Trung Quốc : Cường quốc ổn định trước một Hoa Kỳ bất ổn thời Trump ?

Thu Hằng, RFI, 01/10/2026

Từ đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 01/2025, tổng thống Mỹ Donald Trump đã oanh kích vào nhiều quốc gia, bắt giữ tổng thống Venezuela ngay tại Caracas, sát hại lãnh tụ tối cao Ali Khamenei ngay tại Teheran, siết cấm vận Cuba, áp thuế quan với nhiều nước... Theo nhiều chuyên gia, "chiến lược America First đang tạo thêm lợi thế cho Trung Quốc".

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đi ngang qua Đài tưởng niệm Anh hùng Nhân dân trong một buổi lễ kỷ niệm Ngày Liệt sĩ, một ngày trước Quốc khánh Trung Quốc, Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 30/09/2026. Reuters - Florence Lo

Trước một nước Mỹ bị chỉ trích "bắt nạt" các nước khác dưới khẩu hiệu MAGA, Trung Quốc tìm cách xây dựng hình ảnh đối lập của một cường quốc có trách nhiệm, bảo vệ ổn định và trở thành điểm tựa cho các nước chịu sức ép từ Washington. Nhưng liệu hình ảnh này có đúng thực tế không ?

Cường quốc duy nhất có thể "đương đầu" với Mỹ

Ngành ngoại giao Trung Quốc chưa bao giờ bỏ lỡ cơ hội chỉ trích "tính bất hợp pháp" trong các hành động của chính quyền Trump. Ngày 13/09/2026 tại New Delhi, chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi các đối tác BRICS "kiên quyết đứng về lẽ phải của lịch sử", bảo vệ Hiến chương Liên Hiệp Quốc, hợp tác quốc tế và chủ nghĩa đa phương. Dù không trực tiếp nhắc tới Washington, thông điệp rõ ràng nhằm tạo thế đối lập với chính sách của Mỹ. Với tư cách là thủ lĩnh của "Nam bán cầu", Bắc Kinh kêu gọi các đối tác trở thành "những nước tiên phong trong việc duy trì hòa bình và ổn định". Hiểu theo một một cách nào đó, Bắc Kinh tự nhận là "lực lượng bảo đảm ổn định".

Theo nhà nghiên cứu Émilie Trần thuộc Hong Kong Metropolitan University, "đối với những quốc gia lo ngại về tính khó lường trong chính sách của Mỹ và hậu quả của các cuộc xung đột kéo dài, lập trường của Trung Quốc rất hấp dẫn". Thậm chí lập trường này là "đặc biệt", theo nhận định của giáo sư danh dự Bertrand Badie, Trường Khoa học Chính trị Sciences Po Paris. Ông nhìn nhận Trung Quốc là một trong những cường quốc hiểu rõ toàn cầu hóa, hội nhập sâu vào hệ thống này và biết cách tận dụng những lợi ích mà nó mang lại.

Bản thân Trung Quốc cũng chịu tác động từ chính sách thuế quan cứng rắn của Washington và phải tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh đề xuất một mô hình chủ nghĩa đa phương đặc biệt, ít tập trung vào các chuẩn mực phổ quát, thay vào đó đề cao chủ quyền quốc gia, nguyên tắc không can thiệp và sự đa dạng của các chế độ chính trị. Cách tiếp cận này có sức hấp dẫn nhất định với nhiều nước Nam bán cầu, vẫn thường xuyên bị phương Tây chỉ trích về dân chủ. Tuy nhiên, Marc Julienne, giám đốc Trung tâm châu Á thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), nhận định "mô hình của Trung Quốc trên thực tế giống "chủ nghĩa đa phương song phương" hơn là một cơ chế đa phương thực sự". Và mô hình này "mang tính một chiều" do trọng lượng của Trung Quốc và phục vụ trước hết cho lợi ích của Bắc Kinh.

Trung Quốc cũng dựa vào sức mạnh để tạo vị thế

Vẫn theo Marc Julienne, sẽ là sai lầm nếu coi Trung Quốc là một cường quốc ổn định chỉ bằng cách đặt nước này đối lập với nước Mỹ của Donald Trump, bởi cách nhìn đó có nguy cơ lặp lại chính luận điệu của Bắc Kinh. Cả hai nhà nghiên cứu Pháp Marc Julienne và Émilie Trần đều cho rằng Bắc Kinh chỉ duy trì hình ảnh "lực lượng ổn định" khi cần bảo vệ lợi ích quốc gia và "có xu hướng xét lại khi cho rằng các quy tắc quốc tế cản trở lợi ích chiến lược hoặc yêu sách chủ quyền của họ".

Yêu sách chủ quyền là một ví dụ rõ ràng cho xu hướng này. Trung Quốc ngày càng thể hiện lập trường quyết đoán tại Ấn Độ-Thái Bình Dương, đặc biệt trong các tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, Biển Hoa Đông, gây sức ép quân sự đối với Đài Loan, mở rộng ảnh hưởng tại các đảo quốc Nam Thái Bình Dương, tăng cường hiện diện quân sự tại Đông Nam Á thông qua căn cứ Ream của Cam Bốt và gần đây là trung tâm hỗ trợ quân sự chung tại Lào.

Nhìn chung, theo Marc Julienne, Bắc Kinh duy trì quan hệ căng thẳng hoặc bất ổn với nhiều nước láng giềng, đồng thời có xu hướng áp đặt vị thế của một cường quốc thống trị trong khu vực. Nhìn rộng hơn trên phạm vi toàn cầu, nhà nghiên cứu Émilie Trần đánh giá Trung Quốc "không phải là một cường quốc ổn định mà là một cường quốc đang tìm cách dần thay đổi trật tự quốc tế theo hướng có lợi cho mình".

Nguồn : BBC, 01/10/2026

******************************

G20 Thương mại : Mỹ khởi xướng chiến dịch chống "dư thừa thép", nhắm vào Trung Quốc

Anh Vũ, RFI, 01/10/2026

Theo hãng tin AFP, trong ngày khai mạc hội nghị G20 Thương mại tại thành phố Milwaukee, bang Wisconsin, gần biên giới Canada, hôm qua, 30/09/2026, nước chủ nhà Hoa Kỳ đã đưa ra một sáng kiến chống tình trạng "dư thừa thép toàn cầu", công khai nhắm vào Trung Quốc. 

Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer chuẩn bị ra điều trần trước Ủy ban Tài chính Thượng viện, Washington, Hoa Kỳ, ngày 22/07/2026. Reuters - Annabelle Gordon

Bên lề hội nghị, Đại diện Thương mại Nhà Trắng Jamieson Greer đã họp với các thành viên Diễn đàn toàn cầu về dư thừa năng lực sản xuất thép, gồm Liên Hiệp Châu Âu, Canada và Nhật Bản. Cuộc họp đã thông qua "Lộ trình Milwaukee", kêu gọi phối hợp chặt chẽ hơn trước cuộc khủng hoảng thép đang trở nên trầm trọng. Tình trạng dư thừa kéo giá xuống thấp và đe dọa các doanh nghiệp không thể cạnh tranh. Theo diễn đàn, năm 2028 thế giới sẽ dư 745 triệu tấn thép, cao hơn 24% so với năm 2024.

Các biểu đồ kèm theo văn kiện chỉ đích danh Trung Quốc, nước thường bị cáo buộc sản xuất nhiều hơn nhu cầu, để cho thép tràn ngập thị trường thế giới, cáo buộc mà Bắc Kinh bác bỏ. Ông Greer nói Mỹ đã có những biện pháp mạnh tay và việc các nước khác có hành động tương tự là hợp lý, nhưng không nói rõ có muốn họ tăng rào cản với thép Trung Quốc hay không.

Trước giờ khai mạc, Bộ trưởng Tài chính Andrzej Domanski của Ba Lan, nước được Mỹ mời dự, khẳng định thuế quan gây hại cho doanh nghiệp, người tiêu dùng và đẩy lạm phát tăng lên. Nam Phi thì bị Mỹ loại khỏi hội nghị.

Trước khi các cuộc thảo luận bắt đầu vào thứ Tư, bức ảnh chụp chung truyền thống đã được thực hiện hai lần, trong đó các đại diện Nga và Châu Âu không đứng cạnh nhau, theo một số nguồn tin cho AFP biết. Các lãnh đạo châu Âu vẫn từ chối chụp ảnh đứng cạnh đoàn Nga tại các sự kiện G20 kể từ khi Nga xâm lược Ukraina năm 2022.

Hội nghị G20 về thương mại sẽ kết thúc vào ngày mai.

Anh Vũ