Châu Á
Phân tích
Thượng đỉnh ASEAN khai mạc với sự tham gia của nhiều lãnh đạo quốc tế
Trọng Thành, RFI, 15/11/2026
Thượng đỉnh thường niên ASEAN - Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, khai mạc hôm nay 15/11/2026, tại Manila, Philippines. Thượng đỉnh ASEAN và các hội nghị cấp cao liên quan diễn ra cho đến 17/11. Dự lễ khai mạc có tổng thống Brazil Lula da Silva và thủ tướng Canada Mark Carney. Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường, thủ tướng Úc Anthony Albanese, thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cũng có mặt tại Manila trong dịp này. Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến đến Thượng đỉnh ASEAN vào ngày cuối cùng.
Các nhà lãnh đạo, đại diện các quốc gia và tổ chức quốc tế tham dự lễ khai mạc thượng đỉnh ASEAN lần thứ 49 tại Manila, Philippines, ngày 15/11/2026. AFP – Nhac Nguyen
Tăng cường hợp tác quốc tế để duy trì hòa bình là mối quan tâm hàng đầu tại thượng đỉnh ASEAN lần thứ 49. Theo một số phiên bản dự thảo tuyên bố chung của hội nghị thượng đỉnh ASEAN mà hãng tin Mỹ AP có được, các đàm phán giữa lãnh đạo các nước ASEAN và các thảo luận mở rộng với lãnh đạo nhiều quốc gia Châu Á và phương Tây tập trung vào các xung đột gây nhiều lo ngại nhất trên thế giới, trước hết là cuộc chiến ở Trung Đông.
Tuyên bố chung của khối ASEAN dự kiến sẽ tiếp tục kêu gọi kiềm chế và giải quyết xung đột một cách hòa bình, bao gồm các tranh chấp kéo dài ở Biển Đông và cuộc nội chiến ở Miến Điện, cũng như thúc đẩy các nỗ lực bảo vệ nền kinh tế và người dân Đông Nam Á trước những hậu quả của các xung đột toàn cầu khó giải quyết.
Tổng thống nước chủ nhà Philippines, Ferdinand Marcos Jr., trong bài phát biểu khai mạc, cảnh báo về những hiểm họa gia tăng tại khu vực, với "các căng thẳng địa chính trị, bất ổn kinh tế, công nghệ mới, biến đổi khí hậu và các mối đe dọa xuyên quốc gia". Theo ông, các vấn đề trên khắp thế giới "đang định hình lại khu vực của chúng ta nhanh chóng, mà không có quốc gia nào có khả năng ứng phó một cách đơn lẻ".
Hôm nay, Úc và Philippines ký kết một thỏa thuận quốc phòng tăng cường với sự chứng kiến của thủ tướng Úc Anthony Albanese, trong bối cảnh sự hiện diện quân sự của Trung Quốc tại Đông Nam Á ngày càng gia tăng. Thủ tướng Canada Mark Carney cũng thông báo là các đàm phán về một hiệp định thương mại tự do toàn diện với Philippines đã hoàn tất.
Trong lĩnh vực thương mại, "hợp tác đa phương hiệu quả hơn nhiều so với hành xử đơn phương" là nhận định của tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva trong một cuộc họp báo tại Manila hôm nay. Theo AFP, lãnh đạo Brazil vừa tái đắc cử "chia sẻ bài học quý giá" mà đất nước ông rút ra, khi bị chính quyền của tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các mức thuế quan cao ngất ngưởng. "Thay vì than khóc hay van xin, chúng tôi đã tìm kiếm các đối tác khác", và điều này đã giúp thặng dư thương mại của Brazil gia tăng.
Hiệp định khu vực về Kinh tế Số mang tính ràng buộc pháp lý đầu tiên
Hôm qua, các quốc gia thành viên ASEAN đã ký kết Hiệp định Khung về Kinh tế Số (DEFA), thỏa thuận mang tính ràng buộc pháp lý đầu tiên trên thế giới về lĩnh vực này ở cấp độ khu vực. Hiệp định, có hiệu lực từ năm 2027, đặt nền móng cho sự hội nhập kinh tế số sâu rộng hơn. Hiệp định bao gồm các nội dung về luồng dữ liệu xuyên biên giới, thương mại kỹ thuật số toàn diện, bảo vệ mã nguồn, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo.
Mục tiêu là thúc đẩy khả năng tương tác cao hơn giữa các lĩnh vực dựa trên nền tảng kỹ thuật số - như công nghệ, thương mại điện tử, thanh toán, logistics và chuỗi cung ứng - qua đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp ở mọi quy mô mở rộng hoạt động trên khắp khu vực ASEAN.
Chính sách với Miến Điện và Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông : Hai vấn đề tồn đọng
Lãnh đạo Miến Điện tiếp tục không được phép tham dự hội nghị ASEAN lần này. Chủ tịch luân phiên ASEAN, tổng thống Philippines, nhấn mạnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đã nhất trí tiếp tục tuân thủ kế hoạch hòa bình Năm điểm, là khuôn khổ của ASEAN xác lập để ứng phó với cuộc khủng hoảng ở Miến Điện kể từ cuộc đảo chính năm 2021.
Đặc phái viên của ASEAN về Miến Điện, ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro, cho biết hôm thứ Bảy rằng sẽ không có "sự nới lỏng" nào trong cách tiếp cận của ASEAN đối với Miến Điện, mặc dù việc xem xét lại kế hoạch Năm điểm và các đề xuất khác nhau liên quan đến sự tham gia của Miến Điện vẫn đang được thảo luận và cuối cùng sẽ do các nhà lãnh đạo quyết định. Các thông báo nói trên được đưa ra trong bối cảnh trong nội bộ ASEAN đang có nhiều áp lực, đặc biệt từ Thái Lan, đòi nới lỏng chính sách đối với chính quyền Miến Điện.
Theo AFP, người lãnh đạo cuộc đảo chính Miến Điện, tổng thống Min Aung Hlaing, đã nhận được sự ủng hộ từ Trung Quốc, Ấn Độ và Nga. Trong những tháng gần đây, chính quyền Min Aung Hlaing ngày càng được quốc tế công nhận, bao gồm cả các cuộc đàm phán bí mật với các quan chức Mỹ.
Về Biển Đông, ngoại trưởng Philippines hôm qua cho biết, các cuộc đàm phán về "Bộ Quy tắc ứng xử" ở Biển Đông - COC "đã hoàn tất 80%". Tuy nhiên, một nhà ngoại giao trong khu vực, tham gia công tác chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh, cho biết không kỳ vọng một thỏa thuận như vậy sẽ đạt được tại Manila năm nay, trong bối cảnh quan hệ Philippines - Trung Quốc tiếp tục căng thẳng. Trong cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng ASEAN tháng trước, Trung Quốc chỉ cử một tùy viên đại sứ quán tham dự.
Theo AFP, có nhiều khả năng hai hồ sơ tồn đọng lớn gây căng thẳng trong khu vực, chính sách đối với Miến Điện và việc xây dựng "Bộ Quy tắc ứng xử" ở Biển Đông (COC) với Trung Quốc, sẽ được bàn giao cho Singapore, quốc gia chủ tịch luân phiên của ASEAN năm 2027.
Trọng Thành
***************************
Đối thoại Manila về Biển Đông : 10 năm sau phán quyết trọng tài, ổn định hàng hải vẫn là thách thức
Thu Hằng, RFI, 15/11/2026
Ngày 16 và 17/11/2026, diễn đàn Đối Thoại Manila về Biển Đông tổ chức hội thảo quốc tế, quy tụ hàng trăm học giả, chuyên gia an ninh hàng hải, các nhà hoạch định chính sách, quan chức quốc phòng từ hơn 30 quốc gia, trong đó Trung Quốc, Châu Âu. Sự kiện diễn ra tại Manila cùng thời điểm thượng đỉnh ASEAN lần thứ 49 và tròn 10 năm Tòa Trọng Tài Thường Trực La Haye ra phán quyết bác bỏ yêu sách chủ quyền của Trung Quốc đối với hầu hết Biển Đông.
Cờ Philippines trên một con tàu cũ của hải quân nước này mắc cạn năm 1999 và trở thành tiền đồn đánh dấu chủ quyền của Manila tại Bãi Cỏ Mây thuộc quần đảo Trường Sa trên Biển Đông, ngày 29/03/2014. REUTERS - Erik De Castro
Đặc phái viên Thu Hằng tường trình từ Manila :
"Đây là hội thảo thường niên lần thứ ba do diễn đàn Đối thoại Manila về Biển Đông (The Manila Dialogue on the South China Sea) tổ chức "nhằm thúc đẩy những lợi ích chung của khu vực trong việc duy trì một trật tự hàng hải tự do, cởi mở và dựa trên luật lệ". Chủ đề khai mạc hội thảo lần này là "10 năm kể từ Phán quyết trọng tài năm 2016 - Hướng đi tương lai" nhằm đánh giá ý nghĩa pháp lý, ngoại giao, chiến lược, cũng như những hạn chế trong tác động của phán quyết đối với tình hình Biển Đông.
Các phiên thảo luận cũng tập trung vào các vấn đề : duy trì ổn định Biển Đông thông qua luật biển và giải quyết tranh chấp ; căng thẳng hàng hải và sự thay đổi nguyên trạng tại Biển Đông ; an ninh kinh tế ; ứng phó với các khủng hoảng hàng hải và sự cố trên biển ; vai trò của lực lượng cảnh sát biển ; bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu ; so sánh hoạt động trong "vùng xám" giữa khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương và Châu Âu…
Hội thảo nhằm thúc đẩy trao đổi học thuật, thu hẹp khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn, tăng cường kết nối giữa giới nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách. Diễn đàn Đối thoại Manila về Biển Đông hướng tới phát triển sự kiện thành cơ chế đối thoại Track 1.5 (Kênh 1.5), kết hợp đàm phán chính thức giữa các chính phủ (Kênh 1) với đối thoại không chính thức giữa học giả hoặc công dân (Kênh 2).
Hội thảo do tổ chức WPS (We Protect our Sea) chủ trì điều phối, kết hợp với nhiều tổ chức phi chính phủ, viện nghiên cứu và cơ quan công quyền Philippines như Hội đồng An ninh Quốc gia, Lực lượng Bảo vệ bờ biển (PCG), Quỹ Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS), Viện Stratbase ADR… Theo Viện Nghiên cứu Quốc tế Úc, diễn đàn đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách đối ngoại của Philippines về Biển Đông, đồng thời thể hiện quyết tâm ngày càng mạnh mẽ của nước này trong việc bảo vệ chủ quyền tại vùng mà Philippines gọi là Biển Tây Philippines".
Thu Hằng