Tổng thống Nga Vladimir Putin, hôm 26/10/2025, trong bộ quân phục, thông báo rằng Nga đã thử nghiệm thành công một tên lửa hành trình sử dụng động cơ hạt nhân. Nếu thông tin này được xác thực, loại vũ khí này có thể mang lại cho Nga một năng lực quân sự độc nhất vô nhị, kéo theo những hệ lụy chính trị sâu rộng.

Tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân Burevestnik. Ảnh : Bộ Quốc phòng Nga

RFI Tiếng Việt giới thiệu bài viết đăng trên trang theconversation.com của tác giả Iain Boyd, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến ​​An ninh Quốc gia, Giáo sư Khoa học Kỹ thuật Hàng không Vũ trụ, Đại học Colorado Boulder, Hoa Kỳ về cách thức hoạt động của loại vũ khí này, những ưu điểm so với tên lửa thông thường, và tác động tiềm tàng của nó đối với sự ổn định chiến lược toàn cầu.

Tên lửa mới có tên Burevestnik (nghĩa là Chim báo bão), được cho là đã được thử nghiệm thành công trên Bắc Băng Dương sau nhiều năm phát triển và nhiều chuyến bay thử ban đầu, trong đó có một vụ thử từng khiến năm nhà khoa học hạt nhân thiệt mạng.

Tên lửa dùng động cơ thông thường

Quân đội trên khắp thế giới, từ nhiều thế kỷ qua, đã sử dụng nhiều loại tên lửa với đa dạng mẫu mã, tầm bắn và tốc độ khác nhau. Đó là những tên lửa dùng động cơ thông thường

Chúng được thiết kế để phá hủy nhiều loại mục tiêu trên mặt đất, từ các căn cứ quân sự, trung tâm chỉ huy, cơ sở hạ tầng ngầm, cho đến tàu chiến, máy bay, thậm chí cả vệ tinh.

Tên lửa có thể được phóng từ mặt đất, trên biển hoặc trên không bằng các chiến đấu cơ hay oanh tạc cơ.

Về phạm vi hoạt động, có thể chia thành tên lửa chiến thuật (tầm bắn ngắn, dưới 800 km) và tên lửa chiến lược (tầm bắn hàng nghìn km).

Xét về đặc điểm bay, có ba loại chính: tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và tên lửa siêu thanh.

Tên lửa đạn đạo được đẩy bằng động cơ phản lực. Sau khi động cơ tắt, tên lửa bay theo quỹ đạo cong định sẵn, rời khí quyển rồi quay lại để lao xuống mục tiêu.

Tên lửa hành trình bay ở độ cao thấp theo đường bay được lập trình sẵn. Động cơ của chúng thường dùng nhiên liệu rắn hoặc hỗn hợp hóa học.

Tên lửa siêu thanh bay nhanh hơn tốc độ âm thanh nhưng chậm hơn tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM). Chúng có thể được phóng lên bằng các tên lửa đẩy nhỏ, duy trì độ cao ở tầng trên khí quyển với tốc độ cực lớn, sau đó lao xuống mục tiêu.

Tên lửa hành trình dùng động cơ hạt nhân hoạt động như thế nào?

Tên lửa dùng động cơ hạt nhân là một biến thể của tên lửa hành trình. Các thiết kế thường dựa trên nguyên lý động cơ phản lực siêu tốc (scramjet), trong đó năng lượng sinh ra từ phản ứng phân hạch hạt nhân được dùng để đốt nóng luồng không khí, tạo ra gia tốc và lực đẩy khổng lồ.

Phản ứng phân hạch này thay thế cho quá trình đốt nhiên liệu hóa học của các tên lửa hành trình thông thường.

Mật độ năng lượng của nhiên liệu hạt nhân cao hơn hàng triệu lần so với nhiên liệu hóa học — nghĩa là chỉ cần một lượng nhỏ vật liệu hạt nhân cũng đủ giúp tên lửa bay xa hơn, lâu hơn rất nhiều.

Trong thập niên 1960, Hoa Kỳ từng phát triển một loại tên lửa sử dụng lực đẩy hạt nhân trong khuôn khổ Dự án Pluto, nhưng chương trình bị hủy bỏ do đạt được những tiến bộ nhanh chóng trong công nghệ ICBM và lo ngại về nguy cơ phóng xạ đối với môi trường.

Lợi thế của động cơ hạt nhân

Ưu thế lớn nhất của tên lửa đẩy bằng động cơ hạt nhân là nhiên liệu hạt nhân tạo ra nguồn năng lượng khổng lồ, cho phép bay xa hơn, nhanh hơn, lâu hơn, bay thấp dễ ẩn mình và thực hiện nhiều thao tác phức tạp. Với những đặc tính này, loại tên lửa này là thách thức lớn đối với mọi hệ thống phòng thủ hiện có.

Quân đội Nga tuyên bố Burevestnik có thể bay 8.700 dặm (14.000 km) ở tầm thấp trong 15 giờ, tức tương đương tốc độ một máy bay dân dụng.

Dù không nhanh như tên lửa đạn đạo, khả năng cơ động linh hoạt khiến Burevestnik cực kỳ khó bị đánh chặn.

Rủi ro và hạn chế của công nghệ hạt nhân

Tuy nhiên, nhiệt lượng và năng lượng khổng lồ do phản ứng hạt nhân sinh ra cũng là thách thức kỹ thuật lớn nhất trong việc triển khai loại tên lửa này.

Vật liệu chế tạo phải siêu bền, chịu được hàng nghìn độ C, nếu không tên lửa có thể tự hủy khi đang bay.

Về mặt an toàn, công nghệ hạt nhân được áp dụng rất hạn chế trong không gian do nguy cơ rò rỉ phóng xạ nếu xảy ra sự cố khi phóng.

Ngoài ra, các vũ khí này phải được bảo đảm an toàn tuyệt đối trong nhiều năm lưu kho, nếu bị tấn công, hậu quả phóng xạ sẽ vô cùng nghiêm trọng.

Tên lửa Burevestnik và sự ổn định chiến lược toàn cầu

Tên lửa Burevestnik đã được Nga phát triển hơn 20 năm, và dù thông tin kỹ thuật rất ít được công bố, giới chức Nga khẳng định nó có thể lẩn tránh các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, vũ khí hạt nhân là nền tảng của học thuyết “răn đe lẫn nhau” giữa Mỹ và Liên Xô: nếu một bên tấn công trước, bên kia sẽ đáp trả hủy diệt, khiến cả hai cùng diệt vong.

Chính nỗi sợ đó đã duy trì sự cân bằng mong manh, giữ cho thế giới tạm yên ổn suốt nhiều thập niên.

Tuy nhiên, cán cân ấy đang bị đe dọa bởi các hệ thống phòng thủ tên lửa ngày càng tiên tiến, như “Vòm Vàng – Golden Dome” của Mỹ, cùng với tiến bộ trong công nghệ dẫn đường chính xác.

Hệ thống phòng không có thể chặn được một đòn tấn công hạt nhân, trong khi đó những tên lửa bay ở tầm thấp vẫn có thể tới được mục tiêu mà khoogn bị phát hiện.

Vì vậy, dù thế giới tập trung quan tâm đến khả năng khó phòng thủ trước tên lửa Burevestnik, mối lo ngại chính nằm ở việc loại tên lửa này có thể làm đảo lộn hoàn toàn sự ổn định chiến lược toàn cầu, nền tảng đã giúp nhân loại tránh khỏi thảm họa hạt nhân suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Anh Vũ