Mỹ-Nga : Trump điều tầu ngầm nguyên tử vì Medvedev ám chỉ đến "Bàn tay chết"?

Minh Anh, RFI, 04/08/2025

Thứ Sáu, ngày 01/08/2025, tổng thống Mỹ, trên mạng xã hội Truth Social, giận dữ thông báo "tái bố trí hai tầu ngầm hạt nhân" tại "những vùng thích hợp". Trước giới báo chí, nguyên thủ Mỹ giải thích rằng quyết định này là nhằm đáp trả lời dọa dẫm của cựu tổng thống Nga Dmitri Medvedev trên mạng Telegram, mơ hồ nhắc đến "Bàn tay chết" nổi tiếng, làm sống lại những ký ức của thời Chiến Tranh Lạnh.

Ảnh ghép : Cựu tổng thống Nga Dmitri Medvedev (trái) và tổng thống Mỹ Donald Trump. Hai ông mới đây đã có màn đấu khẩu đe dọa hạt nhân, thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận quốc tế. AFP – Andrej Isakovic, Brendan Smialowski

"Bàn tay chết" là gì ? Và vì sao thuật ngữ này lại khiến tổng thống Trump phẫn nộ, quyết định điều hai tầu ngầm hạt nhân đến "những khu vực tương ứng" ? Trên thực tế, "Bàn tay chết" hay còn được gọi là "Perimeter", là tên mật mã của hệ thống hạt nhân tự động hóa, được Liên Xô thiết lập trong những năm 1980. Cho đến hiện tại, nhiều nghi vấn vẫn tồn tại về sự hiện hữu của hệ thống vũ khí nguyên tử cực kỳ bí mật này, cũng như là phương cách vận hành của chúng.

Theo giải thích từ trang mạng của kênh truyền hình Pháp BFMTV, hệ thống nguyên tử này dường như cho phép Nga phóng tự động một loạt tên lửa hạt nhân nếu như lãnh thổ nước này bị tấn công nguyên tử, ngay cả trong trường hợp chuỗi chỉ huy bị triệt hạ hoàn toàn. Một mạng lưới cảm biến địa chấn, áp suất khí quyển hay phóng xạ sẽ giúp phát hiện cuộc tấn công hạt nhân và đáp trả.

Tuy nhiên, theo Quỹ Nghiên cứu Chiến lược, hệ thống "Bàn tay chết" này có nhiều khả năng là "bán tự động". Sau khi một "lệnh sơ bộ" được ban hành, tiếp theo là "xác định tính xác thực về một cuộc tấn công hạt nhân trên lãnh thổ Liên Xô" và "xác minh sự không hoạt động của mạng lưới liên lạc với cơ quan chỉ huy", quyết định đáp trả dường như sẽ được chuyển đến "một nhóm sĩ quan chuyên trách tại một nơi an toàn".

Cách thức vận hành này đã được nhà báo Mỹ Davd E. Hoffman đề cập đến trong tập sách điều tra có tựa đề "The Dead Hand : The Untold Story of the Cold War Arms Race and Its Dangerous Legacy" (Tạm dịch là Bàn tay chết : Câu chuyện chưa kể về cuộc chạy đua vũ trang trong Chiến Tranh Lạnh và di sản nguy hiểm của nó). Tập sách này đã được trao giải Pulitzer của Mỹ vào năm 2010.

Theo ông, mặc dù ban đầu đã sáng chế ra một "hệ thống đáp trả tự động có khả năng phóng tất cả các tên lửa hạt nhân nếu như họ bị tiêu diệt", Liên Xô cũng đã suy nghĩ lại về hệ thống này "sau khi đã thiết kế". Ông giải thích tiếp : "Họ đã chế tạo một hệ thống bán tự động, giao số phận của Trái Đất cho ba sĩ quan bộ phận phụ trách những người sống sót, nằm sâu dưới lòng đất trong một hầm ngầm bằng bê-tông có hình dạng quả địa cầu". Nhà báo người Mỹ này còn nêu rõ là "cỗ máy ngày tận thế này" thực sự "được chế tạo và vẫn luôn tồn tại".

Nga đã quyết định phát triển hệ thống vũ khí hạt nhân này do e sợ một cuộc tấn công từ Mỹ, nhất là sau thông báo của tổng thống Mỹ Ronald Reagan cho khởi động một dự án phòng không chống tên lửa.

BFMTV còn dẫn lại một nhận định của tạp chí Mỹ Wired năm 2009 cho biết : "Theo lô-gic của Chiến Tranh Lạnh, nếu người ta nghĩ rằng đối thủ sắp mở một cuộc tấn công, cần phải chọn giữa hai giải pháp : Hoặc đánh phủ đầu, hoặc đe dọa kẻ thù rằng chúng ta có thể trả đũa dù là đã chết".

Trong khi "Bàn tay chết" là một phần trong học thuyết răn đe hạt nhân của Nga trong Chiến Tranh Lạnh, Dmitri Medvedev đang đưa học thuyết này thành mốt thời thượng và một lần nữa biến thành một công cụ gây áp lực, đáp trả tối hậu thư của Donald Trump !

Minh Anh

***********************

Chiến tranh Ukraine : Tổng thống Trump cử đặc sứ Mỹ Witkoff đến Nga trong tuần này

Minh Anh, RFI, 04/08/2025

Chủ Nhật, 03/08/2025, tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận đặc sứ Steve Witkoff sẽ Nga vào "thứ Tư 06/08 hoặc thứ Năm 07/08", vài ngày trước khi hết hạn tối hậu thư do ông đặt ra với đồng cấp Nga Vladimir Putin để chấm dứt chiến tranh Ukraine.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong buổi lễ bổ nhiệm Đặc phái viên Steve Witkoff, Nhà Trắng, Washington, Hoa Kỳ ngày 06/05/2025. Reuters - Kent Nishimura

Trước giới báo chí, tổng thống Trump nói thêm rằng hai tầu ngầm hạt nhân mà ông ra lệnh triển khai hiện đang ở "trong khu vực" nhưng không nêu rõ vùng nào. Lệnh này được ông Trump đưa ra hôm 01/08, sau một cuộc tranh cãi trên mạng xã hội với cựu tổng thống Nga Dmitri Medvedev. Tuy nhiên, nguyên thủ Mỹ không cho biết rõ đó là tầu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân hay tầu ngầm có trang bị đầu đạn hạt nhân.

Trong tuần rồi, Donald Trump đã gia hạn cho tổng thống Nga 10 ngày, tức là đến thứ Sáu 08/08, để chấm dứt chiến tranh tại Ukraine, nếu không sẽ phải hứng lấy những đòn trừng phạt mới. Tuy nhiên tổng thống Mỹ không nêu chi tiết về những trừng phạt đó. Trước giới báo chí, nguyên thủ Mỹ khẳng định cách duy nhất để Nga tránh bị trừng phạt là "đúc kết một thỏa thuận để người dân không còn bị giết !".

AFP nhắc lại, đặc sứ Mỹ Steve Witkoff đã nhiều lần đến Moskva và hội đàm với tổng thống Nga Vladimir Putin, nhưng các nỗ lực của ông Trump nhằm nối lại đối thoại với điện Kremlin đều không mang lại kết quả. Hôm thứ Sáu, nguyên thủ Nga tái khẳng định lập trường, yêu cầu Ukraine chính thức nhượng bốn vùng lãnh thổ bị chiếm đóng (Donetsk, Luhansk, Zaporijia, Kherson) cũng như bán đảo Crimée, đồng thời đòi Kiev không tiếp nhận vũ khí phương Tây cũng như từ bỏ ý định gia nhập NATO, những đòi hỏi mà phía Ukraine đánh giá là "không thể chấp nhận".

Trong sự bế tắc này, nguyên thủ Mỹ còn đe dọa áp đặt các biện pháp "thuế quan thứ cấp" nhắm vào những nước nào tiếp tục giao thương với Nga như Trung Quốc và Ấn Độ. Stephen Miller, một trong những trợ lý có ảnh hưởng nhất của tổng thống Trump, trong một chương trình của kênh Fox News, đã chỉ trích Ấn Độ "tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến của Nga bằng cách mua dầu từ Nga".

Bất chấp các áp lực từ Washington, các cuộc tấn công của Nga nhắm vào nước láng giềng vẫn tiếp diễn. Theo giới chức quân sự Ukraine, sáng hôm nay, 04/08, các cuộc không kích của Nga tại nhiều vùng của Ukraine đã khiến một người chết và 5 người khác bị thương. Phía Nga cho biết đã bắn chặn được 61 drone Ukraine trong đêm Chủ Nhật sáng thứ Hai.

Dù vậy, tổng thống Ukraine hôm qua thông báo hai bên đang chuẩn bị một đợt trao đổi tù nhân mới, cho phép khoảng 1.200 binh sĩ Ukraine được trở về nhà, sau cuộc đàm phán với Nga tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng Bảy vừa qua.

Minh Anh

*******************************

Putin kiên định lập trường với Ukraine, Trump tuyên bố triển khai tàu ngầm hạt nhân

Chi Phương, Trọng Thành, RFI, 02/08/2025

Một tuần trước ngày tối hậu thư yêu cầu ngừng bắn tại Ukraine của ông Trump hết hạn, ngày 08/08/2025, tổng thống Nga Vladimir Putin đã hồi đáp. Tại tu viện Valaam, trên một hòn đảo thuộc hồ Ladoga, gần Saint Petersburg hôm qua, 01/08/2025, ông Putin kêu gọi đồng cấp Mỹ bình tĩnh, và nhắc lại các điều kiện đã nêu ra từ lâu nay, như Ukraine phải rút quân khỏi các vùng lãnh thổ mà Nga tuyên bố sáp nhập, gồm bốn tỉnh miền đông và đông nam nước này, hay từ bỏ ý định gia nhập khối NATO. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố triển khai tàu ngầm hạt nhân

Putin gắn hòa bình tại Ukraine với một "kiến trúc an ninh Châu Âu" mới

Tổng thống Nga nhấn mạnh đến việc một nền hòa bình lâu dài cần phải gắn với việc xác lập một kiến trúc an ninh Châu Âu mới, tương tự như Hiệp định Helsinki cách nay nửa thế kỉ.

Thông tín viên Jean-Didier Revoin tường trình từ Moskva :

"Với sự có mặt của tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, ông Putin đã nêu rõ các điều kiện để chấm dứt chiến tranh tại Ukraine. Tổng thống Nga muốn một giải pháp bao gồm việc bảo vệ những gì mà nước Nga coi là lợi ích quốc gia và vô hiệu hóa những gì mà Nga coi là mối đe dọa đối với an ninh của mình, cụ thể là việc Ukraine gia nhập khối NATO.

Theo tổng thống Nga, cần đạt được một thỏa thuận vượt ra ngoài cuộc xung đột với Kiev, cụ thể là một hiệp ước định hình lại kiến trúc an ninh ở Châu Âu tương tự như Hiệp định Helsinki năm 1975. Thỏa thuận tương lai này cũng phải tính đến thực tế trên thực địa. Đây là dịp để tổng thống Nga nhắc lại rằng nếu quân đội Ukraine rút khỏi các vùng lãnh thổ mà Nga tuyên bố sáp nhập, ông sẽ ra lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, việc Ukraine vẫn thường xuyên tiến hành các cuộc oanh kích cho thấy, chiến tranh sẽ không có hồi kết chừng nào mà các nền tảng cho một cuộc đàm phán như vậy chưa được đặt ra.

 Trước tối hậu thư mà Donald Trump đưa ra, tổng thống Nga đã bảo vệ lập trường đòi hỏi tối đa, trước chuyến đi sắp tới của đặc sứ Steve Witkoff đến Moskva, với kế hoạch gặp Vladimir Putin".

50 năm Hiệp định Helsinki : Tổng thống Ukraine kêu gọi "thay đổi chế độ" tại Nga

Theo truyền thông Bỉ, trong dịp kỷ niệm 50 năm Hiệp định Helsinki, từng là cột mốc đánh dấu sự hòa dịu trong quan hệ giữa khối Liên Xô cũ và các nước phương Tây, tổ chức tại Phần Lan hôm 31/07, đã không có lãnh đạo Châu Âu cao cấp nào tham dự. Phát biểu trực tuyến, tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi : "đã đến lúc cần hành động để thay đổi chế độ tại Nga, bởi chiến tranh sẽ chỉ chấm dứt khi nước Nga không còn nắm dưới sự điều hành của một bộ máy độc tài quân sự".

Theo Reuters, hôm qua, lãnh đạo Ukraine cũng nhắc lại quan điểm sẵn sàng trực tiếp gặp tổng thống Nga "bất cứ lúc nào", để thúc đẩy các đàm phán, đòi hỏi cho đến nay không được phía Nga chấp nhận.

Tổng thống Trump điều tầu ngầm nguyên tử

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 01/08/2025, đã ra lệnh điều hai tàu ngầm hạt nhân "đến một địa điểm phù hợp", sau khi cựu tổng thống Nga Dmitri Medvedev đưa ra những bình luận được cho là khiêu khích về khả năng răn đe hạt nhân, liên quan đến chiến tranh Ukraine. 

Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki cho biết thêm thông tin :

"Trả lời báo giới về những bình luận của ông Dmitri Medvedev, ông Trump nói : "Hãy tự đi xem những gì mà ông ấy đã viết". Cựu tổng thống Nga đã chế nhạo về thời hạn 10 ngày mà tổng thống Hoa Kỳ thuộc phe Cộng Hòa đưa ra cho Nga để chấm dứt chiến tranh tại Ukraine. Ông Medvedev cũng ám chỉ đến hệ thống cũ, liên quan đến kho vũ khí hạt nhân Nga.

Chủ nhân Nhà Trắng coi những bình luận đó mang tính khiêu khích, và do vậy, đã quyết định điều tàu ngầm hạt nhân. Ông Trump tuyên bố : "Cựu tổng thống Nga đã có lời đe dọa. Ông ta đề cập đến hạt nhân, và nếu đã nói về hạt nhân thì chúng ta phải có sự chuẩn bị và bảo vệ công dân của chúng ta". Dù không đưa ra chi tiết, nhưng ông Trump giải thích rằng những tàu ngầm hạt nhân của Hoa Kỳ sẽ được bố trí, "tại những khu vực thích hợp, trong trường hợp những tuyên bố ngu xuẩn của Nga là nghiêm túc".

Đây là vụ căng thẳng leo thang mới nhất giữa Washington và Moskva về chiến tranh Ukraine. Hôm thứ Năm (31/07/2025), tổng thống Hoa Kỳ một lần nữa đe dọa áp đặt trừng phạt từ nay đến cuối tuần tới đối với Nga nếu không đạt được lệnh ngừng bắn (ở Ukraine). Từ nhiều tuần qua, Donald Trump tỏ ra khó chịu vì thiếu tiến triển trong hồ sơ này".

Dmitri Medvedev : Từ cởi mở cải cách đến phát biểu khiêu khích cực đoan

Dmitri Medvedev giữ chức tổng thống Nga từ năm 2008 đến năm 2012. Lúc đó, ông được phương Tây coi là một lãnh đạo muốn cải cách và khá điềm đạm. Kể từ khi chiến tranh Ukraine nổ ra vào năm 2022, ông Medvedev, hiện giữ chức phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, đã liên tục đưa ra những bình luận khiêu khích, đặc biệt là đe dọa về một xung đột hạt nhân, dù không có nhiều ảnh hưởng trên chính trường Nga, theo AFP.

Hôm thứ Năm, ông Medvedev đã chỉ trích ông Trump, viện dẫn "bàn tay chết", ám chỉ một hệ thống tự động tuyệt mật do Liên Xô thiết lập trong Chiến tranh Lạnh để kiểm soát kho vũ khí hạt nhân của mình trong trường hợp chuỗi chỉ huy bị phá hủy.

Trong một bài đăng khác trên mạng X vào ngày 28 tháng 7, ông Medvedev cho rằng mỗi tối hậu thư mới do tổng thống Mỹ đưa ra để chấm dứt xung đột ở Ukraine "là một mối đe dọa và là một bước tiến tới chiến tranh" giữa Nga và Hoa Kỳ.

Những tuyên bố của Donald Trump cũng được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Vladimir Putin tuyên bố Nga đã sản xuất hàng loạt tên lửa siêu thanh thế hệ mới nhất của nước này, Oreshnik, có thể mang đầu đạn hạt nhân.

Chi Phương – Trọng Thành

Nguồn : RFI, 04/08/2025