Đô đốc Nguyễn Văn Hiến, thứ trưởng Quốc phòng kiêm tư lệnh Hải Quân, làm thất thoát hơn 900 tỷ, khiến quân đội mất quyền sử dụng 7.000 mét vuông đất vàng ở Thành phố Hồ Chí Minh nhưng chỉ bị phạt ba năm sáu tháng tù. (Hình : VnExpress)

Khoan bàn vì sao trong bối cảnh kinh tế-xã hội bi đát và bế tắc như hiện nay, việc sửa các quy định pháp luật liên quan đến trưng mua, trưng dụng tài sản lại được ưu tiên xem xét, bàn bạc như tính toán giải pháp cho "quốc kế dân sinh", chỉ cần ngẫm nghĩ về nội dung mà hệ thống chính trị, hệ thống công quyền muốn sửa đổi đối với trưng mua, trưng dụng cũng đã đủ lạnh lưng…

Điểm cốt lõi của Dự luật Sửa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là hạ thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản xuống tới Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, đồn trưởng Biên phòng. Nếu dự luật được thông qua, cỡ chỉ huy cấp trung đoàn, chỉ huy trưởng bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh đã có quyền định đoạt tài sản của công dân, tập thể.

Luật hiện hành (ban hành hồi 2008) xác định thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản thuộc về thủ tướng, bộ trưởng, chủ tịch UBND cấp tỉnh/thành và những cá nhân này không được ủy quyền. Hiến pháp hiện hành xác định năm tình huống cho phép trưng mua, trưng dụng nhưng phai bồi thường theo giá thị trường và đúng "quy định pháp luật".

Dự luật vừa đề cập đặt ra "quy định pháp luật" mới. Ngoài việc hạ thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản xuống cấp xã, cấp đồn. Luật cho Bộ trưởng Quốc phòng quyền phân cấp !

***

Trưng dụng tài sản là loại tình huống không thể loại trừ và quốc gia nào cũng đặt định các quy phạm pháp luật cho tình huống này. Nếu chịu khó tìm kiếm thông tin hẳn sẽ thấy, Mỹ cho phép quân đội được trưng dụng tài sản khi có tình huống khẩn cấp nhưng phải bồi thường thỏa đáng và phải được các cơ quan dân cử giám sát, kiểm tra.

Pháp và Đức xác định thẩm quyền trưng dụng tài sản khi có tình huống khẩn cấp thuộc về thủ tướng hoặc cơ quan hành chính của quân đội chứ không phải của chỉ huy những đơn vị tác chiến. Nhật và Trung Quốc cũng theo hướng quân đội đề nghị và chính quyền dân sự ra quyết định. Việc bồi thường tất nhiên phải tuân thủ nguyên tắc tương xứng.

Hệ thống tòa án như tòa án Châu Âu còn đòi hỏi thêm về sự hợp lệ của mục đích quân sự, mức độ tương xứng, thanh toán sòng phẳng và phải xác lập cơ chế khiếu nại hiệu quả

Vì sao hệ thống chính trị, hệ thống công quyền Việt Nam muốn sửa các quy định pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản theo hướng ngược chiều với cả hiến pháp lẫn chuẩn mực quốc tế : Hạ thẩm quyền ra lệnh trưng mua, trưng dụng xuống cấp thấp nhất, ngoài trưng dụng còn cho phép trưng mua (chuyển dịch quyền sở hữu) và loại bỏ việc kiểm soát của hệ thống dân sự ? 

Vì sao việc sửa các quy định pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản không đặt ra những giới hạn như thiên hạ : Chỉ trưng dụng, trưng mua phải là chính phủ. Chỉ khi xảy ra tình trạng khẩn cấp về quốc phòng nên không thể chờ đợi như bình thường. Giới hạn về loại tài sản trưng dụng, thời gian trưng dụng. Xác lập cơ chế xác định thực trạng, bồi thường theo giá thị trường ?

***

Cách nay ba tháng, tuy tòa án đã sửa hình phạt dành cho hai viên thiếu tướng (một của Cục Tác chiến/Bộ Quốc phòng, một của Không Quân) từ tù giam thành tù treo (bị truy tố vì giao trái phép 63 héc ta của phi trường Nha Trang cho Phúc Sơn, giúp tập đoàn này kiếm hơn 7,000 tỷ) nhưng đó là ví dụ gần nhất về cách quân đội nhân dân Việt Nam sử dụng công thổ, công sản.

Chẳng riêng Không Quân, Hải Quân, Lục Quân cũng thế. Hải Quân có vụ Đô đốc Nguyễn Văn Hiến đem ba khu đất ở Thành phố Hồ Chí Minh gán nợ, làm thất thoát 939 tỷ đồng, khiến quân đội mất quyền sử dụng đất trong 49 năm. Lục Quân có scandal Đinh Ngọc Hệ (Út "Trọc") thuê tám khu đất quốc phòng rồi cho thuê lại, trốn thuế khoảng 40 tỷ, dùng công ty mang danh nghĩa Bộ Quốc phòng (Thái Sơn) làm giả hồ sơ vay hàng ngàn tỷ, khuynh loát để thắng các gói thầu của Bộ Quốc phòng rồi bán. Đó là chưa kể đến hàng loạt scandal khác như : Bảy dự án ở bán đảo Sơn Trà, "mượn" 177 lô đất quốc phòng ở Yên Bái, Tổng công ty 36 chiếm 90.000 m² đất, giành 236,7 héc ta của cái gọi là "đất quốc phòng" dẫn tới thảm kịch "Đồng Tâm".

Ai dám bảo đảm một hệ thống từ trên xuống dưới thi nhau khai thác công thổ, công sản để thủ đắc tư lợi như đã biết sẽ trong sáng, đúng mực khi ngay cả cấp nhỏ nhất cũng có quyền chiếm giữ tài sản không cần định giá, được chủ sở hữu tài sản bàn giao ? Sửa luật trưng mua, trưng dụng tài sản theo hướng vừa kể có khác gì hỗ trợ hợp thức hóa chiếm dụng tài sản ? 

Trân Văn

Nguồn : Người Việt, 08/11/2026