không tham gia sáng kiến Hội đồng Hòa bình của ông Trump, đồng thời nhấn mạnh rằng các nỗ lực xử lý khủng hoảng nên do Liên Hiệp Quốc quản lý.

"Làm sao có thể cưỡi trên lưng hai con ngựa, Liên Hiệp Quốc và ông Trump, nếu chúng đang đi theo những hướng ngược nhau ?", Giáo sư Thayer đặt câu hỏi.

Vì vậy, theo ông, một rủi ro là Việt Nam có thể bị cuốn vào sự giằng co qua lại : ông Trump không ưa Liên Hiệp Quốc và rút khỏi các tổ chức quốc tế, trong khi Việt Nam ủng hộ những tổ chức này ; rồi lại bị kéo vào một "vũng lầy".

Tổng thống Donald Trump vỗ tay tán thưởng khi Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev (trái) và cựu Thủ tướng Bulgaria Rosen Zhelyazkov (phải) ký kết Hiến chương Hội đồng Hòa bình về chấm dứt xung đột tại Dải Gaza, được tổ chức bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Thụy Sĩ vào tháng 1/2026

Ngoài ra, Việt Nam dù có mối quan hệ mang tính truyền thống với Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) của cố lãnh tụ Yasser Arafat, nhóm hiện cầm quyền Bờ Tây, nhưng lại có quan hệ hợp tác với Israel trong những lĩnh vực rất quan trọng.

"Đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác an ninh, từ phần mềm được Bộ Công an sử dụng để theo dõi nhà báo và những người bất đồng chính kiến, cho đến thực tế rằng nguồn cung vũ khí nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam, ngoài Nga, là Israel", Giáo sư Abuza dẫn chứng.

Israel cũng đang giành được các hợp đồng lớn về bán vệ tinh do thám, thiết bị bay không người lái và các công nghệ khác cho Việt Nam.

Do đó, Hà Nội cần phải hành xử rất thận trọng để duy trì quan hệ tốt đẹp với Israel, bởi quốc gia này quá quan trọng đối với Việt Nam về mặt hợp tác an ninh.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt vào đầu tháng 2/2026, Tiến sĩ Morragotwong Phumplab từ Đại học Thammasat, Thái Lan lưu ý rằng cấu trúc Hội đồng Hòa bình dường như phản ánh sự phụ thuộc nhiều vào yếu tố cá nhân hơn là vào nền tảng, thể chế.

"Nhiều học giả đã nói rằng việc tham gia vào các cơ chế thiếu sự rõ ràng về mặt thể chế có thể tạo ra những chi phí dài hạn, đặc biệt là nếu định hướng chính sách thay đổi theo cá nhân thay vì dựa trên các quy tắc quốc tế", bà Phumplab đánh giá.

Đối với Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện tài chính thuần túy. Khoản phí thành viên có thể trở thành vấn đề nhạy cảm trong bối cảnh ngân sách còn phải ưu tiên cho các mục tiêu phát triển trong nước.

Ngoài ra, việc đóng góp tài chính vào một sáng kiến mang dấu ấn cá nhân của ông Trump cũng có thể bị nhìn nhận dưới lăng kính chính trị, nhất là khi môi trường quốc tế đang phân cực.

Giới quan sát cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở con số cụ thể, mà ở tiền lệ : Liệu việc chấp nhận cơ chế đóng phí này có khiến Việt Nam bị ràng buộc sâu hơn về lập trường hoặc cam kết chính sách trong tương lai hay không ?

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng việc trở thành thành viên sáng lập của Hội đồng Hòa bình dù mang lại không nhiều lợi ích trực tiếp cho Việt Nam, nhưng những lợi ích gián tiếp mới thực sự quan trọng.

Theo Giáo sư Thayer, dù Việt Nam chưa chính thức tuyên bố mình là một cường quốc tầm trung nhưng quốc gia 100 triệu dân đang thể hiện vai trò ngày càng nâng cao.

Nhà quan sát Việt Nam lâu năm này cũng đánh giá rằng đây là cơ hội để Hà Nội nâng cao uy tín, từ một quốc gia từng là nạn nhân chiến tranh, nay sẵn sàng hỗ trợ tái thiết.

Những sáng kiến như Hội đồng Hòa bình có thể là cơ hội để Việt Nam chủ động tham gia xây dựng định hình các thể chế đa phương.

Ngoài ra, đây cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Vào tháng 8/2025, Bộ Tài chính Việt Nam đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động ; kinh tế tư nhân tăng trưởng bình quân 10-12%/năm, có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đó, cả nước có ít nhất 30 doanh nghiệp nhà nước có doanh thu thuần trên 1 tỷ USD vào 2030, đồng thời có ít nhất 50 công ty vào top 500 doanh nghiệp Đông Nam Á và ít nhất 1 doanh nghiệp vào top 500 doanh nghiệp thế giới.

Theo Giáo sư Abuza, đây là những mục tiêu "rất tham vọng", nhưng nếu đặt trong bối cảnh Gaza, đây sẽ là cơ hội cho tập đoàn Viettel trong việc tái thiết hạ tầng viễn thông, hay công ty Vinamilk trong việc góp phần giải quyết nạn đói.

"Tôi nghĩ ông Tô Lâm nhìn nhận Hội đồng Hòa bình như một cơ hội để quảng bá các tập đoàn Việt Nam và tạo cho họ những cơ hội mà nếu Hà Nội không tham gia, họ có thể sẽ không có được", nhà quan sát này nhận định.

Tiến sĩ Morragotwong Phumplab nhắc đến khả năng mở ra không gian để Việt Nam gia tăng vốn ngoại giao với các cường quốc, mà trong đó ngoại giao được thúc đẩy dựa trên nền tảng kinh tế.

"Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chính sách đối ngoại của Mỹ gần đây mang tính giao dịch nhiều hơn", bà phân tích.

Theo chuyên gia người Thái Lan này, các quốc gia Đông Nam Á có thể duy trì sự tham gia mang tính biểu tượng, từ đó dẫn đến khả năng giảm bớt áp lực kinh tế trong ngắn hạn.

"Đây chính là lĩnh vực mà Việt Nam có thể tận dụng để tăng cường năng lực thương lượng, đặc biệt trong các vấn đề thương mại và an ninh, bao gồm cả tình hình ở Biển Đông nữa.

"Ngoài ra, việc tham gia các cơ chế hòa bình giúp củng cố hình ảnh của Việt Nam như một quốc gia có trách nhiệm, phù hợp với định hướng đối ngoại nhằm nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế", bà Phumplab nói thêm.

Theo góc nhìn học thuật, các quốc gia đang phát triển mong muốn gia tăng ảnh hưởng toàn cầu thường sử dụng các diễn đàn đa phương và ngoại giao mang tính biểu tượng để tích lũy uy tín và tính chính danh.

Nhưng quan trọng nhất, theo các chuyên gia, có lẽ lợi ích lớn nhất trong chuyến đi lần này của ông Tô Lâm là Việt Nam có được thiện chí từ Tổng thống Trump, người đã sử dụng quyền hạn về thuế quan theo cách mà các tổng thống Mỹ trước đây chưa từng làm.

Nguồn : BBC, 19/02/2026

***************************

Ông Tô Lâm liệu có thuyết phục được Mỹ hạ thuế hay coi Việt Nam là nền kinh tế thị trường ?

BBC, 19/02/2026

Ông Tô Lâm sẽ dự cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Hòa bình, sáng kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cùng hàng chục nhà lãnh đạo quốc tế và các phái đoàn quốc gia tại Washington DC vào ngày 19/2 (giờ Mỹ), tức khoảng tối nay theo giờ Việt Nam.

Tổng bí thư Tô Lâm chứng kiến lễ ký thỏa thuận trị giá 22,5 tỷ USD giữa Sun PhuQuoc Airways với tập đoàn Boeing để mua 40 chiếc 787-9 Dreamliner hôm 18/2 (giờ Mỹ)

Khi đó, người đứng đầu Đảng cộng sản Việt Nam chắc chắn sẽ bắt tay nhà lãnh đạo Hoa Kỳ, người đã mời ông tới dự họp, nhưng liệu ông có sắp xếp được một cuộc gặp riêng với ông Trump trong chuyến công tác từ 18-20/2 này ?

Một tuần trước chuyến đi của ông Tô Lâm, một số hãng tin quốc tế đưa tin rằng ông đang tìm cách tổ chức các cuộc đàm phán thương mại với ông Trump.

Theo thông cáo ngày 17/2 của Bộ Ngoại giao Việt Nam, ông Tô Lâm sẽ tham dự cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Hòa bình theo lời mời của ông Trump. Thông cáo không đề cập đến vấn đề đàm phán thương mại.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, các nhà quan sát cho rằng việc ông Tô Lâm tham gia cuộc họp Hội đồng Hòa bình trên thực tế là nhằm có thêm cơ hội tiếp xúc với Tổng thống Mỹ để hoàn tất một thỏa thuận thương mại.

"Chỉ riêng việc tổng bí thư ra nước ngoài, không phải một mình mà cùng với phái đoàn gồm các cố vấn hàng đầu cùng với các quan chức cấp cao của Đảng trong dịp Tết đã cho thấy tầm quan trọng của chuyến đi này", Giáo sư Zachary Abuza từ Đại học Chiến tranh Hoa Kỳ nhận xét.

Thông thường, vào dịp Tết Nguyên đán, mọi công việc ở Việt Nam gần như đều được gác lại, mọi thứ đều diễn ra chậm hơn.

"Vậy mà ông Tô Lâm vẫn lên máy bay để đi dự cuộc họp Hội đồng Hòa bình, tất cả chỉ để có một cuộc trao đổi bên lề với chính quyền Trump nhằm giảm thuế quan và hoàn tất thỏa thuận về vấn đề trung chuyển", chuyên gia này nhận định.

Trong phái đoàn của ông Tô Lâm tới Mỹ lần này có Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Phạm Gia Túc…

Bên cạnh đó còn có Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng, quyền Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng, Trợ lý Tổng bí thư Tô Ân Xô và Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng.

Điều đó cho thấy chuyến đi này quan trọng đến mức nào đối với vị tổng bí thư được nhận xét là "hiểu rằng tính chính danh của Đảng cộng sản sẽ dựa vào tăng trưởng kinh tế".

Giáo sư danh dự Carl Thayer từ Đại học New South Wales, Úc nói với BBC rằng đây là một "cơ hội quá tốt mà Việt Nam không muốn bỏ lỡ", viện dẫn Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế và việc củng cố vị trí tổng bí thư mà ông Tô Lâm vừa tái đắc cử tại Đại hội 14.

Liệu ông Tô Lâm có cơ hội để đàm phán với ông Trump ? Hay liệu có khả năng nào để Washington coi Việt Nam là một nền kinh tế thị trường ?

Có hạ được thuế quan ?

Mỹ áp mức thuế đối ứng 20% đối với nhiều loại hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam và 40% đối với hàng hóa trung chuyển, có hiệu lực từ ngày 7/8/2025.

Tính đến thời điểm này, đã có sáu vòng đàm phán về Hiệp định Thương mại đối ứng giữa Việt Nam và Mỹ, song chưa có thông báo cụ thể về tiến triển đạt được.

Bất chấp mức thuế này, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ của Việt Nam năm 2025 ở mức cao kỷ lục, qua đó tạo ra thặng dư gần 134 tỷ USD, theo số liệu của Chính phủ Việt Nam.

Cùng kỳ, Hà Nội có thâm hụt thương mại gần 115 tỷ USD với Trung Quốc.

"Từ góc nhìn của phía Mỹ hoặc chính quyền Trump, phần lớn thặng dư thương mại của Việt Nam thực chất là hàng hóa trung chuyển từ Trung Quốc", Giáo sư Abuza nói với BBC.

"Vì vậy, họ sẽ phải thuyết phục Mỹ rằng Việt Nam đang nỗ lực tối đa để điều chỉnh cán cân thương mại theo những cách có lợi cho Mỹ. Đây là thời điểm tốt để thể hiện điều đó", Giáo sư Thayer bổ sung.

Ở Mỹ luôn có lo ngại rằng Trung Quốc đang sử dụng các quốc gia khác, trong đó có nước láng giềng Việt Nam, để xuất khẩu hàng sang Mỹ một cách bất hợp pháp.

Cũng có những lo ngại rằng chính phủ Việt Nam thao túng tiền tệ để giữ đồng tiền ở mức thấp, khiến hàng xuất khẩu rẻ hơn, như đã từng xảy ra trong nhiệm kì đầu của ông Trump.

Cố vấn Thương mại Nhà Trắng Peter Navarro từng phát biểu trên truyền hình rằng "về cơ bản thì Việt Nam là một thuộc địa của Trung Cộng", hay "Trung Quốc dùng Việt Nam làm điểm trung chuyển để né thuế".

Theo các chuyên gia, điều này đã khiến những cuộc đối thoại của Hà Nội và Washington gặp khó khăn.

Trước chuyến sang Mỹ của ông Tô Lâm, hãng tin Bloomberg dẫn lời những nguồn tin thân cận rằng đàm phán thương mại đã rơi vào bế tắc do bất đồng về định nghĩa hàng hóa 'trung chuyển'.

Tuy nhiên, Giáo sư Abuza cho rằng ông Tô Lâm vẫn còn không gian thương lượng với ông Trump.

"Đã có sáu vòng đàm phán, và tất cả đều ở cấp kỹ thuật, với các quan chức thương mại rất có năng lực từ cả hai phía. Nhưng mọi thứ sẽ rất khác khi lãnh đạo hai quốc gia trực tiếp ngồi trong phòng, trao đổi và cố gắng chốt một thỏa thuận", ông nhận định.

Theo chuyên gia này, ông Tô Lâm là người quyền lực nhất ở Việt Nam trong một thời gian dài trở lại đây, xét đến sự "áp đảo của ông Tô Lâm tại Đại hội 14, hay khả năng đưa toàn bộ ê kíp vào Bộ Chính trị, sự ủng hộ hoàn toàn từ Ban Chấp hành Trung ương, cũng như quyền lực mà ông ấy thể hiện trong năm 2025 để thúc đẩy tinh gọn bộ máy, sáp nhập tỉnh thành và tổ chức Đảng".

"Tôi cho rằng ông Tô Lâm là một người rất thực dụng. Ông ấy không phải là một nhà tư tưởng giáo điều.

"Ông Tô Lâm đủ khôn ngoan để hiểu rằng ông ấy cần mang lại cho Tổng thống Trump những 'chiến thắng', những điều mà ông Trump có thể chỉ ra và nói rằng : 'Tôi đã mang lại những hợp đồng bán hàng này đối với Việt Nam. Tôi đã tạo ra những việc làm này ở Mỹ. Điều này tốt cho nền kinh tế Hoa Kỳ'", ông Abuza nhấn mạnh.

Song Giáo sư Thayer cảnh báo rằng "ông Trump không làm 'hiệp định', ông ta làm 'thỏa thuận'. Và 'thỏa thuận' có thể bị đảo ngược bất cứ lúc nào".

Ngay khi đến Mỹ vào chiều tối 18/2 (giờ địa phương), Tổng bí thư Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã chứng kiến Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietnam Airlines Đặng Ngọc Hòa ký kết mua 50 máy bay thân hẹp Boeing 737-8 trị giá lên đến 8,1 tỷ USD tại Washington.

Cùng ngày, Sun PhuQuoc Airways thông báo đã ký kết một thỏa thuận trị giá 22,5 tỷ USD với Boeing để mua 40 chiếc 787-9 Dreamliner, trong khi hãng hàng không giá rẻ Vietjet Air đã ký kết thỏa thuận tài trợ trị giá 965 triệu USD với Griffin Global Asset Management để mua 6 máy bay Boeing 737-8.

Ngoài hàng không, ông Tô Lâm cũng đã chứng kiến lễ ký và trao các hợp đồng, thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực trọng điểm như khoa học công nghệ, chuyển đổi số và y tế.

Trong đó có thể kể đến việc Bộ Khoa học và Công nghệ trao giấy phép cung cấp dịch vụ viễn thông có hạ tầng mạng (loại mạng viễn thông cố định vệ tinh) cho Công ty trách nhiệm hữu hạn Starlink Services Việt Nam, công ty con của tập đoàn SpaceX của tỷ phú Elon Musk.

Ở lĩnh vực y tế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Công ty Mevion Medical Systems ký hợp đồng mua hệ thống Mevion S250-FIT, hệ thống xạ trị ung thư proton hiện đại nhất tại Mỹ.

Trước đó, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng hôm 4/2 đã chứng kiến lễ ký kết một số biên bản ghi nhớ với các công ty Mỹ về việc mua dầu thô, ethanol và bắp của Mỹ.

Năm 2024, hãng thông tấn Reuters đưa tin rằng Việt Nam và Mỹ đang bàn thảo về thỏa thuận mua bán máy bay vận tải quân sự C-130. Nếu thành công, đây sẽ là thỏa thuận quân sự lớn nhất của Việt Nam kể từ khi Hà Nội tuyên bố công khai vào cuối năm 2022 rằng họ có ý định đa dạng hóa về nguồn cung vũ khí, sau nhiều thập niên phụ thuộc vào Nga.

Những bước đi trên được xem là phương án mà giới lãnh đạo Việt Nam tiếp cận để giảm thặng dư thương mại với Mỹ, qua đó xoa dịu chính quyền Trump.

Giáo sư Thayer cho rằng sẽ có một vòng đàm phán thứ bảy và Đại sứ quán Việt Nam tại Washington đang làm việc để bảo đảm ông Tô Lâm có một phiên làm việc ý nghĩa với lãnh đạo các công ty Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và khoáng sản chiến lược.

Song nhà quan sát Việt Nam lâu năm cũng nhấn mạnh rằng ông Tô Lâm có nhiều điều để thương lượng nhưng phải làm sao không làm phật ý ông Trump.

"Trump sẽ tập trung vào việc duy trì hình ảnh mình là trung tâm của hòa bình thế giới. Vì thế, không ai nên làm gián đoạn điều đó bằng một vấn đề song phương riêng lẻ", vị giáo sư tại Canberra lưu ý.

Starlink Services Việt Nam, công ty thuộc tập đoàn SpaceX của tỷ phú Elon Musk, đã đăng ký kinh doanh tại Việt Nam từ tháng 9/2025 với vốn điều lệ 30 tỷ đồng

Cơ hội Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường ?

Trước chuyến đi của ông Tô Lâm, nhiều người đã đặt câu hỏi liệu chính quyền Trump có công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường trong dịp này, điều mà chính quyền Biden đã từ chối vào tháng 8/2024.

"Điều đáng tiếc đối với Việt Nam là lần gần nhất vấn đề này được chính phủ Mỹ xem xét lại rơi vào năm bầu cử Mỹ.

"Chính quyền Biden khi đó đã không trao cho Việt Nam quy chế này, dù Việt Nam hoàn toàn xứng đáng, thậm chí Việt Nam còn mang tính thị trường hơn một số quốc gia đã được trao quy chế đó", Giáo sư Abuza đánh giá.

Song ông cho rằng Việt Nam sẽ không được Mỹ công nhận là nền kinh tế thị trường ngay tại thời điểm này, dù chủ đề này theo ông chắc chắn sẽ được đưa ra thảo luận.

"Việt Nam sẽ không thể đạt được mọi điều họ mong muốn trong chuyến đi này. Họ phải rất thực tế. Họ phải yêu cầu những điều có thể đạt được", ông nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, Giáo sư Thayer cho rằng đây là điều xa vời ở thời điểm hiện tại.

"Quy chế kinh tế thị trường đòi hỏi phải xem xét kỹ lưỡng các khoản trợ cấp của nhà nước và những ưu đãi đặc biệt mà ngân hàng và hệ thống tín dụng dành cho doanh nghiệp Việt Nam. Và cố vấn Peter Navarro là người sẵn sàng 'lật từng viên đá' để tìm lý do không ủng hộ Việt Nam", ông lập luận.

Theo Giáo sư Thayer, chỉ khi Hà Nội và Washington hoàn tất thỏa thuận thương mại "tự do và công bằng" và cả hai bên đều hài lòng, thì khi đó mới là thời điểm để nói : "Vậy tại sao chúng tôi vẫn chưa được công nhận là nền kinh tế thị trường ? Hãy nhìn các quốc gia khác đang đối xử với chúng tôi theo cách đó".

Giáo sư Abuza phân tích rằng điều quan trọng nhất đối với ông Tô Lâm, nếu ông ấy có một chiến lược dài hạn, là tập trung vào việc giảm thuế quan, bảo đảm đạt được thỏa thuận về hàm lượng nội địa trong "hàng trung chuyển", tránh để chính quyền Trump áp đặt thêm các mức thuế mới.

"Nếu mọi việc suôn sẻ, thì trong tương lai Việt Nam có thể tiếp tục thúc đẩy vấn đề quy chế kinh tế thị trường.

"Đây rõ ràng là một ưu tiên của Chính phủ Việt Nam", nhà quan sát Việt Nam nhận định.

Nguồn : BBC, 19/02/2026