Tổng (phiếm) luận cuối năm về nước Cờ Hoa

Có lẽ phải đợi thêm ít nhất 10 năm nữa thì mới có thể gọi tổng thống Mỹ Donald Trump là "Tinh Tú Lão Nhân" - đồng nghĩa gọi "Trump là Trump". Hiện tại, trong tâm tưởng của đa số, Trump là "Tinh Tú Lão Tiên", hoặc Trump là "Tinh Tú Lão Quái". Nhưng tại sao phải đợi ít nhất 10 năm ? Bởi vì thời gian cần đủ lâu, bụi đủ lắng để… lịch sử suy nghĩ và phán xét. Mọi nhận định trong lúc này đều có thể là bất cập, thái quá hay sớm quá. Tuy nhiên các ý kiến đương thời cũng có thể có giá trị nhất định - ít nhất là thêm các góc nhìn khác nhau, thể hiện quyền tư tưởng và phát biểu với sự trợ thủ rất tiện nghi của ChatGPT.

Hiện tại, trong tâm tưởng của đa số, Tổng thống Mỹ Donald Trump là Tinh Tú Lão Tiên, Tinh Tú Lão Quái hay Tinh Tú Lão Nhân ?

"Tái ông thất mã"

1. Tưởng tượng Kamala Haris thắng cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ tháng 11/2024 vừa qua, nước Mỹ và thế giới sẽ ra sao lúc này ? Trump ngoan ngoãn chấp nhận kết quả và biến mất hay nước Mỹ lâm vào tình trạng hỗn loạn, bạo động, nội chiến và ly khai ? Sẽ có 2 nước Mỹ hay 5, 7 nước Mỹ ? Một tình trạng như thế xấu hơn hay tốt hơn tình trạng hiện tại, đối với nước Mỹ ? Đối với thế giới ?

2. Lẽ dĩ nhiên chẳng có nước nào trên thế giới ủng hộ chính sách "America first", "MAGA - Make America Great Again" của Trump. Ai không tức giận, bực bội hay lo lắng vì những nhục mạ, bắt chẹt, đe dọa, trịch thượng và các hành động thù nghịch  ? Nhưng "tiên trách kỷ, hậu trách nhân". Yếu thì dễ bị bị bắt nạt, nhưng tại sao lại đưa mình vào trong thế yếu và "ngủ quên" quá lâu ? Như trường hợp Canada, Europe, Japan…

3. Nếu đủ khôn ngoan và đủ quyết tâm làm cải cách, sẽ là trường hợp "Tái Ông thất mã" đối với các quốc gia này. Trước, đã đi xa về phía Tả - quá chú trọng đến an sinh, bình đẳng xã hội khiến sưu cao, thuế nặng, năng suất kinh tế suy giảm, quốc phòng bỏ bê - thì nay xoay trục tiến về phía Hữu, nhấn mạnh đến phát triển kinh tế (tăng trưởng 3%, 4% thay vì lẹt đẹt 1%, 2%), mạnh hơn về quân sự (tăng chi phí quốc phòng lên 5% của GDP thay vì 1% hay 2%  ; chế tạo (trường hợp Nhật, Canada) hay chế tạo thêm (như trường hợp Anh, Pháp)… vũ khí hạt nhân làm răn đe thay vì trông cậy vào vũ khí hạt nhân của Mỹ… Khi sự sinh tồn của quốc gia bị đe dọa, mọi ràng buộc đều phải tháo gỡ. Làm mạnh, làm nhanh nhưng ý thức rằng ngoài giai đoạn điều chỉnh cần thiết, "cực hữu" là sai mà "cực tả" cũng sai luôn - có nghĩa là mọi khuynh hướng cực đoan, sau cùng, đều nên tránh. Một thế giới Dân Chủ Đa Phương tốt hơn một thế giới Độc Tài dù là Nhất Cực, Lưỡng Cực hoặc Tam Cực.

4. Một khi cải cách đã có kết quả, Âu Châu sẽ không còn phải sợ Nga ; Nhật cũng sẽ không còn phải sợ Tầu, sợ Bắc Hàn ; Canada sẽ không còn phải sợ Mỹ. Không nước nào còn phải "bám" vào Mỹ vì cần đô la Mỹ hay dù nguyên tử Mỹ. Lúc đó Trump hay kẻ kế vị Trump còn bắt nạt hay phách lối được với các nước đồng minh nữa không ? Có phải nhờ Trump chơi xấu mà có kết quả ngược lại ? Vậy, nên tiếp tục ghét Trump hay nên vỗ vai cảm ơn Trump ? (Còn Trump có lẽ cũng sẽ vỗ vai Carney : "ha ha, cảm ơn "moa" là phải, không có "moi"… quậy dễ gì "toa" lên làm Thủ tướng Canada được !?)

Như xe ủi đất

1. Trong cuộc bầu cử Tổng thống tháng 11/2020 Trump thua vì chỉ nhận được 74 triệu phiếu so với Biden 81 triệu phiếu - chênh lệch 7 triệu phiếu. (Trump hô hoán Biden gian lận nhưng không có bằng cớ thuyết phục). Bầu cử tháng 11/2024, đúng 4 năm sau, khi tổng số dân Mỹ đã tăng thêm gần 9 triệu, Trump thắng nhưng chỉ nhận được hơn 77 triệu phiếu so với đối thủ Kamala Harris được 75 triệu phiếu.

2. Những con số 77/75 cho thấy Trump nhiều phiếu hơn Harris nhưng vẫn kém Biden ; Trump không thực sự là một Tổng thống "popular" của nước Mỹ. Không "popular" bằng Biden. Không được đa số dân Mỹ ủng hộ. Cụ thể, trong suốt thời gian cầm quyền mức độ ủng hộ dành cho Trump lên xuống chỉ suýt soát 40%. Trump là một trong những Tổng Thống được sự ủng hộ thấp nhất, bị đả kích nhiều nhất - đôi khi rất nặng nề.

3. Mặt khác, Trump lại là Tổng thống Mỹ mạnh nhất từ trước tới nay. Điều này vừa là cảm nhận chung, vừa là thực tế. Cá tính, cách ăn nói, cách cư xử vượt các khuôn khổ, cộng với sách lược phát huy quyền lực, từng bước một, đến mức tối đa, đem lại kết quả Trump khống chế chính trị nước Mỹ một cách rõ rệt.

Donald Trump đã vận dụng sách lược Machiavelli như thé nào để giành chiến thắng trong cuộc bầu cử ?

4. Thoạt nhìn, tưởng như Trump đánh võ rừng nhưng thực ra không phải. "Võ" của Trump rất hiểm và rất bài bản. Rất gần với sách "cẩm nang" The Prince của Machiavelli. Sách lược chinh phục và phát huy quyền lực trong hệ thống chính trị lưỡng đảng đặc biệt của nước Mỹ cho thấy rõ Trump không cảm thấy cần thiết phải đoàn kết nước Mỹ - không cần 60% hay 70% dân Mỹ ủng hộ. Không cần tương nhượng, không cần thỏa hiệp. Cứ đánh phủ đầu. Cứ làm tới, lấn tới như xe ủi đất. 40% là đủ tốt miễn là kiểm soát được cả Hành pháp (gồm cả quân đội, FBI, CIA, các cơ quan tình báo và an ninh), Lập pháp (Thượng Viện, Hạ Viện - cả hai hay một trong hai) và Tư pháp (gồm cả Tối Cao Pháp Viện), miễn là dồn được đối lập vào thế yếu và rời rã như hiện tại.

5. Con số 40% nói trên có biên độ dao động nhưng cốt lõi của nó là phong trào MAGA chiếm khoảng 25% cử tri Mỹ, trên dưới 40 triệu người. Điều đáng nói : đây là một thiểu số nhưng một thiểu số quan trọng, bền bỉ, vững chắc, trung thành vô điều kiện - "nhất hô, bá ứng", "chỉ đâu, đánh đó". Không những "đánh" bằng lá phiếu, mà còn "đánh" bằng những cuộc biểu tình hay biểu dương lực lượng, "đánh" bằng nguồn gây quỹ vô hạn, "đánh" bằng cách làm bệ phóng cho những tóa n âm binh mang lại kinh hãi đến những kẻ chống đối sừng sỏ nhất. Với sức mạnh này Trump độc chiếm đảng Cộng Hòa, loại hết các đối thủ trong đảng từ gia đình Bush, Cheney đến McCain, Romney, Ryan, Christie, Haley, Flake, DeSantis, Kasich, Pence, McConnell, Elon Musk… và mới nhất Marjorie Taylor Greene. Tất cả lần lượt bị vô hiệu hóa.

6. Sau thất bại cuộc bầu cử tổng thống tháng 11/2024, đảng Dân Chủ Mỹ cũng gần như tê liệt, lâm vào thế "chịu trận", nín thở qua sông. Ngay cả Barack Obama, chính khách nổi trội nhất của đảng Dân Chủ cũng bó tay. Obama có thể vẫn được cảm tình của đông đảo dân Mỹ, nhưng không bao giờ có hậu thuẫn chặt chẽ, nồng nhiệt của "mấy chục triệu tín đồ" như Trump. Mặt khác, sau khi kết thúc 2 nhiệm kỳ Tổng thống, Barack Obama không còn ở vị thế có thể trực diện đối đầu với Trump. Trong đảng Dân Chủ đã thấy có tiếc nuối muộn màng : nếu Michelle Obama, thay vì Kamala Haris, ra tranh cử tháng 11/2024 với bảng hiệu "buy one, get one free" lấy thêm được chừng 3 triệu phiếu bầu thì lịch sử có thể đã đi về hướng khác. Lịch sử trớ trêu hay Joe Biden, Kamala Harris, Michelle Obama, nhất là Joe Biden, "già mà ham", tha hóa quyền lực, phải gánh phần trách nhiệm.

7. Trump trở lại Bạch Cung nhiệm kỳ thứ hai rất kiêu hãnh, tự tin nên táo bạo, cực đoan hơn hẳn nhiệm kỳ đầu. Thể hiện trong cách chọn người, dùng người, trong các chính sách áp dụng, trong cách đối phó với các thách thức hay chống đối. Như thế, Trump đã là một lãnh tụ độc tài của nước Mỹ hay chưa ? Câu trả lời hợp lý nhất là, muốn hay không muốn, Trump chưa phải là độc tài. Truyền thống dân chủ pháp trị mấy trăm năm của nước Mỹ và quyền sở hữu súng của nhân dân Mỹ (văn hóa súng !) khiến cho làm độc tài trên đất nước này rất khó thành công. Sác xuất nước Mỹ nội chiến, phân ly xem ra còn cao hơn sác xuất độc tài cá nhân hay độc tài đảng trị. Nhà độc tài thứ thiệt không đi kiện báo chí, dù đòi bồi thường… 10 tỉ đô la. Nhà độc tài thứ thiệt cho công an ban đêm đến nhà, bắt, tra tấn và thủ tiêu mất xác. Stalin, Mao, Hitler giết cả chục triệu người, Trump đã giết người Mỹ nào hay bỏ tù được ai đâu ?

Có một không hai

1. Đối với mấy chục triệu "thành viên" của MAGA, một phong trào dân túy, Trump có hấp lực đặc biệt mà người đứng ngoài không thấy, không cảm, không tin, không muốn tin, không hiểu và không hiểu nổi. Hấp lực ấy không phải là sự trí thức, lịch sự, ôn hòa như trường hợp Barack Obama mà là sự sống sượng, ngang tàng, mạnh bạo. Nói những điều không ai nói, làm những điều không ai làm. Thành viên MAGA, đúng hay không đúng, tin rằng Trump thành thật, thẳng ruột ngựa, nói gì làm nấy.

2. Họ tin rằng Trump chiến đấu cho Trump nhưng cũng chiến đấu cho họ - bảo vệ xã hội của người da trắng, kinh tế và văn hóa, trước sự "xâm lấn" bất công và "trái phép" của các sắc dân khác. Tiến tới phục hồi "nước Mỹ tốt đẹp xa xưa" - có thể "xưa" đến cả thời kỳ trước khi cuộc nội chiến bùng nổ vì vấn đề người nô lệ. Họ cảm thấy rằng Trump là "người nhà, người của ta, người của mình". Và đã là "người nhà, người của ta, người của mình" thì dù có lố bịch, vô lý, vô căn cứ hay lầm lỗi đến mấy cũng tìm cách biện hộ hay nhắm mắt làm ngơ.

3. Mặt khác, dù kiến thức chỉ giới hạn trong một số lãnh vực quen thuộc nhưng Trump rất sắc bén, thực tế, hiểu biết tâm lý, giỏi khích động, mưu lược, tự tin, quyết đoán, bền bỉ, kiên cường không bỏ cuộc. Trump đã khống chế chính trị nước Mỹ suốt 10 năm qua không phải là nhờ "đẻ bọc điều" hay nhờ ăn may. Yếu tố may mắn ở đây - như có sức khỏe tốt hơn người bình thường, gia đình giầu có sẵn - chỉ là thứ yếu so với 2 yếu tố khác quan trọng hơn là khả năng đặc biệt và ý chí mạnh.

4. Ở tuổi 79, sức khỏe tương đối tốt, không có lý do gì khiến Trump không thể tiếp tục làm Tổng thống thêm 3 năm nữa cho đến khi nhiệm kỳ kết thúc. Ngay cả Trump có "mất" hạ viện vào tay đảng Dân Chủ trong cuộc bầu cử quốc hội tháng 11/2026, quyền lực Tổng thống của Trump cũng sẽ chẳng suy giảm bao nhiêu. Tuy nhiên sửa Hiến pháp hay đình chỉ việc áp dụng Hiến pháp để Trump có thêm nhiệm kỳ thứ ba là bất khả. Tuổi tác quá già là một lý do. Khống chế chính trường nhưng vẫn chưa tới mức đủ mạnh là lý do thứ hai. Hơn 70% dân Mỹ không muốn Trump làm thêm nhiệm kỳ 3. Đẩy tới nữa sẽ có phản ứng ngược và dường như Trump đã biết như vậy.

5. Trump sẽ rời Bạch Cung tháng 1/2029. Nước Mỹ sẽ có Tổng thống mới, Cộng Hòa hay Dân Chủ. Không khí mới, chính sách mới. MAGA, Trumpism sẽ yếu dần và biến dạng hay biến mất hoàn toàn. Ngay cả Trump chính thức chỉ định người kế vị. Ngay cả Trump còn sức và còn muốn làm Thái Thượng Hoàng trong hậu trường. Trump sẽ là nạn nhân của sự thành công của chính mình. Trump không giống bất cứ một ai nên không một ai giống như Trump. Cố bắt chước chỉ là tuồng "diễu dở", giả tạo, gượng gạo, vô hồn. Một lý do quan trọng khác là xã hội Mỹ sau mười mấy năm "nhiễu loạn", khao khát sự yên bình. Một thời bất thường rồi một thời bình thường.

Không có đũa thần

1. Căn cứ vào thành tích của năm thứ nhất (năm 2025), nhiệm kỳ thứ hai của Trump, thử dự đóa n tương lai cho 3 năm cuối còn lại. Có lẽ có nhiều bất ngờ nho nhỏ nhưng sẽ không có bất ngờ lớn. Trump không có đũa thần làm nước Mỹ "vĩ đại trở lại" như khẩu hiệu "Make America Great Again". Khá chăm chỉ với công việc Tổng thống, ký ban hành nhiều quyết sách cực đoan, nước Mỹ không tiến nhanh, tiến mạnh hay thay đổi như Trump muốn hay quảng cáo. Ngoại trừ nước Mỹ tiếp tục bức bối, ngột ngạt, tức thở trong cái vòng lẩn quẩn "tác động-phản ứng" của chính trị phe đảng (partisan politics). Ở vị trí Tổng thống quyền lực, Trump có thể chọn lựa "xuống thang" dễ dàng hơn phe đối lập nhưng hiển nhiên Trump thấy "hòa giải, hòa hợp" chẳng ích lợi gì, "chủ chiến", với Trump, tốt hơn "chủ hòa".

2. Mức phát triển kinh tế Mỹ (GDP growth rate), nói chung, cao hơn các nước đồng minh tây phương trong 1, 2 thập niên vừa qua những vẫn là "ì ạch" so với đối thủ cạnh tranh chính là nước Tầu, dù đã chậm đi nhiều vẫn còn tăng 4% hay 5% mỗi năm, tức gấp đôi Mỹ hoặc hơn. Mặc dù Trump miệt thị, chê bai Biden đủ điều, 5 năm Tổng thống của Trump chỉ ngang bằng hoặc còn kém hơn 4 năm Tổng thống của Biden nếu xét về thành tích quản trị kinh tế nước Mỹ căn cứ trên các chỉ số đo lường.

3. Chẳng hạn, gần gũi nhất, so sánh kinh tế Mỹ năm 2024 trong nhiệm kỳ của Biden và 2025 trong nhiệm kỳ của Trump sẽ thấy 2024 (Biden) khá hơn, không nhiều, nhưng khá hơn và ổn định hơn 2025 (Trump) : GDP tăng cao hơn (2,8% / 2%), thất nghiệp thấp hơn (4%-4,2% / 4,3%-4,5%), lạm phát thấp hơn (2,9% end of year / 3%-3,1%), stock market (the S&P 500) tăng nhanh hơn (23% / 18%), đồng đô la Mỹ mạnh hơn. Riêng khiếm hụt ngân sách (1,8-1,9 trillion USD / 1,8 trillion) thì 2024 (Biden) không bằng 2025 (Trump) nhưng mặt khác tổng nợ công 2024 (Biden) là 36,22 trillion USD, qua 2025 (Trump) nước Mỹ gánh thêm 2,3 trillion USD (2.300 tỉ đô la) nâng tổng nợ công lên 38,58 trillion USD, vượt quá 100% GDP - một kỷ lục nợ nần của nước Mỹ.

4. Thuế quan (Tariffs) của Trump dù có mang lại vài trăm tỉ đô la tiền thuế - phần lớn do người tiêu thụ Mỹ phải móc túi chi trả, khiến lạm phát gia tăng - vẫn không thấm tháp gì với mấy ngàn tỉ đô la tiền lời mà chính quyền Trump đang phải trả mỗi năm trên khối nợ công khổng lồ đang tiếp phình to. Để biện hộ, Trump chỉ có thể nói  : "trông vậy mà không phải vậy đâu", "chưa thấy hết đâu, hãy kiên nhẫn đợi thêm chút nữa". Nhưng chút nữa là bao giờ trong khi Trump chỉ còn 3 năm rất ngắn ngủi để chứng minh ?

"Một đại chiến lược làm sai"

1. Phất cờ chính nghĩa "Make America Great Again" để lấy chính quyền, Trump KHÔNG THỂ KHÔNG coi nước Tầu là địch thủ cạnh tranh quyền lực chính của nước Mỹ. Thực tế, chính quyền Trump đã và đang tiến hành nhiều biện pháp mạnh mẽ hơn, và… "ồn ào" hơn so với các chính quyền tiền nhiệm trong việc đối phó với Tầu. Chủ yếu vẫn là kiềm hãm, ngăn chặn không cho Tầu vượt qua Mỹ, thay thế Mỹ để trở thành thế giới đệ nhất siêu cường. Tuy nhiên so các Tổng thống Mỹ tiền nhiệm, Cộng Hòa hay Dân Chủ có cùng "chí hướng" chống Tầu, Trump đã không thành công gì hơn trong 5 năm làm Tổng thống, cũng sẽ không thành công gì hơn trong 3 năm ngắn ngủi còn lại. Không những không thành công mà tệ hơn, chính sách đối nội và đối ngoại của Trump còn có thể là cơ hội cho Tầu soán ngôi đệ nhất siêu cường của Mỹ sớm hơn một vài năm - 5 năm thay vì 10 năm chẳng hạn.

2. Căn bản là quyết sách "tứ đại canh tân" và "giấu mình chờ thời" của lãnh tụ Đặng Tiểu Bình đã giúp nước Tầu tiến nhanh và liên tục trong một thời gian dài, phá mọi kỷ lục trong lịch sử phát triển và canh tân của các quốc gia. Tầu đã được xem là một trong 2 siêu cường của thế giới - hai siêu cường có thế lực bao trùm bỏ xa các nước khác. Mỹ là siêu cường số 1, Tầu số 2. Tất nhiên Mỹ muốn giữ nguyên trạng. Tất nhiên Tầu muốn thế chỗ Mỹ. Trong nhiều lãnh vực quan trọng, Tầu đã đuổi gần kịp Mỹ hoặc đã vượt Mỹ. IMF ước tính Tổng sản lượng GDP 2025 của Tầu, tính theo hối suất thị trường, bằng 63% GDP của Mỹ (19,4 trillion USD / 30,5 trillion USD). Còn tính theo mãi lực hay sức mua tương đương, GDP của Tầu bằng 133% GDP của Mỹ (40,7 trillion USD / 30,5 trillion USD). Điểm đáng lưu ý, cơ quan tình báo trung ương CIA của Mỹ, trên Website chính thức, khi đề cập đến GDP của mỗi quốc gia đã không tính theo "hối suất thị trường" mà tính theo "sức mua tương đương". Cách tính như thế thực tế và hữu dụng để "biết mình, biết người" hơn chăng ?

3. Đối phó với sự vươn lên rất kế hoạch bài bản, đều đặn, vững chãi của Tầu, Mỹ bế tắc, bí lối. Chiến tranh với Tầu thì không dám (và rất nên không dám - rút kinh nghiệm ở Triều Tiên, Việt Nam lúc Tầu còn "khố rách, áo ôm"). Phong tỏa, cấm vận, trừng phạt kinh tế đối với Cuba, Iran, Venezuela, North Korea thì hiệu quả, đối với Nga còn chút tác dụng nhưng đối với Tầu thì tác dụng ngược như… tự bắn vào chân. Giản dị là Tầu đã quá lớn, quá mạnh, quá quan trọng đối với người tiêu thụ Mỹ nói riêng, đối với toàn bộ kinh tế Mỹ nói chung.

4. Trump… sáng kiến một ván cờ chiến lược khác, hoàn toàn mới, phản ảnh tinh thần MAGA, Make America Great Again, nhằm làm Mỹ mạnh lên, làm Tầu yếu đi. Nó bao gồm một số biện pháp đặc biệt :

- Như thanh lọc, củng cố nội bộ.

- Như "nuốt" Panama, Greenland và nhất là Canada để tăng gấp đôi diện tích, gấp đôi tài nguyên thiên nhiên, kiểm soát vị trí chiến lược Bắc Cực.

- Như liên kết với Nga cùng chống Tầu : Nga sẽ uy hiếp Tầu từ phía Bắc bằng kho vũ khí hạt nhân khổng lồ có sẵn ; Mỹ bao vây Tầu từ vòng cung phía Đông và phía Nam cùng với các đồng minh Nhật Bản, Đại Hàn, Đài Loan, Phi Luật Tân, Úc hy vọng thêm cả Ấn Độ, Việt Nam tham gia.

- Như sử dụng thuế quan (Tariffs) làm một vũ khí chiến lược.

Dĩ nhiên tất cả là một đại kế hoạch, đại chiến lược, tiếc thay Trump là một thiên tài - "bạt chúng mà lên" - như Hitler, như Napoleon - cho đến khi… hết là thiên tài.

5. Tham vọng của Trump quá cao so với thực tế mà cách làm lại ngạo mạn, thô lậu, quá nặng tính cách phô trương. Đa số dân Mỹ không sắp hàng sau lưng Trump. Trump đã và sẽ không "nuốt" được Canada, Greenland, Panama. Như không bắt buộc được Mexico phải trả tiền xây tường biên giới chặn di dân lậu. Không giải quyết được chiến tranh Ukraine trong 24 giờ như đã ảo tưởng và tuyên bố. (Doạ dẫm, dụ dỗ vô ích, hơn 1 năm rồi mà Putin vẫn lắc đầu - đòi giá cao hơn). Không có hy vọng Nga bỏ Tầu, theo Mỹ. Không có hy vọng Ấn Độ làm đồng minh chiến lược của Mỹ.

6. Chưa chiếm được "thành" mà đã mất "lòng" người. "Quyền lực cứng" (hard power) chưa tăng mà "quyền lực mềm" (soft power) đã giảm. Nước Mỹ đang mất Nam Mỹ. Đang mất Phi Châu. Đang mất Đông Nam Á. Từ ảnh hưởng kinh tế đến ảnh hưởng chính trị. Mất về tay nước Tầu, mất về tay Tập Cận Bình. Nước Mỹ cũng đang mất Canada. Đang mất Mexico. Đang mất các đồng minh Âu Châu. Tuy chưa phải là mất về tay Tầu nhưng các nước này đều đang tìm cách xoay trục bởi vì "có bạn như nước Mỹ của Trump thì còn ai cần kẻ thù ?!". 

Chọn một thí dụ - trong khá nhiều thí dụ :

- Trump trọng vọng với Kim Jong-un thế nào và chà đạp Zelensky thế nào ?!

- Coi đồng minh như rác hay chỉ muốn lấy điểm với Putin ?

- Nỗi cay đắng của 40 triệu người Ukrainians chẳng phải là thông điệp cảnh tỉnh đối với cho hàng trăm triệu người ở các nước khác hay sao ?

"Mèo lại hoàn mèo"

1. Quanh quẩn Trump chỉ còn vũ khí thuế quan (Tariffs) đánh vào hàng hóa của Tầu xuất cảng qua Mỹ, cốt chặn không cho Tầu tiếp tục "bòn rút" của Mỹ mỗi ngày trên dưới một ngàn triệu đô la. Ngăn chặn sự "xuất huyết" này là việc chính đáng, cần thiết mà chính quyền Mỹ nào cũng muốn làm. (Nhưng có làm được không lại là việc khác). Trump bắt đầu áp đặt Tariffs trên hàng hóa của Tầu từ giữa năm 2018 trong nhiệm kỳ đầu tiên. Biden lẳng lặng tiếp tục "Tariffs chống Tầu" này trong nhiệm kỳ của mình. Giá cả đắt hơn, sản phẩm của Tầu bán được ít đi trong nước Mỹ. Thâm thủng ngoại thương (trade deficits) với Tầu tính đến cuối 2019 giảm bớt từ 419 billion USD xuống 351 billion USD, khoảng 70 billion USD.

2. Phản công của Tầu là trả đũa bằng đánh thuế cao trên sản phẩm của Mỹ xuất cảng qua Tầu, và tuôn hàng hóa của Tầu qua các nước khác, nhiều nhất và đặc biệt nhất là qua Việt Nam - bởi vì dễ dàng nhất, tiện nhất, lợi nhất. Các công ty Tầu, gấp rút lập nhà máy ở Việt Nam, xử dụng hàng triệu công nhân bản xứ với giá rẻ (mạt) làm việc "gia công" như sơn quét, thêm thắt, đóng gói và quan trọng nhất là dãn nhãn hiệu "Made in Vietnam". Rồi xuất cảng qua Mỹ. Sản phẩm "Made in Vietnam" nhưng có 80% "nội dung Tầu" tràn ngập thị trường Mỹ nhờ được miễn thuế hay thuế suất ưu đãi dành cho một quốc gia… "thân hữu" đã được Mỹ liên tiếp nâng cấp lên hàng "đối tác chiến lược" hay cao hơn… Kết quả là năm 2024, khiếm hụt thương mại của Mỹ với Tầu là 295 tỉ USD, giảm 56 tỉ USD so với 2019. Đối lại, thâm thủng thương mại của Mỹ đối với Việt Nam vọt từ 56 tỉ USD (2019) lên 123 tỉ USD (2024), tăng 67 tỉ USD. Lẽ dĩ nhiên Việt Nam không bỏ túi được số tiền 67 tỉ USD này vì phải "nộp lại" phần lớn cho Tầu để trang trải thâm thủng thương mại của Việt Nam với Tầu đã lên tới… 83 tỉ USD trong năm 2024 do đồng ý làm "trạm trung chuyển" hàng hóa của Tầu đến các nước Âu Mỹ nói chung.

3. Nhờ Trump đánh Tầu bằng vũ khí Tariffs từ 2018 mà Việt Nam, như ảo thuật "biến hóa trên giấy tờ", trở thành "cường quốc kỹ nghệ, cường quốc xuất cảng". Cũng nhờ Trump mà hai Đảng cộng sản Tầu-Việt càng thêm gắn bó trong việc "làm ăn chung" trong tinh thần "cộng đồng chung vận mệnh", "đoàn kết chống đế quốc phá hoại". Rất "mánh mung" nhưng hai bên cùng có lợi - đàn anh có "cơm" thì đàn em có "cháo". Còn đối với nước Mỹ, từ 2018 đến 2025 mức thâm thủng thương mại với Tầu, trực tiếp và "gián tiếp", vẫn trong khoảng 300 tỉ USD - 400 tỉ USD mỗi năm (hay trên dưới 1.000 triệu đô la mỗi ngày), không hề giảm sút. Tariffs hay không Tariffs, "mèo lại hoàn mèo" ! (Tin tức mới nhất cho biết thặng dư thương mại của Tầu với toàn thế giới (gồm cả với Mỹ) trong năm 2024 (nhiệm kỳ Biden) đạt kỷ lục 990 tỉ đô la ; 11 tháng đầu tiên của 2025 (nhiệm kỳ Trump) nó lại đạt một kỷ lục mới là 1 trillion USD hay 1.000 tỉ USD. Rõ ràng vũ khí Tariffs của Trump, làm xáo trộn thế giới trong một lúc nhưng chẳng làm gì được Tầu).

"Cơn bão trong chén trà"

1. Vị trí của đồng đô la Mỹ trong giao thương quốc tế cũng phản ảnh vị thế của nước Mỹ trên thế giới. Nó yếu đi từ từ. Bởi nhiều lý do tích tụ nhưng chủ yếu do sức mạnh kinh tế Mỹ suy giảm. Năm 1960, kinh tế Mỹ chiếm

40% kinh tế thế giới, năm 2024, chỉ còn trên dưới 20% tuỳ theo cách tính ; lại thêm sản xuất ít, tiêu thụ nhiều nên nợ nần chồng chất. Đồng đô la mất giá nhanh hơn trong năm 2025, đặc biệt trong những lúc Trump dậm dọa đuổi Jerome Powell, Thống đốc Ngân Hàng Trung Ương Mỹ, người mà theo luật pháp của nước Mỹ có thẩm quyền chuyên môn độc lập trong việc tăng giảm lãi suất, kiểm soát khối lượng tiền tệ lưu hành. Nếu Trump bất chấp luật pháp đuổi Jerome Powell vì không chịu cắt giảm lãi suất như Trump đòi hỏi, ai có thể tin nước Mỹ sẽ không in tiền bừa bãi để ăn xài và thâu tóm tài sản của các nước khác ? Và ai còn muốn giữ đô la Mỹ ? Trump khống chế được chính trị nước Mỹ để làm Tổng thống 8 năm, hai nhiệm kỳ nhưng Trump không khống chế được chính trị thế giới. Nước Mỹ sẽ mất ngôi Siêu cường số 1 vào tay Tầu, sớm hay muộn. Nhiều phần là sớm hơn, nhờ Trump hay vì Trump.

2. Tuy nhiên, dù có trở thành Siêu cường số 1, dù trụ sở Liên Hiệp Quốc có rời New York về Thượng Hải, không nhất thiết Tầu sẽ làm "bá chủ" thế giới. Bởi vì nhân danh lý tưởng cao đẹp nào mà sai khiến được các "chư hầu"  ? Không lẽ bắt chước Trump phất cờ "Make China Great Again" ?! Cho nên, chừng nào còn là độc tài đảng trị, còn tiêu diệt đối lập, ngược đãi người Tây Tạng, người Duy Ngô Nhĩ, đồng hóa người Mông, người Mãn, còn tiếp tay cho các chế độ quân phiệt, độc tài lớn nhỏ khác ở Việt Nam, ở Miến Điện, ở Nga, ở Bắc Hàn… cũng như chừng nào luật pháp còn là trò chơi trong tay hoàng đế Tập Cận Bình và những cận thần, nước Tầu vẫn không làm bá chủ thế giới được. Đồng Nhân Dân Tệ vẫn không thay thế đồng Mỹ Kim được. (Nếu thế giới sợ Donald Trump in tiền "lèo" thâu tóm tài sản của bàn dân thiên hạ thì chắc phải sợ Tập Cận Bình 10 lần nhiều hơn).

Tạm kết luận

Thứ nhất, thế giới ĐA PHƯƠNG "hậu Donald Trump" có thể tốt hơn thế giới hiện tại, bất kể nước nào là siêu cường số 1, Mỹ hay Tầu  !

Thứ hai, thời đại Trump, tưởng như làm đảo lộn ghê gớm nhưng đối chiếu với lịch sử mấy trăm năm của nước Mỹ, nhìn kỹ, cũng chỉ là "một cơn bão trong chén trà" !

Mao Tôn Cương

(28/12/2025)