Từ "Mạng nhện" đến cầu Kerch : Ukraine khiến thế giới kinh ngạc, làm bộc lộ những điểm yếu của Nga

Dư âm các cuộc tấn công bất ngờ của Ukraine vào lãnh thổ Nga và cầu Kerch, bầu cử tổng thống ở Hàn Quốc và Ba Lan, sự ra đi của Elon Musk với thất bại ở Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) là các vấn đề được báo chí Pháp bàn luận nhiều hôm nay 04/06/2025.

Ảnh vệ tinh : Các phi cơ Tu-95 ở căn cứ không quân Irkutsk, Nga bị drone của Ukraine phá hủy, ngày 04/06/2025. via Reuters – Maxar Technologies

Đòn tập kích táo bạo gây hoảng loạn

Le Monde nhận xét "Vụ tấn công bằng drone của Ukraine vào các căn cứ không quân đã bộc lộ tính dễ tổn thương của Nga". Ngoài tổn thất chiến lược, đây còn là nỗi nhục cho Moskva. Diễn ra cùng lúc trên lãnh thổ Nga từ vùng cực bắc đến Viễn Đông hay Siberia, chiến dịch "Mạng nhện" đã gây bất ngờ cho tình báo Nga. Theo Kiev, 41 phi cơ quân sự, trong đó có 11 oanh tạc cơ chiến lược Tu-95 và Tu-22, đã bị tiêu hủy. Những hình ảnh từ các nguồn mở cho thấy những phi cơ quý giá này đang bốc cháy.

Kể từ thứ Hai 02/06, FSB và cảnh sát Nga gia tăng các vụ câu lưu, khám nhà, chặn xe xét hỏi... để cố tìm ra những người tổ chức. Tại Siberia, sự hoảng loạn của chính quyền thấy rõ hôm qua, khi trên xa lộ nối thành phố Irkutsk với Novossibirsk, hàng trăm tài xế xe tải phải chạy chậm như rùa vì vô số vụ kiểm soát của cảnh sát. Họ trở thành khả nghi vì trong vụ tấn công vừa qua Ukraine đã dùng các xe tải mang bảng số Nga, trang bị trần giả chứa các drone mang chất nổ.

Một nhà kho ở khu kỹ nghệ Tcheliabinsk thuộc Ural, nơi xuất phát năm xe tải hướng về năm sân bay bị tấn công, đã bị FSB thanh sát. Người thuê kho, Artiom Timofeïev, một người Ukraine nhập tịch Nga năm 2021 và là giám đốc một công ty vận tải, đang bị truy nã, nhưng người này đã rời khỏi Nga. Ngược lại, chủ cơ sở và những người thuê các kho các bên cạnh đều bị câu lưu.

"Cú đá vào mông Putin của Trump" ?

Tác động tâm lý đối với phía Nga rất lớn. Ukraine, mà theo ông Donald Trump là "chẳng có quân bài nào trong tay", khôi phục lại hình ảnh và đang lên tinh thần. Dân biểu Iehor Tcherniev nói với Le Monde : "Chúng tôi đã chứng tỏ với toàn thế giới là Nga có những lỗ hổng lớn trong hệ thống an ninh. Nga dối trá khi cố thuyết phục các đối tác phương Tây là họ đang thắng, nhưng tiếc thay nhiều đối tác đã tin". Kiev chứng tỏ tài nghệ bậc thầy qua việc tiêu diệt các oanh tạc cơ chiến lược của Nga ở cách mấy ngàn cây số.

Ông Thibault Fouillet, đại học Jean-Moulin - Lyon III, đánh giá việc này cho thấy "hiệu quả cao độ và sự phối hợp của tình báo Ukraine. Đó là minh chứng tuyệt vời cho việc hoạch định chiến lược". Và là một cái tát vào mặt Putin. Nhà văn Guillaume Ancel, cựu trung tá Pháp, nhận định người Ukraine đã hạ nhục quân đội Nga khi phá hủy các phi cơ trị giá mấy trăm ngàn đô la bằng các drone giá chỉ 10.000 đến 20.000 đô la.

Đây là lần đầu tiên drone tấn công ở tầm xa như vậy, thường thì chỉ ở gần tiền tuyến. Theo ông, "Mạng nhện" thành công nhờ được hướng dẫn hoàn hảo, có thể là dựa vào một hệ thống liên lạc vệ tinh rất mạnh mà Ukraine không nắm được kỹ năng, như vậy là nhờ có thông tin tình báo Mỹ, có thể là "một cú đá của Trump vào mông Putin". Chuyên gia Stéphane Audrand cho rằng, dù rất ngoạn mục, "Mạng nhện" không làm thay đổi tương quan chiến thuật trên mặt đất lẫn chiều hướng cuộc chiến.

Điều quan trọng là khi thâm nhập và phá hủy được các oanh tạc cơ chiến lược có thể mang đầu đạn nguyên tử, Ukraine chứng tỏ "lực lượng răn đe hạt nhân của Nga không khả tín". Đó là điều nhục nhã cho Moskva, vì lực lượng này là những viên ngọc trên chiếc vương miện của quốc phòng Nga. Ukraine ngày càng tấn công vào sâu, nhưng Moskva chẳng có biện pháp bảo vệ các "pháo đài bay", ngỡ rằng ở xa tận Siberia là an toàn. Nga không còn sản xuất các oanh tạc cơ này, nên khó thể thay thế trong thời gian ngắn. Trước mắt, "Mạng nhện" làm giảm đi các vụ không kích của Nga vào các thành phố Ukraine, giúp lực lượng phòng không và người dân có thể được nghỉ ngơi phần nào.

Cuộc chiến tranh bất đối xứng đầy sáng tạo

Le Figaro nói về "Cuộc chiến tranh bất đối xứng của Ukraine trước Nga". Sau chiến dịch "Mạng nhện" vang dội, đến lượt chiếc cầu ở Crimea nằm trong tầm ngắm. Những vụ nổ lớn làm thiệt hại các trụ cầu bắc qua eo biển Kerch, có thể do drone hải chiến, một hoạt động phải mất nhiều tháng chuẩn bị. Libération cho biết lực lượng Ukraine đã đặt 1.100 ký chất nổ vào các phần trụ cầu dưới mặt nước, Les Echos dẫn nguồn từ Ukraine khẳng định vụ này không gây thương vong cho dân thường.

Cầu Kerch là cây cầu dài nhất Châu Âu (18 kilomet) nối liền lãnh thổ Nga với Crimea của Ukraine bị Nga chiếm, được Vladimir Putin đích thân lái xe tải lên làm lễ khai mạc. Cây cầu này mang tính chiến lược về hậu cần cho bán đảo, nhất là cho quân đội Nga trú đóng. Tuy trong video không thấy thiệt hại lớn, nhưng Kiev khẳng định cấu trúc của cầu Kerch đã bị tổn thương nặng nề.

Tấn công vào mục tiêu mang tính biểu tượng cao này, tình báo Ukraine (SBU) đã chứng minh khả năng buộc kẻ xâm lược phải chịu đòn. Vào lúc thương lượng tiếp diễn, Kiev có vẻ không yếu như người ta tưởng. Tuy nhiên, một nguồn tin quân đội Pháp cho rằng chiến tranh chấm dứt hay tiếp tục không hẳn tùy thuộc vào các chiến thắng của Ukraine, mà vào ý định của Vladimir Putin. Với tính sáng tạo, Ukraine đối phó với địch thủ mạnh hơn nhiều lần bằng cách tấn công nhà máy lọc dầu, đánh đắm chiến hạm, nhắm vào các chỉ huy quân sự... Khi đưa chiến tranh sang đất Nga, Kiev tìm cách gia tăng cái giá chính trị cho Putin.

Chiến tích tuyệt vời nhưng khó lặp lại

Chuyên gia Kateryna Bondar của CSIS nhấn mạnh chiến dịch Mạng nhện "đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến tranh bất đối xứng của Ukraine, và bộc lộ tính dễ tổn thương của hậu cứ Nga". Đây là tấm gương hoàn hảo của một chiến dịch "low cost", phá được cả phi cơ radar A50 mà Nga chỉ có mười mấy chiếc, để phối hợp các vụ không kích. Kiev cũng nắm vững mạng lưới viễn thông dân sự để điều khiển các drone từ xa, và việc xác định mục tiêu có thể được trí thông minh nhân tạo trợ giúp.

Chiến dịch cho thấy sự tinh vi và mức độ thâm nhập vào đất Nga của lực lượng đặc nhiệm và tình báo Ukraine. Tuy nhiên khó thể lặp lại chiến tích này, vì phải chuẩn bị rất lâu, và Moskva sẽ lấp được các lỗ hổng. Chuyên gia Tatiana Kastoueva-Jean của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) cho rằng Putin sẽ trả đũa bằng hỏa tiễn đạn đạo như Oreshnik. Không kích tuy sẽ giảm bớt, nhưng Nga vẫn tấn công bằng các phi cơ còn lại, bằng hỏa tiễn từ chiến hạm hay trên mặt đất, và các drone Geran 2 tránh được thiết bị gây nhiễu.

Ukraine ít quân hơn, trong khi Nga tổ chức các trận đánh dồn dập. Một chỉ huy quân sự cao cấp Pháp nhận định, quân Nga không khai thác được những đột phá và cũng mệt mỏi sau thời gian dài. Theo nhà phân tích quân sự Jack Watling trên Le Figaro, "Nga không thể duy trì cuộc chiến vô hạn định, nhưng trước mắt Moskva cho rằng phương tiện gây áp lực lên Ukraine sẽ mạnh lên theo với thời gian". Kiev muốn làm lung lay niềm tin này.

Điều hành Nhà nước khác với doanh nghiệp : DOGE của Musk thành pháo xịt

Nhìn sang Hoa Kỳ, trong bài xã luận "Bản tổng kết đáng ngờ của Elon Musk ở DOGE", Le Monde cho rằng nhà tỉ phú còn rất xa so với mục tiêu tiết kiệm 1.000 tỉ đô la chi tiêu công. Tổng thống Donald Trump đã đưa ra chương trình này với tham vọng đạt được tầm cỡ như dự án Manhattan đã giúp Hoa Kỳ chế tạo được quả bom nguyên tử đầu tiên sau Đệ nhị thế chiến.

Bốn tháng sau, DOGE có vẻ là pháo xịt, tạo ra hỗn loạn thay vì trật tự. Con số tiết kiệm được công bố 175 tỉ đô la không thể kiểm chứng, có lẽ đã phóng đại. Thất bại này đã thấy trước, khi ông Trump hứa không đụng tới ngân sách quốc phòng và an sinh xã hội. Musk bèn tấn công vào các cơ quan chính phủ mà không quan tâm đến lợi ích dịch vụ công. Thiếu kinh nghiệm, không hiểu biết cách hoạt động, ê-kíp của Musk làm yếu đi cơ quan y tế, an toàn nguyên tử, không lưu, giáo dục, thu thuế ; bất chấp phản tác dụng cho nền kinh tế.

Trong số các nạn nhân, có cơ quan USAID phụ trách viện trợ nhân đạo, làm đảo lộn cuộc sống hàng triệu người trên thế giới, chỉ tiết kiệm được một số tiền nhỏ nhoi trong ngân sách Hoa Kỳ, nhưng lại làm giảm hẳn ảnh hưởng Mỹ trên trường quốc tế. Trong khi đó, hôm 22/05, Donald Trump đã thúc đẩy Hạ Viện thông qua ngân sách làm thâm thủng thêm 3.300 tỉ đô la trong 10 năm tới. Tác động rõ rệt nhất của DOGE là đã chứng tỏ một Nhà nước không thể điều hành như một doanh nghiệp.

Từ mục tiêu tiết kiệm 2.000 tỉ đô la còn… 2 tỉ !

Đối với Les Echos, DOGE, Bộ Hiệu quả Chính phủ, cơ quan đã trở thành nổi tiếng do Elon Musk đứng đầu trong vài tháng qua, đã tỏ ra không hề hiệu quả. Mục tiêu tiết kiệm 2.000 tỉ đô la được giảm xuống còn 1.000 rồi 150 tỉ. Nhưng theo tính toán của Manhattan Institute, một think tank bảo thủ, số 150 tỉ đô la này thực ra chỉ có... 2 tỉ, tức 0,03% ngân sách liên bang. Musk phát hiện cây cưa của mình thực ra bằng nhựa. Món đồ chơi không hoạt động, ông ta bỏ rơi trong một góc, chuyển sang làm việc khác.

Trong một bài viết khác, thông tín viên Le Monde tại New York cho rằng thất bại của Elon Musk là nặng nề, và đây là điều đáng tiếc vì trong triều đình của Donald Trump, Musk là người duy nhất chỉ ra vấn đề quan trọng là thâm hụt ngân sách. Điều đã "giết chết" Elon Musk không phải là tính thực dụng của doanh nhân, mà là sự biến tướng tư tưởng và sự mù quáng.

Chẳng hạn nhầm lẫn Dải Gaza với tỉnh Gaza của Mozambic, cắt bỏ chương trình chống SIDA – mà theo Bill Gates, "người giàu nhất thế giới gây ra cái chết cho những trẻ em nghèo nhất". Musk đòi giảm ngân sách hàng không dân dụng vào lúc xảy ra hàng loạt tai nạn do khiếm khuyết của kiểm soát không lưu. Sô diễn đã kết thúc, và nước Mỹ, bị các cơ quan đánh giá tín dụng hạ điểm tín nhiệm, đối mặt với hố sâu nợ nần.

Thảm sát Thiên An Môn, còn ai nhớ ?

Tại Châu Á, La Croix nhận thấy "Ở Hồng Kông, những buổi tưởng niệm vụ thảm sát Thiên An Môn ngày càng thu hẹp", từ khi Bắc Kinh nắm lại chính quyền với bàn tay sắt. Hàng năm từ 1989 đến 2020, người dân Hồng Kông vẫn có thói quen tập họp lại ngày 4 tháng Sáu ở công viên Victoria để tưởng niệm các nạn nhân, nhưng từ 5 năm qua chính quyền cấm mọi cuộc tụ tập trong ngày này. Trong ba năm đầu họ lấy cớ Covid, nhưng sau đó nêu ra nguy cơ nổi dậy, gây rối trật tự công cộng, thậm chí đồng lõa với thế lực nước ngoài.

Mark Sabah, giám đốc phụ trách Anh và Châu Âu của Ủy ban vì tự do cho Hồng Kông, lo ngại kỷ ức về vụ thảm sát sẽ dần bị xóa nhòa. "Những người từng có mặt ở Thiên An Môn nay đã 50, 60 tuổi. Trong 15 đến 20 năm nữa, sẽ chẳng còn ai". Hơn nữa chính quyền đã xóa hết các dấu vết của sự kiện bi thảm này trong sách giáo khoa và những cuốn sách trong thư viện. Năm nay, ba xe cảnh sát trấn giữ công viên Victoria cho đến tối. Vẫn còn những ngọn nến được thắp lên trên cửa sổ, những người mặc áo đen đi dạo gần công viên, nhưng những nhà đấu tranh tích cực nhất đều đang ngồi tù.

Thụy My