Trong bài viết cách đây vài tuần với chủ đề "Dân chủ là một vấn đề văn hóa", tôi đã cố gắng trình bày một cách công phu, với tinh thần học thuật, để tất cả chúng ta cùng suy ngẫm. Đó không phải là một bài viết để chửi bới – vốn dĩ không phải là "style" của tôi – mà là một nỗ lực cần thiết cho những tư duy dài hơi, cho sự phát triển lâu dài và bền vững của đất nước.

André Forget, được bầu vào hội đồng thị trấn Sainte-Livrade ngày 22/03/2026, là một người tị nạn từ Việt Nam cách đây sáu mươi năm lúc vừa hơn một tuổi rưỡi.

Tuy nhiên, như thường lệ, bài viết đó cũng gây khó chịu cho một số người, những người vừa thiếu hiểu biết lại vừa hung hăng. Những lời bình luận vô văn hóa, tôi đã xóa. Những kẻ nói năng lung tung, thiếu học, tôi cho "đăng xuất". Điều đó không có gì mới.

Trong bài đó, tôi có viết một câu rất ngắn : "Quyền lực phải đi từ dưới đi lên".

Có vẻ như chính câu nói này đã làm phiền lòng một số bạn. Có người còn hỏi tôi : đã bao giờ nhìn thấy chuyện đó chưa ?

Tôi vốn thuộc diện thiểu năng trí tuệ, nên không biết trả lời thế nào cho vừa lòng thiên hạ. Thôi thì bỏ chuyện học thuật sang một bên cho đỡ nhức đầu, ta đi nhậu. Và nhân mấy bữa nhậu gần đây, tôi xin kể vài câu chuyện rất đời thường.

Trước hết là thành phố nơi tôi đang sống, một vùng ngoại ô của Paris.

Ở đây, chính quyền thành phố tổ chức một bữa tiệc dành cho tất cả các cụ – vâng, tất cả, không phân biệt gì cả – cứ đến tuổi hưu trí là được mời. Ăn uống, ca nhạc, biểu diễn… đầy đủ.

Đó cũng là dịp để ông thị trưởng cảm ơn người dân. Ông đi từng bàn, bắt tay từng người, hỏi han rất ân cần. Một ông thị trưởng còn rất trẻ, khoảng 35 tuổi.

Cuối năm 2025, tôi tình cờ gặp ông ngoài đường. Ông dừng lại, bắt tay và hỏi thăm. Rồi hỏi tôi có cần gì không. Tôi chỉ nói đơn giản : tôi là một cán bộ hưu trí mới chuyển đến đây sinh sống.

Ông ghi ngay tên và địa chỉ email của tôi.

Vài hôm sau, tôi nhận được giấy mời đi nhận quà dành cho người lớn tuổi. Và từ đó, tôi tự động được mời tham gia các buổi sinh hoạt như thế này.

Thành phố còn rất nhiều hoạt động khác. Nhưng thú thật, tôi không tham gia mấy, vì còn bận… viết.

Cũng xin nói thêm để các bạn rõ : Ở Pháp vừa diễn ra bầu cử thị trưởng các thành phố, cùng thời điểm với một đợt bầu cử "rất sôi động" ở ta. Kết quả tại thành phố của tôi : ông thị trưởng nói trên tái đắc cử ngay từ vòng đầu với 76,28% số phiếu. Một tỷ lệ ngoạn mục. Áp đảo hoàn toàn các đối thủ.

Và cũng chính ông này, sau đó, lại tiếp tục được bầu làm Chủ tịch vùng phía Đông Paris.

Một luật gia trẻ, năng động, có năng lực, khiêm tốn, và thực sự chăm lo đến người dân, ông đã chiến thắng một cách dễ dàng.

Và đây, xin bật mí với các bạn một "bí mật rất lớn" : Ông là người gốc Iran.

Nhân tiện cũng nói luôn : Trong cùng đợt bầu cử đó, ở nhiều nơi khác, có những thị trưởng mới là người gốc Mali, và rất nhiều người có nguồn gốc nước ngoài khác, trên khắp nước Pháp. Trong đó, có cả người Việt Nam.

Ở đây, người gốc nước ngoài về cơ bản không bị kỳ thị trong đời sống chính trị, họ có thể ra ứng cử như một công dân bình thường. Còn ở Việt Nam, thử tự ra ứng cử xem, không cần đợi đến lá phiếu, có khi đã "ăn đòn" từ trước ; một xã hội mà người Việt lại kỳ thị chính người Việt của mình, thì nói gì đến chuyện đại diện cho nhau.

Cũng cần nói rõ thêm một điều tưởng như rất bình thường, nhưng lại không hề bình thường :

Ở đây, các cuộc bầu cử, từ cấp địa phương cho đến tổng thống, đều là bầu trực tiếp.

Những người đại diện cho dân là do chính lá phiếu của từng người dân bầu lên.

Không qua trung gian. Không "cơ cấu". Không "hiệp thương".

Nói một cách công bằng thì dân chủ ở Pháp còn kém xa Việt Nam.

Ở đây, tỷ lệ người đi bầu chỉ khoảng 60% trong số những người có quyền bầu cử.

Và một người trúng cử với hơn 50% số phiếu đã là "khủng khiếp" lắm rồi.

Làm sao mà so được với những con số 99,99% của một nền dân chủ mà có thể gọi là "đến thế là cùng" ?

Nói chung, dân chủ ở phương Tây còn lâu mới bằng của ta. Chính vì vậy nên nhiều bạn không đồng ý với những gì tôi viết. Điều đó, tôi hiểu.

Paris hôm nay trời rất đẹp. Thời tiết dễ chịu : không lạnh, không nóng. Một ngày lý tưởng để ra ngoài, ngồi vỉa hè với bạn bè, uống một cốc bia, ăn chút gì đó.

Cũng giống như bia vỉa hè Hà Nội. Chỉ khác là, ở đây, người ta có thể ngồi đó… và nói bất cứ điều gì họ muốn.

Và nếu có ai đó hỏi lại tôi : "Quyền lực đi từ dưới đi lên – ông đã nhìn thấy chưa ?"

Thì có lẽ, lần sau, tôi sẽ không nói gì nữa. Tôi chỉ mời họ… đi uống bia như trong ảnh.

Hoàng Quốc Dũng

(17/04/2026)