Quan hệ Putin và Trump đang xấu đi, nhưng thỏa thuận về Ukraine vẫn còn để ngỏ

Steve Rosenberg, BBC, 06/08/2025

Quan hệ giữa ông Donald Trump và Vladimir Putin có đang trật đường ray ? Một tờ báo đại chúng của Nga dùng hình ảnh hai đoàn hỏa xa để ví von tình trạng hiện tại của hai quốc gia Mỹ và Nga.

Tổng thống Nga Vladimir Putin gặp Tổng thống Mỹ khi đó là ông Donald Trump tại Phần Lan vào năm 2018 (Ảnh : Getty).

Tờ báo khổ nhỏ của Nga là Moskovsky Komsomolets mới đây tuyên bố : "Một vụ va chạm trực diện dường như không thể tránh khỏi".

"Đầu tàu của Trump và đầu tàu của Putin đang lao nhanh về phía nhau.

"Và không bên nào có ý định tắt máy hay dừng lại để quay đầu cả".

Đối với "đầu tàu Putin", mọi thứ đang triển hết tốc lực, với cái gọi là "Chiến dịch Quân sự Đặc biệt" : cuộc chiến của Nga ở Ukraine. Nhà lãnh đạo Điện Kremlin không hề tỏ ra mong muốn chấm dứt thù địch hay tuyên bố ngừng bắn dài hạn.

Trong khi đó, "đầu tàu Trump" cũng tăng tốc, hết nỗ lực này đến nỗ lực khác gây sức ép buộc Moscow chấm dứt chiến sự : đặt thời hạn, ra tối hậu thư, đe dọa áp đặt thêm lệnh trừng phạt đối với Nga, cũng như áp thuế nặng lên các đối tác thương mại của Nga như Ấn Độ và Trung Quốc.

Chưa dừng lại ở đó, Tổng thống Trump còn tuyên bố đã điều hai tàu ngầm hạt nhân của Mỹ tiến sát hơn tới Nga.

Khi câu chuyện đang nói về đầu tàu xe lửa lại được chuyển sang tàu ngầm hạt nhân, thì vấn đề đã trở nên nghiêm trọng.

Nhưng liệu điều đó có thực sự cho thấy Nhà Trắng đang trong tình thế đối đầu trực diện với Điện Kremlin về Ukraine ?

Hay chuyến thăm Moscow trong tuần này của đặc phái viên Donald Trump – ông Steve Witkoff – lại là tín hiệu cho thấy bất chấp mọi tuyên bố màu mè, một thỏa thuận giữa Nga và Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh vẫn có thể xảy ra.

Một khởi đầu ấm áp sau khi Trump trở lại

Trong những tuần đầu tiên của nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông Trump, Moscow và Washington dường như đang đi đúng hướng để khởi động lại mối quan hệ song phương.

Không hề có dấu hiệu của một cuộc đối đầu trực diện. Hoàn toàn không. Đôi khi, dường như Vladimir Putin và Donald Trump đang ngồi chung một toa tàu, cùng đi về một hướng. Vào tháng 2, Hoa Kỳ đã đứng về phía Nga tại Liên Hợp Quốc, phản đối một nghị quyết do Châu Âu soạn thảo lên án "hành vi xâm lược" của Nga tại Ukraine.

Trong một cuộc điện đàm trong tháng 2 đó, hai nhà lãnh đạo còn bàn về khả năng đến thăm nhau. Một hội nghị thượng đỉnh Putin-Trump tưởng chừng có thể diễn ra bất kỳ lúc nào.

Trong khi đó, chính quyền Trump lại gia tăng áp lực lên Kyiv thay vì Moscow, đồng thời tỏ thái độ gay gắt với các đồng minh truyền thống như Canada và Đan Mạch.

Các quan chức Mỹ, trong những phát biểu và phỏng vấn trên truyền hình, liên tục chỉ trích NATO và giới lãnh đạo Châu Âu.

Tất cả những điều này là là những làn điệu ngọt ngào đối với Điện Kremlin.

Tháng 3, chuyên gia về khoa học chính trị Konstantin Blokhin từ Trung tâm Nghiên cứu An ninh thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga nói với báo Izvestia :

"Hiện tại, nước Mỹ có nhiều điểm chung với Nga hơn là với Brussels hay Kyiv".

Cũng trong tháng 3, tờ Izvestia tiếp tục đăng :

"Những ai theo chủ nghĩa Trump là những người cách mạng. Họ phá vỡ hệ thống. Trong chuyện này chỉ có thể ủng hộ họ thôi. Sự thống nhất của phương Tây không còn tồn tại. Xét về địa chính trị, đó không còn là một liên minh. Chủ nghĩa Trump đã phá vỡ sự đồng thuận xuyên Đại Tây Dương một cách nhanh chóng và đầy tự tin".

Trong khi đó, Steve Witkoff – đặc phái viên của ông Donald Trump – đã trở thành một vị khách quen tại Nga.

Chỉ trong vòng hơn hai tháng, ông đã thực hiện bốn chuyến thăm và dành nhiều giờ đồng hồ hội đàm trực tiếp với Tổng thống Vladimir Putin. Sau một cuộc gặp, nhà lãnh đạo Điện Kremlin thậm chí còn tặng ông một bức chân dung của Donald Trump để mang về Nhà Trắng.

Tổng thống Trump được cho là "rõ ràng rất cảm động" trước cử chỉ này.

Tuy nhiên, điều ông Trump muốn không chỉ là một bức tranh từ Moscow – mà là một lệnh ngừng bắn toàn diện, vô điều kiện từ phía Tổng thống Putin với Ukraine

Trump ngày càng thất vọng

Tự tin rằng Nga đang chiếm thế thượng phong trên chiến trường, ông Putin chưa tỏ ra sẵn sàng trong việc ngừng các hành động quân sự, dù vẫn tuyên bố rằng Moscow cam kết tìm kiếm giải pháp ngoại giao.

Đó là lý do vì sao ông Donald Trump ngày càng thất vọng với phản ứng của Điện Kremlin.

Những tuần gần đây, ông lên án các cuộc tấn công liên tục của Nga vào các thành phố Ukraine là "ghê tởm", "đáng xấu hổ" và cáo buộc Tổng thống Putin đưa ra "nhiều lời nhảm nhí" về Ukraine.

Tháng trước, ông Trump đã đưa ra một tối hậu thư 50 ngày, yêu cầu Tổng thống Putin chấm dứt chiến tranh – kèm theo lời đe dọa sẽ áp đặt thêm trừng phạt và thuế quan.

Sau đó, ông rút ngắn thời hạn còn 10 ngày. Thời hạn này dự kiến sẽ kết thúc vào cuối tuần này. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy ông Putin sẽ nhượng bộ trước áp lực từ Washington.

Nhưng rồi, liệu Vladimir Putin có thực sự cảm thấy sức ép đó ?

Nina Khrushcheva – giáo sư về các vấn đề quốc tế tại Đại học The New School ở New York – cho rằng :

"Vì Donald Trump đã nhiều lần thay đổi thời hạn, và xoay các vấn đề theo cách này hay cách khác, tôi không nghĩ Putin coi trọng ông ấy".

"Ông ấy ngồi trong Điện Kremlin và tin rằng mình đang hiện thực hóa giấc mơ của các sa hoàng Nga, cũng như của các tổng bí thư như Joseph Stalin : cho phương Tây thấy rằng Nga không thể và không nên bị đối xử thiếu tôn trọng ".

Một thỏa thuận vẫn có thể xảy ra

Từ bức tranh mà tôi đã phác họa cho đến nay, có vẻ như một cuộc va chạm trực diện giữa hai "đầu tàu" – Putin và Trump – là điều khó tránh khỏi.

Không hẳn thế.

Donald Trump tự xem mình là một nhà đàm phán bậc thầy, và nhìn vào tình thế, ông vẫn chưa từ bỏ nỗ lực tìm kiếm một thỏa thuận với Vladimir Putin.

Đặc phái viên Steve Witkoff dự kiến sẽ quay trở lại Nga trong tuần này để tiếp tục hội đàm với nhà lãnh đạo Điện Kremlin. Chúng ta chưa rõ ông mang theo đề xuất gì nữa, nhưng một số nhà quan sát tại Moscow dự đoán lần này sẽ có nhiều "củ cà rốt" hơn là "cây gậy". Không thể bỏ qua việc Tổng thống Trump hôm 3/8 vừa qua đã phát biểu rằng Nga "có vẻ khá giỏi trong việc né tránh các lệnh trừng phạt".

Hôm 4/8, Ivan Loshkarev – phó giáo sư lý thuyết chính trị tại Đại học MGIMO (Moscow) – nói với tờ Izvestia rằng : để tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại, ông Witkoff có thể đưa ra "những đề nghị hợp tác có lợi [cho Nga] mà sẽ được mở ra sau một thỏa thuận về Ukraine".

Nhưng liệu điều đó có đủ để thuyết phục Điện Kremlin đặt bút ký vào một thỏa thuận hòa bình, sau ba năm rưỡi chiến tranh ?

Chưa có gì là đảm bảo cả.

Cho đến nay, Tổng thống Vladimir Putin vẫn chưa từ bỏ các đòi hỏi hết mức của mình về lãnh thổ, về sự trung lập của Ukraine, cũng như giới hạn trong việc xây dựng quân đội Ukraine trong tương lai.

Donald Trump muốn một thỏa thuận. Vladimir Putin muốn một chiến thắng.

Steve Rosenberg

Nguồn : BBC, 06/08/2025

****************************

Dmitry Medvedev, cái loa khiêu khích của Kremlin

Minh Phương, RFI, 06/08/2025

Gọi chủ tịch Uỷ Ban Châu Âu là "bà già cuồng loạn", coi các quốc gia vùng Baltic là "đám hèn mọn", mô tả các quan chức Ukraine là "lũ điên nghiện ma tuý Đức Quốc Xã", cựu tổng thống, cựu thủ tướng và hiện là phó chủ tịch Hội Đồng An Ninh Nga, Dmitry Medvedev có thể được coi là quan chức Nga có những lời lẽ khiêu khích táo bạo nhất kể từ khi Moskva tiến hành cuộc xâm lược quy mô lớn vào Ukraine hồi tháng 02/2022.

Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev cảnh báo rằng Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang tiến gần đến một cuộc chiến tranh trực tiếp với Nga, sau khi đưa ra tối hậu thư khác cho Moscow.

Và gần đây nhất, đối tượng được Dimitry Medvedev cho vào tầm ngắm không ai khác là Donald Trump. Theo tuần báo Pháp L'Express, thực ra, những chỉ trích của ông Medvedev nhắm vào tổng thống Mỹ đã bắt đầu từ tháng Sáu, xoay quanh vấn đề hạt nhân của Iran. Vài tuần sau đó, vào đầu tháng Bảy, Dmitry Medvedev tiếp tục chế giễu thái độ "tiền hậu bất nhất" của ông chủ Nhà Trắng. Ông Medvedev viết : "Người Mỹ lại đang vui đùa với chiếc xích đu chính trị yêu thích của mình : ‘Tôi hài lòng về cuộc trò chuyện với Putin’ - ‘Tôi không hài lòng về cuộc trò chuyện với Putin’ ;‘Chúng tôi sẽ không gửi thêm vũ khí cho Ukraine’ - ‘Chúng tôi sẽ gửi thật nhiều vũ khí để bảo vệ Ukraine’ (…)"

Chỉ vài ngày sau đó, vào ngày 22/07, Dmitry Medvedev đã đề cập đến viễn cảnh Thế chiến thứ ba và khuyên tổng thống Mỹ đừng nên nối gót "Joe ngủ gật", biệt danh mà ông Trump sử dụng để chế nhạo người tiền nhiệm Joe Biden. Căng thẳng giữa hai vị lãnh đạo quen dùng mạng xã hội lại leo thang thêm một bậc vào ngày 31/07. Trong một bài đăng trên mạng Truth Social của mình, ông Trump đã gọi Nga và Ấn Độ là hai "nền kinh tế đã chết", đồng thời cảnh báo cựu tổng thống Nga nên "cẩn thận lời nói", vì ông ta đang bắt đầu "bước vào một vùng nguy hiểm". Chỉ vài giờ sau đó, ông Medvedev đáp trả với lời cảnh báo về "bàn tay chết chóc", một hệ thống chỉ huy vũ khí hạt nhân tự động tuyệt mật được cho là do Liên Xô thiết lập vào những năm 1980, nhằm trả đũa ngay lập tức một cuộc tấn công hạt nhân.

Đến đây thì tổng thống Mỹ có vẻ hết kiên nhẫn và tuyên bố đã "ra lệnh điều động hai tàu ngầm hạt nhân đến các khu vực thích hợp (ở gần Nga), phòng trường hợp những tuyên bố ngu xuẩn và khiêu khích đó lại nghiêm túc hơn vẻ bề ngoài". Tuy nhiên, ông Trump không nói rõ chính xác những tàu ngầm này sẽ được triển khai ở đâu, cũng như liệu đó là các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân hay tàu ngầm mang đầu đạn hạt nhân. Đối mặt với sự nóng giận này của tổng thống Mỹ, hôm 04/08, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định Nga "không muốn tham gia vào những cuộc tranh luận như vậy" và tổng thống Putin mới là người quyết định chính sách đối ngoại của đất nước. 

Vậy tại sao cựu tổng thống Medvedev lại thường tung ra những phát ngôn đầy hằn học và khiêu khích như vậy ? Theo France 24, đây được coi là sự lột xác ngoạn mục đối với một chính trị gia mà cách đây mười năm vẫn còn được xem là gương mặt tự do của nước Nga.

Từ gương mặt tự do của nước Nga 

Ông Stephen Hall, chuyên gia chính trị Nga tại đại học Bath nhận định trên đài France 24, rằng Medvedev "được biết đến như một chính trị gia ôn hòa, có khuynh hướng tự do, có khả năng hội nhập với phương Tây". Ông Hall cho biết thêm, trong mắt của Vladimir Putin, Dmitry Medvedev còn có một lợi thế khác, vì "ông không thuộc nhóm 'siloviki' – tức là các nhân vật đến từ bộ máy an ninh Nhà nước – và với nền tảng pháp lý của mình, ông là một ứng viên lý tưởng để đại diện cho hình ảnh nước Nga hiện đại hơn". 

Trong suốt bốn năm nhiệm kỳ, ông vẫn kịp để lại dấu ấn cá nhân trong cách cầm quyền. Vào năm 2008, Dmitry Medvedev lên làm tổng thống, khi đó Nga đang hướng đến việc xích lại gần Hoa Kỳ dưới thời Barack Obama, theo như mong muốn của Vladimir Putin. Sự xích lại với phương Tây của Dmitry Medvedev được thể hiện rõ trong chính sách đối ngoại, cụ thể là khi Nga chỉ bỏ phiếu trắng về nghị quyết liên quan đến Libya năm 2011, thay vì phủ quyết trong cuộc họp Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc. Quyết định này đã mở đường cho NATO can thiệp quân sự dẫn đến việc lật đổ nhà lãnh đạo Muammar Kadhafi, một động thái khiến Vladimir Putin chỉ trích gay gắt, ví văn bản nghị quyết như những "lời kêu gọi thập tự chinh thời trung cổ". Dmitry Medvedev đã đáp trả bằng cách cho rằng lời lẽ của Vladimir Putin là "không thể chấp nhận được".

Kế đến là nỗ lực hiện đại hóa hình ảnh nguyên thủ Nga trong mắt phương Tây. Là người yêu nhạc rock, hâm mộ cuồng nhiệt của ban nhạc Mỹ Linkin Park, Medvedev xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo đam mê công nghệ mới : thăm Thung lũng Silicon, sử dụng chiếc Iphone do chính Steve Job thân tặng, hay mở tài khoản Twitter của mình ngay tại trụ sở công ty này. Ở trong nước, ông Medvedev cũng ca ngợi những lợi ích của một chương trình "hiện đại hóa" dựa trên đổi mới công nghệ. Ông cũng cố gắng đề xuất một số biện pháp tự do hóa chính trị. 

Đến cái loa khiêu khích của chế độ 

Sau khi Vladimir Putin trở lại điện Kremlin năm 2012, Dmitry Medvedev chuyển sang giữ chức thủ tướng, dần dần rút khỏi ánh đèn chính trị. Khi đó, ông chủ yếu xử lý các vấn đề kỹ thuật và trở thành "tấm bia" hứng chịu sự bất mãn của người dân Nga trước tình hình kinh tế khó khăn. Năm 2020, ông bị cách chức sau cuộc cải cách Hiến Pháp cho phép Vladimir Putin kéo dài thêm các nhiệm kỳ cầm quyền của mình. Ông đã từ vị trí cao nhất trong bộ máy quyền lực xuống làm thủ tướng rồi cuối cùng chỉ còn giữ chức phó chủ tịch Hội Đồng An Ninh. Theo ông Stephen Hall, "ở chức vụ này, Medvedev không đóng vai trò then chốt. Phó Chủ tịch có lẽ chỉ được phép ký giấy tờ, tổ chức các cuộc họp và uống trà với các quan chức như Nikolai Patrushev và Sergei Shoigu, hai tổng thư ký của Hội đồng An ninh".

Do vậy, đối với vị cựu tổng thống này, thái độ quay ngoắt 180 độ này "một phần là vì vấn đề sinh tồn chính trị", theo chuyên gia Stephen Hall. Bằng cách phát biểu ồn ào hơn tất cả những người khác, Dmitry Medvedev hy vọng chứng minh rằng ông vẫn tồn tại và vẫn có thể có ích cho chính quyền. Giáo sư Cécile Vaissié từ Đại học Rennes nhận định như thể Medvedev đang cố gắng không để bị thất sủng trong mắt giới cầm quyền, bằng cách ngày càng tiệm cận với đường lối cứng rắn của phe "siloviki". Còn theo ông Hall, "Medvedev đóng vai trò giống như Vladimir Zhirinovsky (…), ông đưa ra những đề xuất và lời lẽ cực đoan, giúp chính quyền Nga biết được giới hạn mà dư luận có thể chấp nhận".

Trên trường quốc tế, Kremlin có thể để Medvedev khiêu khích "mà không quá lo ngại. Rốt cuộc thì ông cũng không giữ vị trí quan trọng lắm. Vì vậy, nếu một trong những phát ngôn của ông ta đi quá xa, Vladimir Putin luôn có thể nói rằng đó không phản ánh quan điểm chính thức của chính quyền Nga", chuyên gia an ninh Nga Jenny Mathers từ Đại học Aberystwyth nhấn mạnh. Trong khi chờ đợi một lần khiêu khích vượt quá giới hạn, Kremlin cũng hy vọng rằng những lời nói quá đáng lặp đi lặp lại của Dmitry Medvedev có thể khiến một quốc gia phương Tây giảm bớt sự ủng hộ đối với Ukraine "phòng khi có điều gì đó xảy ra". Ông Hall cho biết : "Moskva hiểu rằng các nền dân chủ phương Tây không thể hoàn toàn phớt lờ những lời đe dọa của Dmitry Medvedev, dù họ biết 99% trong số đó chỉ là khoác lác".

Ngoài ra, những thông điệp đó cũng nhắm đến công chúng trong nước. Sự nổi tiếng của ông đã gia tăng nhờ vào lối phát biểu gay gắt này, dù nó hoàn toàn khác biệt với phong cách vốn có của ông trước đây. Thông thường, các bài đăng của ông không gây được nhiều tiếng vang, phản ánh mức độ ảnh hưởng hiện nay đã bị thu hẹp, dù Dmitry Medvedev vẫn đang giữ chức phó chủ tịch Hội Đồng An Ninh Nga. Nhưng lần này, sự im lặng của Vladimir Putin và chính phủ ông trước tối hậu thư của Donald Trump lại khiến tiếng nói của Medvedev vang dội hơn bình thường. Là người duy nhất trong hàng ngũ lãnh đạo Nga lên tiếng về vấn đề này, ông nổi bật nhờ phong cách giao tiếp đầy hiếu chiến.

Con dê tế thần cho cơn giận của Trump 

Một câu hỏi khác được đặt ra là tại sao Donald Trump lại dành thời gian quan tâm đến một cựu tổng thống đã bị tước đi quyền lực và sức ảnh hưởng như vậy ? Nhất là khi mà theo bà Jenny Mathers, "nếu muốn biết Vladimir Putin thực sự nghĩ gì và muốn gửi thông điệp gì đến thế giới, thì người cần lắng nghe không phải là Dmitry Medvedev, mà là Serguei Lavrov". Theo ông Stephen Hall, tổng thống Mỹ từ lâu đã có những đe dọa về việc tăng cường áp lực và hành động quyết liệt hơn chống lại Nga. Tuy nhiên, "ông khó có thể trực tiếp tấn công Vladimir Putin, người mà Washington cần đàm phán để đạt được một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh ở Ukraine". Vì thế, Dmitry Medvedev dường như trở thành con dê tế thần hoàn hảo cho cơn giận dữ của Donald Trump. "Ông có lợi thế là một cựu tổng thống, nên có thể được xem là một đối tác có thể trao đổi ngoại giao qua mạng xã hội đối với Donald Trump", chuyên gia Stephen Hall kết luận.

(Theo France 24, L'Express) 

Minh Phương