Cuối năm 2025, quân đội Ukraine lặng lẽ khép lại một chương mang tính biểu tượng của cuộc chiến chống Nga : Quân đoàn Quốc tế bảo vệ lãnh thổ Ukraine, một lực lượng tập hợp các binh sĩ tình nguyện nước ngoài từng được ca ngợi như hiện thân của tinh thần đoàn kết quốc tế, chính thức bị giải thể. Quyết định này đã gây hoang mang trong hàng ngũ lính lê dương, đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi về chiến lược nhân sự của Kiev trong một cuộc chiến đã bước sang năm thứ tư.

Một đơn vị thuộc Quân đoàn quốc tế ở Ukraine đang tập luyện tại một địa điểm được giữ kín trong vùng Kiev, ngày 10/04/2024. AP - Efrem Lukatsky

Từ lời kêu gọi khẩn cấp đến biểu tượng quốc tế

Ngày 25/2/2022, chỉ một ngày sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine, tổng thống Volodymyr Zelensky kêu gọi những người nước ngoài có kinh nghiệm quân sự đến Ukraine để hỗ trợ kháng chiến. Hai ngày sau, một đơn vị lê dương mang tên gọi Quân đoàn Quốc tế bảo vệ lãnh thổ Ukraine ra đời. Trong những tháng đầu, khi quân đội Ukraine còn thiếu thốn về trang bị và nhân lực, làn sóng tình nguyện viên từ Mỹ, Châu Âu và Kapkaz đã đổ về, mang theo kinh nghiệm tác chiến, tinh thần chiến đấu và giá trị tuyên truyền lớn cho Kiev.

Quân đoàn Quốc tế không chỉ là một đơn vị quân sự. Nó còn được sử dụng như một công cụ tuyên truyền mang tính biểu tượng cao, cho thấy cuộc chiến của Ukraine không bị đơn độc và được ủng hộ bởi công dân của nhiều quốc gia.

Trong giai đoạn cao điểm, hàng nghìn người tình nguyện từ Châu Âu, Châu Mỹ và nhiều khu vực khác đã gia nhập Quân đoàn. Họ chiến đấu tại những mặt trận khốc liệt nhất như Koupiansk, Bakhmout, Pokrovsk, Vovtchansk hay Tchassiv Yar, đóng góp khá nhiều trong các chiến dịch phòng thủ và phản công của quân đội Ukraine từ năm 2022 đến 2024.

Hình ảnh các công dân Mỹ, Pháp hay Anh cầm súng bảo vệ Ukraine củng cố lập luận của Kiev rằng cuộc chiến này không chỉ là xung đột khu vực, mà là một phần của trật tự an ninh Châu Âu và toàn cầu. Trong giai đoạn 2022–2023, Quân đoàn Quốc tế đóng vai trò như một công cụ tuyên truyền, song song với việc tìm kiếm viện trợ quân sự của phương Tây.

Đơn vị đặc thù trong quân đội Ukraine

Khác với các đơn vị quân đội thông thường, Quân đoàn Quốc tế được cơ cấu riêng cho người nước ngoài : sĩ quan chỉ huy song ngữ, hệ thống tuyển mộ và huấn luyện phù hợp với lực lượng đa quốc gia, cùng mô hình tác chiến kết hợp bộ binh – trinh sát – drone. Các binh sĩ nước ngoài hưởng mức lương tương đương lính Ukraine, nhưng có quyền chấm dứt hợp đồng sau sáu tháng. Đây là một ngoại lệ trong quân đội thời chiến.

Trong khi một số chỉ huy đánh giá cao tính linh hoạt và động lực của lực lượng quốc tế, Bộ Tổng tham mưu Ukraine ngày càng xem đơn vị lê dương như một cấu trúc khó quản lý trong bối cảnh chiến tranh kéo dài và nhu cầu chuẩn hóa ngày càng cao.

Đến cuối năm 2025, trong bối cảnh chiến sự kéo dài và nhu cầu tái cơ cấu lực lượng, Bộ Tổng tham mưu Ukraine đã quyết định giải thể Quân đoàn Quốc tế. Thông tin này được công bố một cách khá kín đáo và khiến nhiều binh sĩ nước ngoài rơi vào trạng thái hoang mang, lo lắng.

Vì sao Kiev giải thể Quân đoàn Quốc tế ?

Lập luận chính thức của quân đội Ukraine xoay quanh ba điểm : tình hình mặt trận thay đổi, sử dụng nhân lực hiệu quả hơn và bình đẳng giữa binh sĩ trong nước và nước ngoài. Theo Bộ Tổng tham mưu, kể từ năm 2022, cấu trúc lực lượng và nhu cầu tác chiến đã thay đổi đáng kể. Việc duy trì một đơn vị riêng biệt cho người nước ngoài không còn phù hợp, đặc biệt khi họ có quyền rời quân ngũ sớm hơn lính Ukraine.

Thay vì giải ngũ, các lính nguyện được yêu cầu gia nhập các trung đoàn xung kích, lực lượng đảm nhận những nhiệm vụ tấn công nguy hiểm nhất. Trên giấy tờ, đây là một cuộc "tái cơ cấu" nhằm tận dụng kinh nghiệm của lính lê dương ở những điểm nóng nhất của mặt trận.

Các binh sĩ cho biết họ được thông báo từ cuối tháng 10/2025 rằng sẽ bị điều chuyển, nhưng không có hướng dẫn rõ ràng về thời gian, hình thức hay vai trò mới. Đến đầu năm 2026, nhiều người vẫn không biết liệu họ sẽ được chuyển theo cá nhân hay theo đơn vị, hay kỹ năng chuyên môn của mình có được sử dụng đúng cách hay không.

Một trong những lo ngại lớn nhất của lính lê dương là rào cản ngôn ngữ. Quân đoàn Quốc tế từng là đơn vị hiếm hoi trong quân đội Ukraine, ở đó tiếng Anh được sử dụng rộng rãi ở cấp chỉ huy. Việc chuyển binh sĩ nước ngoài sang các đơn vị không có chỉ huy song ngữ được xem là nguy cơ trực tiếp đối với hiệu quả tác chiến và an toàn sinh mạng.

Bên cạnh đó, việc giải thể quân đoàn lê dương đồng nghĩa với việc phá vỡ những đơn vị đã gắn bó và phối hợp suốt gần bốn năm chiến đấu. Một số sĩ quan coi đây là sự lãng phí nguồn lực, đặc biệt khi quân đoàn này đã phát triển những phương thức tác chiến riêng, như mô hình phòng ngự dựa nhiều vào drone.

Một số lính lê dương cảnh báo rằng việc đưa lính nước ngoài vào các đơn vị xung kích, với nhiệm vụ hoàn toàn khác so với mô hình ban đầu của Quân đoàn, có thể dẫn đến tổn thất lớn về nhân mạng và làm suy giảm động lực của những người còn lại.

Lực lượng quốc tế đã thay đổi ra sao ?

Không có con số chính thức về tổng số người từng phục vụ trong Quân đoàn Quốc tế. Ban đầu, lực lượng này chủ yếu gồm người Mỹ, Pháp, Anh, Ý, Belarus và Gruzia. Đến năm 2025, người Nam Mỹ, đặc biệt là Colombia, trở thành nhóm đông nhất. Tuy nhiên, nhiều tiểu đoàn đã suy giảm quân số nghiêm trọng do thương vong và đào ngũ, chỉ còn lại khoảng một trăm người mỗi đơn vị. Theo Le Monde, năm 2025, Quân đoàn Quốc tế bao gồm 4 tiểu đoàn, trên lý thuyết là có khoảng từ 400 đến 600 quân.

Trong khi đó, một đơn vị lê dương quốc tế khác, trực thuộc cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR), vẫn tiếp tục tồn tại. Điều này cho thấy Kiev không từ bỏ hoàn toàn việc sử dụng binh sĩ nước ngoài, mà đang ưu tiên mô hình tuyển chọn chặt chẽ và kiểm soát cao hơn.

Theo giới quan sát, việc giải thể Quân đoàn Quốc tế cũng có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quân sự. Đối với dư luận phương Tây, nó đánh dấu sự suy giảm vai trò của tình nguyện cá nhân trong cuộc chiến Ukraine, bên cạnh sự mệt mỏi với cuộc chiến tranh ngày càng rõ rệt ở các nước ủng hộ Kiev.

 Vào thời điểm mà các cuộc tấn công cuộc xâm lược của Nga không có dấu hiệu suy giảm và quân đội Ukraine đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng việc giải thể lực lượng quốc tế này đang đặt ra nhiều câu hỏi về tầm nhìn chiến lược của Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine.

(Tổng hợp từ Le Monde và Le Figaro)

Anh Vũ