Lý do Donald Trump phớt lờ Tổng thống Đài Loan

James Palmer, Tạ Kiều Trang, Nghiên cứu quốc tế, 03/08/2025

Động thái này cũng là một cú tát vào mặt những người có lập trường cứng rắn với Trung Quốc ở Washington.

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức thị sát một cuộc tập trận hải quân tại Cao Hùng, Đài Loan, vào ngày 14/07/2025. Annabelle Chih/Getty Images

Ông Trump phớt lờ ông Lại Thanh Đức

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã ngăn chặn Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức quá cảnh ở Mỹ trên đường đến và về từ khu vực Mỹ Latinh – Đây là lần đầu tiên một tổng thống Đài Loan bị từ chối như vậy trong hơn ba thập kỷ qua.

Vì Washington không chính thức công nhận chính quyền Đài Loan, nên các tổng thống Đài Loan không thể thăm Mỹ một cách chính thức. Vào năm 1994, Washington đã sửa đổi lệnh cấm trước đó đối với tất cả chuyến thăm của lãnh đạo Đài Loan nhằm cho phép các "chuyến thăm quá cảnh", theo đó về lý thuyết, các lãnh đạo Đài Loan trên đường đến các nước Mỹ Latinh – vài nước trong số đó công nhận Đài Loan – sẽ dừng chân tại Mỹ.

Tuy nhiên, trên thực tế, đây là các chuyến thăm Mỹ không chính danh, và các lãnh đạo Đài Loan thường tận dụng chúng như một cơ hội để vận động hành lang.

Động thái của Trump có thể vấp phải sự phản đối từ Quốc hội. Vào năm 2018, Quốc hội đã thông qua Đạo luật Thăm viếng Đài Loan (Taiwan Travel Act), trong đó ủng hộ giới chức cấp cao Đài Loan đến thăm Mỹ trong điều kiện "mang tính tôn trọng". Tuy nhiên, dù Quốc hội có thể huy động được sự đồng thuận của hai đảng trong việc gây sức ép lên Bắc Kinh, nhưng các thành viên đảng Cộng hòa lại khó có đủ can đảm để lên tiếng công khai phản đối quyết định của ông Trump.

Động thái mới đây nhất là cú tát vào mặt nhiều "diều hâu" chống Trung Quốc từng ủng hộ ông Trump, kéo dài khuynh hướng của họ trong việc tự hạ thấp bản thân để làm vừa lòng một vị tổng thống có quan điểm về Trung Quốc lúc thì bài ngoại, lúc lại tán dương chế độ chuyên chế.

Một ví dụ điển hình là Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, ông từng là một người ủng hộ nhân quyền mạnh mẽ tại Trung Quốc khi còn là thượng nghị sĩ. Nhưng từ khi đảm nhiệm cương vị hiện tại, ông đã ủng hộ cắt giảm ngân sách của các chương trình thúc đẩy dân chủ ở Trung Quốc và sa thải nhiều chuyên gia về Trung Quốc tại Bộ Ngoại giao.

"Diều hâu" chống Trung Quốc nổi bật nhất trong khía cạnh chiến lược là Elbridge Colby, Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách. Từng được xem là thành viên của giới hoạch định chính sách đối ngoại, người ủng hộ Trump trung thành này tuyên bố rằng ông muốn tái phân bổ nguồn lực chiến lược của Mỹ sang Châu Á để giúp đối phó với Trung Quốc.

Tuy nhiên, tác giả người Đài Loan Brian Hioe đã chỉ ra, ông Colby đã nhiều lần đưa ra những phát ngôn thù địch về Đài Loan và dường như coi hòn đảo này chỉ đơn thuần là quân cờ của Mỹ.

Cần phải có một mức độ tư duy nước đôi nhất định mới dung hòa được mong muốn của ông Colby và những "diều hâu" khác về một chiến lược khả thi ở Châu Á – Thái Bình Dương, trong đó Mỹ hết sức phụ thuộc vào các liên minh lâu dài, bên cạnh là thái độ hung hăng của Trump đối với các đồng minh.

Lấy ví dụ, thỏa thuận tàu ngầm của Mỹ với Úc và Vương quốc Anh đang bị đe dọa, chủ yếu vì được ký kết dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden. (Tôi từng nghe các chuyên gia quốc phòng cho rằng, để làm hài lòng vị tổng thống khó tính, kế hoạch là hủy bỏ thỏa thuận này, sau đó ký lại một thoả thuận cơ bản giống hệt nhưng mang tên ông Trump).

Trong khi đó, dù hai phía đã tránh một cuộc đoạn tuyệt, nhưng quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn căng thẳng, khi mà thuế quan ở mức cao nhất trong lịch sử. Quyết định về chuyện ông Lại cho thấy, Bắc Kinh đang nắm lợi thế.

Trump hiện có vẻ nóng lòng muốn đạt được các thỏa thuận thương mại lớn – một phần vì ông hy vọng sẽ đánh lạc hướng chú ý khỏi bê bối đang diễn ra liên quan đến sự dính líu của ông với nhà tài phiệt ô danh Jeffrey Epstein.

Tuy nhiên, với Trung Quốc, để đạt được một thỏa thuận như vậy sẽ không hề dễ dàng hay nhanh chóng.

James Palmer

Nguyên tác : "Trump Snubs the Taiwanese President", Foreign Policy, 29/07/2025

Tạ Kiều Trang biên dịch

*********************************

Nước nào sẽ chọn phe trong xung đột Đài Loan giữa Mỹ và Trung Quốc ?

Chu Ba, Tạ Kiều Trang, Nghiên cứu quốc tế, 02/08/2025

Rất ít quốc gia muốn dính líu vào cuộc xung đột này, cũng không rõ Mỹ muốn can dự hay không.

Có rất nhiều suy đoán về những bên thứ ba nào có thể can dự nếu chiến tranh nổ ra giữa Trung Quốc và Mỹ tại eo biển Đài Loan. Hồi tháng 6, tờ The Economist đã đăng một bài viết về vấn đề này. Gần đây hơn, tờ Financial Times đưa tin, Mỹ đang gây áp lực buộc Nhật Bản và Úc phải làm rõ vai trò của họ trong tình huống nói trên.

Có vẻ rất ít quốc gia sẽ đứng về phía Trung Quốc. Đồng minh hiệp ước duy nhất của Trung Quốc là Triều Tiên. Một hiệp ước năm 1961 buộc hai bên phải thực hiện "mọi biện pháp cần thiết" để chống lại bất kỳ quốc gia hay liên minh quốc gia nào tấn công vô cớ một trong hai bên. Việc Triều Tiên gửi quân sang chiến đấu cho Nga trong chiến tranh Ukraine có thể gợi mở một viễn cảnh tương tự trong tương lai, và đối với sự tồn vong của một đất nước đang chịu các lệnh trừng phạt quốc tế toàn diện, chắc chắn Bắc Kinh quan trọng hơn Moscow nhiều. Dù vậy, mối quan hệ Trung – Triều hiện có vẻ kém nồng ấm hơn mối quan hệ Nga – Triều.

Pakistan được coi là "người anh em sắt đá" của Trung Quốc. Với mối quan hệ gần như không thể cứu vãn với Ấn Độ, Pakistan có lẽ sẽ nghiêm túc cân nhắc thực hiện đến cùng nếu trong trường hợp xấu nhất Trung Quốc đề nghị họ đối đầu với Ấn Độ. Tuy nhiên, Islamabad tham gia một cuộc chiến để giúp Trung Quốc chống Mỹ – nhà cung cấp viện trợ chính cho Pakistan – lại là một điều rất khó xảy ra.

Đối tác chiến lược hữu ích nhất của Trung Quốc chắc chắn là Nga. Mối quan hệ gần gũi của họ thể hiện qua các cuộc tập trận thường xuyên trên không và trên biển. Nhưng tại sao Nga lại chọn dính líu vào một cuộc xung đột ở eo biển Đài Loan khi Trung Quốc chưa từng viện trợ quân sự cho Nga trong cuộc chiến ở Ukraine ? Có lẽ Nga sẽ tiếp tục bán dầu và khí đốt cho Trung Quốc, cũng như Trung Quốc vẫn đang bán các mặt hàng phi quân sự cho Nga – nhưng có lẽ chỉ đến vậy.

Về phía Mỹ, chỉ một vài nước sẽ hỗ trợ quân sự cho Mỹ trong một cuộc xung đột với Trung Quốc, và mỗi nước cùng lắm sẽ làm việc này một cách miễn cưỡng. Bài viết của tờ The Economist dường như cũng có chung quan điểm khi trích dẫn một tài liệu gần đây của Trung tâm An ninh mới của Mỹ (CNAS), tuy rằng phân tích của tài liệu không hoàn toàn thuyết phục.

Kết luận đầu tiên của tài liệu rất hiển nhiên : nếu Mỹ đứng ngoài cuộc chiến, các đồng minh cũng sẽ đứng ngoài. Kết luận thứ hai là nếu Mỹ can thiệp, đồng minh bị ảnh hưởng nhiều nhất sẽ là Nhật Bản và Philippines. Sự tham gia của Nhật Bản nhiều khả năng sẽ không vượt quá mức tuần tra bằng tàu ngầm hoặc tấn công bằng tên lửa. Philippines sẽ trở nên thận trọng hơn, tài liệu của CNAS cho biết. Nhưng nếu lực lượng Trung Quốc bị sa lầy, Philippines có thể sẽ bị cám dỗ muốn thúc đẩy các yêu sách của mình ở Biển Đông.

Tôi đồng ý rằng Nhật Bản và Philippines sẽ là những nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất vì cả hai đều nằm trên chuỗi đảo thứ nhất gần bờ biển Trung Quốc. Tuy nhiên, tôi không chắc Nhật Bản sẽ tiến xa hơn mức hỗ trợ hậu cần cho Mỹ trong các cuộc tấn công bằng tên lửa vào Trung Quốc, trừ khi họ bị Trung Quốc tấn công trước.

Trong khi đó, thật vô lý khi cho rằng Philippines có thể bị cám dỗ muốn chiếm đoạt lãnh thổ ở Biển Đông. Nếu đúng như vậy, thì tại sao Việt Nam và Malaysia – những nước có quân đội mạnh hơn Philippines – lại không làm điều tương tự ? Trong trường hợp Trung Quốc và Mỹ tiến đến chiến tranh, một thách thức với tất cả các nước Đông Nam Á sẽ là tránh một cuộc xung đột phủ bóng toàn khu vực. Nếu xung đột leo thang thành một cuộc chiến tổng lực, thì các đảo đang tranh chấp ở Biển Đông thậm chí có lẽ sẽ không còn tồn tại nữa.

Tài liệu của CNAS đã đúng khi cho rằng nhóm đồng minh và đối tác thân cận thứ hai của Mỹ – Hàn Quốc, Úc và Ấn Độ – sẽ cách biệt hơn, cho dù Washington có thể sẽ gây áp lực buộc họ phải giúp đỡ. Mối quan tâm hàng đầu của Hàn Quốc là bán đảo Triều Tiên.

Sự hỗ trợ tốt nhất mà Úc có thể cung cấp cho Mỹ là cho phép sử dụng căn cứ tại Úc để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu và máy bay Trung Quốc. Việc giới chức Úc lo ngại rằng thỏa thuận tàu ngầm AUKUS có thể bị đe doạ, nếu như Úc đứng ngoài bất kỳ xung đột nào, là điều dễ hiểu. Nhưng với Canberra, so với việc mua vài chiếc tàu ngầm, tránh được chiến tranh với đối tác thương mại lớn nhất của đất nước chẳng phải quan trọng hơn sao ?

Một số người Trung Quốc sẽ lập luận rằng Ấn Độ có thể lợi dụng xung đột Mỹ – Trung tại eo biển Đài Loan để mở rộng yêu sách lãnh thổ dọc theo Đường Kiểm soát Thực tế, nhưng tôi không chắc điều đó sẽ xảy ra. Tôi đồng ý với các tác giả của CNAS rằng Ấn Độ sẽ tập trung vào bảo vệ biên giới đất liền với Trung Quốc.

Tóm lại, rất ít quốc gia muốn can dự vào một cuộc xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ. Theo phân tích của Viện Lowy, 119 quốc gia – 62% số nước thành viên Liên Hợp Quốc – đã tán thành cách diễn đạt mà Bắc Kinh mong muốn, chấp nhận tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với Đài Loan. 89% trong số đó ủng hộ nỗ lực nhằm thống nhất của Bắc Kinh, mà không chỉ rõ những nỗ lực này cần phải diễn ra một cách hòa bình.

Washington sẽ thấy việc gây sức ép buộc đồng minh chọn phe khó khăn hơn họ tưởng, nhất là khi mức độ can dự của riêng Mỹ trông không chắc chắn hơn bao giờ hết. Elbridge Colby, một người lâu nay có lập trường cứng rắn với Trung Quốc, đã viết trên tờ The Wall Street Journal hồi tháng 9 năm ngoái rằng Đài Loan "bản thân nó không mang tầm quan trọng sống còn với nước Mỹ".

Nếu quan điểm của Colby, hiện là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách, có thể "mềm mỏng đi đáng kể" như Thượng nghị sĩ Roger Wicker đã nói trong phiên điều trần phê chuẩn, thì điều đó cho thấy manh mối về hướng đi sắp tới. Tổng thống Mỹ Donald Trump hiếm khi bỏ lỡ cơ hội bày tỏ quan điểm, nhưng đến nay ông vẫn chưa nói nhiều về vấn đề Đài Loan. Liệu ông có đang im lặng để chờ đợi một cơ hội đi đến thỏa thuận ? Sự im lặng ấy còn hơn muôn vàn lời.

Chu Ba (Zhoubo)

"Which countries will pick sides in a US-China conflict over Taiwan", South China Morning Post, 24/07/2025

Tạ Kiều Trang biên dịch

Nguồn : Nghiên cứu quốc tế, 02/08/2025

Đại tá Chu Ba (đã nghỉ hưu) là Nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế, Đại học Thanh Hoa và là chuyên gia của Diễn đàn Trung Quốc. Ông từng là Giám đốc Trung tâm Hợp tác An ninh thuộc Văn phòng Hợp tác Quân sự Quốc tế, Bộ Quốc phòng Trung Quốc.

*************************

Đọc thêm :

Trung Quốc : Bê bối tình dục Trung Quốc ; công nghệ phản ứng nhiệt hạch

Tin tức được quan tâm

Trung Quốc : Tình dục, lừa dối và kungfu

Gần đây, trên mạng Trung Quốc xuất hiện loạt bê bối tình dục dày đặc bất thường. Nóng hổi nhất là tin tức về vị trụ trì ở một Thiếu Lâm tự nổi tiếng, một tu viện Phật giáo ở tỉnh Hà Nam, bị tước áo tu vì tham nhũng và có "quan hệ bất chính" với nhiều phụ nữ. Các tu viện Phật giáo là tâm điểm của những vụ bê bối tình dục trong nhiều thế kỷ, và hoàng đế Vũ Tông, một người bài Phật giáo, đã lấy đó làm lý do đóng cửa hàng loạt chùa vào năm 845.

Trong khi đó, vụ bê bối "MaskPark" đã phanh phui một mạng lưới trực tuyến khổng lồ nơi đàn ông Trung Quốc trao đổi hình ảnh được chụp hoặc chia sẻ thường bằng camera lỗ kim mà không có sự đồng thuận của phụ nữ. Thị dâm là một vấn đề phổ biến ở Trung Quốc, đặc biệt ở những khu vực nghèo, nơi phụ nữ vẫn phụ thuộc vào nhà vệ sinh công cộng. Các nhà nữ quyền Trung Quốc đã so sánh vụ việc này với vụ việc tương tự "Phòng chat thứ N" ở Hàn Quốc.

Những vụ việc này nối tiếp vụ bê bối kéo dài liên quan đến "Hồng tỷ", một người họ Tiêu 38 tuổi. Thể hiện mình là phụ nữ ở trên mạng, người này dụ dỗ hàng trăm đàn ông quan hệ tình dục rồi bán trái phép hình ảnh của những lần gặp gỡ đó trên mạng. Hiện chưa rõ bao nhiêu người trong số các bên liên quan đã thực sự bị ông Tiêu lừa, nhưng phần lớn những người đàn ông liên quan vẫn nhận được sự cảm thông từ công chúng.

Xung đột Thái Lan – Campuchia

Trung Quốc đã lùi bước trong vai trò trung gian hòa giải xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan, hai nước mà Trung Quốc có mối quan hệ tốt. Mỹ và Malaysia cuối cùng đã đóng vai trò quan trọng hơn trong việc chấm dứt giao tranh với một lệnh ngừng bắn tạm thời có vẻ vẫn được duy trì cho đến nay.

Xét đến Campuchia, mối quan tâm chính của Trung Quốc trong những năm gần đây là các trung tâm lừa đảo nhắm vào công dân Trung Quốc để bắt cóc và lừa đảo. Ít nhất một cuộc không kích của Thái Lan dường như đã nhắm vào một trung tâm lừa đảo – khả năng là với sự ủng hộ ngầm từ Bắc Kinh, nơi trước đây từng ủng hộ các hành động mạnh mẽ chống lại các băng đảng tội phạm kiểm soát ngành công nghiệp này.

Công nghệ và Kinh doanh

Thúc đẩy công nghệ nhiệt hạch

Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển năng lượng nhiệt hạch – mục tiêu khó nắm bắt của năng lượng hạt nhân – với khoản đầu tư mới 1,6 tỷ USD từ các doanh nghiệp nhà nước. Điều này diễn ra sau khi các dự án nhỏ hơn do tư nhân tài trợ (từ một số nguồn vốn kỳ lạ, chẳng hạn như tập đoàn game MiHoYo) trong những năm gần đây đã đạt được những thành công bước đầu.

Những khoản đầu tư đáng kể của Trung Quốc vào nhiệt hạch đã thổi bùng một cuộc chạy đua công nghệ sôi động với Mỹ. Thực sự đạt được năng lượng nhiệt hạch bền vững sẽ là một bước đột phá lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch và rẻ, và dù bên thắng cuộc trong cuộc đua này sẽ ngay lập tức vọt lên dẫn đầu, nhưng thành công đó cũng khó mà bị giới hạn ở một quốc gia trong một thời gian dài.

Đáng nói là năng lượng nhiệt hạch đã ở ngay trước mắt suốt hơn nửa thế kỷ nay – bước đột phá có thể đến vào ngày mai, hoặc cũng có thể cách vài thập kỷ nữa.

Vụ kiện liên quan đến trò chơi điện tử

Ngành công nghiệp trò chơi điện tử Trung Quốc đã phát triển mạnh mẽ trong thập kỷ qua, và Trung Quốc hiện là thị trường trò chơi điện tử lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, bất chấp những thành công như Black Myth : Wukong (Hắc Thần Thoại : Ngộ Không) và Genshin Impact, các công ty Trung Quốc thường bị cáo buộc thiếu sáng tạo và đạo nhái trò chơi của phương Tây hoặc Nhật Bản.

Vụ kiện mới của Sony, tập đoàn game Nhật Bản, chống lại Tencent Games, công ty dẫn đầu ngành công nghiệp ở Trung Quốc, có thể "đổ thêm dầu vào lửa". Sony cho biết, Tencent sau khi bị từ chối cấp phép cho loạt game ăn khách Horizon Zero Dawn (Chân trời không bình minh) của Sony, Tencent đã sản xuất bản nhái của trò chơi, Light of Motiram (Hào quang của Motiram), với một nữ anh hùng tương tự có mái tóc đỏ, chiến đấu và thuần hóa quái thú máy móc trong thế giới hậu tận thế.

Nguồn : Nghiên cứu quốc tế, 02/08/2025