Thỏa thuận Donald Trump - Tô Lâm : Có qua có lại hay một chiều ?

Giang Phùng, BBC, 08/07/2025

Tổng thống Donald Trump đã tung những 'cú đấm' mạnh mẽ dẫn đến sự thay đổi trong các quy tắc và mối quan hệ thương mại quốc tế. Trong đó, Mỹ ưu tiên lợi ích của mình hơn bao giờ hết và sử dụng thuế quan làm công cụ.

Sau khi công bố mức thuế cụ thể đối với Việt Nam, ông chủ Nhà Trắng lại khiến nhiều quốc gia thấp thỏm không yên khi nói rằng sẽ gửi thư tới một loạt nước để thông báo mức thuế dao động từ "60–70% cho đến 10–20%".

Vào tối 7/7 (tức sáng 8/7 theo giờ Việt Nam), ông Trump đã chia sẻ các lá thư mà ông gửi đến lãnh đạo 14 quốc gia để thông báo về kế hoạch thuế quan mới nhất, với mức áp thuế 25% đối với các đồng minh thân thiết như Hàn Quốc và Nhật Bản, dự kiến được áp dụng từ ngày 1/8. Ông còn nói thêm rằng các mức thuế có thể được điều chỉnh "tăng hoặc giảm tùy theo quan hệ của chúng tôi với đất nước của quý vị".

"Nếu vì bất kỳ lý do gì quý vị quyết định tăng thuế quan, thì bất kể mức tăng đó là bao nhiêu, chúng tôi sẽ cộng thêm mức đó vào 25% thuế mà chúng tôi đang áp dụng", Trump viết trong các bức thư gửi Nhật Bản và Hàn Quốc, được công bố trên nền tảng Truth Social của ông.

Tiến sĩ Giang Phùng, nhà nghiên cứu và giảng viên tại Trường Kinh doanh ISC Paris (Pháp), nhận định với BBC News Tiếng Việt ngày 7/7 rằng việc công bố một thỏa thuận thuế quan rõ ràng, với những con số cụ thể, giúp Tổng thống Trump thể hiện sự "quyết đoán" và khả năng "đạt được thỏa thuận" của mình.

"Điều này đặc biệt quan trọng để củng cố hình ảnh của ông trước cử tri, chứng minh rằng ông đang thực hiện các lời hứa về thương mại và bảo vệ lợi ích của người Mỹ. Việc nhấn mạnh các con số thuế cao (40%) và việc mở cửa thị trường (0%) là những thông điệp mạnh mẽ".

Chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương nói với BBC rằng việc công bố rõ ràng mức thuế với Việt Nam có giá trị chính trị rất lớn đối với ông Trump vì ông được khoe với người dân Mỹ là ông mới gây áp lực thì Việt Nam đã nhanh chóng chấp thuận, giảm thuế nhập khẩu hàng Mỹ vào Việt Nam tới mức 0% và Việt Nam vẫn phải "trả cho" Mỹ 20% để nhập hàng vào Mỹ.

"Trong bối cảnh Mỹ gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại và tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu, việc Việt Nam sớm đạt được một thỏa thuận cân bằng với Washington thể hiện sự linh hoạt và chủ động về chính sách.

"Điều này không chỉ duy trì được khả năng tiếp cận thị trường Mỹ, Việt Nam còn nâng cao đáng kể tính cạnh tranh so với nhiều nền kinh tế khác đang tìm cách giữ chỗ đứng trong mắt giới làm chính sách Mỹ. Đây là một bước đi chiến lược giúp Việt Nam khẳng định vai trò đối tác tin cậy trong trật tự thương mại mới đang hình thành", ông Chương chia sẻ thêm với BBC News Tiếng Việt vào sáng 8/7.

Theo báo Politico, thỏa thuận với Việt Nam là thỏa thuận đầu tiên mà chính quyền Trump đạt được để đình chỉ mức thuế "ăn miếng trả miếng" từ 20 đến 50% mà ông đe dọa áp dụng.

Việc Tổng thống Trump chọn "chốt" thỏa thuận thương mại với Việt Nam và công bố tin tức này rầm rộ được đánh giá là một động thái chiến lược nhằm giải quyết thâm hụt thương mại, định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu và củng cố vị thế địa chính trị của Mỹ trước Trung Quốc.

Vì sao lại là Việt Nam ?

Đòn thuế đối ứng của ông Trump có thể được xem là một điểm nhấn trong nhiệm kỳ thứ hai của vị tổng thống. Ông Trump đã công bố đạt được thỏa thuận với Việt Nam - rằng Việt Nam "sẽ trả cho Hoa Kỳ mức thuế 20%" đối với tất cả hàng hóa được đưa vào Mỹ và 40% đối với mọi hàng hóa trung chuyển.

Đổi lại, Việt Nam đồng ý mở toang thị trường cho Mỹ, theo ông Trump.

Tiến sĩ Giang Phùng phân tích rằng ông Trump thường có xu hướng công bố những con số thuế quan rất cao nhằm tạo cảm giác về một chính sách mạnh mẽ, cứng rắn để bảo vệ lợi ích kinh tế trong nước, mục tiêu chính là để thu hút sự ủng hộ của cử tri, đặc biệt là những người làm việc trong các ngành công nghiệp bị ảnh hưởng bởi cạnh tranh quốc tế.

Sau khi tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai, các tuyên bố về thuế quan và thương mại gần đây của ông Trump tạo ấn tượng về việc "chia lại bàn cờ thương mại" toàn cầu do Mỹ dẫn dắt, trong đó nổi bật là loại bỏ Trung Quốc khỏi cuộc chơi.

"Việc bắt đầu với Việt Nam, một quốc gia có nền kinh tế định hướng xuất khẩu mạnh mẽ và là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, cho phép ông Trump tạo ra một tiền lệ hoặc mô hình cho các cuộc đàm phán thương mại tiếp theo với các quốc gia khác. Nó thể hiện cam kết của ông trong việc tái cấu trúc các mối quan hệ thương mại", Tiến sĩ Giang nhận định.

Việt Nam đã nổi lên như một trung tâm sản xuất và xuất khẩu quan trọng, đặc biệt sau cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump. Việt Nam cũng hưởng lợi từ chiến lược "Trung Quốc + 1" khi nhiều doanh nghiệp nội địa và quốc tế hoạt động tại Trung Quốc dịch chuyển hoạt động sản xuất sang Việt Nam.

Đặc biệt trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tăng cường cạnh tranh về quyền lực trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, Việt Nam trở thành một trong các quốc gia đặc biệt quan trọng khi Mỹ muốn kìm hãm sức ảnh hưởng của Trung Quốc.

"Việc đạt được một thỏa thuận thương mại với Việt Nam, đặc biệt là thỏa thuận có yếu tố 'kêu gọi' Việt Nam tách khỏi Trung Quốc, là một thông điệp mạnh mẽ gửi tới Bắc Kinh và các nước trong khu vực. Điều này phù hợp với chiến lược địa chính trị rộng lớn hơn của Mỹ", Tiến sĩ Giang nhận định.

Việc hạ thuế với hàng Việt Nam vào Mỹ từ 46% xuống còn 20% nhưng vẫn giữ mức thuế 40% đối với hàng hóa trung chuyển được đánh giá là nhằm vào Trung Quốc.

Ngày 3/7, tờ The New York Times đã viết bài về thỏa thuận thuế của Mỹ với Việt Nam với nhan đề Trump muốn cả thế giới loại bỏ Trung Quốc. Ông bắt đầu từ Việt Nam.

Trong cuộc thương chiến Mỹ-Trung trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhiều công ty đã chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam để tránh thuế. Tuy nhiên, tình trạng "transshipping" (hàng Trung Quốc đội lốt hàng Việt) đã trở thành mối lo ngại.

Peter Navarro, cố vấn cấp cao của ông Trump về thương mại và sản xuất, từng cáo buộc rằng một phần ba tổng lượng hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ thực chất là các sản phẩm của Trung Quốc được vận chuyển qua Việt Nam.

Tiến sĩ Giang Phùng phân tích rằng bằng cách chốt thỏa thuận với Việt Nam, ông Trump vừa có thể kiểm soát vấn đề "transshipping" (thuế 40%), vừa khuyến khích việc sản xuất thực sự tại Việt Nam (thuế 20% được xem là thấp hơn mức tổng thể 46% mà ông từng đề cập trước đó), từ đó giảm sự phụ thuộc tổng thể vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng.

Ngoài ra, so với các đối thủ lớn, Việt Nam được xem là đối tác dễ thương lượng hơn, bởi Hà Nội đặc biệt sốt sắng trong việc đàm phán thuế với Washington khi xuất khẩu sang Mỹ hiện chiếm tới 30% GDP.

Cụ thể, ngày 2/4, ông Trump tuyên bố mức thuế 46% thì chỉ hai ngày sau đó, Tổng bí thư Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với ông Trump, nói rằng Việt Nam sẵn sàng thảo luận để giảm thuế hàng Mỹ về 0% và "đề nghị Mỹ áp dụng mức thuế tương tự đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam".

Sau đó, đặc phái viên của ông Tô Lâm - Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc - đã lên đường đến Mỹ trong đêm 5/4 để đàm phán về thuế quan. Việt Nam là phái đoàn thứ hai, chỉ sau Nhật Bản, đến Washington sau khi Tổng thống Trump công bố các mức thuế đối ứng mà ông gọi là "Ngày Giải phóng".

"So với các đối thủ thương mại lớn và phức tạp như Liên minh Châu Âu (EU) hay các nền kinh tế phát triển khác, Việt Nam có thể được coi là một đối tác 'dễ đàm phán' hơn để đạt được một thỏa thuận nhanh chóng. Điều này cho phép chính quyền Trump đạt được một thắng lợi thương mại sớm, tạo đà cho các cuộc đàm phán khó khăn hơn.

"Bên cạnh đó, mức thâm hụt thương mại khổng lồ của Mỹ với Việt Nam mang lại cho Mỹ một đòn bẩy đàm phán mạnh mẽ. Việt Nam rất phụ thuộc vào thị trường Mỹ cho xuất khẩu của mình", Tiến sĩ Giang Phùng đánh giá.

Không phải tất cả các mặt hàng đều chịu thuế 20% ?

Theo đánh giá của Tiến sĩ Giang Phùng, các tiền lệ trong chính sách thương mại của ông Trump cho thấy rằng cần phải phân tích kỹ lưỡng các tuyên bố của ông thay vì chấp nhận các con số bề ngoài.

Cách truyền thông của Tổng thống Trump có xu hướng sử dụng những con số lớn, những từ ngữ "đao to búa lớn" và đôi khi gây tranh cãi để thông điệp của ông trở nên nổi bật và dễ được lan truyền, tạo ra một ấn tượng mạnh mẽ về sự thay đổi và hành động quyết đoán.

Do đó, khi ông Trump công bố một mức thuế chung nào đó trên mạng xã hội Truth Social, ví dụ như mức 20% đối với tất cả hàng hóa Việt Nam vào Mỹ, theo bà Giang Phùng, thực tế không phải tất cả các mặt hàng hoặc ngành hàng đều chịu mức thuế 20% đó.

"Luôn có những trường hợp ngoại lệ hoặc các ngành cụ thể được hưởng mức thuế thấp hơn do các yếu tố như : (i) Một số ngành hàng có thể là đối tượng của các cuộc đàm phán riêng lẻ, dẫn đến mức thuế ưu đãi hơn, (ii) Những mặt hàng thiết yếu hoặc không sản xuất đủ ở Mỹ có thể được hưởng mức thuế thấp hơn để đảm bảo nguồn cung".

Tiến sĩ Giang lưu ý một điểm quan trọng là đôi khi ông Trump có thể công bố mức thuế N% đối với một mặt hàng nào đó, tạo cảm giác như đó là mức thuế mới được áp dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, mức thuế N% đó đã tồn tại từ trước theo các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) hoặc các luật thương mại hiện hành của Mỹ.

Trong trường hợp này, ý nghĩa của tuyên bố chỉ là việc nhắc lại một mức thuế đã có sẵn mà không có thêm thuế nào cả, nhưng ngôn ngữ gây ấn tượng là nhằm thể hiện sự "quyết đoán" của bản thân ông.

Do đó, giảng viên tại Trường Kinh doanh ISC Paris cho rằng thay vì chỉ trích dẫn con số tuyệt đối mà Tổng thống Trump đưa ra (46% hay 20%), cần phải xác định mức thuế bổ sung (nếu có) so với mức thuế hiện hành.

Ví dụ : nếu một mặt hàng đang chịu thuế 10% và ông Trump công bố mức thuế 20%, thì mức thuế "mới cộng thêm" chỉ là 10% chứ không phải toàn bộ 20%.

"Các phân tích cũng cần đi sâu vào từng ngành, từng mặt hàng cụ thể để xác định mức thuế áp dụng thực tế. Mức thuế 'bao trùm' có thể gây hiểu lầm nếu không đi kèm với phân tích chi tiết các ngoại lệ và mức thuế đặc thù cho từng nhóm sản phẩm.

"Cuối cùng, để đánh giá mức độ cao hay thấp của thuế quan áp dụng cho Việt Nam, cần so sánh mức thuế này với mức thuế mà Mỹ đang áp dụng cho các đối tác thương mại khác (như Trung Quốc, Mexico, Canada, EU...). Điều này sẽ cung cấp một bức tranh toàn diện hơn về vị thế cạnh tranh của Việt Nam", Tiến sĩ Giang nói.

Ông Lê Song Hào, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành công ty SHDC Electronics, nói với BBC News Tiếng Việt ngày 4/7 rằng thuế đối ứng là vấn đề sống còn của công ty.

Công ty ông Hào chuyên xuất khẩu các sản phẩm điện tử tiêu dùng, bao gồm sạc điện thoại, phụ kiện di động và chuột máy tính. Toàn bộ hàng hóa đều xuất khẩu đến thị trường Mỹ.

"Hiện tại, chúng tôi đang chờ con số chính xác áp cho mặt hàng điện tử. Tôi nghe nói có thể sẽ dao động trong khoảng 10% đến 15%, điều đó sẽ giúp chúng tôi giữ được khoảng cách an toàn có thể cạnh tranh so với Trung Quốc", ông Hào nói.

Mức thuế 0% : không tiền khoáng hậu ?

Thông báo trên mạng xã hội của Tổng thống Trump vào tối muộn ngày 2/7 còn nhắc đến việc Việt Nam "thực hiện một điều mà họ chưa từng làm trước đây : trao cho Hoa Kỳ TOÀN QUYỀN TIẾP CẬN đối với thị trường thương mại".

Không chỉ nói Việt Nam tạo cho Mỹ một tiền lệ chưa từng có, ông Trump còn gọi ông Tô Lâm là "tổng bí thư khả kính" và bày tỏ rằng làm việc với người đứng đầu Đảng cộng sản Việt Nam "là một niềm vui tuyệt đối".

Trái lại với những tuyên bố của ông Trump trên mạng xã hội, đến nay Việt Nam vẫn chưa lên tiếng về việc giảm thuế về 0% cho hàng Mỹ.

Về phía chính quyền Mỹ, thỏa thuận với Việt Nam được coi là thỏa thuận một chiều, rất có lợi cho phía Mỹ : Mỹ tiếp tục đánh thuế hàng hóa của Việt Nam, trong khi Việt Nam áp dụng mức 0% đối với hàng hóa Mỹ.

Hôm 6/7, Stephen Miran, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, nêu rõ : "Thỏa thuận với Việt Nam thật tuyệt vời. Nó cực kỳ một chiều. Chúng ta được áp mức thuế đáng kể lên hàng xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, họ mở cửa thị trường cho chúng ta, áp thuế suất bằng 0 đối với hàng hóa của chúng ta. Đây là một thỏa thuận tuyệt vời cho người Mỹ".

Tiến sĩ Giang Phùng đánh giá rằng việc một quốc gia lớn và có nền kinh tế phát triển như Mỹ nhận được ưu đãi thuế quan 0% đơn phương từ một quốc gia khác mà không có sự đối ứng thông qua một hiệp định thương mại tự do (FTA) là rất hiếm và gần như không xảy ra trong các quan hệ thương mại quốc tế hiện đại, đặc biệt với các đối tác thương mại lớn.

Lý do là chính sách thương mại thường dựa trên nguyên tắc có qua có lại để đảm bảo lợi ích cân bằng cho cả hai bên. Tuy nhiên, Tiến sĩ Giang cũng nêu một số trường hợp ngoại lệ hoặc đặc thù mà các quốc gia áp dụng chính sách thuế quan thấp hoặc 0% đơn phương :

Đầu tiên phải kể đến Hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập (Generalized System of Preferences – GSP, đã hết hiệu lực ngày 31/12/2020) : Nhiều nền kinh tế phát triển (như Mỹ, EU, Nhật Bản, Canada) áp dụng GSP để cấp ưu đãi thuế quan (thường là miễn thuế hoặc giảm thuế đáng kể) cho một số sản phẩm nhất định từ các nước đang phát triển hoặc kém phát triển.

"Mục đích là để hỗ trợ kinh tế cho các nước này. Đây là chính sách đơn phương từ các nước phát triển, không yêu cầu đối ứng từ các nước thụ hưởng GSP. Việt Nam đã từng là một trong những quốc gia được hưởng GSP từ Mỹ. Tiếp theo, các nền kinh tế tự do thương mại đặc biệt (Free Port) tại các khu vực hoặc quốc gia như Hong Kong và Singapore có chính sách áp dụng mức thuế nhập khẩu rất thấp hoặc gần như 0% cho hầu hết các mặt hàng", Tiến sĩ Giang giải thích.

Bà nói thêm rằng đây là một phần trong chiến lược phát triển thành trung tâm thương mại và tài chính quốc tế, thu hút đầu tư và hoạt động logistic. Họ tự nguyện mở cửa thị trường để tối đa hóa dòng chảy thương mại và đầu tư và không nhất thiết yêu cầu các đối tác phải đối ứng.

Đối chiếu lại với tương quan Việt-Mỹ, bà Giang cho rằng trường hợp "Việt Nam hạ mức thuế 0% với hàng Mỹ" - nếu không có bất kỳ thỏa thuận đối ứng nào từ phía Mỹ - sẽ là một động thái chưa từng có tiền lệ trong bối cảnh quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế có quy mô và sức mua chênh lệch lớn như Việt Nam và Mỹ. Điều này sẽ gây ra nhiều tranh cãi về lợi ích quốc gia.

Hồi tháng 4, hai ngày sau khi ông Trump công bố mức thuế 46%, Tổng bí thư Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với ông chủ Nhà Trắng và khẳng định "Việt Nam sẵn sàng trao đổi với phía Mỹ để đưa mức thuế nhập khẩu về 0% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, đồng thời đề nghị Mỹ áp dụng mức thuế tương tự đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam".

Như vậy, Tổng bí thư Tô Lâm có nhắc đến việc hạ thuế về 0% đối với hàng Mỹ, ông cũng đi kèm điều kiện rằng Mỹ áp dụng mức thuế 0% đối với hàng Việt Nam. Theo thông báo của ông Trump thì có vẻ điều kiện có qua có lại của Việt Nam đã không được Mỹ đáp ứng : Mỹ vẫn đánh thuế 20% đối với hàng Việt Nam, còn Việt Nam thì giảm về mức 0% đối với hàng hóa Mỹ.

Trong thương mại quốc tế, "có qua có lại" là một nguyên tắc được áp dụng phổ biến. Việt Nam hiện đang áp dụng thuế quan 0% cho rất nhiều mặt hàng từ các nước ASEAN, được thực hiện trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA).

ATIGA là một thỏa thuận toàn diện nhằm thiết lập Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA), với mục tiêu giảm và loại bỏ thuế quan giữa các quốc gia thành viên. Theo đó, các nước ASEAN, bao gồm Việt Nam, đã cam kết giảm thuế nhập khẩu đối với hầu hết các mặt hàng xuống mức 0%.

Các nước thành viên ban đầu (ASEAN-6 : Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan) đã hoàn thành việc này sớm hơn. Các nước gia nhập sau (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam) có lộ trình dài hơn, nhưng đến nay, một tỷ lệ rất lớn các dòng thuế đã về 0%. Ví dụ, Việt Nam đã xóa bỏ thuế quan đối với khoảng 98% dòng thuế theo cam kết ATIGA.

"Tính có qua có lại là một đặc điểm cốt lõi của các hiệp định thương mại tự do. Việt Nam giảm thuế cho hàng hóa từ các nước ASEAN, đổi lại, hàng hóa của Việt Nam xuất khẩu sang các nước ASEAN khác cũng được hưởng mức thuế ưu đãi tương tự (thường là 0%).

"Điều này giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, thúc đẩy thương mại, đầu tư nội khối ASEAN và giúp các doanh nghiệp trong khu vực tăng cường chuỗi cung ứng và cạnh tranh. ATIGA là một trong những trụ cột quan trọng của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), hướng tới một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất, giúp tăng cường liên kết kinh tế khu vực", Tiến sĩ Giang lý giải.

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, Tiến sĩ Giang cũng lưu ý rằng, việc giảm thuế về 0% cũng tạo ra áp lực cạnh tranh cho các ngành sản xuất trong nước nếu họ chưa đủ sức cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu từ các nước láng giềng.

Ví dụ, ngành ô tô Việt Nam đã và đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ ô tô nhập khẩu nguyên chiếc từ Thái Lan và Indonesia do mức thuế 0% theo ATIGA.

Nguồn : BBC, 08/07/2025

****************************

Phía Mỹ rầm rộ công bố thuế mới, Việt Nam im lặng, vì sao ?

Giang Phùng, BBC, 04/07/2025

Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai các con số thuế mà ông nói đã "chốt" được với Tổng bí thư Tô Lâm nhưng Việt Nam có vẻ vẫn dè chừng trong việc đưa ra chi tiết khung thỏa thuận giữa hai nước.

Bài viết trên mạng Truth Social của ông Trump vào tối 2/7 đã gây chấn động dư luận Việt Nam khi ông chủ Nhà Trắng nói rằng Việt Nam "sẽ trả cho Hoa Kỳ mức thuế 20%" đối với tất cả hàng hóa được đưa vào Mỹ và 40% đối với mọi hàng hóa trung chuyển.

Đổi lại, Việt Nam phải trả cho thỏa thuận này là mở toang thị trường cho Mỹ - nói cách khác, Việt Nam sẽ giảm thuế về 0% đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ.

Không chỉ ông Trump mà Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick - người đứng ra thực hiện các cuộc đàm phán thuế với Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên - cũng đã xác nhận những con số chi tiết trên trong một bài viết đăng mạng xã hội X.

Vì sao Việt Nam vẫn chần chừ trong việc công bố chi tiết và liệu những công bố vắn tắt từ phía Mỹ có thực sự chính xác ?

Bài viết dưới đây sẽ làm rõ những khúc mắc liên quan đến thỏa thuận mà ông Trump tuyên bố đã đạt được với Việt Nam, với phân tích từ Tiến sĩ Giang Phùng, nhà nghiên cứu và giảng viên tại Trường Kinh doanh ISC Paris (Pháp).

Vì sao Việt Nam im lặng ?

Thông tin về việc áp mức thuế mới 20% cho hàng hóa Việt Nam và 40% cho hàng trung chuyển theo chiều Việt Nam qua Mỹ, và 0% cho hàng Mỹ nhập vào Việt Nam mới chỉ được Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick công bố trên mạng xã hội.

Truyền thông Việt Nam tập trung đưa tin Tổng bí thư Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Donald Trump và chỉ nói rằng đó là mức thuế "giảm đáng kể". Một số bài viết, video của báo chí chính thống sau khi đưa chi tiết các con số 20%, 40% và 0% kèm các đánh giá, bình luận sau đó đã được rút xuống hoặc chỉnh sửa. Chỉ một số tờ báo ít ỏi còn giữ các nội dung này.

Tiến sĩ Giang lưu ý rằng cho đến nay vẫn chưa có văn bản chính thức nào từ các cơ quan chức năng của Hoa Kỳ như Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Bộ Thương mại (DOC) và đáng chú ý nhất là từ phía chính phủ Việt Nam lên tiếng xác nhận hay làm rõ về thỏa thuận này.

Trong hệ thống pháp lý của Hoa Kỳ, theo Tiến sĩ Giang, việc điều chỉnh thuế quan là một quy trình nghiêm ngặt, đòi hỏi phải tuân thủ các quy định pháp luật và điều tra thương mại (ví dụ : theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại hoặc Mục 232 của Đạo luật Thương mại mở rộng). Do đó, các tuyên bố đơn phương từ tổng thống, dù có trọng lượng chính trị và ảnh hưởng lớn đến thị trường, vẫn cần được thể chế hóa mới có hiệu lực thi hành.

Ngày 3/7, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao Việt Nam, người phát ngôn Phạm Thu Hằng chỉ xác nhận có cuộc điện đàm giữa Tổng bí thư Tô Lâm và Tổng thống Mỹ Trump vào tối 2/7. Bà nói thêm rằng hiện nay đoàn đàm phán Việt Nam và Mỹ đang phối hợp trao đổi để cụ thể hóa các nội dung thảo luận của lãnh đạo cấp cao hai nước chứ không nêu chi tiết các con số về mức thuế.

Một số nhà quan sát nhận định rằng không chỉ phía Mỹ, phía Việt Nam cũng cần thời gian để cụ thể hóa thỏa thuận vì vẫn còn một số khái niệm khá mơ hồ.

Có thể nói rằng các con số 20%, 40% và 0% mới chỉ là thông báo vắn tắt của ông Trump trên mạng, cần phải có thông báo chi tiết hơn từ hai phía mới hiểu được rõ ràng những nhượng bộ của mỗi bên, đặc biệt là việc Việt Nam "mở toang" thị trường cho Mỹ là như thế nào.

Bên cạnh đó, sự cẩn trọng của truyền thông Việt Nam còn cho thấy có thể các con số này có tính nhạy cảm, đặc biệt là trong bối cảnh Trung Quốc đã bày tỏ quan điểm liên quan đến thỏa thuận này.

Việc Mỹ hạ thuế với hàng Việt Nam vào Mỹ từ 46% xuống còn 20% nhưng vẫn giữ mức thuế 40% đối với hàng hóa trung chuyển được đánh giá là nhằm vào Trung Quốc.

Bởi lẽ, Peter Navarro, cố vấn cấp cao của ông Trump về thương mại và sản xuất, từng nói rằng một phần ba tổng lượng hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ thực chất là các sản phẩm của Trung Quốc được vận chuyển qua Việt Nam.

Tiến sĩ Giang Phùng nhận định rằng mức thuế cho hàng trung chuyển 40% là một mức thuế rất cao, nhằm mục đích răn đe và ngăn chặn hành vi gian lận xuất xứ. Với mức thuế này, hàng hóa trung chuyển sẽ gần như mất hoàn toàn khả năng cạnh tranh tại thị trường Mỹ.

Ngày 3/7, tờ The New York Times đã viết bài về thỏa thuận thuế của Mỹ với Việt Nam với nhan đề Trump muốn cả thế giới loại bỏ Trung Quốc. Ông bắt đầu từ Việt Nam.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh ngày 3/7 nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán và thỏa thuận liên quan không nên nhắm mục tiêu hoặc làm tổn hại lợi ích của bên thứ ba.

Cùng ngày, đại diện Bộ Thương mại Trung Quốc cũng lên tiếng về thỏa thuận Việt-Mỹ, khẳng định rằng việc Mỹ áp đặt "thuế quan đối ứng" lên các đối tác thương mại toàn cầu là một hành động bắt nạt đơn phương điển hình, điều mà Trung Quốc kiên quyết phản đối.

Việt Nam hiện vẫn duy trì chính sách đối ngoại đa phương hóa - "đi dây" giữa các siêu cường - đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc. Do đó, những phản ứng có vẻ "phật lòng" từ Bắc Kinh về thỏa thuận thuế nói trên có thể là một trong những lý do khiến Việt Nam thận trọng hơn trong việc công bố chi tiết các con số trong thỏa thuận.

Các con số 20%, 40% được hiểu thế nào ?

Theo tuyên bố của ông Trump, Việt Nam "sẽ trả cho Hoa Kỳ" mức thuế 20% đối với mọi hàng hóa được đưa vào Mỹ và 40% đối với mọi hàng hóa trung chuyển.

Như phân tích ở trên, 40% là mức thuế nhằm vào hàng từ quốc gia khác - mà trên thực tế chủ yếu là Trung Quốc - chỉ đi qua Việt Nam nhằm mục đích né thuế chứ không thực sự được sản xuất ở Việt Nam.

Việc tách bạch giữa hai loại hàng hóa này, theo Tiến sĩ Giang, sẽ dựa vào các quy tắc xuất xứ (Rules of Origin - ROO) rất chặt chẽ, do Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và chính sách của Hải quan Mỹ quy định.

"Cụ thể, sản phẩm phải đáp ứng mức độ giá trị gia tăng nội địa tối thiểu (thường là 35-45%), hoặc trải qua quá trình chuyển đổi mã HS code đáng kể. Việc kiểm soát sẽ được thực hiện qua chứng nhận xuất xứ (C/O) và các biện pháp kiểm tra hậu kiểm của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (U.S. Customs and Border Protection)".

Tiến sĩ Giang nói rằng giấy chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin - C/O) là tài liệu quan trọng nhất để xác nhận quốc gia sản xuất hàng hóa.

Theo đó, để được hưởng mức thuế ưu đãi (nếu có), hàng hóa Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chí về hàm lượng giá trị gia tăng tại Việt Nam, quy trình sản xuất, và các tiêu chuẩn khác theo quy định của Mỹ.

Cụ thể, các cơ quan hải quan Mỹ có quyền kiểm tra, xác minh chuỗi cung ứng của hàng hóa để đảm bảo tính minh bạch và tránh gian lận xuất xứ. Việc này có thể bao gồm kiểm tra nhà máy sản xuất, hồ sơ kế toán, và các chứng từ liên quan.

"Nếu phát hiện hàng hóa không đáp ứng quy tắc xuất xứ của Việt Nam (tức là hàng hóa từ nước thứ ba 'đội lốt' hàng Việt), Mỹ có thể áp dụng mức thuế cao hơn, thường là mức thuế áp dụng cho quốc gia có nguồn gốc thực sự hoặc mức thuế trừng phạt", Tiến sĩ Giang giải thích.

Bà cho rằng Việt Nam được giảm thuế từ 46% xuống còn 20% cho hàng Việt Nam là một tín hiệu tích cực trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung vẫn còn nhiều tiềm ẩn.

Tuy nhiên, theo bà, đây cũng là một thách thức vì Việt Nam đang gia công lắp ráp nhiều sản phẩm với tỷ lệ linh kiện nhập khẩu lớn từ Trung Quốc, nhất là trong các ngành như điện tử, cơ khí và dệt may, theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới về Việt Nam.

'Mở toang' thị trường cho Mỹ - rủi ro tiềm ẩn

Thông báo trên mạng xã hội của Tổng thống Trump nhắc đến cái giá mà Việt Nam phải trả là "thực hiện một điều mà họ chưa từng làm trước đây : trao cho Hoa Kỳ TOÀN QUYỀN TIẾP CẬN đối với thị trường thương mại".

Việt Nam cũng chưa lên tiếng về việc giảm thuế về 0% cho hàng Mỹ.

Hồi tháng 4, hai ngày sau khi ông Trump công bố mức thuế 46%, Tổng bí thư Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với ông chủ Nhà Trắng và khẳng định "Việt Nam sẵn sàng trao đổi với phía Mỹ để đưa mức thuế nhập khẩu về 0% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, đồng thời đề nghị Mỹ áp dụng mức thuế tương tự đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam".

Theo Tiến sĩ Giang, nếu mức 0% này đi vào thực thi thì đây là "một động thái thương mại đơn phương hiếm thấy".

"Thực tế, chính sách thương mại thường dựa trên các thỏa thuận song phương hoặc đa phương với nguyên tắc có đi có lại. Việc giảm thuế về 0% cần được cân nhắc kỹ lưỡng trong khuôn khổ lợi ích quốc gia và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước".

Lý do đưa ra quyết định này có thể là do Mỹ hiện đang thâm hụt thương mại lớn với Việt Nam. Việc Việt Nam giảm thuế suất xuống 0% cho hàng Mỹ sẽ giúp hàng hóa Mỹ trở nên cạnh tranh hơn tại thị trường Việt Nam, có thể làm giảm thâm hụt thương mại này, theo Tiến sĩ Giang.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận nhiều hơn các sản phẩm chất lượng cao, công nghệ tiên tiến từ Mỹ với giá thấp hơn do không phải chịu thuế nhập khẩu.

Thêm nữa, việc giảm thuế 0% cho hàng Mỹ còn là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang nỗ lực giữ quan hệ cân bằng hơn với Hoa Kỳ, đặc biệt là trong bối cảnh bị giám sát về thao túng tiền tệ và thặng dư thương mại, điều từng được chính quyền Trump 1.0 và sau đó là Biden nhấn mạnh.

Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, trong cuộc điện đàm vào ngày 2/7 với Tổng thống Donald Trump, Tổng bí thư Tô Lâm đã đề nghị phía Mỹ sớm công nhận Việt Nam là kinh tế thị trường và bỏ hạn chế xuất khẩu đối với một số mặt hàng công nghệ cao.

Tuy nhiên, mức 0% này, Tiến sĩ Giang Phùng đánh giá là tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Thứ nhất, sức mua ở Việt Nam thấp hơn rất nhiều và người tiêu dùng trong nước có thể không hấp thụ hết lượng hàng hóa Mỹ tràn vào. Trong khi đó, các doanh nghiệp nội địa có thể gặp cạnh tranh trực diện.

"Sự chênh lệch về sức mua và quy mô kinh tế có nghĩa là các doanh nghiệp Mỹ thường có năng lực sản xuất lớn hơn, công nghệ tiên tiến hơn và đôi khi là chi phí sản xuất trên đơn vị thấp hơn.

"Việc loại bỏ thuế quan có thể khiến các doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong việc cạnh tranh ngay tại sân nhà, trừ khi họ có những lợi thế cạnh tranh riêng biệt. Do đó, trong dài hạn, nếu không có biện pháp phòng vệ và hỗ trợ sản xuất trong nước, cán cân thương mại có thể trở nên mất cân đối theo chiều ngược", bà nói.

Do đó, nếu quá trình mở cửa không đi kèm với các chính sách hỗ trợ và phát triển ngành công nghiệp trong nước, có thể dẫn đến sự phụ thuộc kinh tế vào hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.

Ngoài ra, ông Trump còn nhấn mạnh đến dòng xe SUV - một biểu tượng của ngành công nghiệp Mỹ - trong thông báo của mình trên mạng xã hội Truth Social.

Tiến sĩ Giang Phùng lý giải rằng việc nhấn mạnh SUV có thể hiểu là một thông điệp kép : với cử tri Mỹ, ông cho thấy ông đang mở rộng thị trường cho hàng Mỹ. Còn với phía Việt Nam, chi tiết này đóng vai trò như "lời nhắc nhở" rằng sự nhượng bộ về thuế cần đi kèm việc mở cửa thị trường cho xe Mỹ – vốn hiện vẫn gặp rào cản thuế cao tại Việt Nam (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, phí trước bạ...).

"Hơn nữa, xe SUV có biên lợi nhuận cao, đang được các hãng xe Mỹ như Ford, GM và Tesla đẩy mạnh xuất khẩu, đặc biệt là ở thị trường Châu Á – Thái Bình Dương.

"Nếu được tiếp cận dễ hơn thị trường Việt Nam - một thị trường ô tô đang phát triển nhanh chóng - đây sẽ là cú hích lớn cho ngành công nghiệp Mỹ, củng cố uy tín chính trị của ông Trump", Tiến sĩ Giang nhận định.

Thách thức cho mục tiêu GDP của Việt Nam ?

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu GDP năm 2025 tăng tối thiểu 8% và hướng tới tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030, mức thuế mới của Mỹ có thể ảnh hưởng đáng kể đến mục tiêu này, đặc biệt nếu các mức thuế 20% và 40% được áp dụng.

Theo số liệu năm 2024 của Tổng cục Thống kê Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu đạt 405,53 tỷ USD, tương đương khoảng 85% GDP (476,3 tỷ USD).

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với giá trị đạt 119,5 tỷ USD, theo thống kê từ Tổng cục Hải quan. Con số này khá chênh so với số liệu thống kê từ phía Mỹ : Mỹ nhập khẩu 136,6 tỷ USD hàng hóa từ Việt Nam trong năm 2024, xuất khẩu hơn 13 tỷ USD - với thâm hụt là 123,5 tỷ USD.

Tiến sĩ Giang Phùng nhận định : nếu mức thuế 20% cho hàng Việt và 40% cho hàng trung chuyển được áp dụng rộng rãi, nó có thể làm giảm đáng kể sức cạnh tranh của hàng Việt tại thị trường Mỹ, vốn là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Điều này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy, Tiến sĩ Giang phân tích như sau :

Thứ nhất là giảm kim ngạch xuất khẩu, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ khó bán hàng hơn, hoặc phải giảm giá để bù đắp thuế, ảnh hưởng đến doanh thu.

Thứ hai, các nhà đầu tư nước ngoài có thể ngần ngại đầu tư vào Việt Nam nếu triển vọng xuất khẩu sang Mỹ không chắc chắn.

Thứ ba, ngành sản xuất có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến mất việc làm và giảm thu nhập cho người lao động.

Thứ tư, do xuất khẩu là động lực chính của tăng trưởng GDP Việt Nam, mức thuế cao sẽ cản trở đáng kể mục tiêu 8%.

Đồng thời, những phân tích từ các tổ chức quốc tế cũng dè dặt trước mục tiêu tham vọng này.

Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đưa ra các dự báo tăng trưởng GDP cho Việt Nam, thường dao động quanh mức 6-7% trong những năm gần đây, chứ không phải 8%.

Vì vậy, việc đạt 8% sẽ đòi hỏi các động lực tăng trưởng mạnh mẽ khác, như đầu tư công, tiêu dùng nội địa và xuất khẩu sang các thị trường khác.

Nguồn : BBC, 04/07/2025

******************************

Vai trò của ông Tô Lâm như thế nào trong thỏa thuận thuế của ông Trump ?

BBC, 04/07/2025

Sự chú ý của truyền thông quốc tế đổ dồn về Việt Nam vào tối 2/7, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố một thỏa thuận thương mại với Hà Nội, chỉ một tuần trước khi chính sách áp thuế đối ứng của Washington có hiệu lực trở lại.

"Việt Nam sẽ trả cho Hoa Kỳ mức thuế 20% đối với tất cả hàng hóa được đưa vào Lãnh thổ của chúng tôi, và 40% đối với mọi hàng hóa trung chuyển", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social, sau cuộc điện đàm với Tổng bí thư Tô Lâm.

Đáp lại, Việt Nam - theo lời ông Trump - mở toang cánh cửa thị trường cho hàng Mỹ, với thuế suất 0%, một điều chưa từng có tiền lệ.

Bộ trưởng thương mại Mỹ Howard Lutnick cũng lập tức lên mạng xã hội X, nhắc lại hai mức thuế 20% và 40% này, đồng thời gọi thỏa thuận là một "chiến thắng vang dội" cho người Mỹ.

Nhưng vẫn chưa có thêm bất cứ thông tin nào được công bố chính thức.

Trái với sự hân hoan từ giới lãnh đạo Mỹ, Hà Nội dường như thận trọng khi nói về con số, chỉ nói rằng mức thuế được "giảm đáng kể".

Tại buổi họp báo thường kỳ chiều 3/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết đoàn đàm phán Việt Nam và Mỹ đang phối hợp trao đổi để "cụ thể hóa" nội dung điện đàm ngày 2/7 giữa Tổng bí thư Tô Lâm và Tổng thống Mỹ Donald Trump.

"Dĩ nhiên là ông Trump phải 'quảng cáo' thỏa thuận này", Giáo sư danh dự Carl Thayer từ Đại học New South Wales, Úc, nhận định với BBC News Tiếng Việt.

"Trump muốn cho thế giới thấy rằng Việt Nam là nước đi đầu, một thuật ngữ trong kinh tế. Và điều đó sẽ khiến các quốc gia khác như Nhật Bản, Canada phải xem lại : "Ồ, Mỹ đang ưu đãi Việt Nam như vậy, vậy chúng ta phải làm gì để có lợi thế ?", nhà quan sát Việt Nam lâu năm phân tích.

Theo thông tin từ Nhà Trắng, kể từ tháng 4/2025, Washington mới chỉ công bố một thỏa thuận với Vương quốc Anh và một thỏa thuận tạm thời để giảm mức thuế trả đũa với Trung Quốc.

Hàng chục nền kinh tế khác, bao gồm cả Liên minh Châu Âu và Nhật Bản, hiện vẫn đang gấp rút đàm phán để đạt được thỏa thuận với Mỹ trước khi mức thuế đối ứng được áp dụng vào hôm 9/7.

'Bước đi tích cực'

Các nhà xuất khẩu của Việt Nam chắc chắn sẽ không vui khi hàng của họ bị đánh thuế cao, nhưng các chuyên gia nói với BBC rằng mức thuế 20% là một "kết quả khá tốt" trong bối cảnh hiện nay.

Từ Sydney, ông Roland Rajah, Giám đốc Chương trình Kinh tế Quốc tế tại Viện Lowy, Úc, nói với BBC News Tiếng Việt rằng "giảm thuế từ 46% xuống 20% là một kết quả khá tích cực đối với Việt Nam", trong bối cảnh chính quyền Trump đang áp mức thuế cơ bản 10% đối với hầu hết các quốc gia khác.

"Mức thuế cơ bản mà các nước khác phải chịu là 10%, nên các đối thủ cạnh tranh như Ấn Độ hay Thái Lan cũng khó có thể đạt được mức thuế thấp hơn nhiều so với Việt Nam. Và Việt Nam có năng lực cạnh tranh rất cao, nên hoàn toàn có thể chịu được một bất lợi thuế quan ở mức vừa phải mà vẫn hoạt động hiệu quả", nhà phân tích này đánh giá.

Giáo sư Thayer đồng tình rằng mức 20% là một bước đi tích cực, cho rằng đây là một bước đi "tuyệt vời" của Việt Nam, vì ông Trump đã gọi đó là một "thỏa thuận tuyệt vời", đồng nghĩa với việc "ông ấy đang khen ngợi Việt Nam".

Tuy nhiên, chuyên gia người Mỹ này cho rằng cần phải theo dõi các nước cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam trong việc xuất khẩu sang Mỹ.

"Ấn Độ có thể đã hưởng lợi trước khi có thỏa thuận này. Và chúng ta cũng cần theo dõi xem Malaysia, Indonesia, Thái Lan… các nước cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam sẽ phản ứng thế nào", ông đặt vấn đề.

Ảnh hưởng gì đến mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam ?

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng đạt 8% trở lên năm 2025 và tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030.

So với mức thuế trước đó là 46%, được dự đoán sẽ gây hậu quả thảm khốc đối với nền kinh tế Việt Nam, kết quả hiện tại 20% được cho là rất quan trọng để Hà Nội tiếp tục mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu.

Theo ông Roland Rajah, điều đặc biệt quan trọng là việc giảm thuế đối ứng xuống 20% sẽ khôi phục lại lợi thế thuế quan của Việt Nam so với Trung Quốc, quốc gia hiện đang phải chịu mức thuế trên 50% từ Mỹ.

Điều này, theo ông, sẽ góp phần duy trì xu hướng chuỗi cung ứng dịch chuyển sang Việt Nam trong thời gian tới.

Song nhà nghiên cứu của Viện Lowy cảnh báo rằng sự bất định liên quan đến mức thuế 40% áp lên hàng trung chuyển vẫn còn đó.

Giáo sư Thayer cũng cho rằng đang "có quá nhiều sự không chắc chắn", kinh tế toàn cầu đang chậm lại, nền kinh tế Trung Quốc vẫn chưa phục hồi hoàn toàn.

"Trước đây đã có mức thuế, sau đó ông Trump bổ sung, rồi trì hoãn, rồi đưa ra mức 10%, rồi 20%, và thậm chí 40% đối với hàng hóa trung chuyển (những lĩnh vực chưa xác định).

"Nếu những điều đó chưa rõ ràng, thì sự bất ổn sẽ làm chậm tăng trưởng", ông Thayer giải thích.

Hàng hóa trung chuyển

Một vấn đề cốt lõi mà các nhà quan sát chỉ ra là việc chính quyền Trump nghi ngờ Việt Nam được sử dụng như một bên trung gian thứ ba để Trung Quốc tuồn hàng vào Mỹ.

Peter Navarro, cố vấn cấp cao của ông Trump về thương mại và sản xuất, cho rằng một phần ba hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Hoa Kỳ thực chất là sản phẩm Trung Quốc được chuyển qua Việt Nam.

Trong khi đó, Adam Sitkoff, Giám đốc điều hành Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Hà Nội, nói với chương trình BBC World Business Report rằng ông lạc quan về thỏa thuận thương mại mà ông Trump thông báo hôm 2/7, cho rằng thỏa thuận này đặt Việt Nam "ở một vị thế tốt", song cũng nói rằng "thuế trung chuyển là một thuật ngữ mơ hồ và mang tính chính trị".

"Không rõ là chính quyền Việt Nam có thể phát hiện bao nhiêu vụ tái xuất bất hợp pháp, hoặc liệu có nhiều vụ như vậy hay không", ông Sitkoff đặt vấn đề.

Peter Navarro (bìa phải), cố vấn cấp cao của ông Trump về thương mại và sản xuất, cho rằng một phần ba hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Hoa Kỳ thực chất là sản phẩm Trung Quốc được chuyển qua Việt Nam

Theo giáo sư Thayer, phân biệt hai loại hàng hóa "Made in Vietnam" và hàng trung chuyển là một điểm khó khăn.

"Trong khi thực hiện các biện pháp để nhận diện hàng hóa không có xuất xứ từ Việt Nam, một số doanh nghiệp Trung Quốc không trung thực đã sản xuất hàng tại Trung Quốc rồi dán nhãn "Made in Vietnam". Ngược lại, Việt Nam không có bông và một số nguyên liệu thô, nên phải nhập khẩu rồi mới gia công hoàn thiện", ông phân tích.

"Vì vậy, việc phân biệt sẽ phải dựa vào một loạt quy định phức tạp - phải chứng minh được nguồn gốc và cách thức hàng hóa được xử lý - điều này có thể sẽ mất nhiều thời gian", ông cho hay.

Ông Roland Rajah lưu ý rằng có vẻ như chính quyền Trump đang có một định nghĩa rộng hơn về hàng trung chuyển, bao gồm cả các mặt hàng chứa nhiều linh kiện và bộ phận có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Nếu vậy, mức thuế trung chuyển này sẽ ảnh hưởng đến nhiều loại hàng hóa hơn.

Do đó, câu hỏi về việc áp thuế lên hàng hóa trung chuyển là một vấn đề nan giải, vì không rõ chính quyền Trump có thấy sự sẵn lòng hợp tác của Việt Nam hay không, hay họ chỉ quan tâm đến việc đưa dây chuyền sản xuất trở lại Mỹ.

Vai trò của ông Tô Lâm

Thỏa thuận thương mại của Việt Nam với Mỹ làm nổi bật hình ảnh ông Tô Lâm, Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam, với hai cuộc điện đàm với Tổng thống Donald Trump.

Cuộc điện đàm lần đầu tiên diễn ra vào hôm 4/4, 2 ngày sau khi ông Trump tuyên bố áp thuế đối ứng toàn cầu, trong đó Việt Nam chịu mức thuế rất cao : 46%.

Khi đó, ông Tô Lâm nói rằng Việt Nam sẵn sàng giảm thuế hàng Mỹ về 0%, và "đề nghị Mỹ áp dụng mức thuế tương tự đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam".

Cuộc điện đàm hôm 2/7 diễn ra khi chỉ còn một tuần nữa là đến thời hạn áp thuế sau khi tạm hoãn 90 ngày, và kết quả là ông Trump loan báo hàng Mỹ xuất khẩu đến Việt Nam được giảm thuế, tuy nhiên hàng Việt ở chiều ngược lại vẫn chịu mức thuế 20%.

Cuộc điện đàm mới này cũng diễn ra không lâu sau khi có thông tin về việc người đứng đầu Đảng cộng sản Việt Nam sang Mỹ gặp ông chủ Nhà Trắng.

Vào giữa tháng 6/2025, hãng thông tấn Reuters dẫn lời các quan chức am hiểu vấn đề nói rằng ông Tô Lâm sẽ sang Mỹ gặp ông Trump vào cuối tháng Sáu, song chuyến đi có thể đã được hoãn lại, có thể do lịch trình bận rộn của ông Trump trong cuộc xung đột Israel – Iran tại Trung Đông.

Theo các chuyên gia, việc một lãnh đạo cấp cao trao đổi trực tiếp với Tổng thống Trump là một điều rất quan trọng.

"Có vẻ như Việt Nam đã đạt được một thỏa thuận khá tốt so với mặt bằng chung, và Việt Nam cũng là nước đầu tiên trong số những nước bị đe dọa tăng thuế đối ứng đạt được thỏa thuận. Vì vậy, tôi cho rằng ông Tô Lâm xứng đáng nhận được nhiều lời khen trong trường hợp này", nhà phân tích Roland Rajah nhận định.

Tiến sĩ Thủy Nguyễn từ Trung tâm Nghiên cứu Việt-Mỹ, Đại học Oregon, Mỹ cho rằng kể từ khi ông Tô Lâm trở thành Tổng bí thư, việc ông trực tiếp tham gia vào hầu hết các quyết sách lớn đã trở thành "điều bình thường".

"Chính sách kinh tế không còn là lĩnh vực riêng của Thủ tướng, và ngay cả những vấn đề mang tính nghi lễ quan trọng của quốc gia cũng không còn chỉ do Chủ tịch nước đảm nhận", chuyên gia này nhận định.

Chính vì vậy, theo bà, chính quyền ông Trump đang làm việc trực tiếp với nhân vật quyền lực nhất ở phía Việt Nam.

Ông Tô Lâm được cho là đang tiếp nối di sản của người tiền nhiệm Nguyễn Phú Trọng, người đã đưa vai trò tổng bí thư Đảng tham gia sâu vào đối ngoại, nhất là với các nước không có hệ thống đảng Cộng sản tương đương.

Giáo sư Thayer nói với BBC rằng đây là một thay đổi so với thời Chiến tranh Lạnh, khi các tổng bí thư chỉ làm việc với những người đồng cấp đồng cấp Cộng sản.

"Trong thời hiện đại, rất ít quốc gia có hệ thống tương tự, nhưng ông Tô Lâm đã làm điều đó thành công.

"Ông Trump thích làm việc với các nhà lãnh đạo có sức ảnh hưởng. Tôi đoán rằng đại sứ quán Mỹ đã báo cáo rằng ông Tô Lâm sẽ tái đắc cử trong nhiệm kỳ 5 năm tới", nhà quan sát Việt Nam lâu năm nói thêm.

Trong cả hai cuộc gọi hồi tháng 4 và tháng 7, ông Tô Lâm hai lần mời ông Trump đến Hà Nội, và đề nghị Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, đồng thời giảm thuế cho các mặt hàng điện tử và công nghệ cao của Việt Nam.

Ngay cả Tổng thống Trump cũng từng nói về Việt Nam vào hôm 4/4 rằng "Việt Nam là những nhà đàm phán tuyệt vời".

"Vì vậy, ông Tô Lâm đang đại diện cho lợi ích Việt Nam", giáo sư Thayer kết luận.

Dẫu vậy, khi đưa tin về cuộc điện đàm Trump - Tô Lâm, truyền thông Việt Nam đã trích dẫn lời của vị Tổng bí thư bày tỏ mong muốn Mỹ sớm công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường.

Yêu cầu công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường, điều mà thông báo của ông Trump không hề nhắc đến, từ lâu không được các chính quyền Mỹ đáp ứng.

Trong một thông báo gần nhất, vào tháng 8/2024, Bộ Thương mại Hoa Kỳ vẫn khẳng định họ chưa công nhận Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế thị trường.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến quyết định này, trong đó có các vấn đề như nhà nước vẫn can thiệp sâu vào nền kinh tế, ảnh hưởng của Đảng cộng sản Việt Nam đối với hệ thống tư pháp và tệ nạn tham nhũng.

Đây được coi là một bước thụt lùi đối với nỗ lực thúc đẩy xuất khẩu sang Mỹ - thị trường quan trọng nhất của Việt Nam.

Theo chuyên gia Roland Rajah, "có vẻ khó để hệ thống của Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường trong tương lai gần".

Nhưng ông cũng nhấn mạnh rằng ông Trump là một tổng thống thích các giao dịch, có thể dễ dàng đạt được thỏa thuận với các lãnh đạo khác mà không cần tuân thủ quy trình thông thường, nên "không thể nói trước được điều gì".

Còn trước mắt, những vấn đề cụ thể trong thương mại giữa Việt Nam và Mỹ, đặc biệt là những bất định liên quan đến thuế áp với hàng trung chuyển vẫn còn đó, cho đến khi có một hiệp định thương mại tự do cụ thể và có tính ràng buộc giữa hai nước.

Nguồn : BBC, 04/07/2025