Mỹ và Trung Quốc nói gì trước thềm cuộc gặp Trump - Tập ?

Marin Yip, BBC, 12/05/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump chuẩn bị thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc từ ngày 13 – 15/5. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ tới Trung Quốc trong gần một thập niên qua.

Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục nhấn mạnh mối quan hệ tốt đẹp của mình với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình

Chuyến thăm ban đầu dự kiến diễn ra vào tháng Ba, nhưng đã bị hoãn lại do cuộc xung đột tại Iran.

Trước đó, Bắc Kinh, dưới sự chất vấn liên tục của các nhà báo thường trú tại Trung Quốc, chỉ tuyên bố rằng hai bên đang "duy trì liên lạc".

Nhưng gần đây, hình ảnh máy bay vận tải quân sự Mỹ hạ cánh xuống sân bay quốc tế ở Bắc Kinh đã làm dấy lên suy đoán rằng chuyến thăm của ông Trump đã bước vào giai đoạn chuẩn bị cuối cùng.

Đây sẽ là chuyến thăm Trung Quốc lần thứ hai của ông Trump trên cương vị tổng thống. Nhà lãnh đạo Mỹ dự kiến sẽ hội đàm với Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình, đánh dấu một cuộc gặp mặt "Trump - Tập" trực tiếp lần thứ sáu kể từ cuộc gặp gần nhất tại Busan, Hàn Quốc vào tháng 10/2025.

Khi cuộc đấu trí giữa hai siêu cường đang đến gần, cả hai bên đều đang phát ra những thông điệp ở nhiều cấp độ khác nhau, dường như đều có những ý đồ chiến lược riêng.

Các nhà quan sát nói với BBC News Tiếng Trung rằng những động thái này vừa là một màn phô trương sức mạnh ra bên ngoài, vừa nhằm nhấn mạnh tính chính danh cầm quyền ở trong nước.

Mỹ : ông Trump ca ngợi ông Tập, hàng hóa Trung Quốc và AI

Vào cuối tháng 3, Washington đã thông báo rằng ông Trump dự kiến sẽ thăm Trung Quốc vào ngày 14–15/5, nhưng chưa bao giờ được Bắc Kinh công khai xác nhận.

Các phóng viên đưa tin từ Nhà Trắng liên tục hỏi liệu chuyến đi có thực sự diễn ra hay không, và vào ngày 7/5, ông Trump đáp : "Tôi có quan hệ rất tốt với Chủ tịch Tập".

"Tôi sẽ gặp Chủ tịch Tập. Tôi nghĩ đó sẽ là một cuộc gặp tuyệt vời. Ông ấy luôn là bạn của tôi. Chúng tôi đã rất hợp nhau trong những năm qua".

Chỉ vài ngày trước đó, ông Trump đã ca ngợi Tập Cận Bình là một "người rất tốt".

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ cũng công khai phàn nàn về vị thế của Trung Quốc trong nền kinh tế thế giới. Ngày 4/5, khi gặp một nhóm đại diện doanh nghiệp nhỏ, ông Trump nói : "Tôi đã mua rất nhiều thứ từ Trung Quốc, đó là điều tôi buộc phải làm".

Ông Trump, người sở hữu một đế chế kinh doanh đa dạng trước khi bước vào chính trường, nói rằng lĩnh vực khách sạn của ông "buộc phải" nhập hàng từ Trung Quốc do yếu tố giá cả và các lý do khác. Ông nói thêm : "Điều mà tôi không thể có được là chất lượng mà trước đây chúng ta từng có ở đây [Mỹ]".

Ông cũng tuyên bố rằng Mỹ vẫn mạnh hơn Trung Quốc trong lĩnh vực phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).

"Chỉ trong 11 tháng qua đã có khoản đầu tư lên tới 18.000 tỷ USD. Chúng tôi đang xây dựng các nhà máy ô tô, nhà máy AI trên khắp đất nước và, trong lĩnh vực AI, chúng tôi đang dẫn trước Trung Quốc".

Trao đổi với BBC, Giáo sư Astrid Nordin từ Viện Nghiên cứu Trung Quốc thuộc Đại học King's College London cho rằng những phát biểu từ phía ông Trump ngoài việc gửi tín hiệu tới Trung Quốc, còn mang ý nghĩa "biểu diễn cho nhóm cử tri chính của ông".

"Trump muốn thể hiện mình cứng rắn, thực dụng và có khả năng trực tiếp đối phó với Tập Cận Bình", bà Nordin đánh giá.

Trong khi đó, Giáo sư khoa học chính trị Hạ Minh tại Đại học Thành phố New York, phân hiệu Staten Island, cũng nói với BBC News Tiếng Trung rằng cuộc thượng đỉnh "Tập - Trump" lần này thiếu nền tảng tin tưởng lẫn nhau, "bằng mặt mà không bằng lòng", và cả hai đều muốn "ghi điểm chính trị trong nước từ sân chơi quốc tế".

"Hiện nay lãnh đạo hai nước này đều coi thường đối phương trong lòng, đều quá tự tin vào quyền lực của mình. Nhưng họ đều đánh giá sai quyền lực của chính mình, cũng như quyền lực của đối phương. Mỹ không tệ như Trung Quốc nghĩ, nhưng cũng không mạnh như ông Trump tưởng", ông Hạ nhận định.

Trung Quốc : 'Tàu hạt nhân', Đài Loan và Iran

Trước khi Trung Quốc xác nhận lịch trình chuyến thăm của ông Trump, vào ngày 1/5, các máy bay vận tải quân sự của Mỹ đã hạ cánh xuống sân bay quốc tế của thủ đô Bắc Kinh.

Các bản tin truyền thông và bài đăng trên mạng xã hội suy đoán rằng Mỹ đã bắt đầu vận chuyển các vật tư cần thiết cho chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump, bao gồm cả xe bọc thép của tổng thống, được gọi là "the Beast" (Quái thú).

Nhiều máy bay vận tải quân sự của Mỹ đã thực hiện các chuyến bay qua lại, và các video cùng hình ảnh do cư dân mạng ghi lại đã lan truyền trên các nền tảng như Weibo.

Cụm từ khóa "Chuyến thăm Trung Quốc của Trump" và "con bài mặc cả" xuất hiện trong chức năng "mọi người đang tìm kiếm" của WeChat.

Trong đó, một bài đăng trên nền tảng này cho rằng việc máy bay vận tải chuyển phương tiện tới trước nửa tháng cho chuyến thăm chưa đầy hai ngày thực chất là "mang tới con bài cứu mạng của ông Trump", và "đại trận thế" này không phản ánh sức mạnh quốc gia của Mỹ mà cho thấy ông chủ Nhà Trắng "thiếu tự tin" khi tới Trung Quốc đàm phán.

Bài viết này cho rằng ông Trump "giống như một con bạc bị dồn vào đường cùng, đặt tất cả hy vọng vào chuyến thăm Trung Quốc lần này", viện dẫn các lý do gồm tỷ lệ ủng hộ sụt giảm và giá nhiên liệu tăng vọt khiến dư luận Mỹ bất mãn – hiện giá dầu tăng cao nói chung được cho là hệ quả của cuộc chiến Mỹ và Israel với Iran.

Một bài đăng khác có hơn 100.000 lượt xem trên WeChat còn đi xa hơn, tuyên bố ông Trump "nếu không thăm Trung Quốc ngay thì sẽ quá muộn", và rằng "thăm Trung Quốc hiện là sự kiện quan trọng nhất của Nhà Trắng, không thể thay đổi và cũng không đủ khả năng để thay đổi".

Một video tuyên truyền do Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đăng vào ngày 23/4, nhân ngày thành lập Hải quân – dường như nhằm phô diễn "con bài mặc cả" để đối phó Mỹ – chiếu cảnh một tân binh 19 tuổi có tên Hà Kiếm gia nhập hàng ngũ đã làm dấy lên tin đồn về việc đưa vào biên chế một tàu chiến chạy bằng năng lượng hạt nhân. "Hà Kiếm" (何剑, hé jiàn) đồng âm với từ "hạch hạm" (核舰, hé jiàn: tàu hạt nhân) trong tiếng Trung.

Sau đó, Đại tá Trương Hiểu Cương, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc, nói: "Trong mắt một ngàn khán giả có một ngàn góc nhìn khác nhau. Cảm ơn các bạn đã quan tâm".

Thông tin về việc Trung Quốc đóng chiếc "tàu hạt nhân" đầu tiên – một tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân – đã xuất hiện từ lâu, với việc tạp chí quốc phòng Janes của Anh và tờ Newsweek của Mỹ gần đây đã đưa tin về vấn đề này dựa trên hình ảnh vệ tinh.

Trong khi các bài đăng của Hải quân và thậm chí cả phản hồi của Bộ Quốc phòng Trung Quốc về tin đồn "tàu hạt nhân" không nêu tên Mỹ hay ông Trump, một blogger trên Weibo ở Quảng Đông với 760.000 người theo dõi đã đăng một bài viết dài trong đó cho rằng: "Trump phát lệnh cướp bóc toàn cầu, thời gian dành cho chúng ta không còn nhiều nữa", "vì vậy năm 2027, Hà Kiếm (chơi chữ, ý là tàu hạt nhân) sẽ được đưa vào biên chế".

Giáo sư Astrid Nordin nghi ngờ nhận định cho rằng video tuyên truyền của Hải quân Trung Quốc được tung ra nhằm vào cuộc gặp Tập-Trump, nhưng bà cho rằng điều này phù hợp với một mô thức rộng hơn: Bắc Kinh muốn nhắc nhở Washington và người dân trong nước rằng Trung Quốc không tham gia đàm phán với tư thế là bên yếu hơn.

"Hiện đại hóa quân sự là trọng tâm trong diễn ngôn chính trị của ông Tập Cận Bình, nhằm phô trương sức mạnh ra bên ngoài và trấn an trong nước rằng Trung Quốc có khả năng chống lại áp lực từ Mỹ.

Từ góc độ này, video tuyên truyền không chỉ nhằm mục đích tạo con bài mặc cả đối phó với ông Trump, mà còn nhằm duy trì tính chính danh trong nước", bà đánh giá.

Giáo sư Hạ Minh đồng quan điểm rằng video tuyên truyền "tàu hạt nhân" có phần nhằm vào Mỹ: "Đó là để gửi lời cảnh báo đến Mỹ rằng họ sẽ không được lợi gì khi can dự vào bất kỳ vấn đề gì của Trung Quốc. Lời cảnh báo là: 'Khi Mỹ mạnh nhất họ còn không kiếm được lợi ích gì, thì hiện nay khi nước Mỹ đang hỗn loạn nhất, Washington càng không thể kiếm được lợi ích'".

Sự chú ý của dư luận Trung Quốc trước thềm cuộc gặp Tập-Trump không chỉ dừng lại ở đó.

Ngay trước kỳ nghỉ lễ Quốc tế Lao động, các cơ quan truyền thông chính thức, bao gồm cả tờ Nhân dân Nhật báo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, liên tiếp đăng bài bình luận rằng nước Mỹ dưới thời ông Trump đang hướng tới "bá quyền mang tính săn mồi" (predatory hegemony).

Thuật ngữ ngày được bắt nguồn từ một bài viết dài do Giáo sư quan hệ quốc tế Stephen Walt của Đại học Harvard công bố hồi tháng Hai.

Bộ phận BBC Mornitoring chỉ ra rằng truyền thông nhà nước Trung Quốc đã "nhiệt tình tiếp nhận" và "phổ biến rộng rãi" thuật ngữ này.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói rằng vấn đề Đài Loan có khả năng sẽ là trọng tâm thảo luận tại cuộc gặp giữa ông Tập và ông Trump ở Bắc Kinh.

Phản hồi sau đó của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng được truyền thông nhà nước đăng tải rộng rãi.

Ngày 7/5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm tuyên bố rằng "vấn đề Đài Loan là cốt lõi của các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc và là nền tảng của cơ sở chính trị trong quan hệ Trung-Mỹ".

Người phát ngôn này nói thêm rằng "chủ nghĩa ly khai đòi 'Đài Loan độc lập' không thể dung hòa với hòa bình ở eo biển Đài Loan" ; và rằng "tuân thủ nguyên tắc 'Một Trung Quốc' và ba tuyên bố chung Trung - Mỹ, cũng như tuân thủ các cam kết mà các đời chính phủ Mỹ đã đưa ra về vấn đề Đài Loan là nghĩa vụ quốc tế mà phía Mỹ cần phải thực hiện".

Một số bài đăng được Weibo gắn nhãn "thịnh hành" cho rằng phía Trump có thể sẽ "coi Đài Loan như một con bài mặc cả". Cũng có bài đăng nhận định "chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Trump e rằng sẽ hoàn toàn khép lại một thời đại, những ngày mà Mỹ dùng Đài Loan để dọa Trung Quốc đã đến hồi kết".

Một bài xã luận trên China Review News Agency, một nền tảng chính thức trực thuộc Hiệp hội Quan hệ xuyên Eo biển Đài Loan (ARATS) ở Trung Quốc, cảnh báo : "Chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Trump dường như chủ yếu xuất phát từ việc Mỹ cần sự hỗ trợ của Trung Quốc. Bên cạnh vấn đề Iran, ông Trump hy vọng Trung Quốc sẽ mua thêm máy bay, thịt bò, đậu nành… để giải quyết các vấn đề kinh tế của Mỹ".

Bài viết có đoạn : "Giới chức Đài Loan hiện đang rất lo lắng về việc bị đưa vào 'thực đơn' của cuộc gặp Tập-Trump, nhưng bất chấp những lo ngại này, Lại Thanh Đức [Tổng thống Đài Loan – BBC] đã dàn dựng một màn kịch du hành thời gian để đến Eswatini. Iran và Đài Loan vốn dĩ chẳng liên quan gì đến nhau, nhưng giờ đây cả hai lại cùng trở thành trọng tâm của cuộc gặp Tập-Trump. Đài Loan hãy chờ bị xử lý đi!"

Ngoại trưởng Rubio trước đó đã tuyên bố : "Cả hai nước đều hiểu rằng không bên nào mong muốn bất ổn trong khu vực".

"Chúng ta không cần bất kỳ sự kiện gây mất ổn định nào ở Đài Loan hay toàn bộ khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Điều này phù hợp với lợi ích chung của cả Mỹ và Trung Quốc", ông Rubio nói.

Bên nào sẽ chiếm ưu thế và thu được kết quả ?

Trên mạng xã hội ở Trung Quốc, không khó để tìm thấy những ý kiến không mấy lạc quan về cuộc gặp Tập-Trump.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc hiện chưa đăng bài viết nào thể hiện rõ sự bi quan, trong khi truyền thông nước ngoài lại trực tiếp bày tỏ sự bi quan.

Tạp chí Time của Mỹ đã đăng một bài bình luận với nhan đề Định sẵn thất bại về hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung; còn tờ The Economist của Anh nhận định rằng cuộc đàm phán sẽ "phơi bày hai con người bị rối loạn chức năng" và "chỉ cần tránh được xung đột lần nữa đã có thể xem là thành công".

Hãng thông tấn Reuters, trích dẫn các nguồn tin giấu tên, đưa tin vào ngày 8/5 rằng ông Trump sẽ dẫn đầu một phái đoàn thương mại đến Trung Quốc, nhưng quy mô nhỏ hơn đáng kể so với chuyến thăm trong nhiệm kỳ trước của ông vào năm 2017.

Trước đó, một phái đoàn Mỹ do Thượng nghị sĩ Steve Daines thuộc Đảng Cộng hòa dẫn đầu đã tới Bắc Kinh. Ông Daines nói với Ngoại trưởng Vương Nghị: "Tôi tin chắc rằng điều chúng tôi muốn là hạ nhiệt tình hình, chứ không phải tách rời; chúng tôi mong muốn sự ổn định, chúng tôi mong muốn sự tôn trọng lẫn nhau".

Một số cơ quan truyền thông mô tả ông Daines là "đồng minh thân cận" của ông Trump.

Giáo sư Hạ Minh nói với BBC rằng vì thiếu lòng tin, thiếu chương trình nghị sự rõ ràng giữa Mỹ và Trung Quốc, nên khó có thể hình dung cuộc gặp Tập-Trump sẽ đạt được đột phá gì ngay cả khi được tổ chức đúng kế hoạch.

"Trung Quốc có thể tạm thời mua thêm đậu nành, lúa mì; ông Trump đặc cách cho xuất khẩu một số công nghệ sang Trung Quốc, hoặc nới lỏng đôi chút về thị thực. Nhưng tất cả những thứ nhỏ nhặt đó đều chỉ là một dạng hối lộ, nhằm đáp ứng nhu cầu của một nhóm lợi ích hoặc một nhóm tài phiệt cụ thể", ông Hạ phân tích.

Giáo sư Astrid Nordin nói thêm rằng ông Trump có lẽ chưa đến mức phải tay trắng ra về.

Theo bà, nếu nhà lãnh đạo Mỹ có thể đạt được một thỏa thuận với Chủ tịch Tập Cận Bình trong cuộc chiến thương mại, hay một vài hợp đồng mua bán lớn, thậm chí chỉ là đồng thuận tiếp tục liên lạc, thì cũng đủ coi là thành tựu của chuyến thăm.

Phía ông Tập Cận Bình được cho là cũng có thể thu được một số lợi ích, cho phép ông tuyên bố rằng Trung Quốc đã được đối xử bình đẳng như một cường quốc thế giới, chứ không bị Mỹ áp đảo.

"Kết quả có khả năng cao hơn là sự ổn định mang tính biểu tượng: đủ để tránh leo thang tình hình, nhưng không đủ để giải quyết mối quan hệ đối địch mang tính căn bản", chuyên gia này kết luận.

Marin Yip

*************************

Kết quả thượng đỉnh Trump – Tập và những hệ quả cho chiến lược "an ninh kinh tế" Châu Âu

Minh Anh, RFI, 12/05/2026

Chuyến công du Trung Quốc của tổng thống Mỹ Donald Trump, từ 13 đến 15/05/2026, được Liên Hiệp Châu Âu theo dõi sát sao bởi vì kết quả cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Trung sẽ có những tác động trực tiếp đến nền kinh tế khu vực vốn dĩ đã bị suy yếu bởi cuộc chiến thuế quan của Mỹ và làn sóng hàng hóa giá rẻ Trung Quốc tràn vào châu lục.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (P) tại Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025. © AP - Mark Schiefelbein

Từ năm 2023, Liên Hiệp Châu Âu nỗ lực định hình một chiến lược an ninh kinh tế cho phép cải thiện khả năng tự vệ của nền kinh tế khu vực trước các áp lực từ bên ngoài. Đầu tháng 12/2025, Ủy Ban Châu Âu còn đề ra các hướng đi để bảo vệ mạng lưới kinh tế và bảo đảm an ninh cho chuỗi cung ứng về nguyên nhiên liệu cho các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, các biện pháp thuế quan của chính quyền Trump, tình trạng dư thừa sản xuất ở Trung Quốc trong bối cảnh giảm phát, tỷ giá nhân dân tệ so với các đô la và euro rất thấp, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp Trung Quốc nhanh chóng chiếm lĩnh nhiều phân khúc thị trường trên thế giới, rồi cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đang gây bất ổn cho nền kinh tế của khối 27 thành viên.

Trên đài France Culture, ngày 09/05/2026, nhà nghiên cứu Agatha Kratz, thuộc nhóm tư vấn độc lập Rhodium Group, chuyên về phân tích các chính sách kinh tế, đóng trụ sở tại New York, cho rằng có ít nhất ba kịch bản tác động của thượng đỉnh Mỹ-Trung đối với nền kinh tế Châu Âu.

Kịch bản thứ nhất và được cho là tích cực nhất : Nếu Mỹ và Trung Quốc có những cuộc thảo luận mang tính xây dựng về hồ sơ Iran, qua đó, Bắc Kinh có thể sẽ can dự sâu hơn để chấm dứt xung đột, mở lại eo biển Hormuz, thì đây sẽ là một tín hiệu tốt không những cho Châu Âu mà cả khu vực Đông Nam Á. Vì khủng hoảng kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế Châu Âu.

Hai kích bản còn lại đều tác động tiêu cực đến Châu Âu. Nếu Trung Quốc kết thúc cuộc họp thượng đỉnh trong thế mạnh, Ủy Ban Châu Âu khó có thể tiến hành các cuộc điều tra về chống phá giá hay đưa ra các hạn chế để đối phó với làn sóng hàng hóa giá rẻ Trung Quốc tràn vào Châu Âu.

Chuyên gia Agatha Kratz lưu ý là các nền kinh tế lớn của châu lục, đặc biệt là Đức, đang gặp nhiều khó khăn lớn. Các áp lực kinh tế từ Trung Quốc khiến tăng trưởng trì trệ, cạnh tranh gay gắt dẫn đến tình trạng sa thải ồ ạt ở nhiều lĩnh vực công nghiệp chủ chốt. Làm thế nào Ủy Ban Châu Âu có thể thuyết phục các nước thành viên, nhất là Đức, có những nỗ lực nhiều hơn để hậu thuẫn các biện pháp bảo vệ thương mại, đối phó với Trung Quốc nếu như ngay cả nước Mỹ của Donald Trump cũng phải khuất phục trước những biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc ?

Trong kich bản thứ ba, việc Mỹ và Trung Quốc đạt được một đồng thuận về thương mại cũng không hẳn là một tin tốt lành đối với Châu Âu. Điều này có thể thúc đẩy nhiều nước thành viên Liên Âu như Tây Ban Nha, Đức hay Slovakia hối thúc Bruxelles hay chính phủ của mình cố gắng tìm kiếm một thỏa thuận với Bắc Kinh dù biết rằng việc đạt được một thỏa thuận qua đàm phán với Bắc Kinh chưa hẳn là một giải pháp tốt cho tình hình kinh tế hiện nay.

Chuyên gia Agatha Kratz đưa ra một bức tranh ảm đạm cho nền kinh tế khu vực : Châu Âu đang bị đe dọa cả trên hai mặt trận : Khả năng xuất khẩu sang thị trường Mỹ bị thu hẹp nếu Donald Trump áp thuế 25% thay vì là 15%, và ngay cả nếu ông Trump không tăng thuế nhưng giảm cho Trung Quốc xuống còn 10% trong khi Châu Âu đang vất vả đối phó với hàng giá rẻ Trung Quốc. Và trong trường hợp này thì Châu Âu có nguy cơ rơi vào tình thế "hai đánh một chẳng chột cũng què" !

Minh Anh

************************

Vì sao đồng minh, đối tác Châu Á của Mỹ lo ngại thượng đỉnh Trump – Tập Cận Bình ?

Trọng Thành, RFI, 12/05/2026

Hơn 5 tháng sau cuộc gặp bên lề diễn đàn APEC tại Busan, Hàn Quốc, tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hội kiến tại Bắc Kinh giữa tháng 5/2026. Cuộc gặp được xem như cơ hội hy hữu giúp hai đại cường tìm được thỏa hiệp bền vững cho phép thoát khỏi nguy cơ quan hệ song phương rơi vào vòng xoáy xung đột không lối thoát. Tuy nhiên đa số các đồng minh, đối tác của Mỹ tỏ ra ngờ vực cao độ về cuộc đối thoại Trump – Tập Cận Bình.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào tháng 9/2017 - Ảnh : AFP

Thượng đỉnh Bắc Kinh, bước tiếp của "thỏa thuận hưu chiến" Busan

Ngay khi trở lại nắm quyền nhiệm kỳ 2, tổng thống Donald Trump mở ra cuộc chiến thuế quan nhắm vào hầu hết các nước, Trung Quốc là một đối thủ chính. Washington có lúc đe dọa áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc đến 145%. Đòn thuế quan và việc mở rộng số công ty Trung Quốc bị đưa vào danh sách đen của Mỹ đã gây nhiều khó khăn cho Trung Quốc, đang trong giai đoạn phục hồi sau đại dịch. Bắc Kinh đáp trả bằng hạn chế xuất khẩu một số loại đất hiếm khiến nhiều nhà máy Mỹ phải ngừng hoạt động. 

Tại Busan, tháng 10/2025, lãnh đạo Mỹ - Trung đạt thỏa thuận hưu chiến. Bài "Tehran Taiwan trade… what are the hazards facing Trump on Xi summit tightrope ? (Thương mại Tehran - Đài Loan… những rủi ro nào đang chờ đợi Trump trên con đường đầy chông gai hướng tới thượng đỉnh với Tập Cận Bình ?"), của nhật báo Anh The Guardian (10/05/2026), nhấn mạnh đến việc thỏa thuận hưu chiến tại Busan đã cho phép lãnh đạo Mỹ, Trung hướng đến cuộc gặp tại Bắc Kinh lần này, nhằm xác lập một quan hệ ổn định hơn. Kể từ đó, hai bên có nhiều đàm phán kỹ thuật. Một vòng đàm phán chính thức cấp bộ trưởng tại Paris hồi tháng 3/2026, và một cuộc đàm phán tương tự tại Seoul, ngày mai, 13/05, ngay trước thềm thượng đỉnh.

Với thỏa thuận hưu chiến thương mại, Bắc Kinh dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu đất hiếm với Mỹ, cam kết mua hàng triệu tấn đầu tương…, Washington giảm thuế quan, ngừng mở rộng danh sách công ty Trung Quốc bị cấm mua hàng hóa công nghệ cao của Mỹ. Thỏa thuận Mỹ - Trung nói đến thời hạn hưu chiến có thể kéo dài trong khoảng một năm.

Kinh tế - thương mại gắn chặt với an ninh - địa chính trị

Cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh lần này được xem như một cơ hội để hai bên xác lập các thỏa hiệp ổn định hơn. Hai bên đang thảo luận về cơ chế Hội ​​đồng Thương mại (Board of Trade mechanism), nhằm tìm kiếm các sản phẩm cho phép thúc đẩy thương mại mà không làm ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hoặc chuỗi cung ứng quan trọng của nhau (xem bài "What's at stake at the Trump-Xi summit", Reuters, 07/05/2026). Phía Mỹ kỳ vọng Trung Quốc mua thêm thịt bò, đậu tương và nhiều nông sản khác, cùng máy bay Boeing và than đá, dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, cuộc thượng đỉnh Donald Trump – Tập Cận Bình không chỉ thuần túy về kinh tế. Chiến tranh Trung Đông và căng thẳng Đài Loan là hai hồ sơ lớn khác. Thương mại – kinh tế gắn kết mật thiết với an ninh – quân sự và địa - chính trị. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết lãnh đạo hai nước sẽ thảo luận về chiến tranh Iran và kêu gọi Trung Quốc gây áp lực với Iran và tham gia vào "chiến dịch quốc tế" để mở lại eo biển Hormuz cho vận tải biển quốc tế, trong lúc phía Trung Quốc coi trước hết Mỹ phải có trách nhiệm chấm dứt chiến tranh. Trong khi đó, ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (Wang Yi) nhấn mạnh với Washington, Đài Loan là "điểm rủi ro nhất" trong quan hệ song phương.

Đồng minh, đối tác của Mỹ ở Châu Á lo ngại thế nào về thượng đỉnh Trump – Tập ?

Nhật báo Mỹ New York Times có bài tổng thuật "What Middle Powers Fear About the Trump-Xi Summit" (11/05/2026) điểm lại những lo ngại về nhiều mặt, đặc biệt là về an ninh, của các đồng minh đối tác của Mỹ trước thềm cuộc thượng đỉnh Donald Trump – Tập Cận Bình. Các cuộc thăm dò toàn cầu cho thấy thế giới ít tin tưởng vào cả Hoa Kỳ và Trung Quốc. Tại Châu Á, nơi bị ảnh hưởng nặng nề và nhanh chóng nhất bởi tình trạng suy kiệt dự trữ dầu khí do chiến tranh, và sự kiểm soát chặt chẽ của Trung Quốc đối với các sản phẩm dầu mỏ xuất khẩu, tâm trạng đặc biệt ảm đạm. Theo New York Times, các quan chức được phỏng vấn, và tuyên bố từ các nhà lãnh đạo khắp nơi trên thế giới cho thấy hội nghị thượng đỉnh Trump – Tập tiềm ẩn nhiều hiểm họa hơn là có lợi. Phong cách lãnh đạo đầy cảm tính của tổng thống Mỹ được coi là nguồn gốc chính của nỗi lo lắng.

Trong nhiều tháng qua, giới cầm quyền tại nhiều nước Châu Á lo ngại rằng tổng thống Trump có thể do vội vàng đạt được thỏa thuận với ông Tập, quyết định ngừng bán vũ khí cho Đài Loan hoặc có các thỏa hiệp khác với Trung Quốc về Đài Loan khiến Bắc Kinh có thêm điều kiện "làm suy yếu hòn đảo dân chủ". Các quan chức Việt Nam cho biết, nếu tổng thống Trump có cử chỉ hòa giải hoặc tâng bốc ông Tập Cận Bình, thì ngay cả khi không có những thỏa hiệp lớn hơn, Bắc Kinh sẽ rảnh tay để gây sức ép mạnh hơn với các nước nhỏ trong khu vực.

Một mối lo ngại khác đang được thảo luận trên khắp khu vực đó là việc ông Trump có thể đánh đổi lấy các điều khoản kinh tế có lợi hơn với Trung Quốc thay cho các kế hoạch an ninh dài hạn với đồng minh. Quyết định của ông Trump về việc điều chuyển một nhóm tàu ​​sân bay tấn công từ Thái Bình Dương và đạn dược từ Hàn Quốc cho cuộc chiến ở Iran, mở đường cho việc tái bố trí các lực lượng quân sự Mỹ trên quy mô lớn hơn.

Tổng thống Trump vừa quyết định rút 5.000 quân khỏi Đức. Nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi : ông Trump từng đe dọa rút quân khỏi Nhật Bản, nơi có khoảng 53.000 quân nhân, và Hàn Quốc, nơi có 24.000 quân nhân Mỹ. Nếu nhận được một khoản lợi lớn từ lãnh đạo Trung Quốc  để đổi lấy việc rút quân, liệu tổng thống Mỹ có từ chối ? Nhiều chuyên gia nêu khả năng AUKUS, một hiệp ước giữa Úc, Anh và Mỹ, trang bị cho Úc tàu ngầm hạt nhân và công nghệ tiên tiến, được thiết kế để đề kháng Trung Quốc, không loại trừ bị hủy bỏ.

Lập trường của Trump với Đài Loan, điểm gây lo ngại nhất với nhiều đồng minh, đối tác 

Mặt an ninh dường như là vấn đề gây lo ngại hàng đầu của các đồng minh, đối tác của Mỹ. Thái độ của tổng thống Trump với Đài Loan, nền dân chủ hàng đầu của châu lục, được coi là chỉ dấu chính cho các lo ngại. Các nhân nhượng trong lập trường của Washington về Đài Loan, ví dụ như chuyển từ "không ủng hộ độc lập" (does not support) thành "phản đối Đài Loan độc lập" (we oppose Taiwan independence), sẽ là "cơn ác mộng tồi tệ nhất", theo một quan chức Đài Loan xin ẩn danh (trả lời New York Times). Quan chức này cho biết việc giảm hỗ trợ ngay lập tức từ phía Mỹ là điều khó xảy ra, nhưng bất kỳ nhượng bộ nào về vấn đề Đài Loan đều có thể khiến các đối tác khác của Mỹ lo sợ bị bỏ rơi. Áp lực của Bắc Kinh với các nước khác, trong các tranh chấp lãnh thổ sẽ gia tăng, như vùng biên giới với Ấn Độ cho đến Biển Đông.

Giới quan sát ghi nhận việc trong những tuần gần đây diễn ra những việc khó tưởng tượng có thể xảy ra. Ba Lan đặt mua dây chuyền sản xuất xe tăng của Hàn Quốc. Úc mua tàu chiến của Nhật Bản. Canada cam kết cung cấp uranium cho Ấn Độ, trong khi Ấn Độ bán tên lửa hành trình cho Việt Nam, và Brazil chế tạo máy bay vận tải quân sự cho Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất. Các thỏa thuận nói trên đều thể hiện nỗ lực của các cường quốc tầm trung nhằm tự bảo vệ mình, khi cuộc xung đột ở Iran làm tắc nghẽn nguồn cung năng lượng toàn cầu, và trước một hội nghị thượng đỉnh đầy rủi ro giữa tổng thống Trump và lãnh đạo Tập Cận Bình Trung Quốc đang đến gần.

Điều gì có thể giúp đồng minh, đối tác của Mỹ giảm thiểu được tác động tiêu cực của thượng đỉnh này ?

Sức mạnh kinh tế của hai đại cường Trung - Mỹ là áp đảo. Các cường quốc tầm trung không có cách nào khác hơn là tìm cách điều chỉnh chính sách để tránh rơi vào thế kẹt trong cuộc đối đầu giữa hai bên, hoặc là nạn nhân của các thỏa hiệp Mỹ - Trung trên lưng "đối tác". Ông Hugh White, một cựu quan chức tình báo Úc, giảng viên chính trị quốc tế tại Đại học Quốc gia Úc, cho biết : đông đảo giới chính trị đồng minh và đối tác của Mỹ ở Châu Á cũng như Châu Âu trong các cuộc trao đổi riêng tư đều có suy nghĩ tương tự như phát biểu của thủ tướng Canada Mark Carney, đầu năm nay tại Diễn đàn kinh tế Davos - Thụy Sĩ, về việc thế giới đang bước vào giai đoạn thay đổi triệt để, không còn có thể trông cậy được ở nước Mỹ như trước đây, và cần chủ động đa dạng hóa quan hệ đối tác, thay vì trở thành "món ăn" trên bàn tiệc của các đại cường.

Theo Robert O. Keohane, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Princeton, "Hoa Kỳ ngày càng trở nên không đáng tin cậy, vì vậy việc cố gắng phát triển các lựa chọn thay thế là điều hợp lý" và "một lựa chọn thay thế dù yếu thì vẫn tốt hơn là không có lựa chọn thay thế nào cả". Tìm cách hiểu được sát chiến lược của một nhà lãnh đạo có hành xử hết sức cá nhân, vượt ra mọi khuôn khổ như tổng thống Mỹ Donald Trump cũng là điều cần thiết cho giới lãnh đạo các quốc gia nào muốn xác lập các chính sách chủ động hơn với Washington.

Hiểu chiến lược của Trump để chủ động hơn trong ứng phó

Nhà cựu ngoại giao Mỹ Kurt M. Campbell, chủ tịch kiêm đồng sáng lập của Asia Group, cựu thứ trưởng Ngoại Giao và điều phối viên khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương tại Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời chính quyền Biden, trong một bài phân tích mới đây về các vấn đề của thượng đỉnh Trump – Tập, đã lưu ý đến tác động đặc biệt của cuộc thượng đỉnh Mỹ - Trung đối với hướng đi của thế giới ("The Stakes of Trump vs Xi. How the Summit Could Change the Course of US-China Competition", đăng tải trên Foreign Affairs, 11/05/2026).

Kể từ cuộc thượng đỉnh lịch sử giữa tổng thống Mỹ Richard Nixon và lãnh đạo Trung Quốc Mao Trạch Đông năm 1972, chưa có nhà lãnh đạo nào của hai nước lại tập trung nhiều quyền lực cá nhân đến vậy để quyết định tương lai của mối quan hệ song phương. Mà, mối quan hệ song phương Mỹ - Trung giờ đây khác hẳn nửa thế kỉ trước. Trung Quốc giờ đây đã là cường quốc thứ hai thế giới, và đang có tham vọng vươn lên soán ngôi Hoa Kỳ.

Trọng Thành

***************************

Donald Trump cho biết sẽ đề cập với Tập Cận Bình về việc bán vũ khí cho Đài Loan

Thùy Dương, RFI, 12/05/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm nay 12/05/2026 cho biết là trong cuộc gặp với chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào tuần này, ông sẽ đề cập đến vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan, cũng như trường hợp của ông Lê Trí Anh (Jimmy Lai), 78 tuổi, từng là ông trùm truyền thông Hồng Kông, đồng thời là khuôn mặt đấu tranh nổi tiếng của phong trào dân chủ của Hồng Kông, đang bị giam giữ.

Tên lửa chống hạm Harpoon A-84 và tên lửa không đối không AIM-120 và AIM-9, Mỹ sản xuất, được vận chuyển đến căn cứ không quân Hoa Liên (Hualien), đông nam Đài Loan. Ảnh chụp năm 2022. AP - Johnson Lai

Các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan từ lâu nay vẫn là nguồn căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Trung. Tháng 12/2025, ông Trump công bố thương vụ vũ khí lớn nhất từ trước tới nay dành cho Đài Loan, trị giá hơn 11 tỷ đô la Mỹ.

Theo Reuters, khi được hỏi về sự ủng hộ lâu nay của Washington đối với năng lực phòng vệ của Đài Loan, ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng : "Tôi sẽ thảo luận điều đó với chủ tịch Tập. Ông Tập muốn chúng tôi không làm vậy, nhưng tôi sẽ trao đổi về vấn đề này. Đó chỉ là một trong nhiều chủ đề mà tôi sẽ đề cập đến". Ông Trump không cho rằng căng thẳng quanh Đài Loan sẽ leo thang thành xung đột trong nhiệm kỳ tổng thống của ông : "Tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra. Tôi nghĩ mọi chuyện sẽ ổn thôi. Tôi có mối quan hệ rất tốt với chủ tịch Tập. Ông ấy biết tôi không muốn điều đó xảy ra".

Phản hồi về phát biểu này, phát ngôn viên bộ Ngoại giao Trung Quốc, Quách Gia Côn (Guo Jiakun), cho biết hai bên sẽ "tiến hành trao đổi sâu rộng về các vấn đề lớn liên quan tới quan hệ Trung - Mỹ cũng như hòa bình và phát triển toàn cầu". Ông cũng nhấn mạnh rằng lập trường của Trung Quốc phản đối Mỹ bán vũ khí cho "tỉnh Đài Loan của Trung Quốc" là "nhất quán và rõ ràng". Bắc Kinh vẫn tuyên bố Đài Loan một phần lãnh thổ của Trung Quốc, điều mà Đài Bắc luôn bác bỏ.

Về phía Đài Loan, theo AFP, hôm nay 12/05 Đài Bắc bày tỏ mong muốn "tăng cường hợp tác" với Mỹ - đối tác an ninh quan trọng nhất của Đài Loan. Trong cuộc họp báo thường kỳ, phát ngôn viên bộ Ngoại giao Đài Loan, Hsiao Kuang-wei, cho biết : "Chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với phía Mỹ và phát triển các năng lực răn đe hiệu quả nhằm cùng duy trì hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan".

Trong những ngày gần đây, các cố vấn của ông Trump cũng thúc giục Đài Loan tăng thêm ngân sách quốc phòng. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ cho biết, hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập không đồng nghĩa với sự thay đổi trong chính sách của Washington đối với Đài Loan. Hoa Kỳ hiện là đối tác quốc tế quan trọng nhất của Đài Loan và theo một đạo luật của Mỹ, Washington có nghĩa vụ hỗ trợ hòn đảo này tự vệ.

Liên quan đến trường hợp ông Lê Trí Anh, hồi tháng 02/2026 bị kết án 20 năm tù với tội danh "âm mưu cấu kết với thế lực nước ngoài" và "xuất bản tài liệu kích động", tổng thống Mỹ nhận xét : "Lê Trí Anh đã gây ra rất nhiều rắc rối cho Trung Quốc. Ông ấy cố gắng làm điều đúng đắn. Ông ấy không thành công, bị bỏ tù, và nhiều người muốn ông ấy được trả tự do. Tôi cũng muốn điều đó, nên tôi sẽ tiếp tục nhắc đến trường hợp này". Đáp lại, phía Trung Quốc khẳng định các vấn đề về Hồng Kông là công việc nội bộ của Trung Quốc.

Thùy Dương