Quyền lực ở đỉnh cao và bài toán "hòa" hay "kháng" ?

Sau chuyến công du Mỹ từ 18 đến 20/2 về, bất luận Tổng bí thư và bộ sâu tuyên bố thế nào, vấn đề cốt lõi nhất tới đây vẫn là : Thứ tự ưu tiên của Đảng cộng sản Việt Nam thực sự sẽ là gì ? Bảo toàn hệ thống và chế độ đảng trị ? Tái cấu trúc mô hình phát triển cho đất nước ? Hay đơn thuần chỉ là để củng cố quyền lực của cá nhân và phe nhóm ?

Bản Đồ Bát Quái Tiên Thiên  được sắp xếp với quẻ Càn là 1 đối xứng phía dưới là quẻ Khôn 8, bên trái trên sẽ là quẻ Đoài 2, bên phải trên là quẻ Chấn 4, bên phải dưới là quẻ Cấn 7, bên phải là quẻ Khảm 6, bên trái là quẻ Ly 3.

I. Quẻ Càn và hành trình của ý chí quyền lực

Trong Kinh Dịch, quẻ Càn tượng trưng cho Trời – cho sức sáng tạo thuần dương, cho ý chí vươn lên không ngừng. Sáu hào của quẻ Càn không chỉ là biểu tượng triết học ; nó là một mô hình vận động của quyền lực.

Từ "Tiềm long vật dụng" – rồng còn ẩn mình – cho đến "Phi long tại thiên" – rồng bay trên trời – là một tiến trình tự kiến tạo vị thế. Đó là hành trình của người có ý chí cá nhân mạnh, từng bước vượt qua cản trở để đạt đỉnh cao chính danh.

Nhưng Kinh Dịch không dừng lại ở đỉnh cao. Ngay sau "Phi long tại thiên" là một lời cảnh báo : "Kháng long hữu hối".

Triết lý ở đây rất sâu sắc : đỉnh cao không phải điểm kết thúc, mà là điểm thử thách mới. Khi đã ở trên cao nhất, người lãnh đạo không còn đối thủ cụ thể. Thứ họ phải đối diện chính là tổng thể xã hội, hệ thống, lịch sử và cả kỳ vọng của quần chúng. Nếu tiếp tục vận hành bằng tâm thế chinh phục, họ sẽ gặp phản lực. Đó là "hữu hối" – sự hối tiếc đến từ việc không biết chuyển trạng thái đúng lúc.

II. "Kháng Long" dưới góc nhìn tâm lý quyền lực hiện đại

"Kháng" không đơn thuần là chống lại ai đó. Ở tầng sâu hơn, đó là tâm thế đối đầu khi đã nắm quyền tối cao.

Trong tâm lý học quyền lực, có một quy luật khá phổ quát : người leo lên bằng ý chí mạnh thường tin rằng chính ý chí ấy là chìa khóa cho mọi giai đoạn. Khi chưa đạt đỉnh, cứng rắn là vũ khí. Nhưng khi đã ở đỉnh, nếu vẫn giữ tư thế cứng rắn tuyệt đối, quyền lực sẽ dần tách khỏi xã hội.

Bởi trên đỉnh cao, "con rồng khác" không còn là một cá nhân hay phe phái. Nó là "tổng hòa" của cấu trúc lợi ích phức tạp, là thị trường, là truyền thông, là tầng lớp trung lưu đang lớn lên, là áp lực quốc tế… Nếu chỉ biết "kháng" mà không biết "hòa", quyền lực sẽ tạo ra lực đối kháng âm thầm.

Vì vậy, "kháng long hữu hối" không phải là lời đe dọa, mà là một định luật cân bằng. Sức mạnh không được điều hòa sẽ tự sinh ra phản lực, thậm chí là đối lực. Ý chí không được tiết chế sẽ mài mòn chính nền tảng của mình.

Ông Tô Lâm, Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam, gặp Donald Trump, Tổng thống Mỹ, tại Nhà Trắng ngày 20/02/2026

Một nhà lãnh đạo ở đỉnh cao quyền lực có hai lựa chọn : Hoặc dùng đối ngoại để củng cố hình ảnh cứng rắn ; hoặc dùng đối ngoại để mở không gian phát triển.

Nếu trọng tâm là thu hút đầu tư, hợp tác công nghệ, mở rộng thị trường và cân bằng chiến lược, thì đó là dấu hiệu của tư duy "Hòa Long" – tức là nhận thức rằng quyền lực quốc gia không thể dựa mãi vào kiểm soát nội bộ, mà phải dựa vào năng lực hội nhập.

Ngược lại, nếu đối ngoại chỉ là công cụ củng cố vị thế chính trị trong nước, mà không đi kèm cải cách cấu trúc, thì "Kháng Long" vẫn chiếm ưu thế.

Sự khác biệt nằm ở chiều sâu chính sách sau chuyến đi, chứ không ở các nghi thức ngoại giao.

V. Thành công hay "hữu hối" ?

Lịch sử chính trị cũng cho thấy : vươn lên được đỉnh cao chưa bao giờ là điểm khó nhất. Khó nhất là phải chuyển từ tâm thế chinh phục sang tâm thế điều hòa.

Nếu "khế lý" là dung hòa lợi ích, làm mềm cấu trúc cứng, mở rộng không gian sáng tạo cho xã hội, thì "hòa long" sẽ giúp khiến quyền lực bền vững hơn.

Nếu "khế lý" chỉ dừng ở việc giữ vững vị trí bằng ý chí sắt đá, thì quy luật cân bằng của Kinh Dịch sẽ vận hành : rồng bay quá cao mà không biết hạ mình, ắt sinh hối (hữu hối) !

Kinh Dịch không tiên tri cá nhân. Nó chỉ chỉ ra quy luật. Và cái quy luật ấy rất giản dị : Khi quyền lực đạt cực thịnh, sự sống còn không còn phụ thuộc vào sức mạnh, mà phụ thuộc vào khả năng tự điều chỉnh.

Câu hỏi về "khế lý" vì thế không phải là tò mò về một con người, mà là câu hỏi về hướng đi của cả một giai đoạn lịch sử.

Nguyễn Thế Hùng & Stephen B. Young

Nguyên tác : From "Arrogant Dragon will have regret" to the Question of "Ultimate Intent" : Power at its Apex and the Dilemma of Harmony or Confrontation

Nguồn : The Caux Round Table for Moral Capitalism, 19/02/2026

———————————————- 

- Tiến sĩ Nguyễn Thế Hùng, với học vị Tiến sĩ Vật lý, là một học giả được biết đến nhờ nền tảng khoa học vững vàng và phương pháp phân tích toàn diện trong các nghiên cứu triết học và văn hóa. Với niềm quan tâm sâu sắc tới việc khám phá những nguyên lý cổ xưa, ông mang đến một góc nhìn khoa học hiện đại khi tiếp cận tư tưởng truyền thống phương Đông.

Tác phẩm mới nhất của Tiến sĩ Hùng viết về Kinh Dịch : Hành trình của ý chí, do Nhà xuất bản Thế giới (Việt Nam) ấn hành năm 2025. Đây là một tài liệu nghiên cứu về một trong những kinh điển triết học lâu đời nhất của Đông Á – Kinh Dịch. Bản dịch tiếng Anh các phần luận giải về 64 quẻ Kinh Dịch dự kiến sẽ được xuất bản nhằm phục vụ bạn đọc gần xa. Trong cuốn sách, Tiến sĩ Hùng tìm cách diễn giải Kinh Dịch – một hệ thống tư tưởng xoay quanh các khái niệm âm dương, sự biến dịch và tính vận động không ngừng của vũ trụ – dưới ánh sáng của tư duy khoa học đương đại. Thay vì xem các quẻ đơn thuần như những biểu tượng huyền bí hay công cụ bói toán, ông tiếp cận chúng như một chỉnh thể biểu tượng hàm chứa những minh triết sâu sắc về sự thay đổi, trật tự và trải nghiệm nhân sinh. Công trình này là một nỗ lực kết nối vật lý học hiện đại với minh triết cổ truyền, qua đó chiều sâu triết học của Kinh Dịch trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn đối với độc giả ngày nay. Cuốn sách không chỉ là một đóng góp học thuật, mà còn mở ra một cuộc đối thoại văn hóa giữa khoa học và nhân văn. 

- Stephen B. Young là tác giả cuốn The Tradition of Human Rights in China and Vietnam. Ông từng nghiên cứu Kinh Dịch tại Việt Nam đã cùng ông Dương Thái Ban viết bình luận hằng năm cho Caux Round Table vào dịp Tết Âm lịch, nhằm chia sẻ những giá trị thực tiễn có thể rút ra từ Kinh Dịch để vận dụng vào việc ra quyết định trong năm mới. Tốt nghiệp Harvard College và Trường Luật Harvard, Stephen B. Young là chuyên gia về Luật học và Luật Đông Á, từng giữ chức Phó Khoa Trường Luật Harvard, cũng như Hiệu trưởng và Giáo sư Luật tại Trường Luật Hamline. Hiện ông là Giám đốc Điều hành toàn cầu The Caux Round Table for Moral Capitalism, một trang mạng quốc tế gồm các nhà lãnh đạo doanh nghiệp giàu kinh nghiệm, hợp tác với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và chính trị để thiết kế các chiến lược trí tuệ, công cụ quản lý và thực tiễn nhằm tăng cường doanh nghiệp tư nhân và quản trị công để cải thiện cộng đồng toàn cầu của chúng ta.