Việc Việt Nam chễm chệ ở vị trí hàng đầu thế giới về thặng dư mậu dịch sang Mỹ với 123 tỷ USD chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026 là một con số biết nói, chúng sẽ sớm được tô đậm trong các bài diễn văn của lãnh đạo như thành tựu kinh tế vĩ mô.

Nhiều phụ nữ nghèo ở phường Đông Kinh, Lạng Sơn, được nhận quà và quần áo ấm.

Nhưng ở một thực tế khác, và vi mô, câu chuyện lại mang màu sắc tương phản sâu sắc : Người dân thắt lưng buộc bụng, các chợ đầu mối Bình Điền, An Đông, Tân Bình… đìu hiu, và các tuyến phố trung tâm Sài Gòn la liệt bảng treo trả mặt bằng. Tại sao dòng thác ngoại tệ khổng lồ ấy lại không thể thẩm thấu vào nền kinh tế để tưới mát cho đời sống dân sinh ?

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự bế tắc nghiêm trọng trong cơ chế lan tỏa dòng tiền.

Về nguyên tắc, dòng tiền từ xuất siêu sau khi chảy về nước sẽ được chuyển hóa thành lương thưởng cho người lao động, đơn hàng cho các nhà cung ứng phụ trợ và thuế cho ngân sách.

Tuy nhiên, do phần lớn kim ngạch thuộc về khối sản xuất công nghệ và gia công khép kín của nước ngoài, dòng tiền này bị cô lập trong một "ốc đảo". Người lao động Việt Nam trong các chuỗi này chủ yếu nhận mức lương công nhân phổ thông ít ỏi, chỉ đủ chi trả cho các nhu cầu cơ bản, hoàn toàn không có sự bứt phá về thu nhập thực tế.

Khi thu nhập của đại bộ phận người dân đứng yên trong bối cảnh lạm phát và chi phí sinh hoạt leo thang, tâm lý phòng thủ xuất hiện. Người dân chọn cách thắt chặt chi tiêu, cắt giảm các khoản mua sắm không thiết yếu.

Sự đóng băng của sức mua nội địa chính là đòn chí mạng giáng vào hệ thống thương mại truyền thống. Các chợ đầu mối vốn là nơi trung chuyển hàng hóa cho hàng triệu tiểu thương, nay mất đi dòng tiền lưu chuyển từ người tiêu dùng cuối cùng. Hệ quả kéo theo là một chuỗi đổ vỡ dây chuyền : tiểu thương bỏ sạp, cửa hiệu trả mặt bằng vì không gánh nổi chi phí cố định.

Con số 123 tỷ USD, vì vậy, chỉ tồn tại như một chỉ số thanh khoản trên sổ sách của hệ thống ngân hàng hoặc tài khoản tập đoàn, chứ chưa bao giờ thực sự bước vào huyết mạch của nền kinh tế dân sinh. Khi "mạch máu" chuyển hóa từ tăng trưởng vĩ mô sang túi tiền người dân bị nghẽn, sự thịnh vượng của các con số xuất nhập khẩu chỉ càng làm nổi bật lên nghịch lý đau lòng về một nền kinh tế tăng trưởng nhưng sức mua kiệt quệ.

Đặng Đình Mạnh

Nguồn : fb.manhdang, 03/09/2026