EU và Trung Quốc đã nhất trí khởi động cuộc đối thoại cấp bộ trưởng nhằm giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu do Trung Quốc áp đặt, trong đó Brussels kỳ vọng đạt được "những kết quả cụ thể". (Ảnh ghép của Nikkei / Nguồn ảnh: Reuters và Getty Images)

Sau cuộc hội đàm với bộ trưởng Thương Mại Trung Quốc Vương Văn Đào (Wang Wentao), trên mạng xã hội X tối qua, ủy viên Thương mại Châu Âu Maros Sefcovic cho biết ông kỳ vọng đạt được "những kết quả cụ thể" từ các cuộc đàm phán ở Bắc Kinh. Cũng như nhiều nhà lãnh đạo Châu Âu khác, một lần nữa ông Sefcovic cho rằng tình trạng thâm hụt thương mại của Liên Âu với Trung Quốc, hiện ở mức khoảng 1 tỷ euro mỗi ngày, là "không bền vững".

Vào giữa tháng 9 vừa qua, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã cảnh báo là mức thâm hụt thương mại quá lớn với Trung Quốc "đang dẫn đến tình trạng phi công nghiệp hóa tại các trung tâm công nghiệp trọng yếu của Châu Âu. Tình trạng này không thể kéo dài". Theo bà, nếu không có thay đổi nhanh chóng, "Trung Quốc và Châu Âu sẽ đi đến một cuộc xung đột thương mại nghiêm trọng".

Bruxelles đe dọa áp dụng các biện pháp bảo hộ nếu Bắc Kinh không có những hành động "thiết thực và đáng kể". Tuy nhiên, Trung Quốc đã báo trước là sẽ đáp trả bất kỳ biện pháp nào đi ngược lại lợi ích của nước này. Chẳng hạn trong ngành sản xuất xe hơi, sau khi áp thuế lên xe điện, Liên Âu đang dự tính sẽ yêu cầu Trung Quốc hạn chế xuất khẩu xe hybrid ở mức khoảng 15% tại thị trường Châu Âu, so với mức 30% hiện tại, nhưng Bắc Kinh đã phản đối ý tưởng đó và chỉ đề xuất cam kết áp dụng mức giá sàn tối thiểu cho xe hơi của mình, đồng thời gợi ý khuyến khích các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Châu Âu.

Trung Quốc là nơi sinh sống của 17% dân số toàn cầu và chỉ chiếm 13% mức tiêu dùng thế giới, nhưng lại tạo ra hơn 30% sản lượng công nghiệp và vận chuyển 40% lượng container toàn cầu. Vấn đề là, như ghi nhận của nhật báo Pháp Le Monde ngày 08/10, trong các cuộc thảo luận với phía Trung Quốc, ông Sefcovic có thể sẽ vấp phải "rào cản ngôn ngữ", hiểu theo nghĩa bóng, có nghĩa là hai bên vẫn bất đồng với nhau về cách định nghĩa tình hình hiện tại. Bắc Kinh không chấp nhận cáo buộc của Liên Âu về tình trạng "dư thừa công suất", mà chỉ đề cập đến nguy cơ "cạnh tranh thiếu trật tự".

Đối với Trung Quốc, cội nguồn của vấn đề chính là sự thiếu chuẩn bị và tâm lý trì trệ của các nước Châu Âu. Tờ Le Monde trích dẫn ông Vương Nghĩa Vĩ (Wang Yiwei), giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân ở Bắc Kinh, nhận định : "Để ngăn chặn đà suy giảm công nghiệp, Liên Âu cần điều chỉnh chính sách, hiện đại hóa nền tảng công nghiệp và vượt qua những chia rẽ nội bộ, thay vì đổ lỗi cho các đối tác bên ngoài".

Thật ra, theo Le Monde, thâm hụt thương mại với Trung Quốc phản ánh sự thiếu hụt về năng lực cạnh tranh của Châu Âu. Chẳng hạn như trong ngành công nghiệp xe hơi, các kỹ sư Trung Quốc có thể phát triển mẫu xe mới trong chưa đầy 2 năm, chỉ bằng một nửa thời gian so với các đối thủ Châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản, với chi phí đầu tư thấp hơn từ 40% đến 50%, theo số liệu từ công ty tư vấn AlixPartners. Ngoài ra, công nhân và kỹ sư Trung Quốc làm việc nhiều giờ hơn so với người Châu Âu nhưng lại nhận mức lương thấp hơn. Nói tóm lại là đối với Châu Âu, thách thức công nghiệp từ Trung Quốc mới chỉ bắt đầu.

Một mối lo ngại của Châu Âu là Trung Quốc sử dụng đất hiếm, nguyên liệu thiết yếu cho nhiều ngành công nghiệp chiến lược mà Trung Quốc đang thống trị cả khâu khai thác lẫn tinh chế, như một thứ vũ khí. Châu Âu phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu này và từng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các biện pháp hạn chế xuất khẩu do Bắc Kinh áp đặt vào năm 2025. Phía Châu Âu mong muốn là Trung Quốc cam kết tự nguyện hạn chế xuất khẩu trong các lĩnh vực chủ chốt, đồng thời có được khả năng tiếp cận tốt hơn đối với nguồn cung đất hiếm. Mặc dù cho rằng kỳ vọng vào một thỏa thuận toàn diện là "phi thực tế", ông Ignacio Garcia Bercero, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Bruegel, nói với hãng tin AFP : "Nếu chúng ta có thể xác định được một lĩnh vực để thử nghiệm thỏa thuận hạn chế xuất khẩu với Trung Quốc, thì đó đã là một bước tiến rồi". Giáo sư Chu Thiên (Zhu Tian), Trường Kinh doanh Quốc tế Trung - Âu (CEIBS) ở Thượng Hải, được AFP trích dẫn, nhận định, do sự phụ thuộc vào xuất khẩu và những thách thức kinh tế nội tại, Trung Quốc cũng không hề muốn xảy ra xung đột, nên ông tin rằng "việc tìm ra tiếng nói chung là điều khả thi". Tuy nhiên, giáo sư Chu Thiên dự báo : "Vẫn còn tồn tại những khác biệt đáng kể. Chúng ta nên kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ tiếp diễn và các thỏa thuận sẽ đạt được ở những điểm cụ thể thay vì hướng đến một giải pháp toàn diện".

Thanh Phương

**********************

Ủy viên Thương mại Liên Âu tới Trung Quốc nhằm hạ nhiệt căng thẳng

Phan Minh, 08/10/2026

Ủy viên Thương mại Châu Âu Maros Sefcovic hôm nay, 08/10/2026, bắt đầu chuyến đi hai ngày tới Bắc Kinh nhằm làm giảm căng thẳng thương mại với Trung Quốc.