Tiêu điểm
Phân tích
Hội nghị APEC 2026 : Những vấn đề kinh tế và địa chính trị đáng chú ý
Phan Minh, RFI, 18/11/2026
Thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến, trung tâm công nghệ ở miền nam Trung Quốc, đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Lãnh đạo 21 nền kinh tế thành viên dự kiến thảo luận về thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế khu vực.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026 ở Thâm Quyến, Trung Quốc, ngày 18/11/2026. Ng Han Guan/Pool AP via AP - Ng Han Guan
Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC diễn ra ngày 18-19/11/2026 và trước đó là Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC vào ngày 17-18/11. Hội nghị năm nay có ý nghĩa địa chính trị đặc biệt khi có sự tham dự của tổng thống Mỹ Donald Trump, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và tổng thống Nga Vladimir Putin.
Bên cạnh chương trình nghị sự kinh tế, hội nghị còn là dịp để các bên trao đổi về quan hệ giữa các cường quốc, an ninh năng lượng, trí tuệ nhân tạo (trí tuệ nhân tạo) và những căng thẳng trong khu vực. Đặc biệt, cuộc gặp giữa ba nhà lãnh đạo diễn ra ngày 19/11 đang nhận được nhiều sự chú ý, dù Bắc Kinh chưa công bố nội dung cụ thể. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng tác động đến thương mại, chuỗi cung ứng và đầu tư, hội nghị sẽ là phép thử đối với khả năng duy trì hợp tác kinh tế của các nền kinh tế lớn trong khu vực.
APEC là gì và tại sao tổ chức này quan trọng ?
Được thành lập vào năm 1989 tại Canberra, Úc, với 12 nền kinh tế thành viên, APEC đã phát triển thành một trong những diễn đàn hợp tác kinh tế quan trọng nhất khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Hiện nay, 21 thành viên APEC chiếm khoảng 62% GDP toàn cầu và gần một nửa tổng kim ngạch thương mại quốc tế. Diễn đàn hướng đến việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tự do hóa thương mại và đầu tư thông qua hợp tác giữa các nền kinh tế có hệ thống chính trị và trình độ phát triển khác nhau.
Một điểm đặc biệt của APEC là sử dụng thuật ngữ "nền kinh tế thành viên" thay vì "quốc gia thành viên". Cách gọi này cho phép Hồng Kông và Đài Loan cùng tham gia mà không buộc các bên phải giải quyết những bất đồng về vấn đề chủ quyền. Ấn Độ, dù là quốc gia đông dân nhất thế giới, hiện vẫn chưa phải là thành viên APEC.
Khác với nhiều tổ chức quốc tế, APEC hoạt động dựa trên nguyên tắc đồng thuận. Các cam kết của thành viên mang tính tự nguyện, không có giá trị ràng buộc pháp lý. Điều này giúp các nền kinh tế hợp tác mà không phải từ bỏ quyền tự chủ trong hoạch định chính sách quốc gia.
Tại sao Trung Quốc chọn Thâm Quyến làm địa điểm tổ chức APEC 2026 ?
Đây là lần thứ ba Trung Quốc đăng cai tổ chức hội nghị cấp cao APEC sau hai lần tổ chức tại Thượng Hải vào năm 2001 và Bắc Kinh vào năm 2014. Việc lựa chọn Thâm Quyến mang cả ý nghĩa kinh tế và địa chính trị.
Nằm gần Hồng Kông, Thâm Quyến giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển Vùng Vịnh Lớn (Greater Bay Area) của Trung Quốc. Chiến lược này nhằm kết nối thế mạnh kinh tế của Quảng Đông, Hồng Kông và Macao, hướng tới việc xây dựng một trung tâm quốc tế về công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo.
Thâm Quyến cũng là nơi đặt trụ sở của nhiều tập đoàn công nghệ và sản xuất lớn của Trung Quốc như BYD, Hoa Vi (Huawei) và Tencent. Sự phát triển của thành phố phản ánh tham vọng của Bắc Kinh trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, mở rộng sản xuất công nghệ cao và nâng cao vị thế trên thị trường công nghệ toàn cầu.
Theo ông Chim Lee, chuyên gia phân tích cấp cao tại Economist Intelligence Unit, việc tổ chức hội nghị tại Thâm Quyến giúp Trung Quốc giới thiệu mô hình phát triển và tham vọng thương mại, đồng thời thể hiện khả năng chống chịu của thành phố trước những bất ổn địa chính trị. Đây cũng là cơ hội để Bắc Kinh quảng bá thành tựu kinh tế với các nhà lãnh đạo và doanh nghiệp quốc tế, trong bối cảnh cạnh tranh về công nghệ và chuỗi cung ứng ngày càng gay gắt.
Những nhà lãnh đạo nào tham dự hội nghị ?
Hội nghị quy tụ nhiều nhà lãnh đạo chính trị và đại diện các nền kinh tế lớn trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Thủ tướng Canada Mark Carney, tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum và thủ tướng Papua New Guinea James Marape là những nhà lãnh đạo đã có mặt tại Thâm Quyến trước khi các cuộc họp chính thức bắt đầu. Ngoài ra, tổng thống Mỹ Donald Trump, tổng thống Nga Vladimir Putin, tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. và thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cũng tham dự hội nghị.
Về phía Đài Loan, ông Stan Shih, nhà sáng lập Acer, được lựa chọn làm đại diện tham dự, phản ánh cơ chế tham gia đặc thù của hòn đảo này tại APEC, trong bối cảnh Bắc Kinh đưa ra các tuyên bố về chủ quyền.
Sự hiện diện của lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga khiến hội nghị năm nay có thêm ý nghĩa ngoại giao. Các cuộc trao đổi giữa họ có thể ảnh hưởng đến cách các cường quốc xử lý bất đồng về an ninh, thương mại và cạnh tranh chiến lược.
Những vấn đề chính nào cần theo dõi tại hội nghị ?
Bất ổn tại Trung Đông và an ninh kinh tế
Tác động kinh tế từ các cuộc xung đột tại Trung Đông dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận. Gián đoạn nguồn cung năng lượng và các tuyến đường thương mại có thể làm tăng chi phí vận chuyển, gây ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và đẩy lạm phát lên cao.
Đối với các nền kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương, vốn phụ thuộc nhiều vào thương mại quốc tế và năng lượng nhập khẩu, bất ổn tại Trung Đông là một rủi ro kinh tế đáng kể.
Cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga
Cuộc gặp ba bên giữa ông Trump, ông Tập Cận Bình và ông Putin được dự báo là tâm điểm chú ý của hội nghị. Trung Quốc đánh giá cuộc gặp có "ý nghĩa mang tính đột phá" đối với việc thúc đẩy hòa bình thế giới và ổn định chiến lược.
Tuy nhiên, ba nước có những ưu tiên khác nhau. Mỹ và Nga có thể muốn thảo luận về cuộc chiến tại Ukraine, trong khi Trung Quốc tỏ ra không mặn mà với các cuộc đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân, một phần do kho vũ khí hạt nhân của nước này nhỏ hơn Mỹ và Nga.
Do chương trình nghị sự chưa được công bố, chưa thể xác định liệu cuộc gặp có đạt được thỏa thuận cụ thể hay không. Dù vậy, đây vẫn là cơ hội để ba nhà lãnh đạo trao đổi trực tiếp về những căng thẳng giữa các đại cường.
Cạnh tranh thương mại và công nghệ Mỹ - Trung
Quan hệ Mỹ - Trung cũng là vấn đề trọng tâm. Hai bên đang gặp khó khăn trong việc thực hiện các cam kết liên quan đến thỏa thuận đình chiến thương mại được gia hạn. Bất đồng về thuế quan, nguồn cung đất hiếm và trí tuệ nhân tạo tiếp tục tác động đến quan hệ kinh tế song phương.
Bên cạnh đó, việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan vẫn là vấn đề khiến Bắc Kinh đặc biệt quan tâm. Những bất đồng này cho thấy hợp tác kinh tế và cạnh tranh chiến lược ngày càng đan xen trong quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Quan hệ giữa Trung Quốc với Nhật Bản và Philippines
Căng thẳng an ninh khu vực cũng là vấn đề đáng chú ý. Quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản tiếp tục căng thẳng kể từ tháng 11/2025 khi thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho biết Tokyo có thể triển khai quân đội nếu hành động của Trung Quốc nhắm vào Đài Loan đe dọa cả lãnh thổ Nhật Bản.
Trung Quốc kiên quyết phản đối sự can thiệp của nước ngoài vào vấn đề mà nước này coi là công việc nội bộ. Bất đồng phản ánh những lo ngại về an ninh Đài Loan và nguy cơ xảy ra đối đầu trên phạm vi khu vực.
Trong khi đó, quan hệ Trung Quốc - Philippines tiếp tục xấu đi do các tranh chấp trên Biển Đông. Căng thẳng liên quan đến yêu sách chủ quyền và hoạt động tại vùng biển tranh chấp vẫn là thách thức đối với ổn định khu vực và tự do hàng hải.
APEC có những thành viên nào ?
APEC hiện có 21 nền kinh tế thành viên : Úc, Brunei, Canada, Chilê, Trung Quốc, Hồng Kông, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Mexico, New Zealand, Papua New Guinea, Peru, Philippines, Nga, Singapore, Đài Loan, Thái Lan, Mỹ và Việt Nam.
Sự tham gia của các nền kinh tế này thể hiện tính đa dạng của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm các nền kinh tế công nghiệp phát triển, thị trường mới nổi và các quốc gia đang phát triển.
Dù không có thẩm quyền áp đặt chính sách kinh tế mang tính ràng buộc, các hội nghị thường niên của APEC vẫn là diễn đàn quan trọng để chính phủ và doanh nghiệp các thành viên đối thoại, trao đổi và thúc đẩy hợp tác.
APEC 2026 có thể mang lại điều gì ?
Hội nghị APEC 2026 tại Thâm Quyến diễn ra trong bối cảnh sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau và cạnh tranh địa chính trị ngày càng khó tách rời. Các nền kinh tế trong khu vực phải vừa duy trì quan hệ thương mại, vừa ứng phó với căng thẳng an ninh, cạnh tranh công nghệ và bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Đối với Trung Quốc, việc đăng cai APEC là cơ hội để khẳng định ảnh hưởng kinh tế và quảng bá Thâm Quyến như một trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu. Hoa Kỳ có cơ hội đối thoại trực tiếp với Trung Quốc và các đối tác trong khu vực, trong khi Nga tiếp tục có thêm một diễn đàn để thúc đẩy ngoại giao cấp cao. Diễn biến được quan tâm nhất là liệu ông Trump, ông Tập Cận Bình và ông Putin có thể tận dụng cuộc gặp để xây dựng mối quan hệ ổn định và dễ dự đoán hơn giữa ba nước hay không.
Tuy nhiên, thành công chung của APEC sẽ phụ thuộc vào khả năng các thành viên duy trì hợp tác kinh tế thiết thực bất chấp những khác biệt về chính trị. Do vậy, ý nghĩa của hội nghị không chỉ nằm ở sự tham dự của các nhà lãnh đạo, mà còn ở những kết quả có thể cho thấy cách khu vực Châu Á – Thái Bình Dương ứng phó với nền kinh tế toàn cầu ngày càng phân mảnh và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt. Việt Nam sẽ đăng cai APEC vào năm 2027, trong bối cảnh khu vực tiếp tục đối mặt với những biến động sâu sắc về kinh tế và địa chính trị.
Nguồn : Reuters
Phan Minh
*****************************
Khai mạc APEC : Lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi xây dựng nền kinh tế mở tại Châu Á – Thái Bình Dương
Trọng Thành, RFI, 18/11/2026
Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), quy tụ 21 nền kinh tế, khai mạc hôm nay, 18/11/2025, tại thành phố Thâm Quyến (Shenzhen), miền nam Trung Quốc.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026 ở Thâm Quyến, Trung Quốc, ngày 18/11/2026. AP Photo/Ng Han Guan - Ng Han Guan
Trong diễn văn khai mạc, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi "loại bỏ các rào cản thương mại và đầu tư, xây dựng một nền kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương mở", "kiên quyết bảo vệ hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, trong đó Tổ chức Thương mại Thế giới là trụ cột trung tâm", "duy trì sự ổn định và hoạt động trơn tru của chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu".
Theo Reuters, phát biểu sau ông Tập Cận Bình, tổng thống Nga Vladimir Putin đã lên án các trừng phạt phương Tây, nhấn mạnh đến tình trạng thế giới đang "bị ảnh hưởng bởi nền kinh tế toàn cầu phân mảnh và các rủi ro chính trị và quân sự ngày càng gia tăng", đồng thời kêu gọi giải quyết các bất đồng bằng "đàm phán".
Theo nhiều nhà quan sát, trọng tâm thảo luận tại thượng đỉnh APEC lần thứ 33 là thúc đẩy thương mại, đặc biệt là đơn giản hóa các thủ tục hải quan.
Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst tường trình :
"Không nên kỳ vọng vào một thỏa thuận thương mại lớn. Tuy nhiên, nhiều hồ sơ sẽ phải được giải quyết, ví dụ như làm thế nào để đơn giản hóa các thủ tục hải quan, bảo đảm chuỗi cung ứng và khôi phục dự án về một khu vực thương mại tự do rộng lớn ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Trí tuệ nhân tạo, tất nhiên, cũng sẽ nằm trong chương trình nghị sự. Trên thực tế, Trung Quốc đang mời Mỹ tham gia một tổ chức hợp tác về Trí tuệ nhân tạo mà họ đã thành lập năm nay.
Tập Cận Bình và Donald Trump sẽ thảo luận về thuế quan, đất hiếm và linh kiện bán dẫn, bởi vì, bất chấp thỏa thuận đình chiến thương mại, Mỹ và Trung Quốc đều tiếp tục cố gắng củng cố sự thống trị của mình trong đổi mới công nghệ, bắt đầu từ Trí tuệ nhân tạo.
Thông điệp chính mà Trung Quốc muốn chuyển tải qua hội nghị này là tinh thần cởi mở, đổi mới và hợp tác. Bắc Kinh muốn thể hiện là người ủng hộ thương mại tự do và chủ nghĩa đa phương chống lại chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch của Mỹ, và đó là lý do tại sao việc lựa chọn Thâm Quyến không hề ngẫu nhiên.
50 năm trước Thâm Quyến chỉ là một thị trấn nhỏ nằm trên biên giới với Hồng Kông, giờ đây, với 18 triệu dân, Thâm Quyến trở thành thủ đô công nghệ của Trung Quốc. Trên thực tế, đó cũng là nơi đặt trụ sở của những đại tập đoàn như Hoa Vi (Huawei), Đằng Tấn (Tencent) và BYD. Xe điện, taxi tự hành, robot là minh chứng cho sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc.
Vì vậy, thông điệp rất rõ ràng. Trung Quốc không còn chỉ là công xưởng của thế giới, mà rõ ràng là một trong những động lực của sự đổi mới toàn cầu, và nước này cũng muốn tác động đến cả các quy tắc chi phối tiến trình này. Tuy nhiên, có một mâu thuẫn đáng chú ý là trong lúc Bắc Kinh tự hào về sự cởi mở kinh tế của mình, các công ty nước ngoài vẫn đang chật vật để giành được chỗ đứng tại thị trường Trung Quốc."
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đến Trung Quốc hôm nay, lần đầu tiên kể từ khi nhậm chức cách nay một năm, trong bối cảnh quan hệ song phương Nhật – Trung căng thẳng liên quan đến các phát biểu của thủ tướng Nhật về Đài Loan. Đài Nhật NHK cho biết thủ tướng Sanae Takaichi có thể gặp tổng thống Nga bên lề APEC.
Chiều hôm nay, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đích thân tới sân bay Thâm Quyến đón tổng thống Mỹ Donald Trump. Ngày mai 19/11, lãnh đạo ba nước Trung Quốc, Mỹ và Nga sẽ gặp nhau bên lề APEC vào lúc 2 giờ 30 chiều, giờ địa phương.
Trọng Thành