Thời hạn mà Tổng thống Donald Trump đặt ra để kết thúc cuộc điều tra thương mại khởi động từ tháng Năm liên quan đến các cáo buộc Việt Nam vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là vào ngày 29/11.

Mỹ đã đưa Việt Nam vào danh sách "quốc gia ưu tiên theo dõi", mức cảnh báo nghiêm trọng nhất về sở hữu trí tuệ và là trường hợp đầu tiên sau 13 năm.

Các tổ chức đại diện cho ngành thép, thủy sản, ván ép, năng lượng mặt trời và sản phẩm gỗ cáo buộc Việt Nam duy trì những hoạt động thương mại không công bằng, đồng thời đề xuất chính quyền Tổng thống Donald Trump áp thêm thuế đối với hàng hóa Việt Nam.

Bên cạnh đó, các nhóm đại diện cho ngành phần mềm, điện ảnh và âm nhạc cũng thúc giục Mỹ gây sức ép để Việt Nam có những cam kết mạnh mẽ hơn trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chống vi phạm bản quyền.

Liên minh Phần mềm Doanh nghiệp (BSA), với các thành viên như Microsoft, Oracle và IBM, dẫn một khảo sát năm 2017 cho rằng khoảng 75% phần mềm cài đặt trên máy tính cá nhân tại Việt Nam chưa được cấp phép hợp pháp.

Con số này thuộc mức cao trên thế giới và nằm trong các nước dẫn đầu ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.

Quy mô giá trị thương mại của các phần mềm lậu tại Việt Nam vào thời điểm đó lên đến 492 triệu USD, theo báo cáo của BSA.

Tổ chức này nhận định việc thực thi các quy định về bản quyền tại Việt Nam vẫn chưa đủ hiệu quả dù đã có nhiều cam kết cải thiện.

Tương tự, Hiệp hội Điện ảnh Mỹ (MPA) cho rằng Việt Nam là một trong những trung tâm lớn của nạn vi phạm bản quyền trực tuyến.

Các trang web đặt tại Việt Nam chuyên phát tán phim và chương trình truyền hình lậu đã thu hút hơn 12,5 tỷ lượt truy cập trên toàn cầu trong năm ngoái, theo MPA.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp cũng lên tiếng phản đối biện pháp áp thêm thuế từ phía Mỹ.

Tesla, Samsung cùng các hiệp hội đại diện cho các ngành bán lẻ, giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng đánh giá biện pháp này có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gây bất lợi cho chính các doanh nghiệp Mỹ.

Trong văn bản gửi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Tesla đề nghị Washington cân nhắc nhu cầu chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất trong nước, bởi nhiều linh kiện công nghệ cao và thiết bị sản xuất chính xác hiện vẫn chưa thể được thay thế hoàn toàn bằng nguồn cung nội địa.

Samsung cũng cảnh báo việc áp thuế có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất phục vụ thị trường Mỹ, khi Việt Nam hiện là công xưởng sản xuất phần lớn điện thoại thông minh và thiết bị mạng của tập đoàn Hàn Quốc này.

Tesla cũng đang dần mở rộng kinh doanh ở thị trường Việt Nam với động thái mở doanh nghiệp và tuyển dụng tại đây.

Khi thông tin về cuộc điều tra từ phía Mỹ bắt đầu xuất hiện, Chính phủ Việt Nam đã khởi động các chiến dịch trấn áp vi phạm nhằm trấn an thị trường xuất khẩu lớn nhất của mình.

Từ tháng 4 đến nay, liên tục xuất hiện tin tức bắt giữ, khởi tố những chủ doanh nghiệp vi phạm, trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ thời trang, mỹ phẩm, cho đến phần mềm và dịch vụ phát sóng.

Vào cuối tháng 10, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đã ra quyết định truy tố 7 người về các tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" và "Rửa tiền", liên quan đến đường dây vận hành hàng loạt website xem phim lậu như HiAnime, Zoro, Aniwatch và 9animetv.

Trung tuần tháng 10, Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc cho biết Việt Nam đã gửi những ý kiến cuối cùng và đang chờ phía Mỹ để thống nhất các nội dung còn lại trong thỏa thuận thương mại.

Trợ lý Bộ trưởng Thương mại Mỹ David Fogel cho biết ông kỳ vọng hai nước sẽ tiếp tục làm việc để hướng tới một thỏa thuận, nhưng lưu ý rằng thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam hiện đang ở mức cao nhất trong số các đối tác thương mại của Washington.

Theo số liệu Việt Nam, thặng dư thương mại với Mỹ đạt 122,6 tỷ USD trong chín tháng đầu năm, tăng 23,8% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, phía Mỹ đưa ra con số cao hơn đáng kể. Theo đó, Việt Nam là đối tác đứng đầu thế giới về mức thặng dư thương mại với Mỹ, đạt gần 164 tỷ USD.

Hiện vẫn phải chờ xem liệu Washington có quyết định áp thuế mới hay không, cũng như liệu biện pháp này sẽ áp dụng trên diện rộng hay chỉ với một số ngành cụ thể.

Phía Việt Nam đã nhiều lần đề nghị Mỹ tiến hành các cuộc điều tra một cách khách quan và dựa trên các bằng chứng thực tế.

Nguồn : BBC, 02/11/2026