Chiến tranh Ukraine : Donald Trump thực tâm muốn trừng phạt Nga ?

Thùy Dương, RFI, 15/08/2025

Trong khi Liên Âu ngày càng gia tăng các biện pháp trừng phạt nhắm vào Nga, chẳng hạn như cách nay 1 tháng đã ban hành loạt trừng phạt thứ 18, đặc biệt nhằm kìm hãm ngành công nghiệp dầu lửa và năng lượng của Nga, và mới đây tuyên bố đang chuẩn bị loạt trừng phạt thứ 19, thì trái lại chính quyền Mỹ, từ khi tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, lại âm thầm từ bỏ nhiều biện pháp trừng phạt Moskva.

Nga và Mỹ định đoạt tương lai Ukraine tại thượng đỉnh Alaska ngày 15/08/2025. Ảnh minh họa cờ Mỹ và Nga. AP - Alexander Zemlianichenko

Theo nhật báo Pháp Le Figaro, mặc dù chính quyền Trump chưa chính thức bãi bỏ bất kỳ lệnh trừng phạt nào được ban hành từ thời Biden, nhưng những cử chỉ hòa hoãn của tổng thống Mỹ với Moskva trong thời gian qua làm dấy lên nhiều nghi ngờ về thực tâm của chính quyền Donald Trump trong việc trừng phạt Điện Kremlin. 

Mới đây nhất, sau khi dọa ban hành các trừng phạt mới nếu Nga không chấm dứt cuộc chiến xâm lược Ukraine, tổng thống Mỹ Donald Trump đã ngó lơ tối hậu thư chính ông đưa ra và xác nhận cuộc gặp thượng đỉnh với Vladimir Putin tại Alaska. Trong khi đó Washington lại tăng thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ Ấn Độ để trừng phạt việc New Delhi mua dầu lửa của Nga, tức là miễn trừ trách nhiệm cho Moskva và đổ hết cho Ấn Độ. Mỹ không hề có lệnh trừng phạt bổ sung nào nhắm vào Điện Kremlin.

Liệu Trump có thực sự muốn tấn công nền kinh tế Nga ? Le Figaro nhắc lại là trong một cuộc họp báo tuần trước về thượng đỉnh Alaska, tổng thống Mỹ giải thích là ông đã dự định có hành động mạnh hơn, nhưng phía Nga lại gọi điện, nói rằng họ muốn gặp ông, cho nên ông sẽ xem họ muốn nói gì. Maria Shagina, một chuyên gia về trừng phạt kinh tế tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở Berlin, nhận định rõ ràng là cho dù đôi khi có những lời lẽ cứng rắn, Trump không thực sự quan tâm đến việc gây áp lực đối với Điện Kremlin.

Theo truyền thông Mỹ, vào tháng 03/2025, Nhà Trắng đã yêu cầu Bộ Ngoại giao và Tài chính soạn thảo danh sách các biện pháp trừng phạt có thể được nới lỏng để tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại với các lãnh đạo của Nga. Một tháng sau đó, Washington âm thầm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhắm vào vợ của Boris Rotenberg, một tỷ phú thân cận với tổng thống Nga Vladimir Putin, mà không đưa ra lời giải thích.

Thay đổi lớn trong chính sách của Mỹ

Xin nhắc lại là ngay từ những ngày đầu của chính quyền Trump nhiệm kỳ 2, Bộ Tư pháp đã giải thể Klepto Capture Task Force, Lực lượng Đặc nhiệm chống tham nhũng, một đơn vị được thành lập năm 2022 với nhiệm vụ tịch biên tài sản liên quan đến các nhà tài phiệt Nga. Le Figaro đánh giá đây là dấu mốc cho một sự thay đổi lớn trong chính sách của Mỹ. Hành động này được một số người xem như là bàn tay chìa tay ra làm hòa trước các cuộc đàm phán có thể diễn ra, nhưng chuyên gia Maria Shagina cho không cần làm như thế, bởi vì Nga đã sẵn sàng đàm phán do Donald Trump đang ở thế mạnh.

Những nhượng bộ của Washington đối với Moskva không chỉ dừng ở đó. Theo một cuộc điều tra của báo Mỹ The Wall Street Journal, kể từ tháng 06/2025, chính quyền Donald Trump đã ngầm gây áp lực để thượng nghị sĩ Lindsey Graham nới lỏng dự luật năm 2025 của lưỡng đảng về trừng phạt Nga. Đáng chú ý là dự luật này dự kiến mức thuế lên đến 500% đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia mua uranium, khí đốt hoặc dầu lửa của Nga. Theo phân tích của chuyên gia Maria Shagina, chính quyền Mỹ "rõ ràng đã tìm cách giảm nhẹ các điều khoản quan trọng của đạo luật bằng cách đưa ra các cơ chế cho phép tổng thống lách luật, hoặc phớt lờ một số lệnh trừng phạt".

Đe dọa không biến thành hành động

Từ đầu nhiệm kỳ thứ hai, tổng thống Mỹ cũng duy trì chính sách ưu tiên cho ngoại giao hơn là trừng phạt Nga, chính sách mà gần đây ông đã tái khẳng định trên đài Fox News. Trên thực tế, theo Le Figaro, trên truyền thông, ông Trump có đưa ra một vài lời đe dọa Nga, nhưng chỉ là dọa suông. Vì thế chuyên gia Maria Shagina cho rằng tổng thống Nga sẽ đến hội nghị thượng đỉnh với một đề xuất mang tính biểu tượng, tạo cơ hội cho Trump thể hiện một "thắng lợi" chính trị mà không cần phải thắt chặt các biện pháp hiện hành.

Cho đến nay, đường hướng chính sách tương lai của Mỹ vẫn chưa rõ ràng. Nhà Trắng chưa nêu rõ ý định áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp - nhắm vào các thực thể và cơ quan tổ chức đặc biệt - hay chỉ giới hạn ở các biện pháp thuế quan đối với các nước thứ ba, như thuế bổ sung 25% gần đây đối với Ấn Độ. Tuy nhiên, sự khác biệt này là rất quan trọng, vì cơ sở pháp lý, cách áp dụng và tác động của chúng rất khác nhau. Thuế quan 100% hoặc 500% đối với dầu mỏ Nga có thể sẽ có hiệu lực như một lệnh cấm vận trên thực tế, trong khi các lệnh trừng phạt thứ cấp sẽ nhắm trực tiếp vào các mạng lưới tài chính và thương mại, qua đó cản trở các công ty nước ngoài làm ăn với Moskva.

Le Figaro kết luận : Hiện giờ Donald Trump dường như tập trung vào thảo luận hơn là gây áp lực kinh tế, và đây là cách tiếp cận khiến ông bất đồng sâu sắc với các nước Châu Âu, vốn quyết tâm gia tăng áp lực đối với Điện Kremlin.

Thùy Dương

*****************************

Trump-Putin : Mối quan hệ cá nhân "khó hiểu và mờ ám"

Thanh Hà, RFI, 15/08/2025

Ngay cả khi ông Trump đã rời khỏi Nhà Trắng, từ tháng 1/2021 đến tháng 1/2025, chủ nhân điện Kremlin vẫn dành thời gian thăm hỏi nhà tỷ phú địa ốc New York "ít nhất 7 lần", như tiết lộ của Bob Woodward, phóng viên báo Washington Post. Có một sự "gắn bó lạ kỳ" trong quan hệ cá nhân giữa hai lãnh đạo Mỹ, Nga, nhưng khó có thể tin rằng, hội ngộ tại Alaska, Donald Trump và Vladimir Putin sẽ "tay bắt mặt mừng" như những lần gặp mặt trước đây từ 2017. 

Ảnh ghép Vladimir Putin và Donald Trump trước cuộc họp thượng đỉnh Alaska ngày 15/08/2025. AP - Alexander Zemlianichenko Mark Schiefelbein

"Tôi chỉ cần 2 phút để xác định Vladimir Putin có sẵn sàng nhượng bộ hay không". Đầu tuần, tổng thống Donald Trump đã tuyên bố như trên trước khi gặp lại đồng cấp Nga vào hôm 15/08/2025 tại bang Alaska, lãnh thổ của Mỹ nhưng gần với nước Nga nhất, cả về mặt địa lý lẫn lịch sử. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio giải thích thêm về ý nghĩa của thượng đỉnh Alaska : Chủ nhân Nhà Trắng cần "nhìn vào tận mắt (lãnh đạo Nga) để dò xét" mức độ thành thật của người đối diện.

Washington đánh giá rất cao mối quan hệ cá nhân giữa "tổng thống Trump và Putin". Trước khi rời Moskva đến căn cứ không quân Elmendorf- gần Anchorage, chủ nhân điện Kremlin đã cảm ơn đồng cấp Mỹ, thực sự "chân thành" và đã bỏ ra "nhiều công sức" để vãn hồi hòa bình tại Ukraine, một cuộc chiến Putin khai mào vào tháng 2/2022.

Tổng thống Trump thường bày tỏ sự ngưỡng mộ với Vladimir Putin, đánh giá nguyên thủ Nga là một người "thông minh". Trái lại về phía Moskva, nhân vật quyền lực nhất nước Nga có vẻ kiệm lời khen hơn khi nói về đồng cấp Hoa Kỳ. Do vậy lời cảm ơn những nỗ lực của Donald Trump nhằm chấm dứt chiến tranh Ukraine làm dấy lên một sự hoài nghi trong số các nhà phân tích.

Nghi vấn chung quanh một mối liên hệ "độc hại và mờ ám"

Ngược thời gian, RFI tiếng Việt xin điểm lại mối quan hệ "phức tạp" và "khó hiểu" giữa hai nhà lãnh đạo này. Trump và Putin đã "quen biết" nhau từ lâu, từ trước khi tỷ phú Mỹ lên cầm quyền và cuộc tiếp xúc đầu tiên trong khuôn khổ hội nghị G20 ở Hamburg-Đức hồi năm 2017.

Từ đó đến nay, quan hệ giữa Donald Trump, 79 tuổi và Vladimir Putin, 72 tuổi, đã trải qua nhiều thăng trầm, nếu không muốn nói là đã nhiều lần bị thử thách. Cũng trong lần tiếp xúc đầu tiên ở Hamburg, tổng thống Mỹ đã gặp riêng đồng cấp Nga và đã nhất quyết đòi thông dịch viên hủy biên bản cuộc trao đổi đó.

Rồi đến thượng đỉnh song phương năm 2018 ở Helsinki, Phần Lan, lãnh đạo hai nước đã "nói chuyện riêng" qua thông dịch viên mà không có sự tham gia của các cố vấn đôi bên. Trump và Putin khi đó đồng ý "khởi động lại" quan hệ song phương và tổng thống Mỹ ngỏ ý mời Nga hội nhập lại nhóm G8 (gồm 7 nước công nghiệp phát triển nhất thế giới và Nga).

Trong mắt cộng đồng quốc tế, sợi chỉ gắn kết hai nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới này vẫn là những nghi vấn nước Nga của Putin đã can thiệp vào bầu cử Mỹ năm 2016, đưa Trump vào Nhà Trắng. Mối hoài nghi đó đã được chính tổng thống Trump bồi thêm qua những tuyên bố, như phát biểu hồi tháng 3/2025 "Putin đã cùng tôi trải qua những thử thách ghê gớm", ngụ ý ông và tổng thống "đồng hội đồng thuyền", trong cùng hoàn cảnh bị vu oan nhiều chuyện.

Donald Trump nổi tiếng ngưỡng mộ các nhà lãnh đạo cai trị đất nước với bàn tay sắt, nhưng trong trường hợp Putin, tờ Le Monde ghi nhận đây là một mối quan hệ "lâu dài", dù không phải lúc nào họ cũng trực tiếp giao tiếp với nhau và "Trump-Putin không có một sự thân thiện tự nhiên như cặp lãnh đạo Ronald Reagan hay Mikhail Gorbachev của những năm 1980", mà là một mối quan hệ "mờ ám".

Nghi án "Người" của điện Kremlin ở Nhà Trắng

Trong cuốn sách Người của chúng ta ở Washington, Trump trong tay Nga, nhà xuất bản Grasset, Régis Genté cho ra mắt bạn đọc tháng 9/2024, tác giả đã trích dẫn nhiều kết quả điều tra cho thấy "Từ hơn 4 thập niên qua Người của Kremlin lúc nào cũng bao quanh ông chủ địa ốc tại New York và không ít trong số ấy đã theo chân ông vào Nhà Trắng".

Piotr Smolar, thông tín viên báo Le Monde tại Washington, nhắc lại : Năm 2014, khi Nga thôn tính Crimea, tỷ phú địa ốc New York Donald Trump "tán đồng tầm nhìn sáng suốt của tổng thống Vladimir Putin". Năm 2015, trong một cuộc vận động chuẩn bị ra tranh cử tổng thống Mỹ, tại Las Vegas, phát biểu về việc Mỹ trừng phạt Nga chiếm đoạt lãnh thổ của Ukraine, Trump tuyên bố : Khác hẳn với chính sách của Obama trừng phạt Moskva, "Chúng tôi (Trump và Putin) sẽ rất ăn ý với nhau". Người đặt câu hỏi với ứng viên tổng thống Hoa Kỳ hôm ấy là Maria Butina, một công dân Nga. Năm 2018 nhân vật này đã bị khép vào tội làm gián điệp cho Moskva.

Trước những cáo buộc là ông được Moskva đã "giúp đỡ" trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng hồi 2016, tổng thống Hoa Kỳ thứ 45 từng tuyên bố tại cuộc họp song phương với đồng cấp Nga ở Helsinki năm 2018, tổng thống Putin đã khẳng định "không can thiệp" vào đời sống chính trị Hoa Kỳ, nên Trump "không có lý do gì để không tin vào lời nói ấy".  Sau cuộc họp lần ấy, tổng thống Mỹ đã nói thẳng ông tin vào lời của Vladimir Putin, một cựu nhân viên tình báo Liên Xô KGB, hơn là tin vào nhân viên FBI của Hoa Kỳ !  

Trump hoàn toàn tin vào thiện chí hòa bình của Putin

Về Ukraine, cũng Le Monde nhắc lại, tháng 2/2022, khi Nga đưa quân xâm lược Ukraine, cựu tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump ca ngợi "một nước cờ tài tình" của Vladimir Putin, "một nhà lãnh đạo thực sự yêu nước". Đến khi thấy công luận Mỹ bắt đầu mệt mỏi với hàng tỷ đô la viện trợ quân sự cho Ukraine, Donald Trump từ tháng 7/2023 đã chủ trương "đặt điều kiện" với Kiev (để nhận viện trợ của Mỹ) và từ hậu trường, ông vận động các dân biểu Cộng Hòa "chận" các quyết định của phe Dân Chủ và bên Hành pháp cấp thêm viện trợ cho Ukraine.

Donald Trump trở lại Nhà Trắng từ tháng 1/2025 và đã nhanh chóng điện đàm với tổng thống Vladimir Putin về Ukraine. Ông quả quyết "Putin muốn hòa bình", vì "biết rõ" tổng thống Nga. Nguyên thủ Mỹ "hoàn toàn tin tưởng" vào lãnh đạo Nga trên hồ sơ Ukraine.

Chính sách của Hoa Kỳ về Ukraine đã thay đổi nhiều dưới chính quyền Trump và có phần thuận lợi cho phía Nga. Cho đến nay, tổng thống Mỹ thứ 47 vẫn thường tuyên bố chiến tranh Ukraine là do người tiền nhiệm Joe Biden gây nên và đã từng gọi tổng thống Volodymyr Zelensky là "một nhà độc tài", nhưng Vladimir Putin thì không.

Một sự kiên nhẫn có giới hạn ?

Luôn tự nhận mình là một nhà đàm phán tài ba, có uy tín với Nga, không nhu nhược như những người tiền nhiệm Dân Chủ Joe Biden và Barack Obama, tổng thống Trump tuyên bố sẽ nhanh chóng vãn hồi hòa bình cho Ukraine. Ông cũng đầy tự tin cho rằng với công trạng ấy, ông xứng đáng được trao Nobel Hòa Bình. Trong 100 ngày đầu nhiệm kỳ 2 ở Nhà Trắng, Donald Trump đã nhiều lần điện đàm với Vladimir Putin, điều đặc phái viên Witkoff đến Moskva và điều phối tất cả những hội nghị với phái đoàn của Nga để đạt đến một "thỏa thuận ngừng bắn". Nhưng đến nay, kết quả không nhiều.

Hơn sáu tháng trở lại cầm quyền, tổng thống Trump bắt đầu "sốt ruột" vì vẫn chưa đạt được mục tiêu như đã hứa với cử tri. Trước các đợt tấn công của Nga càng lúc càng khốc liệt hơn nhắm vào thường dân Ukraine ngay sau các cuộc điện đàm giữa Putin và Trump, tổng thống Mỹ hết kiên nhẫn, chuyển sang hù dọa. Nhưng rồi hôm 08/08/2025, Nhà Trắng thông báo sẽ tổ chức thượng đỉnh song phương ở Alaska.

Sau 6 tháng hoài công thuyết phục Moskva dừng cỗ máy chiến tranh, Donald Trump thận trọng hơn. Cựu đại sứ Hoa Kỳ John Herbst tại Ukraine, được đài truyền hình Mỹ CNN trích dẫn, ghi nhận Washington đang giảm bớt "những kỳ vọng" vào ông Putin, thậm chí tổng thống Trump cũng đã "thừa nhận có lẽ không thể tin tưởng" vào tổng thống Nga. Hai ngày trước thượng đỉnh Alaska, tổng thống Trump dọa Nga sẽ "lãnh hậu quả nghiêm trọng" nếu cản trở tiến trình vãn hồi hòa bình tại Ukraine.

Phải đợi thượng đỉnh Alaska kết thúc, đợi đến cuộc họp báo chung giữa hai nguyên thủ quốc gia Nga -Mỹ, mới có thể biết được tổng thống Donald Trump đã "thất vọng" về Vladimir Putin như thế nào và sẽ còn kiên nhẫn với Moskva đến bao lâu, khi ông đang nóng lòng muốn được đề cử và được trao giải Nobel Hòa Bình.

Thanh Hà