Trung Quốc và Hoa Kỳ đạt đồng thuận tám điểm, bao gồm đối thoại AI và thương mại

Minh Anh, RFI 27/09/2026

Một ngày sau khi chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước ba ngày đến Washington, Bộ Ngoại giao Trung Quốc trong thông cáo ngắn gọn đăng trên trang mạng ngày 26/09/2026, cho biết cả hai nguyên thủ Mỹ, Trung đã đạt đồng thuận về 8 điểm quan trọng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington ngày 25/09/2026. AP Photo/Julia Demaree Nikhinson - Julia Demaree Nikhinson

Thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc có thể tóm gọn như sau : Hai bên nhất trí xây dựng mối quan hệ Trung – Mỹ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược dựa trên ba nguyên tắc : "tôn trọng, công bằng và có qua có lại", tăng cường phối hợp trên các diễn đàn quốc tế, ủng hộ tự do hàng hải và ngăn cản Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trung Quốc và Mỹ cùng thúc đẩy hợp tác kinh tế với thỏa thuận giảm thuế đối ứng 30 tỷ đô la, mở rộng phối hợp chống ma túy, thiết lập đối thoại về AI và kênh xử lý sự cố AI. Ngoài ra, hai bên đã ký kết một bản ghi nhớ tăng cường liên lạc giữa hai quân đội để phòng ngừa khủng hoảng. Thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc dài chỉ một trang, không nêu rõ các chi tiết.

Về phía Mỹ, thông cáo của Nhà Trắng cho biết các bên tiếp tục thông Hội Đồng Thương Mại giải quyết các tranh chấp thương mại,  vấn đề nguồn cung đất hiếm "với mục tiêu đảm bảo khối lượng vận chuyển trở lại mức phù hợp" và nhất là thiết lập cơ chế liên lạc cho các sự cố liên quan đến AI. Một cuộc đối thoại chuyên biệt về lĩnh vực này được dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026.

Hãng tin Mỹ AP lưu ý, hôm thứ Bảy, 26/09/2026, tổng thống Trump đã tuyên bố rằng những gì Mỹ chia sẻ với Trung Quốc về AI sẽ có những giới hạn, đồng thời khẳng định "Hoa Kỳ sẽ không kềm hãm các nỗ lực phát triển AI" nhằm duy trì thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực này.

Minh Anh

****************************

Tập Cận Bình kết thúc chuyến thăm Washington, kêu gọi Mỹ – Trung "chung sống hòa bình"

Phan Minh, RFI, 26/09/2026

Chuyến thăm cấp Nhà nước kéo dài ba ngày của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Hoa Kỳ kết thúc vào hôm qua 25/09/2026, trong bối cảnh vẫn tồn đọng nhiều căng thẳng trong quan hệ Mỹ – Trung. Mặc dù hai bên chưa đạt được một thỏa thuận lớn nào nhằm giải quyết triệt để các bất đồng, chuyến thăm cho thấy Washington và Bắc Kinh muốn duy trì đối thoại và tạo hình ảnh ổn định trong quan hệ song phương.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và đệ nhất phu nhân Melania Trump cùng chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và đệ nhất phu nhân Bành Lệ Viên tại Nhà Trắng, Washington, ngày 25/09/2026. Reuters - Evan Vucci

Nhân chuyến thăm Washington của lãnh đạo Trung Quốc, tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Tập Cận Bình dành nhiều thời gian cho các hoạt động mang tính biểu tượng. Hai nguyên thủ dùng trà tại Nhà Trắng, sau đó cùng phu nhân tới thăm Cục Lưu trữ Quốc gia Mỹ, nơi họ xem bản Tuyên ngôn Độc lập và Hiến Pháp Mỹ.

Donald Trump cũng đã trực tiếp ra sân bay đón Tập Cận Bình, một hành động được xem là thể hiện sự trọng thị. Hai bên đều nhấn mạnh bầu không khí tích cực và khẳng định sẽ gặp lại nhau tại các hội nghị APEC ở Trung Quốc vào tháng 11 và G20 tại Florida vào tháng 12/2026.

Tuy nhiên, các thỏa thuận đạt được trong chuyến thăm chưa mang tính đột phá. Mỹ và Trung Quốc chỉ gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến ngày 10/01/2027, trong khi nhiều vấn đề lớn giữa hai nước vẫn chưa được giải quyết. Hai bên tiếp tục cạnh tranh về nhiều lĩnh vực như thương mại, công nghệ, quân sự và ngoại giao. Liên quan đến Đài Loan, ông Tập kêu gọi Washington "thận trọng", đồng thời nhấn mạnh mong muốn hai nước "chung sống hòa bình".

Một điểm đáng chú ý khác là sự hợp tác liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Mỹ và Trung Quốc, hai quốc gia dẫn đầu về AI, đã nhất trí thành lập một "kênh liên lạc song phương" chuyên xử lý các sự cố liên quan đến công nghệ này và trao đổi quan điểm về những lợi ích và rủi ro của AI.

Động thái này xuất phát từ những lo ngại ngày càng gia tăng về việc AI có thể gây ra các sự cố nghiêm trọng hoặc vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người. Phía Trung Quốc cho rằng hai nước có trách nhiệm phát triển và quản lý AI vì lợi ích chung, đồng thời bảo đảm con người vẫn giữ quyền kiểm soát. Trong khi đó, tổng thống Trump cho biết muốn duy trì mức độ quản lý AI như hiện nay.

Phan Minh

****************************

Mỹ và Trung Quốc bất đồng về kiểm soát Trí tuệ nhân tạo

Trọng Thành, RFI, 25/09/2026

Trí tuệ nhân tạo (AI) là một trọng tâm gây căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Trung. Hôm qua, 25/09/2026, ngay trước khi tiếp chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng, tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ và Trung Quốc phản đối mọi hình thức kiểm soát đối với AI. Thế nhưng, trong cuộc gặp nguyên thủ Mỹ, chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh "sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo phải luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người".

Lãnh đạo Trung Quốc và Mỹ tại tiệc chiêu đãi ở Nhà Trắng. Ảnh 24/09/2026. Reuters - Evelyn Hockstein

Trên mạng xã hội Truth Social, tổng thống Mỹ viết "Siêu trí tuệ sẽ là một chủ đề thảo luận chính, nhưng tôi muốn duy trì nguyên trạng, và đây cũng là quan điểm của Trung Quốc". Theo ông Trump, hệ thống tư pháp Mỹ đủ khả năng kiểm soát công nghệ này. "Siêu trí tuệ" là từ mà Donald Trump bắt đầu dùng để chỉ Trí tuệ nhân tạo kể từ phát biểu hôm 22/09 tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc.

Về cuộc thượng đỉnh Mỹ - Trung hôm qua, thông tín viên Vincent Souriau từ Washington cho biết thêm :

"Cuộc họp hôm qua tại Nhà Trắng kéo dài ba tiếng đồng hồ. Mọi vấn đề đều đã được xem xét, nhưng cho đến nay, chưa có chi tiết nào bị rò rỉ ra ngoài. Điểm đáng chú ý duy nhất trong ngày hôm qua là lời kêu gọi của ông Tập Cận Bình về việc nhân loại cần duy trì quyền kiểm soát đối với sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo. Như vậy, có sự khác biệt một chút so với quan điểm của Donald Trump, người luôn khẳng định rằng ông không muốn áp đặt các quy định quản lý AI.

Tuy nhiên, đã có những thảo luận về việc Trung Quốc và Hoa Kỳ có thể thiết lập một kênh liên lạc chuyên biệt để tham vấn lẫn nhau trong trường hợp xảy ra các sự cố nghiêm trọng liên quan đến các tác nhân AI, tương tự như những sự cố đã xảy ra vào mùa hè vừa qua. Nhưng hiện tại, đó vẫn chỉ là mong muốn chưa thành hiện thực".

Ngoài hồ sơ AI, theo AFP, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề cập đến sự cần thiết "chung sống hòa bình" giữa hai cường quốc bất chấp những khác biệt, đồng thời bày tỏ hy vọng Hoa Kỳ sẽ xử lý vấn đề Đài Loan một cách "thận trọng", kêu gọi Mỹ "phản đối" nền độc lập của Đài Loan. Ông Tập Cận Bình cũng mong muốn Hoa Kỳ và Iran đạt được thỏa thuận "càng sớm càng tốt" nhằm chấm dứt xung đột thông qua đàm phán.

Điểm nhấn trong chuyến công du cấp Nhà nước ba ngày của lãnh đạo Trung Quốc là bữa tiệc long trọng hôm qua với sự tham dự của nhiều đại diện tập đoàn lớn của Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, như các lãnh đạo Amazon, Meta, Apple, Google, Nvidia, Tesla và OpenAI, tuy nhiên không có lãnh đạo doanh nghiệp nào của phía Trung Quốc tham dự buổi chiêu đãi này. 

Chủ tịch Tập Cận Bình cam kết mời 100.000 thanh niên Mỹ sang Trung Quốc tham gia các chương trình giao lưu trong 5 năm tới, đồng thời cho một sở thú tại Atlanta mượn hai con gấu trúc.

Chuyến thăm Washington của Chủ tịch Trung Quốc sẽ kết thúc vào hôm nay 25/09 sau buổi thưởng thức trà tại Nhà Trắng và chuyến thăm của chủ tịch Trung Quốc và phu nhân tới Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Hoa Kỳ.

Trọng Thành

*****************************

Trí tuệ nhân tạo : Nguy cơ tác nhân AI vượt vòng kiểm soát buộc Mỹ, Trung đối thoại tìm thỏa hiệp

Trọng Thành, RFI, 24/09/2026

Tạp chí Tiêu điểm

Hàng loạt vụ tác nhân AI thoát khỏi kiểm soát của công ty chủ quản AI trong hai tháng gần đây, đặc biệt là vụ Hugging Face, gây chấn động trước hết tại Mỹ. Nhiều đại tập đoàn AI đã kêu gọi chính quyền Mỹ sớm có biện pháp kiểm soát an toàn AI, nhưng tổng thống Donald Trump gạt phăng với lý do cuộc đua tranh công nghệ. Tuy vây, Washington lần đầu tiên chính thức đưa các đối thoại với Bắc Kinh vể kiểm soát nguy cơ AI vào chương trình nghị sự.

Ảnh minh họa : Vụ Hugging Face. © IT social

Biến cố Hugging Face : Các tác nhân AI phối hợp hành động 

Đầu tháng 7/2026, trong vài ngày, hàng trăm tác nhân AI thuộc một số mô hình tân tiến của OpenAI đang trong giai đoạn thử nghiệm, trong môi trường cô lập với bên ngoài, đã tìm cách thoát ra được bên ngoài, xâm nhập vào các cơ sở của nền tảng Hugging Face. Hơn 17.000 hành động can thiệp đã được thực hiện, hoàn toàn không có bàn tay của con người (báo cáo của Hugging Face). Ngay sau sự việc được phát hiện, cuối tháng 7/2026, hơn 1.000 nhân viên của bốn tập đoàn OpenAI, Anthropic, Google DeepMind và Meta, trong đó có hai lãnh đạo OpenAI và Anthropic, đã công bố một thư ngỏ kêu gọi thế giới hành dộng phối hợp giảm tốc phát triển công nghệ AI, nhằm kịp thời đối phó với nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng khi các công nghệ tiên tiến (frontier models) vượt tầm kiểm soát.

Hiểm họa do sự phát triển đột biến của AI gây ra với nhân loại đã liên tục được giới chuyên gia cảnh báo từ lâu nay. Tuy nhiên biến cố Hugging Face là một sự kiện chưa từng có. Cuộc xâm nhập của các tác nhân AI này không gây hậu quả nghiêm trọng, nhưng đây là lần đầu tiên các tác nhân IA chứng tỏ khả năng tự tổ chức phối hợp hành động quy mô lớn, vượt khỏi hệ thống kiểm soát.

Chuyên gia hàng đầu về AI người Canada, Yoshua Bengio, giải thưởng Turing 2018 (thường được coi là Nobel tin học), nhà sáng lập Viện Trí tuệ nhân tạo Milan, nhấn mạnh đến tính chất vô cùng nguy hiểm của tác nhân AI hành động tự chủ :

"Các tác nhân AI thậm chí còn tạo ra các lý do để làm những việc mà chúng biết là không nên làm, giống hệt như cách con người vẫn làm. Đó chính là điều chúng ta cần thực sự chú ý. Đa số mọi người hiện tại vẫn coi AI chỉ là những cỗ máy hay chương trình do các kỹ sư con người viết ra, nhưng thực tế chúng ta đã vượt xa giai đoạn đó rồi. Chúng ta đang đối mặt với các hệ thống AI có khả năng tự chủ, không cần đến con người. Để đạt được những mục tiêu mà chúng ta đặt ra, chúng có thể thực hiện đủ loại hành động có thể thực sự nguy hiểm. Nếu để tình trạng này tiếp diễn, và nếu các hệ thống này ngày càng trở nên thông minh và tự chủ hơn nữa, hậu quả có thể sẽ vô cùng thảm khốc. Tuy nhiên, đó lại chính là hướng đi hiện nay".

Từ hơn hai tháng nay, hàng loạt vụ tác nhân AI hành động tự tung tự tác được ghi nhận. Viện An ninh Trí tuệ nhân tạo Anh quốc AISI, trong cuộc thử nghiệm cuối tháng 7, đầu tháng 8, đã phát hiện được 10 trường hợp tác nhân AI can thiệp mạng Internet mà không được phép, chiếm gần 10% số thử nghiệm, trong đó đại đa số xuất phát từ các mô hình của Anthropic. Xét về quy mô và tầm mức, vụ Hugging Face là ghê gớm nhất.

IA hay bất cứ công nghệ tối tân nào : An toàn là điều then chốt

Nhà chính trị học David Djaïz, chủ tịch Ascend Partners, đồng sáng lập chỉ số về sức bền kỹ thuật số : "Tôi tán thành đề xuất của Demis Hassabis, nhà sáng lập Google DeepMind, về việc cần có một cơ quan điều phối - bao gồm đại diện từ cả chính phủ lẫn các cơ sở nghiên cứu IA lớn, có khả năng thực hiện quy trình kiểm định kỹ lưỡng trước khi một "mô hình tiên phong" (frontier model) được phát hành hoặc được đưa ra thị trường. Tôi muốn lưu ý rằng tất cả các ngành công nghiệp mang tính rủi ro và hệ trọng, như ngành hóa chất, điện hạt nhân hay hàng không, đều phải có một văn hóa bảo vệ an toàn rất nghiêm ngặt". (Sommes-nous en train de perdre le contrôle de l'IA ? France Inter)

Chuyên gia Yoshua Bengio : "Chừng nào chính phủ Mỹ còn chưa thực hiện những hành động cần thiết, tôi vẫn hoan nghênh việc các công ty phối hợp để tự quản lý và cho phép các quan sát viên độc lập kiểm tra hoạt động của họ. Tuy nhiên, xét cho cùng thì chính phủ vẫn cần phải vào cuộc. Hơn nữa, các thỏa thuận quốc tế cũng đóng vai trò thiết yếu, bởi lẽ trí tuệ nhân tạo (AI) được phát triển tại một quốc gia có thể bị sử dụng ở quốc gia thứ hai để tấn công quốc gia thứ ba".

Áp lực gia tăng trong nội bộ nước Mỹ …

Về các sự cố AI hành động tự tung tự tác nói trên, trong giới chuyên gia có nhiều quan điểm. Có nhiều người cho đây là thủ đoạn của các tập đoàn công nghệ Mỹ nhằm khôn khéo quảng bá hình ảnh (Racha Chatila, giáo sư danh dự về AI và đạo đức công nghệ ở Đại học Sorbonne), đồng thời gây áp lực với Trung Quốc. Giáo sư Laurence Devillers, chuyên về các vấn đề đạo lý với AI, một mặt chỉ trích việc thồi phồng các nguy cơ của AI dến mức hoang tưởng khi nói đến sự tuyệt diệt của nhân loại, mà không dựa trên cơ sở cụ thể nào, nhưng đồng ý về hiểm họa AI vượt tầm kiểm soát là có thực (trả lời Radio France).

Áp lực gia tăng lên chính quyền Trump. Giữa tháng 9/2026, ba tập đoàn lớn trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo tại Hoa Kỳ, Open AI, Anthropic và Google DeepMind thúc đẩy thành lập một cơ quan độc lập với nhà nước, giám sát để ngăn ngừa những rủi ro liên quan đến công nghệ này, tương tự như Cơ quan Quản lý Tài chính Hoa Kỳ (FINRA). Ngày 18/09, thống đốc bang California Gavin Newsom ban hành sắc lệnh thúc đẩy các tập đoàn phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo tăng cường các hàng rào an ninh đề phòng AI "vượt khỏi tầm kiểm soát của con người" với công cụ mới mang tên kill switch, tức một cơ chế ngăn chặn khẩn cấp.

Murielle Popa-Fabre, chuyên gia về quản trị AI (bài Comment réguler l’IA sans reculer ? Radio France, 17/09/2026) đánh giá cao hành động phối hợp của các tập đoàn AI hàng đầu vào thời điểm sắp diễn ra thượng đỉnh Mỹ - Trung và hội nghị quốc tế :

"Thời điểm mà các thông báo được các công ty AI đưa ra rất đáng chú ý, ngay trước cuộc gặp Tập Cận Bình - Donald Trump, cũng như một hội nghị quan trọng của Liên Hiệp Quốc vào tuần tới, nơi mà công tác xây dựng cơ chế quản trị AI đã được triển khai từ lâu. Vấn đề này bao gồm hai khía cạnh. Thứ nhất là nhận thức ngày càng rõ rằng mọi hành động cần phải được thực hiện ở cấp độ quốc tế. Và thứ hai là các giải pháp cụ thể đang được đề xuất, đáng chú ý là từ phía công ty Anthropic, như để các bên thứ ba đáng tin cậy (un tiers de confiance) đánh giá các mô hình AI. Bất kể lý do ẩn sau những hành động này là gì, đây vẫn là một bước tiến rất quan trọng. Bởi vì đề xuất này làm nổi bật những vấn đề then chốt liên quan đến hệ thống kiểm thử - giám sát, tham gia của bên thứ ba đáng tin cậy, và cho thấy những thách thức rộng lớn hơn xoay quanh công tác quản trị AI".

Tại phiên họp về AI của Hội đồng Bảo an, ngày 23/09/2026 (một ngày trước thượng đỉnh Mỹ - Trung), theo sáng kiến của Pháp, lãnh đạo các công ty hàng đầu trí tuệ nhân tạo, OpenAI, Anthropic và Hugging Face đã kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế để kiểm soát những rủi ro. Trong lúc tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 22/09 bác bỏ ý tưởng về cơ chế giám sát toàn cầu, đại sứ Trung Quốc muốn đặt toàn bộ cơ chế giám sát dưới sự bảo trợ của LHQ. Theo AFP, chủ tịch - tổng giám đốc Anthropic Dario Amodei lần đầu tiên cam kết Anthropic "đơn phương làm chậm lại tốc độ phát triển AI" để đảm bảo mọi mô hình mới đều "thực sự an toàn".

…Washington thúc đẩy đối thoại chính thức với Trung Quốc trước thềm thượng đỉnh

Vấn đề đối thoại về an toàn AI rút cục đã được chính phủ Mỹ chính thức đưa vào đề xuất với Trung Quốc. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, người phụ trách đàm phán chính, đã đề xuất về cơ chế thông báo về an toàn AI (safety notifications) trong các cuộc thảo luận với Trung Quốc trước thềm thượng đỉnh (24/09). Cụ thể là xây dựng thảo luận về các mối đe dọa chung, bao gồm cả việc thông báo về các sự cố liên quan đến AI có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia mỗi bên.

Ông Sun Chenghao, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế, thuộc Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh), cho biết chương trình nghị sự có thể tập trung vào các rủi ro AI có khả năng gây hại cho cả hai nước, chẳng hạn như các cuộc tấn công mạng sử dụng AI, việc lạm dụng AI vào mục đích sinh học, sự cố nghiêm trọng ở các mô hình AI lớn hoặc tình trạng mất quyền kiểm soát của con người (AP).

Quân sự : AI ngày càng trở thành chủ chốt, nguy cơ đại thảm họa gia tăng

Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân (Chen Yixin), trong một bài viết trên báo Trung Quốc hồi tuần trước, nhấn mạnh AI đang làm thay đổi cơ bản cách thức tiến hành chiến tranh, "từ vai trò hỗ trợ trên chiến trường sang vai trò chủ chốt". Theo Reuters, hai tác giả Melanie Sisson, nghiên cứu viên cao cấp tại viện nghiên cứu Brookings, và Jiang Tianjiao, phó giáo sư tại Đại học Phục Đán (Fudan), đã tham gia vào cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo (AI) và an ninh quốc gia giữa Mỹ và Trung Quốc do Brookings và Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế của Đại học Thanh Hoa tổ chức từ năm 2019, đặc biệt nhấn mạnh đến việc cần tìm phương thức để hạn chế các quyết định quân sự do máy móc đưa ra (machine-made military decisions), và thiết lập các giao thức liên lạc trong lĩnh vực vũ khí hạt nhân (set communication protocols) để phòng ngừa công nghệ AI hoạt động ngoài dự kiến.

Trả lời đài France Info, chuyên gia về Trung Quốc đương đại Emmanuel Véron ghi nhận bước tiến trong đối thoại Mỹ - Trung trong bối cảnh cạnh tranh ngày một quyết liệt :

"Tôi cho rằng cần phải nhấn mạnh lại rằng trí tuệ nhân tạo (AI) là nền tảng cho các vấn đề về quyền lực, và theo một nghĩa nào đó là cơ sở cho sự thống trị toàn cầu trong tương lai. Trong bối cảnh này, cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều không chọn cách dừng lại, giảm tốc hay từ bỏ bất kỳ lĩnh vực nào liên quan đến đổi mới và phát triển AI. Và nếu một bên không chịu lùi bước thì bên kia cũng sẽ không làm vậy. Chúng ta đang bị cuốn vào một cuộc cạnh tranh dài hơi.

Tuy nhiên, một tín hiệu đã được phát đi : "Hãy nhìn xem, chúng tôi đang thảo luận về khả năng quản lý những bước phát triển này." Đó chính là mấu chốt của vấn đề xác định phạm vi cho bất kỳ khuôn khổ hợp tác tiềm năng nào giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đối với các bước tiến của AI, đặc biệt là các vấn đề then chốt như kiểm soát AI để ngăn chặn nó tự ý nắm quyền điều hành một nhà nước, kiểm soát hệ thống răn đe hạt nhân, hay thậm chí là chi phối các mảng lớn của xã hội toàn cầu đi ngược với mong muốn của chính quyền một nước hoặc của chính nhân loại. Rõ ràng là một cuộc đối thoại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đang diễn ra, cho thấy cả hai bên đều có quan ngại về những bước tiến này".

Cạnh tranh AI : Hai lập trường đối nghịch Mỹ, Trung

Đông đảo giới quan sát dè dặt về khả năng Mỹ, Trung hướng đến xác lập được một số đồng thuận trong lĩnh vực nhạy cảm này trong bối cảnh lập trường của hai bên về chiến lược AI là hết sức đối nghịch. Đối lại liên minh AI Pax Silica do Hoa Kỳ tổ chức, tập hợp trước hết các nước phương Tây, ra mắt từ cuối năm ngoái, tháng 7/2026, Bắc Kinh thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAICO), với chủ trương thu hút các quốc gia thuộc khối Nam bán cầu (Global South). Định chế WAICO gồm 29 nước, chủ yếu từ Nam bán cầu, được kỳ vọng mang lại cho các nước thành viên các đào tạo, tiếp cận công nghệ, tiếng nói trong quản trị AI.

Về các rủi ro do AI, chính quyền Mỹ hiện đặt cược vào các công ty tư nhân, xây dựng các quy trình kiểm tra an toàn tự nguyện, phát triển dựa vào các "mã nguồn đóng", trong lúc Trung Quốc đặt mục tiêu trên hết là ổn định chính trị, nhà nước tập trung kiểm soát, dựa trên "các mã nguồn mở". Mỹ lo ngại việc phổ biến rộng rãi chính sách mã nguồn mở có thể tạo điều kiện cho công nghệ AI dễ dàng lọt vào tay các thế lực bất hảo.

***

Hiểm họa AI khôn lường : Những cường quốc bậc trung không bó tay

Trong bối cảnh AI đang được cả Mỹ và Trung Quốc tập trung đầu tư để phát triển với mục tiêu rất khác nhau, viễn cảnh các tác nhân AI thuộc các công nghệ tân tiến nhất lọt khỏi tầm kiểm soát đang trở thành hiện thực nhãn tiền, nhiều nỗ lực trong cộng đồng quốc tế đang thúc đẩy các cơ chế hợp tác liên quốc gia khác hướng đến công nghệ Trí tuệ nhân tạo an toàn đặt dưới sự kiểm soát của con người, không bị các thế lực độc tài thao túng. Chuyên gia Yoshua Bengio nhận định :

"Ngay cả Alan Turing – một người tiên phong của ngành khoa học máy tính – cũng từng viết về điều này từ năm 1951. Ông nhận định rằng nếu máy tính trở nên thông minh hơn con người, chúng ta sẽ gặp nguy cơ diệt vong. Sự thống trị này có thể thông qua quyền lực kinh tế, quyền lực quân sự, hoặc bằng việc chi phối người dân, dư luận, v.v. Có vô số kịch bản mà công nghệ này có thể trở thành một công cụ thống trị.

Cộng đồng quốc tế cần thấu hiểu sức mạnh ghê gớm mà người ta đang tạo ra. Một sức mạnh như vậy đòi hỏi phải được quản lý chặt chẽ. Cho dù có một lộ trình khả thi để tạo ra các hệ thống AI không có tính nguy hiểm tiềm tàng, nhưng đó lại không phải là hướng đi đang được tiến hành hiện nay. Chúng ta cần nhận thức rõ mức độ nghiêm trọng của hiểm họa này. Vì vậy cần phải có một nỗ lực mang tính đa phương. Những nỗ lực hiện tại của Canada và các quốc gia khác nhằm xây dựng các liên minh kinh tế và địa chính trị vững chắc hơn, chính vì vậy càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trước sự trỗi dậy ghê gớm của AI". (Mọi người cần hiểu mức độ nguy hiểm của AI, France Info, ngày 20/09/2026). 

Thế giới không thể khoanh tay chờ đợi cuộc mặc cả giữa hai siêu cường. Chuyên gia Yoshua Bengio, vừa được hai chính phủ Đức và Canada cam kết tài trợ 300 triệu đô la, cũng là nhà điều hành doanh nghiệp IA LoiZéro, có chủ trương phát triển một công nghệ IA coi an toàn là nền tảng (safe-by-design), một công nghệ AI có thể, về lâu dài, đóng vai trò như công cụ giám sát và kiềm chế các hành vi lệch lạc của những tác nhân IA "tự trị" hùng mạnh đang được các công ty tư nhân tập trung phát triển.

Cạnh tranh quốc tế về quản trị rủi ro AI

Chiến lược "song hành" của Trung Quốc, ưu thế của Mỹ "bị xói mòn nhanh chóng"

Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế CSIS, có trụ sở tại Washington DC, trong bài tổng thuật đáng chú ý (Tình hình Quản trị AI Toàn cầu và Những Ảnh hưởng đối với Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ-Trung, 21/09/2026), chỉ ra những đột biến trong lĩnh vực này ít tháng gần đây, đặc biệt trong bối cảnh "nhiều tác nhân AI tự trị của nhiều công ty đã vượt khỏi kiểm soát". Ngày 14/7/2026, không lâu sau vụ Hugging Face, Demis Hassabis, đồng sáng lập Google DeepMind, đã kêu gọi thiết lập một khung toàn cầu do Mỹ dẫn đầu để quản trị rủi ro AI, với một cơ quan Tiêu chuẩn AI (Frontier AI Standards Body), có trách nhiệm phát triển các giao thức đánh giá các mô hình AI tiên phong "bất kể quốc gia xuất xứ". Ngày 16/07, tại hội nghị thành lập WAICO - Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, kêu gọi tất cả các nước "chung tay xây dựng một hệ thống quản trị AI toàn cầu công bằng".

CSIS ghi nhận tình trạng thiếu hụt quản lý rủi ro AI tại Trung Quốc mà thiên hẳn về kiểm soát tư tưởng, bảo đảm an ninh cho chế độ. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang cùng lúc thúc đẩy xây dựng WAICO, và quản trị AI toàn cầu trong khuôn khổ LHQ, như Đối thoại Toàn cầu của LHQ về Quản trị AI (phiên họp đầu tiên tại Geneva vào tháng 7/2026). Đây là một chiến lược song hành (dual-track strategy). CSIS ghi nhận : "Nếu cuộc cạnh tranh toàn cầu về quản lý AI đang hình thành xung quanh việc tổ chức nào sẽ viết ra các quy tắc và quốc gia nào sẽ tuân theo chúng, thì cách tiếp cận hiện tại của Mỹ là không đủ", Trung Quốc có thể giành được "một lợi thế đáng kể" trong lúc ưu thế chiến lược của Mỹ "đang bị xói mòn nhanh chóng nhất" trong lĩnh vực quản trị AI.

CSIS khuyến nghị Washington không nên chỉ tập trung vào chuỗi cung ứng AI (với liên minh Pax Silica) và cạnh tranh công nghệ, mà cần chủ động nhập cuộc trong cạnh tranh xác lập quy tắc quản trị AI. "Từ chối tham gia với Trung Quốc về an toàn AI vào thời điểm các sự cố AI tự trị đang trở thành chủ đề quan ngại toàn cầu là nhường quyền lãnh đạo toàn cầu về vấn đề này cho Trung Quốc".

Trọng Thành