Đá Hải Sâm ở Hoàng Sa : Tiền đồn chiến lược giúp Trung Quốc kiểm soát Biển Đông

Thu Hằng, RFI, 20/08/2026

Trung Quốc được cho là đã hoàn tất giai đoạn một hoạt động bồi đắp đá Hải Sâm (Antelope Reef) thuộc quần đảo Hoàng Sa, chiếm từ Việt Nam năm 1974. Bắc Kinh khẳng định công trình này chỉ phục vụ mục đích dân sự, hỗ trợ ngư dân. Tuy nhiên, giới quan sát quốc tế cho rằng đá Hải Sâm có thể trở thành một phần của "căn cứ quân sự lớn nhất" của Trung Quốc trong khu vực nhằm kiểm soát Biển Đông và chuẩn bị cho kịch bản tấn công Đài Loan.

Ảnh vệ tinh của Đá Hải Sâm, Biển Đông, ngày 19/07/2026. via Reuters - Vantor

Thêm một tiền đồn án ngữ Việt Nam

Hoạt động bồi đắp, xây dựng của Trung Quốc tại đá Hải Sâm sẽ tác động trực tiếp đến Việt Nam, trước tiên là tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa. Tháng 03/2026, người phát ngôn bộ Ngoại Giao Trung Quốc Lâm Kiếm khẳng định "quần đảo Xisha (Hoàng Sa) là lãnh thổ vốn có của Trung Quốc, không có tranh chấp". Ngày 20/08, trang Global Times (phiên bản tiếng Anh của Hoàn Cầu Thời Báo, cơ quan ngôn luận của Đảng cộng sản Trung Quốc), trích dẫn giới chuyên gia Trung Quốc khẳng định "không quốc gia nào có quyền chỉ trích các công trình hạ tầng của Trung Quốc trên lãnh thổ của mình".

Những hoạt động xây dựng, có thể là quân sự hóa đá Hải Sâm, sẽ củng cố thêm tiền đồn của Trung Quốc trong vùng biển mà Hà Nội tuyên bố có chủ quyền. Đá Hải Sâm, thuộc cụm đảo Lưỡi Liềm ở phía tây nam quần đảo Hoàng Sa, cách bờ biển Đà Nẵng khoảng 400 km và cách cảng Tam Á (tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, khoảng 300 km.

Củng cố chuỗi phòng thủ ở Hoàng Sa

Theo phân tích của Reuters dựa trên ảnh vệ tinh, đá Hải Sâm đang được bồi đắp thành đảo nhân tạo dài gần 6 km, với đường bờ thẳng hơn 3 km, có thể phát triển thành đường băng và cầu cảng dài 680 m hướng ra vùng nước sâu. Chuyên gia Bel Lewis, người sáng lập nền tảng dữ liệu nguồn mở PLATracker, nhận định, nếu hoàn thành, công trình này có thể trở thành cơ sở quân sự lớn hơn đảo Phú Lâm lân cận, đủ khả năng bố trí oanh tạc cơ H-6, giúp Trung Quốc triển khai máy bay nhanh hơn tới các khu vực tranh chấp, đồng thời lại dễ phòng thủ hơn so với 7 tiền đồn nằm ở xa về phía nam trên các thực thể mà Trung Quốc kiểm soát ở quần đảo Trường Sa.

Đá Hải Sâm được cho là sẽ trở thành một phần của tổ hợp quân sự lớn ở phía bắc Biển Đông, kết nối với căn cứ tàu ngầm trên đảo Hải Nam và hệ thống cơ sở hạ tầng tại Hoàng Sa. Trong đó có đảo Phú Lâm (Woody), từng được triển khai máy bay chiến đấu và tên lửa phòng không, và hiện có đường băng quân sự, cảng nước sâu, hầm ngầm, radar, hệ thống thông tin liên lạc. Đảo Tri Tôn cũng được trang bị các hệ thống giám sát tầm xa quy mô lớn.

Bảo vệ tàu ngầm, giám sát hoạt động của đối thủ ở Biển Đông

Việc xây dựng đá Hải Sâm có thể mở rộng đáng kể năng lực quân sự và kiểm soát chiến lược của Trung Quốc tại Biển Đông. Nhìn rộng hơn, chuyên gia an ninh Collin Koh tại Singapore cho rằng đá Hải Sâm có thể góp phần giúp Trung Quốc xây dựng "thành trì" trên biển nhằm bảo vệ các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân.

Theo ông, khu vực này nhiều khả năng được trang bị hệ thống giám sát quy mô lớn, tăng khả năng phát hiện và bảo vệ tàu ngầm Trung Quốc trước các mối đe dọa do Biển Đông nằm sát Đài Loan, Philippines và là tuyến hàng hải quan trọng. Đồng thời, cơ sở này có thể gây khó khăn cho hoạt động của tàu ngầm Mỹ và Việt Nam, hai quốc gia cũng hiện diện và hoạt động tích cực tại khu vực này.

Việc Trung Quốc củng cố cơ sở quân sự tại đá Hải Sâm cho thấy Biển Đông ngày càng trở thành khu vực cạnh tranh và quân sự hóa giữa Trung Quốc với Mỹ cùng các đồng minh. Hai bên đều tìm cách giành lợi thế chiến lược trong trường hợp xảy ra xung đột liên quan đến Đài Loan. Chuyên gia Lewis nhận định tầm quan trọng của Biển Đông và Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam bộ đã được Quân ủy Trung ương Trung Quốc nâng cao trong năm qua, chủ yếu do vấn đề Đài Loan.

Thu Hằng

******************************

Trung Quốc hoàn tất xây dựng giai đoạn 1 tại Đá Hải Sâm ở Hoàng Sa

BBC, 20/08/2026

Trung Quốc đã hoàn tất xây dựng giai đoạn đầu tiên trên Đá Hải Sâm ở quần đảo Hoàng Sa, hãng tin Reuters đưa tin vào chiều tối 19/8.

Ảnh vệ tinh chụp một tàu hải cảnh Trung Quốc tại Đá Hải Sâm ở Biển Đông vào hôm 8/7/2026

Trung Quốc trên thực tế đã chiếm đóng toàn bộ quần đảo Hoàng Sa từ năm 1974 sau khi dùng vũ lực đẩy lùi hải quân Việt Nam Cộng hòa.

Quần đảo này, trong đó có Đá Hải Sâm, là khu vực Việt Nam tuyên bố chủ quyền.

Việc Trung Quốc bồi đắp một hòn đảo nhân tạo tại đây được giới chuyên gia nhận định là sẽ trở thành một phần quan trọng trong căn cứ quân sự lớn nhất Biển Đông của nước này.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh tìm cách củng cố sự kiểm soát đối với phần lớn vùng biển này, bao gồm cả những vùng biển thuộc vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) hợp pháp của các quốc gia, vùng lãnh thổ láng giềng như Việt Nam, Malaysia, Brunei, Đài Loan và Philippines.

Các chuyên gia an ninh khu vực và tùy viên quân sự cho rằng công trình này nhiều khả năng sẽ củng cố sự kiểm soát quân sự của Trung Quốc ở phần phía bắc tuyến đường thủy chiến lược này.

Hình ảnh vệ tinh mà Reuters thu thập cho thấy hòn đảo nhân tạo dài gần 6km, sở hữu một đường bờ biển thẳng kéo dài hơn 3km mà một số nhà phân tích nhận định có thể là tiền đề cho một đường băng quân sự.

Một cầu cảng dài 680m nhô ra vùng nước sâu, trong đó một bức ảnh vệ tinh từ Vantor ghi nhận sự xuất hiện của một tàu hải cảnh Trung Quốc đang neo đậu.

Việt Nam từng lên tiếng phản đối các công trình tại đây.

"Mọi hoạt động của nước ngoài tại quần đảo Hoàng Sa, trong đó có Đá Hải Sâm, mà không được sự cho phép của phía Việt Nam là hoàn toàn phi pháp và vô giá trị", Bộ Ngoại giao Việt Nam tuyên bố hồi tháng 3, đồng thời phản đối hoạt động xây dựng của Trung Quốc.

Ông Ben Lewis, người sáng lập nền tảng dữ liệu mở PLATracker, nhận định với Reuters rằng Đá Hải Sâm có thể trở thành một trong những điểm tựa quan trọng nhất của quân đội Trung Quốc ở Biển Đông.

Đá Hải Sâm có quy mô lớn hơn đảo Phú Lâm lân cận và dễ phòng thủ hơn so với mạng lưới căn cứ phía nam tại quần đảo Trường Sa.

Trong khi đó, Tiến sĩ Collin Koh, chuyên gia an ninh tại Singapore, cho rằng Đá Hải Sâm cũng có thể có thể làm phức tạp thêm hoạt động tàu ngầm của Mỹ và Việt Nam vốn đang hoạt động tích cực trong khu vực.

Và các công trình ở Đá Hải Sâm góp phần bảo vệ tàu ngầm Trung Quốc khỏi nguy cơ bị tấn công, tránh việc phải tiến ra vùng biển khơi phía tây Thái Bình Dương, theo ông Koh.

Hôm 14/8, tổ chức Sáng kiến Minh bạch Hàng hải Châu Á (AMTI), sau khi phân tích hình ảnh vệ tinh về Đá Hải Sâm, đã cho rằng có dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang xây một đường băng quân sự mới.

AMTI đưa ra các bằng chứng củng cố nhận định này, điển hình là khu vực san lấp rộng khoảng 55m - đúng bằng chiều rộng các đường băng Trung Quốc đã làm tại Phú Lâm, Chữ Thập, Subi và Vành Khăn.

Một công trình rộng 60×60m được nhìn thấy ngay cạnh đường băng, tương đương kích thước các nhà vòm chứa máy bay cỡ lớn.

Bài viết hôm 19/8 trên diễn đàn chính trị Modern Diplomacy bình luận rằng căn cứ tiềm năng này của Trung Quốc đe dọa nghiêm trọng đến không gian chủ quyền của Hà Nội.

Trong khi đó, Bắc Kinh xem đây là cơ hội để siết chặt kiểm soát vùng biển chiến lược này.

Tuy nhiên tác giả bài viết cũng lưu ý không nên nhìn nhận công trình trên Đá Hải Sâm một cách riêng lẻ khi Trung Quốc vốn đã sở hữu chuỗi căn cứ, sân bay, cảng biển và hệ thống radar khắp Hoàng Sa và Trường Sa. Việc thêm đá Hải Sâm giúp liên kết các điểm này thành một mạng lưới đồn bốt hoàn chỉnh.

Bài viết kết luận diễn biến trên Đá Hải Sâm phản ánh đúng chiến lược của Bắc Kinh là âm thầm mở rộng sức mạnh quân sự dưới danh nghĩa "công trình dân sự" trước khi chính thức công nhận, từ đó từng bước làm thay đổi cán cân quyền lực trên biển.

Bắc Kinh vẫn chưa chính thức xác nhận việc xây dựng một căn cứ quân sự mới, trong khi truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết công trình tại đá Hải Sâm phục vụ cho các mục đích dân sự như dự báo thời tiết và nghiên cứu khoa học.

Nguồn : BBC, 20/08/2026